גיין צום אינהאַלט
Zakhor
זוכונג פֿאַר די גרױסע ביכער

די אַנטדעקונגען

יעדן אָװנט זוכט די זוכונג; יעדן טאָג גײען אירע געפֿינסן אַרײַן אין די גרױסע ביכער.

יעדן אָװנט דורכזוכן אונדזערע אַגענטן אַרכיװן, װיסנשאַפֿטלעכע פּובליקאַציעס און דיגיטאַליזירטע זאַמלונגען אין דרײַצן שפּראַכן, זוכנדיק װאָס עס פֿעלט נאָך די יחוסן, די גרױסע געשטאַלטן, די גרױסע טעקסטן און די קהילות. יעדער געפּרוּװטער געפֿינס װערט אַרײַנגעגאָסן אין דעם גרױסן בוך װאָס ער באַרײַכערט — און װען אַזאַ בוך עקזיסטירט נאָך ניט, ברענגט ער עס אױף דער װעלט.

150
אַנטדעקונגען
20
אַרײַן אין אַ גרױס בוך
2
גרױסע ביכער אין אַרבעט
דער פּנקס פֿון אַנטדעקונגען

פֿרײַטיק, 31טן יולי 2026

  • זכּרון

    Premier festival international de klezmer de Hongrie, à Balatonfüred

    Du 10 au 12 juillet 2026 s'est tenu à Balatonfüred, sur la scène en plein air Kisfaludy (promenade Tagore, au bord du lac Balaton), le « I. Magyarországi Nemzetközi Klezmer Fesztivál » — le tout premier festival exclusivement consacré à la musique klezmer jamais organisé en Hongrie. L'événement, porté par l'ensemble Klezmerész, a réuni pendant trois jours des groupes hongrois, tchèque, slovaque et israélien. Le programme musical était accompagné d'un volet gastronomique et artisanal : plats et pâtisseries juives et hongroises, vins casher, marché d'artisanat. Plusieurs médias (Mazsihisz, Szombat Online, Turizmus Online, veol.hu, Kibic Magazin) ont couvert l'événement, insistant sur le caractère inédit de la démarche — aucun festival dédié uniquement au klezmer n'existait jusque-là en Hongrie — et sur l'ambition de créer une tradition annuelle. La musique klezmer, née au XVIe siècle dans les communautés juives d'Europe centrale et orientale, y a été présentée dans ses influences croisées roumaine, moldave, ukrainienne, grecque et tzigane.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Les musiques et liturgies juives
  • אַרכיוון

    Le fonds « Judenschaft » du Stadtarchiv de Fulda numérisé et mis en ligne

    Le Stadtarchiv de Fulda et la Hochschul-, Landes- und Stadtbibliothek de Fulda ont numérisé et publié en ligne, via le portail régional FulDig, le fonds « Judenschaft », qui documente près de 400 ans d'histoire de la communauté juive de Fulda. Le fonds couvre notamment les conflits entre la ville et la communauté juive aux XVIe et XVIIe siècles — plaintes et accords de protection de 1535 à 1671 — ainsi que des actes relatifs aux élections rabbiniques entre 1765 et 1840. L'annonce a été faite fin janvier 2026, rendant accessibles à distance des sources auparavant consultables uniquement sur place. L'opération s'inscrit dans un programme plus large de mise en ligne de fonds du Stadtarchiv de Fulda en coopération avec la bibliothèque universitaire. Le fait est corroboré par plusieurs titres de presse régionale indépendants ainsi que par le carnet spécialisé d'archivistique Archivalia.

  • זכּרון

    La région de Smolensk commémore les victimes juives de la liquidation de son ghetto, 84 ans après

    Le 15 juillet 2026, jour anniversaire de la liquidation du ghetto de Smolensk, la région a commémoré les victimes de la Shoah. Igor Liakhov, président de la Douma régionale de Smolensk, a publiquement rappelé cette date et souligné la nécessité de transmettre cette mémoire aux nouvelles générations. Le même jour, des représentants de la communauté juive et des habitants se sont rassemblés dans la forêt de Viazovenkovo, près de Smolensk, devant des plaques commémoratives portant les noms d'environ un millier de détenus du ghetto juif de Smolensk, fusillés dans la nuit du 14 au 15 juillet 1942. Le ghetto de Smolensk, le plus grand de la région, avait été créé par les occupants le 5 août 1941 et liquidé le 15 juillet 1942. Les plaques avaient été posées à l'initiative du « Congrès national de la région de Smolensk » et de la « Communauté juive de Smolensk », avec le soutien de l'administration régionale.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • פּובליקאַציע

    Une revue académique munichoise consacre un numéro aux musées et lieux de mémoire juifs, de Tunis à Hong Kong

    La revue à comité de lecture Münchner Beiträge zur Jüdischen Geschichte und Kultur (LMU Munich, chaire Michael Brenner), publiée deux fois par an depuis 2007, a fait paraître son volume 20 (2026), livraison 1, intitulé « Von Tunis bis Hongkong: Jüdische Museen und Erinnerungsorte in globaler Perspektive » (De Tunis à Hong Kong : musées et lieux de mémoire juifs en perspective globale). Le numéro, dirigé par Philipp Lenhard et Julia Schneidawind, sort du cadre centre-européen habituel du champ pour couvrir l'Europe, l'espace post-soviétique, l'Afrique du Nord et l'Asie de l'Est. Il comprend notamment un entretien de Julia Schneidawind avec Faten Bouchrara sur un musée virtuel de la diversité culturelle en Tunisie, et un article d'Adam J. Sacks sur les lieux de mémoire juifs en Extrême-Orient. L'annonce a été relayée sur H-Soz-Kult ; les articles sont consultables en accès ouvert sur le site de la revue.

  • זכּרון

    Szarvas commémore ses 355 victimes juives de la Shoah au cimetière israélite

    Le 19 juillet 2026, une cérémonie du souvenir s'est tenue au cimetière israélite de la rue Szent László à Szarvas, en présence de survivants de la Shoah et de leurs proches. La rencontre a été ouverte par Misurné Dr. Gerő Zsuzsa, présidente depuis 2004 de la Fondation du patrimoine juif de Szarvas, elle-même rescapée, déportée à Bergen-Belsen à l'âge de deux ans. Les noms de plus de 355 victimes de la déportation sont gravés sur des plaques de marbre dans les cimetières juifs de Szarvas et sur le monument commémoratif de la Shoah, érigé à l'initiative de Misurné Gerő Zsuzsa à l'emplacement de l'ancienne synagogue néologue incendiée en 1944. Cette commémoration au cimetière est organisée tous les deux ans.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרון

    Décès à 100 ans du colonel Frank Cohn, rescapé de la Shoah devenu vétéran de la bataille des Ardennes

    Frank Cohn, réfugié juif né le 2 août 1925 à Breslau (aujourd'hui Wrocław), est décédé le 4 juillet 2026 à Fort Belvoir (Virginie) à l'âge de 100 ans. Fui d'Allemagne avec sa mère juste avant la Nuit de Cristal en novembre 1938, naturalisé américain, il s'engagea dans l'armée américaine en 1943. Affecté au renseignement militaire, il participa à la bataille des Ardennes et retourna combattre en Europe sous l'uniforme américain. Il fit une carrière militaire de 35 ans, devenant colonel et chef d'état-major du district militaire de Washington, avant de prendre sa retraite en 1978. Intronisé au Panthéon de la police militaire américaine en 2004, il consacra des décennies à témoigner de la Shoah, notamment auprès de l'USHMM. Une cérémonie a eu lieu le 15 juillet 2026 à la congrégation Adas Israel de Washington ; des obsèques militaires au cimetière national d'Arlington sont annoncées à une date ultérieure.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Cohn
  • זכּרון

    Panama inaugure une salle permanente sur la Shoah avec un authentique wagon de déportation

    Le Museo de la Libertad y los Derechos Humanos de Panama City a inauguré le 10 juillet 2026 « Guardianes de la Historia » (« Gardiens de l'Histoire »), exposition permanente sur la Shoah installée dans le nouveau bâtiment « Edificio Tolerancia ». La pièce centrale est un wagon de chemin de fer allemand authentique de 1941 (Deutsche Reichsbahn), long de 9,1 mètres, utilisé pour la déportation, restauré et arrivé au Panama en 2020. L'exposition retrace la vie des communautés juives d'Europe avant la montée du nazisme jusqu'à la Shoah, et inclut des objets originaux prêtés par le musée d'Auschwitz-Birkenau. La USC Shoah Foundation y a apporté deux biographies interactives de son programme « Dimensions in Testimony », permettant un dialogue avec les témoignages des rescapés Pinchas Gutter et Lea Zajac de Novera. Le projet a été réalisé avec la Fundación EMET et plusieurs partenaires internationaux.

  • זכּרון

    Le Weitzman Museum de Philadelphie ouvre une galerie familiale immersive inspirée du récit de la Création

    Le Weitzman National Museum of American Jewish History de Philadelphie a ouvert le 21 juillet 2026 « Colors of Creation », pièce centrale d'une nouvelle galerie familiale. L'expérience immersive de 30 minutes s'inspire du récit de la Création : lumière de type concert, projections interactives et musique originale font évoluer un monde changeant de son, de lumière et d'images, les gestes des visiteurs influant sur le spectacle, réparti en sept « jours » d'environ quatre minutes chacun. Un espace attenant, « The Color Lab », offre aux plus jeunes un lieu d'exploration manuelle de la couleur.

  • צוריקגעבונג

    La Flandre crée sa première commission de restitution des œuvres spoliées par les nazis

    Fin avril 2026, le gouvernement flamand a approuvé la création d'une commission permanente de restitution des œuvres d'art spoliées sous l'occupation nazie, à l'initiative de la ministre de la Culture Caroline Gennez. La commission examinera les demandes concernant les collections de la Communauté flamande, mènera des recherches de provenance et pourra être saisie par des autorités locales, des propriétaires privés ou des héritiers. Deux dossiers portant sur trois œuvres du Musée royal des Beaux-Arts d'Anvers sont pressentis comme les premiers cas traités, ce musée affichant par ailleurs 21 œuvres à la provenance incertaine. Cette initiative fait suite aux recommandations d'un comité consultatif temporaire, dont les travaux se sont achevés en 2025. La ministre a déclaré : « Contrairement à d'autres pays occupés comme les Pays-Bas ou la France, nous sommes restés passifs trop longtemps ; nous devons rattraper notre retard. »

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Le Melbourne Holocaust Museum ouvre « What They Carried », une exposition sur les objets des survivants

    Le 31 juillet 2026, le Melbourne Holocaust Museum a inauguré, dans sa Alter Family Special Exhibitions Gallery, une nouvelle exposition intitulée « What They Carried » (« Ce qu'ils ont emporté »), visible jusqu'au 31 janvier 2027. L'exposition explore la relation entre les survivants de la Shoah installés à Melbourne et les objets qui les ont soutenus — souvenirs précieux, objets fabriqués à la main, outils pratiques — dont beaucoup sont montrés au public pour la première fois. Elle met en avant des récits personnels de survivants ayant fait de Melbourne leur nouveau foyer. Le musée, fondé en 1984 par des survivants de la Shoah, est la plus grande institution australienne consacrée à l'éducation et à la mémoire de l'Holocauste.

  • זכּרון

    Le Musée de l'Holocauste de Montréal entame son déménagement vers son nouveau bâtiment du centre-ville

    Le 30 juillet 2026, la conservatrice-restauratrice du Musée de l'Holocauste de Montréal, Carel Khoury, a commencé à emballer les collections — dont des livres interdits sous le régime nazi — en vue du transfert du musée depuis Côte-des-Neiges vers un nouveau bâtiment de 55 000 pieds carrés au 3535 boulevard Saint-Laurent, dans l'ancien quartier juif de Montréal. Le projet, dont le coût est désormais estimé à 120-135 millions de dollars canadiens, doit ouvrir ses portes en 2027. Conçu par KPMB Architects et Daoust Lestage Lizotte Stecker Architecture, le nouveau bâtiment comprendra des espaces d'exposition permanents et temporaires, un auditorium, un jardin-mémorial et une salle dédiée aux témoignages de survivants. Le coprésident du musée, Jacques Saada, a rappelé que près d'un demi-siècle après que des survivants ont porté des cendres d'Auschwitz dans les rues de Snowdon pour fonder l'institution, la mission reste inchangée : témoigner, combattre la haine par l'éducation et faire résonner la voix des survivants.

  • זכּרון

    Des centaines de jeunes Britanniques réunis à Londres pour la conférence des ambassadeurs du Holocaust Educational Trust

    Le 6 juillet 2026, des centaines de jeunes venus de tout le Royaume-Uni se sont réunis à Londres pour la conférence annuelle des ambassadeurs du Holocaust Educational Trust, aux côtés de survivants de la Shoah, du grand rabbin Sir Ephraim Mirvis et d'experts de l'éducation à l'Holocauste et de la lutte contre l'antisémitisme. Les participants ont entendu le témoignage du survivant Uri Winterstein et l'intervention de l'auteur David Bolchover, avant de prendre part à des ateliers sur l'histoire de la Shoah et sa portée contemporaine. Le programme d'ambassadeurs rassemble des jeunes ayant pris part au « Lessons from Auschwitz Project », qui les emmène visiter l'ancien camp de concentration et d'extermination d'Auschwitz-Birkenau. Uri Winterstein a qualifié ces jeunes ambassadeurs de « héros ».

  • זכּרון

    São Paulo accueille l'exposition allemande sur les sept bébés nés dans le sous-camp de Kaufering

    Depuis le 1er juillet 2026, le Museu Catavento de São Paulo présente l'exposition « Eles nos deram esperança de novo », visible jusqu'au 31 août 2026. Conçue par le Mémorial du camp de concentration de Dachau (Allemagne), elle retrace en 37 panneaux bilingues portugais-anglais l'histoire de sept bébés nés entre septembre 1944 et avril 1945 dans le complexe de camps de Kaufering, sous-camp de Dachau, à partir de documents historiques, d'archives officielles et de témoignages de survivants. Apportée au Brésil par l'ambassade d'Allemagne avec le soutien du ministère allemand des Affaires étrangères et sous le suivi de la CONIB (Confédération israélite du Brésil), elle avait d'abord été présentée au Congrès national à Brasília puis au Mémorial de l'Holocauste dédié au survivant George Legmann, avant d'arriver à São Paulo pour les vacances scolaires de juillet.

  • גענעאַלאָגיע

    La lignée séfarade Zahalon : du rabbin de Safed Yom Tov Tzahalon (1577) au médecin de la peste de Rome Jacob Zahalon (1656)

    La famille Zahalon (Ẓahalon) est une lignée séfarade qui, après l'expulsion des Juifs d'Espagne de 1492, s'établit en Italie et au Proche-Orient, selon l'Encyclopaedia Judaica et la Jewish Encyclopedia (1906). Son représentant le plus ancien documenté, Yom Tov ben Moshe Zahalon, dit Maharitats, né vers 1559 à Safed et disciple des rabbins Moshe di Trani et Moshe Alshich, publie à Safed en 1577 son commentaire du Livre d'Esther, Lekah Tov — identifié comme le tout premier livre hébreu imprimé en Terre d'Israël. Entre 1590 et 1600, il sert d'émissaire (shadar) de la communauté de Safed en Italie et aux Pays-Bas, et rédige plus de 600 responsa, publiés en partie à Venise en 1694 sous le titre She'elot u-Teshuvot Yom Tov Zahalon. Trois quarts de siècle plus tard, Jacob (Ya'akov) ben Isaac Zahalon (Rome, 1630 – Ferrare, 1693), déjà documenté par le site, obtient en 1656 son titre de docteur en médecine et exerce cette même année auprès des malades juifs du ghetto de Rome pendant l'épidémie de peste, épisode étudié par un article du Seforim Blog (2021). Devenu rabbin de Ferrare en 1682, il publie à Venise en 1683 Otzar ha-Ḥayyim, manuel médical en treize parties dont la biographie savante a été établie par le médecin-historien Harry Friedenwald, disponible via PubMed Central.

  • גענעאַלאָגיע

    La famille juive Montagnana de Turin et du Piémont : de Fossano au mouvement ouvrier italien

    La famille juive Montagnana, originaire de Mondovì dans le Piémont, est établie à Fossano avant de s'installer à Turin, dans le quartier de Borgo San Paolo, au tournant du XXe siècle. Moisè Montagnana, directeur d'un entrepôt de confection natif de Fossano, épouse Consolina Segre, native de Saluzzo ; le couple a sept enfants. Leur fille Rita Montagnana (Turin, 6 janvier 1895 – Rome, 1979), ouvrière couturière devenue dirigeante politique, est élue à l'Assemblée constituante italienne de 1946 parmi les premières femmes parlementaires du pays, et épouse le dirigeant communiste Palmiro Togliatti. Son frère Mario Montagnana (Turin, 22 juin 1897 – Turin, 8 août 1960), apprenti mécanicien puis ajusteur chez Diatto et Lancia, rejoint en 1921 les fondateurs du Parti communiste italien, collabore à L'Ordine Nuovo dirigé par Antonio Gramsci, s'exile en France, en URSS, en Espagne puis au Mexique sous le fascisme, avant de revenir en Italie en 1941 et de siéger comme sénateur de la République. Cette trajectoire familiale a fait l'objet d'un ouvrage dédié, « I Montagnana : una famiglia ebraica piemontese e il movimento operaio (1914-1948) » de Giorgina Arian Levi et Manfredo Montagnana (éditions Giuntina), et les deux figures sont documentées par le Dizionario Biografico degli Italiani (Treccani) et par le musée municipal MuseoTorino.

  • גענעאַלאָגיע

    Deux familles juives distinctes portent le patronyme Borchardt : Berlin (Palais Taglioni) et Königsberg (ascendance du poète Rudolf Borchardt)

    Deux recherches menées indépendamment ont révélé l'existence de deux familles juives distinctes et sans lien connu portant le patronyme Borchardt, ce qui invite à la plus grande prudence avant tout rattachement futur. La première, établie à Berlin dans le Palais Taglioni (Französische Straße 32, siège jusqu'en 1996 de la maison d'édition Aufbau Verlag), compte des responsables communautaires, industriels, banquiers, juristes et le peintre Felix Borchardt (Berlin, 1857-1936), fils du juriste Siegfried Borchardt (1815-1880), ministre résident du Costa Rica à Berlin ; son histoire est retracée dans l'ouvrage « Die Borchardts. Auf den Spuren einer Berliner Familie » de Dagmar Frings et Jörg Kuhn (Hentrich & Hentrich), catalogué par le United States Holocaust Memorial Museum, et des membres de cette lignée furent assassinés sous le nazisme. La seconde famille, originaire de Königsberg où elle exerce le négoce du thé sur plusieurs générations, est l'ascendance du poète et essayiste Rudolf Borchardt (1877-1945) : son père Robert Martin Borchardt (1848-1908) dirige la maison de commerce familiale avant de s'installer à Berlin, et épouse Rosalie Bernstein, elle-même issue d'une famille de marchands juifs convertie au christianisme ; cette généalogie est documentée par la base Deutsche Biographie de l'Académie bavaroise des sciences. Le patronyme Borchardt, catalogué sur zakhor.ai comme simple patronyme ashkénaze d'origine allemande sans lignée précisée, ne devrait donc être rattaché à l'une ou l'autre de ces deux familles qu'après établissement d'une concordance de lieu, de date ou de filiation.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Deux nouvelles catacombes mises au jour à Beit Shearim, nécropole où fut inhumé Rabbi Yehouda ha-Nassi

    Au printemps 2021, deux catacombes jusque-là inconnues, numérotées 35 et 36, ont été repérées sur le versant occidental de la nécropole de Beit Shearim, en Basse Galilée, par Jonathan Orlin de l'Autorité israélienne de la nature et des parcs, puis relevées et scellées par l'Autorité des antiquités d'Israël. Organisées autour de chambres à arcosolium, elles totalisent une quarantaine de sépultures et portent des inscriptions grecques, dont celle d'un prosélyte nommé Jacob, confirmant leur usage par la communauté juive de Galilée à l'époque romaine tardive (IIIe-Ve siècle). L'étude scientifique de ces découvertes a été publiée en 2024 dans le Journal for the Study of Judaism (vol. 55, n°3, éditions Brill), revue académique à comité de lecture consacrée au judaïsme antique. Beit Shearim est le site où, selon la tradition rabbinique et les fouilles menées depuis les années 1930, fut inhumé Rabbi Yehouda ha-Nassi, rédacteur de la Mishna, la catacombe n°14 étant identifiée comme celle de sa famille patriarcale par des inscriptions bilingues hébreu-grec au nom de ses fils R. Gamliel et R. Shimon. Cette découverte élargit l'étendue connue d'une nécropole qui, en raison de la présence de la tombe du Patriarche, attira des sépultures juives de toute la Diaspora.

  • כּתבֿ־ידן

    Une monographie de 2007 reconstitue les écrits perdus de l'école talmudique de Simha de Spire

    Le talmudiste Simcha Emanuel, professeur à l'Université hébraïque de Jérusalem, a publié en 2007 aux éditions Magnes l'ouvrage « Shivrei Luhot : Sefarim Avudim shel Ba'alei ha-Tosafot » (« Tables brisées : livres perdus des maîtres des tossafot »), qui consacre une section à l'école talmudique de Rabbi Simha ben Shmuel de Spire, tossafiste actif à la fin du XIIe et au début du XIIIe siècle. Disciple de Rabbi Yehuda ben Kalonymos de Spire, en lien avec le Ravyah et avec Rabbi Yehuda he-Hassid, Simha de Spire forma notamment Rabbi Isaac ben Moshe de Vienne, auteur de l'Or Zarua, et Rabbi Yeshaya di Trani. Il est l'auteur d'un commentaire sur Sifra et sur le traité Horayot, de gloses talmudiques sur plusieurs traités, d'un recueil halakhique intitulé Seder Olam et d'un traité sur la rédaction des actes, Tikkun Shetarot. À partir de citations dispersées dans des manuscrits médiévaux et des imprimés anciens, Simcha Emanuel reconstitue des fragments de ces ouvrages aujourd'hui perdus. L'ouvrage, catalogué à la Bibliothèque nationale d'Israël, a fait l'objet d'un compte rendu dans le supplément littéraire du quotidien Haaretz le 26 mars 2007.

  • פּובליקאַציע

    Le parcours scientifique de Farrokh Avraham Dilmanian, du Technion à la radiothérapie par minifaisceaux à Stony Brook

    Selon sa notice institutionnelle à la Renaissance School of Medicine de Stony Brook University, Avraham Dilmanian obtient une licence (1970) puis un master (1973) de physique au Technion, Institut de technologie d'Israël à Haïfa, avant de soutenir un doctorat de physique au MIT en 1980 et d'effectuer un stage postdoctoral à l'université de Washington. Il exerce ensuite comme physicien en chef de la division de médecine nucléaire de la société Elscint en Israël et comme chercheur invité au Weizmann Institute of Science, avant de rejoindre en 1986 le Brookhaven National Laboratory puis, dès 1987, Stony Brook University, où il est professeur de recherche en radiologie, radio-oncologie et neurologie. Ses travaux, documentés par des publications à comité de lecture (Frontiers in Oncology, Scientific Reports, Cancers) et par plusieurs brevets américains déposés sous le nom « F. Avraham Dilmanian » — dont les brevets n°7 643 610 et 9 248 315 —, portent sur la radiothérapie expérimentale par microfaisceaux et minifaisceaux de rayons X ou d'ions carbone pour le traitement de tumeurs cérébrales. Il a reçu en 2008 le Long Island Technology Hall of Fame Patent Award.

  • אַרכיוון

    Le fonds Searchlight, réuni par le militant antifasciste britannique Gerry Gable, conservé à l'université de Northampton

    Le Searchlight Archive, fonds réuni en six décennies de veille antifasciste par le militant britannique Gerry Gable (Londres, 1937 – 3 janvier 2026), est aujourd'hui conservé et catalogué par l'université de Northampton, qui lui décerna un doctorat honorifique en 2011, et référencé par l'Archives Hub du Jisc, portail national britannique des fonds d'archives. Il rassemble enquêtes, correspondance avec des partenaires britanniques et étrangers, et documents obtenus par infiltration de groupuscules d'extrême droite, réunis par Gable et par le magazine Searchlight qu'il relance en 1975 avec les parlementaires travaillistes Reg Freeson et Joan Lestor et le militant juif Maurice Ludmer. Né d'une mère juive originaire d'Europe centrale et orientale et d'un père protestant d'origine irlandaise, Gable milite dès sa jeunesse à la Young Communist League avant de quitter le Parti communiste dans les années 1960 en raison de son antisionisme, puis rejoint le 62 Group, organisation antifasciste militante britannique, pour laquelle il infiltre des mouvements néonazis. Les notices publiées à sa mort par le Jewish Chronicle et Jewish News confirment ces éléments biographiques et l'ampleur du fonds désormais ouvert à la recherche.

  • זכּרון

    Le Musée des Juifs de Libye à Or Yehuda : collections et salle du souvenir des pogroms de Tripoli

    Le Musée des Juifs de Libye, installé rue Moshe Addadi à Or Yehuda en Israël, a été créé en 2003 à l'initiative de bénévoles et donateurs originaires de Libye, dans un ancien bâtiment de jardin d'enfants réhabilité. Son exposition permanente rassemble des objets de l'artisanat judéo-libyen en or, argent, cuivre, bois et cuir, des documents, des photographies et des textiles, avec une reconstitution du quartier juif (hara) d'une ville libyenne. Une salle du souvenir recense nominalement les victimes des pogroms de Tripoli du 5 novembre 1945 (plus de 140 morts), du 12 juin 1948 (14 morts) et de juin 1967 (18 morts), et documente les persécutions subies sous l'occupation fasciste italienne. Le musée est membre institutionnel associé de l'Association of European Jewish Museums et compte parmi les quatre musées israéliens membres de l'International Council of Jewish Museums.

  • פּובליקאַציע

    La Grande Synagogue chorale de Kharkiv (1910-1913) : une étude architecturale à comité de lecture (2024)

    La construction de la Grande Synagogue chorale de Kharkiv (nom hébraïque Beit Menahem), rue Hryhorii Skovorody, résulte d'un concours organisé par la Société impériale des architectes de Saint-Pétersbourg : le premier prix revient au projet de l'architecte pétersbourgeois Yakov Gevirts, publié dans la revue professionnelle Zodtchi en 1909, tandis que l'architecte Feldman, lauréat du second prix, réalise les plans d'exécution et surveille le chantier. La première pierre est posée le 30 mai 1910, les premiers offices s'y tiennent dès 1912 dans le bâtiment encore inachevé, et l'inauguration officielle a lieu à l'été 1913 ; l'édifice est considéré comme la plus grande synagogue d'Ukraine. Cette histoire a fait l'objet, en 2024, d'un article scientifique à comité de lecture, « Історія єврейської громади та синагог на території м. Харків », par M. Rosliakov et R. Hnidets, publié dans la revue SA (Architecture et restauration) de l'Université polytechnique nationale de Lviv, vol. 6, n°1, 2024, p. 158-164.

  • אַרכיוון

    Trois fonds documentent la diaspora juive baghdadie, de Hong Kong à Calcutta en passant par Shanghai

    Trois fonds documentent, sur trois continents, la dispersion de la communauté juive baghdadie. Le Hong Kong Heritage Project, fondé en 2007 par Sir Michael Kadoorie et ouvert au public en mars 2009, conserve une « Jewish Collection » de quelque 3 100 documents et 550 entretiens d'histoire orale filmés sur la communauté baghdadie de Hong Kong et de Shanghai (1902-1982), incluant la correspondance des frères Kadoorie et les registres de la synagogue Ohel Leah. À Shanghai, le cimetière juif de Baikal Road, fondé en 1917 et qui comptait 1 692 tombes de familles baghdadies liées aux Sassoon, Kadoorie et Hardoon, fut entièrement exhumé sur ordre des autorités chinoises entre le 26 septembre et le 10 novembre 1958, les corps étant réinhumés au cimetière de Guoyutang à Tangwan ; les stèles furent ensuite détruites durant la Révolution culturelle, épisode documenté par la Jewish Telegraphic Agency et par le United States Holocaust Memorial Museum. À Calcutta, les registres manuscrits du cimetière juif, informatisés vers 1999 par Aline « Jo » Cohen puis mis en ligne à partir de 2014 par Jael Silliman dans l'archive numérique « Recalling Jewish Calcutta » avec l'université Jadavpur, recensent 1 236 mariages célébrés entre 1815 et 1921 au sein de la communauté baghdadie de la ville.

  • אַרכיוון

    Panamá Viejo, 1640 : une synagogue clandestine de judaizantes jugée par l'Inquisition de Carthagène

    Le Museo de Sitio Panamá Viejo (Museo de la Plaza Mayor Samuel Lewis), ouvert le 10 août 2017 sur le site archéologique de Panamá la Vieja, consacre une exposition permanente aux judaizantes (crypto-juifs) de la Panama coloniale du XVIIe siècle, à partir d'un procès de 1640 instruit par le tribunal de l'Inquisition de Carthagène des Indes, dont dépendait alors Panama, aujourd'hui conservé à l'Archivo Histórico Nacional de Madrid. Le dossier établit que Sebastián Rodríguez, judaizante portugais présenté comme l'un des meneurs des crypto-juifs de Panamá Viejo, tenta vers 1640 d'organiser un minyan clandestin dans une maison de la Calle Calafates, près de la cathédrale, dissimulée par la boutique de barbier du chirurgien Antonio de Ávila au rez-de-chaussée. Poursuivi par l'Inquisition de Carthagène, Rodríguez resta emprisonné sept ans, fut condamné à une amende, humilié publiquement puis banni des Indes en 1649. L'exposition comprend une reconstitution de cette synagogue clandestine de la Calle Calafates. Ce cas fait de Panamá Viejo l'un des épisodes les plus anciens et documentés de pratique juive clandestine en Amérique centrale, bien antérieur à l'histoire, plus tardive, de la congrégation Kol Shearith Israel fondée en 1876.

  • פּובליקאַציע

    Of Lodz and Love : traduction primée du yiddish par Chava Rosenfarb elle-même, second volet de Botshani (Syracuse University Press, 2000)

    « Of Lodz and Love », publié par Syracuse University Press en 2000 dans la collection Library of Modern Jewish Literature, est la traduction anglaise, par Chava Rosenfarb elle-même, de la seconde moitié de son roman yiddish « Botshani » (1982) ; l'ensemble est divisé en deux volumes publiés simultanément, « Bociany » et « Of Lodz and Love ». Le roman poursuit l'histoire de Yacov, fils de Hindele, et de Binele, fille du marchand de craie Yossele Abedale, qui quittent le shtetl de Bociany pour la ville industrielle de Łódź au moment de l'indépendance polonaise, avant et après la guerre polono-bolchevique. Cette traduction vaut à Chava Rosenfarb (1923-2011), rescapée du ghetto de Łódź et des camps, le prix John Glassco de traduction littéraire décerné par l'Association des traducteurs et traductrices littéraires du Canada en septembre 2000. Avec le roman « The Tree of Life » consacré au ghetto de Łódź, le diptyque « Bociany »/« Of Lodz and Love » forme l'ensemble du cycle romanesque de l'autrice sur la ville avant et pendant la Shoah.

  • גענעאַלאָגיע

    Lucien Lévy-Bruhl, auteur de La Mentalité primitive : origine juive alsacienne et parenté avec Alfred Dreyfus

    Lucien Lévy-Bruhl (Paris, 10 avril 1857 – Paris, 13 mars 1939), auteur de La Mentalité primitive (1922), est né dans une famille juive modeste d'origine alsacienne installée à Paris ; en 1882, il adjoint à son patronyme celui de son épouse pour devenir « Lévy-Bruhl », et devient par ce mariage cousin par alliance du capitaine Alfred Dreyfus, dont il prendra publiquement la défense pendant l'affaire Dreyfus. Admis à l'École normale supérieure en 1876, reçu premier à l'agrégation de philosophie en 1879, il soutient ses deux thèses de doctorat à la Sorbonne le 19 décembre 1884. Philosophe et sociologue, théoricien de la « mentalité primitive » et de la « loi de participation », il cofonde en 1925 l'Institut d'ethnologie de Paris avec Marcel Mauss et Paul Rivet. Cette ascendance juive et cet engagement dreyfusard, qui expliquent la présence de son œuvre sur un site de mémoire juive, ne figuraient jusqu'ici dans aucune des fiches du site.

  • כּתבֿ־ידן

    Manuscrit BnF Hébreu 1239 (1469) : un recueil composite de grammaire hébraïque d'Ibn Ezra, Kimhi et Salomon ben Abba Mari

    Le manuscrit conservé à la Bibliothèque nationale de France sous la cote Hébreu 1239, daté de 1469 et copié en écriture de type provençal sur 196 folios, est un recueil composite de plusieurs traités hébraïques de grammaire et de lexicographie, et non un traité unique de David Kimhi comme le catalogue jusqu'ici le site. Il contient le Petaḥ Devaraï d'Abraham Ibn Ezra (f. 1v-51v), le Mikhlol de David Kimhi (f. 52v-119r) pourvu d'un colophon, le traité Roua'h Ḥen (f. 120r-131r et 177r-189r), le Leshon Limoudim de Salomon ben Abba Mari Yarhi (f. 145r-164r) annoté en marge par Ibn Ezra, un commentaire sur les lettres hébraïques (f. 192v-193r) et le Et Sofer de David Kimhi (f. 193r-196v). Le manuscrit a été numérisé dans le cadre du projet Ktiv de la Bibliothèque nationale d'Israël, en partenariat avec la Friedberg Jewish Manuscript Society, et catalogué dans la collection IIIF de manuscrits diffusée par Biblissima.

  • פּובליקאַציע

    Le Beit Yaakov de Rabbi Yaakov Leiner d'Izbica-Radzyn étudié dans une monographie savante (Wisdom of the Heart, 2010)

    Le Beit Yaakov, recueil des discours hebdomadaires sur la paracha et les fêtes du rabbin hassidique Yaakov Leiner (1818-1878), fils de Mordekhaï Yossef Leiner d'Izbica (auteur du Mei HaShiloach) et second rebbe de la dynastie Izbica-Radzyn, a fait l'objet d'une monographie savante en langue anglaise, « Wisdom of the Heart: The Teachings of Rabbi Ya'akov of Izbica-Radzyn », par Ora Wiskind-Elper, publiée par la Jewish Publication Society en 2010 (ISBN 978-0-8276-0894-8). L'ouvrage traduit et commente des extraits du Beit Yaakov, œuvre en quatre volumes mise par écrit par les descendants du rabbin à partir de ses enseignements oraux, qui tissent midrash, exégèse médiévale, kabbale et pensée hassidique. Rabbi Yaakov Leiner succéda à son père à la tête du mouvement hassidique d'Izbica puis transféra sa cour à Radzyń Podlaski en 1827, fondant la lignée Izbica-Radzyn poursuivie par son fils Gershon Henoch Leiner. La notice bibliographique de l'ouvrage est répertoriée au catalogue de la bibliothèque de Stanford (SearchWorks, notice 13071141), confirmant ses données de publication indépendamment du catalogue de l'éditeur.

  • פּובליקאַציע

    Meyer Levy : du pamphlet de 1867 pour l'émancipation des Juifs à son assassinat à Berlin en 1896

    Avant sa carrière berlinoise, Meyer Levy (Wollstein, 17 janvier 1833 – Berlin, 18 octobre 1896), alors avocat à Fraustadt, publie en 1867 à Lissa une brochure de 40 pages, Der Staat und die Juden im Norddeutschen Bunde, interpellant le Parlement nord-allemand sur l'émancipation civile et politique des Juifs ; l'exemplaire, conservé à l'origine à la bibliothèque du séminaire rabbinique Fränckel de Breslau, est aujourd'hui numérisé par la Wielkopolska Digital Library. Devenu bâtonnier du barreau de Berlin et conseiller de justice prussien (Justizrat), Levy fut agressé et mortellement poignardé à son domicile de la Mohrenstraße le matin du 18 octobre 1896, lors d'un vol commis par deux adolescents de seize ans, Willi Grosse et Bruno Werner, arrêtés fin octobre 1896. Leur minorité excluait la peine de mort ; le procès s'ouvrit le 1er décembre 1896 devant le tribunal régional de Berlin, dans un climat de vive émotion publique, l'ordre des avocats ayant offert 5000 marks de récompense pour toute information menant aux coupables. L'affaire fit l'objet d'un compte rendu détaillé dans le recueil Interessante Kriminalprozesse de Hugo Friedländer et d'une conférence publique dès le 23 octobre 1896.

  • פּובליקאַציע

    Avraham Eliezer Alperstein (1853-1917) : premier rosh yeshiva de la RIETS, et la fondation philanthropique Beth Abraham en sa mémoire

    Avraham Eliezer Alperstein naît à Kobrin, dans le gouvernement de Grodno (Empire russe). Il étudie auprès de Rabbi Joseph Dov Halevi Soloveitchik (le Beis HaLevi) et de Rabbi Jacob David Willowski (le Ridbaz), dans les yeshivot de Kovno et Vilna, et reçoit la smikha de Rabbi Mordecai Meltzer et de Rabbi Aryeh Leib Yellin. Il émigre à New York en 1881, dirige la congrégation Adath Jeshurun, puis exerce quinze ans à Chicago et plusieurs années à St Paul (Minnesota) avant de revenir à New York en 1901. Il est l'un des fondateurs de l'Agudath HaRabbonim et, selon Yeshiva University, le tout premier rosh yeshiva de la Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary (RIETS). En 1887, il publie à Chicago son commentaire du traité Bikkurim du Talmud de Jérusalem, la toute première publication d'un traité talmudique imprimée aux États-Unis. Il meurt le 28 janvier 1917 à New York ; son épouse Bertha fonde alors en sa mémoire, en 1920, le « Beth Abraham », foyer pour malades juifs pauvres et âgés du Bronx, ouvert le 21 mars 1920, qui s'est perpétué jusqu'à devenir Beth Abraham Health Services, aujourd'hui intégré au réseau hospitalier Montefiore-Einstein de New York.

  • פּובליקאַציע

    Publication en 2026 d'une édition critique en trois volumes de la Bible d'Arragel chez Brill

    En 2026, les éditions savantes Brill ont publié dans leur collection « Heterodoxia Iberica » une édition critique en trois volumes intitulée The Old Spanish Bible of Moshe Arragel. Le volume I (« General Studies ») a paru le 20 avril 2026 ; le volume II (prologue du codex et traduction de la Genèse) le 26 juin 2026 ; le volume III (commentaire et glossaire de la Genèse) le 30 juillet 2026. L'édition est signée par Luis Girón-Negrón (Harvard), Andrés Enrique-Arias (Universitat de les Illes Balears), Francisco Javier Pueyo-Mena et feu Ángel Sáenz-Badillos, avec le soutien d'une bourse de l'American Council of Learned Societies. C'est la première édition scientifique critique intégrale du texte annoté d'Arragel — plus de mille gloses exégétiques et plus de trois cents enluminures bibliques — distincte de l'édition en fac-similé de 1992 déjà mentionnée dans le Grand Livre du site. Le projet inclut comparaison aux autres traductions bibliques romanes médiévales, repérage exhaustif des sources exégétiques et un glossaire linguistique complet.

  • גענעאַלאָגיע

    Adolf Jellinek : fondateur de l'Israelitisch-Theologische Lehranstalt de Vienne, et ses fils Georg (théoricien du droit) et Emil (à l'origine du nom « Mercedes »)

    Adolf Jellinek (1821-1893) figura parmi les membres du comité fondateur de l'Israelitisch-Theologische Lehranstalt (ITLA) de Vienne, séminaire consacré à la formation des rabbins, prédicateurs et professeurs de religion juive, qui n'ouvrit ses portes que le 15 octobre 1893 — l'année même de sa mort — et fonctionna jusqu'en 1938. Son fils aîné Georg Jellinek (1851-1911) devint un théoricien de l'État de premier plan, professeur de droit public à l'université de Heidelberg et auteur de l'Allgemeine Staatslehre (Théorie générale de l'État). Un autre fils, Emil Jellinek (1853-1918), pionnier entrepreneur de l'automobile, donna le prénom de sa fille, Mercedes, à la marque automobile puis à Mercedes-Benz. Cette double postérité, dans la pensée juridique allemande et dans l'histoire de l'automobile, n'était pas documentée sur le site.

  • גענעאַלאָגיע

    Les cinquante martyrs d'Oufran : la persécution de 1790 sous le sultan Moulay Yazid

    Plusieurs sources indépendantes (Diarna.org, l'International Jewish Cemetery Project de JewishGen, et le site Kountrass citant l'ethnographe Pierre Flamand, auteur de « Diaspora en terre d'Islam : les communautés israélites du Sud marocain », 1959) situent le martyre des cinquante juifs d'Oufran (Ifrane de l'Anti-Atlas) en 1790, durant le bref et violent règne du sultan alaouite Moulay Yazid (1790-1792), connu pour ses persécutions antijuives à Tétouan puis Fès. Selon ce récit, un homme surnommé Bouhalassa, qualifié de « sorcier », arrive avec des hommes armés au souk hebdomadaire d'Oufran et fait enchaîner soixante juifs ; dix sont libérés grâce à la population locale, et les cinquante restants choisissent collectivement le feu plutôt que la conversion à l'islam. Leurs cendres auraient été inhumées dans une grotte proche du cimetière d'Oufran, devenue lieu de pèlerinage (hilloula). Le patronyme Afriat revient dans plusieurs versions comme celui de la famille du meneur, cohérent avec la tradition déjà publiée sur Rabbi Yehouda bar Naftali Afriat, dernier des cinquante à se jeter dans les flammes. Une autre tradition orale situe un épisode distinct de cinquante martyrs brûlés à Oufran en 1492, lors de l'afflux de réfugiés juifs d'Espagne — divergence non tranchée ici, à vérifier auprès d'une source primaire avant toute affirmation ferme d'une année unique.

  • קהילות

    Les Juifs de Montevideo : trois dates fondatrices absentes du Grand Livre — Jevrá Kadishá Ashkenazí (1916), fusion séfarade (1932) et Comité central israélite (1940)

    Le 18 juillet 1916, cinquante-huit immigrants juifs ashkénazes d'Europe orientale fondent à Montevideo l'association Jevrá Kadishá Ashkenazí ; les premières inhumations au cimetière israélite de La Paz, dans le département de Canelones, commencent le 28 novembre 1917. L'association devient en 1932 la Comunidad Israelita de Montevideo, puis en 1972 la Comunidad Israelita del Uruguay. Le même 3 octobre 1932, la fusion de plusieurs institutions séfarades distinctes — Hessed Shel Emet, Israelita Sefardí de Beneficencia, Templo Shalom, Templo de Forasteros, Círculo Social Israelita Sefaradí — donne naissance à la Comunidad Israelita Sefaradí del Uruguay, qui installe en 1933 son premier temple dans la Ciudad Vieja. Face à la montée du nazisme, les principales institutions juives de la ville — communautés ashkénaze, séfarade, la Nueva Congregación Israelita et la Comunidad Israelita Húngara — s'unissent le 11 décembre 1940 pour fonder le Comité Central Israelita del Uruguay (CCIU), dont les statuts sont approuvés par le ministère uruguayen de l'Éducation en septembre 1942. Aucune de ces dates précises ni de ces noms d'institutions fondatrices ne figurent dans le Grand Livre publié, qui ne mentionne que des « collectivités » de façon générale.

  • אַרכיוון

    Le fonds du rabbin Joseph Hirsch Dünner, figure centrale du judaïsme ashkénaze néerlandais, conservé à l'Allard Pierson

    Le rabbin Joseph Hirsch Dünner (1833-1911), né à Cracovie, devient recteur du Nederlandsch Israëlitisch Seminarium (séminaire rabbinique néerlandais) d'Amsterdam au début des années 1860, puis grand rabbin du district synagogal de Hollande-Septentrionale à partir de 1874, poste qu'il occupe jusqu'à sa mort le 13 octobre 1911. Le Seminarium, fondé en 1836, était installé Rapenburgerstraat 175-179 de 1839 à 1943 ; la majorité de ses enseignants et élèves furent tués pendant la Shoah. Le fonds d'archives de Dünner, composé pour l'essentiel de correspondance reçue, est conservé à l'Allard Pierson (bibliothèque de l'Université d'Amsterdam) au sein de la Bibliotheca Rosenthaliana, qui détient également les fonds d'autres rabbins néerlandais de la même période.

  • גענעאַלאָגיע

    Le cimetière ashkénaze de Muiderberg, doyen des Pays-Bas après le cimetière portugais d'Ouderkerk

    En 1642, des juifs ashkénazes achètent un terrain à Muiderberg, près d'Amsterdam, pour y établir un cimetière — le plus ancien cimetière juif ashkénaze des Pays-Bas, postérieur seulement au cimetière séfarade d'Ouderkerk aan de Amstel. En 1660, des juifs polonais achètent une parcelle attenante. La plus ancienne stèle conservée date de 1655 et la plus ancienne pierre tombale encore debout près du bâtiment principal date de 1665. Environ 45 000 juifs ashkénazes y ont été inhumés au fil des siècles, ce qui en fait historiquement le plus grand cimetière juif des Pays-Bas. Plusieurs personnalités y reposent, dont le grand rabbin Saul Löwenstam, ainsi que le chef d'orchestre Sam Englander, dont la tombe reste vide car il fut assassiné à Sobibor.

  • זכּרון

    Le Mémorial de l'Holocauste du peuple juif, inauguré en 1994 sur la Rambla Presidente Wilson à Montevideo

    Un mémorial dédié aux Juifs uruguayens dont les ancêtres périrent dans la Shoah a été inauguré le 10 novembre 1994 à Montevideo, dans le quartier de Punta Carretas, sur la Rambla Presidente Wilson au bord du Río de la Plata. Le projet est issu d'un concours organisé en 1992 par la Municipalité de Montevideo, remporté par les architectes uruguayens Gastón Boero, Fernando Fabiano et Sylvia Perossio. L'ouvrage, en granit rose, se compose d'un mur de cent vingt mètres de long longeant la rambla, interrompu en son centre par une large ouverture entre deux blocs de granit évoquant la tragédie. Ce mémorial constitue aujourd'hui l'un des principaux lieux de mémoire de la Shoah pour la communauté juive d'Uruguay. Il n'est mentionné nulle part dans le Grand Livre publié, dont le chapitre consacré à la mémoire contemporaine de la communauté ne cite pourtant jamais ce monument.

  • גענעאַלאָגיע

    Sighet : la dynastie rabbinique Teitelbaum, de sa fondation en 1858 à la scission satmar de 1905 et au dernier grand rabbin (1911-1944)

    En 1858, le rabbin Yekusiel Yehuda Teitelbaum (I), dit le « Yetev Lev » (1808-1883) — fils d'Elazar Nison Teitelbaum de Drohobycz et petit-fils de Moshe Teitelbaum d'Ujhely, le « Yismach Moshe », qui avait introduit le hassidisme en Hongrie — est nommé rabbin de Sighet, où il fonde la dynastie hassidique locale. Son descendant Joel Teitelbaum (1887-1979), né à Sighet, quitte la ville le 8 septembre 1905 pour s'installer à Szatmárnémeti (Satu Mare), où il fondera plus tard la dynastie hassidique de Satmar, aujourd'hui l'un des mouvements hassidiques les plus importants au monde. Yekusiel Yehuda Teitelbaum (II) (1911-1944), grand rabbin de Sighet de 1936 à 1940 sous administration roumaine puis de 1940 à 1944 sous administration hongroise, occupe ce poste jusqu'à la destruction de la communauté.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Chios : fouille de 2008-2009 révélant la mosaïque d'une synagogue antique et ses inscriptions grecques dédicatoires

    Une fouille de sauvetage menée en 2008 et 2009 sur la parcelle Kallergi, dans le quartier de Kastro/Paléokastro de la ville de Chios, a mis au jour un édifice dont le sol de mosaïque, en bon état de conservation, porte deux inscriptions grecques établissant qu'il s'agit d'une synagogue et non d'une basilique chrétienne. La première invoque « la paix pour ceux qui aiment ta Loi » et nomme Ellasios (Ilasios) et son fils Damalios, « phrontistai » (curateurs) de l'édifice. La seconde précise : « Paix aux synagogues, bénédiction à Israël, Ilasios et Damalios mon fils, phrontistai, ont fait de leurs dons, selon notre volonté, la mosaïque du portique de ce lieu ». Ce sont les deux plus anciens témoignages épigraphiques nommés d'administrateurs de la communauté juive de Chios connus à ce jour.

  • זכּרון

    Koutaïssi : un monument à Boris (Dov) Gaponov érigé en 2014 devant la Grande Synagogue

    Boris (Dov) Gaponov (1934-1972), traducteur juif né à Eupatoria (Crimée), s'installe enfant à Koutaïssi avec sa famille en 1941 et y vit jusqu'en 1971. Il y réalise la traduction en hébreu de l'épopée géorgienne « Le Chevalier à la peau de panthère » de Chota Roustaveli, publiée intégralement en Israël en 1969 ; ce travail lui vaut le prix Tchernikhovski (1969) puis le prix du Président de l'État d'Israël (1971), et à titre posthume le prix Roustaveli en 1989. Il émigre en Israël en 1971 et meurt l'année suivante à Ramat Gan. En 2014, une statue à son effigie a été installée à l'entrée de la Grande Synagogue de Koutaïssi, rue Boris-Gaponov (rebaptisée en son honneur), en hommage à ce pont qu'il a construit entre cultures géorgienne et hébraïque.

  • גענעאַלאָגיע

    Le cimetière juif de Benghazi : de la destruction physique à la reconstruction virtuelle

    Selon le International Jewish Cemetery Project (JewishGen) et les travaux ethnographiques de l'anthropologue Harvey E. Goldberg (« The Book of Mordechai: A Study of the Jews of Libya »), le cimetière juif de Benghazi ne comportait pas de stèles gravées ; comme celui de Tripoli, il a été détruit. Le psychologue David Gerbi, juif originaire de Libye résidant à Rome, a découvert un entrepôt où des restes humains collectés lors de la destruction d'un cimetière juif de Benghazi avaient été entreposés en vrac dans des caisses. En réaction, il a lancé en octobre 2021 un projet de cimetière virtuel en ligne, avec des sections consacrées aux rabbins, des pages commémoratives pour les victimes de la Shoah dans les camps opérés par l'Italie fasciste, ainsi que pour les victimes des pogroms de 1945, 1948 et 1967, permettant aux utilisateurs d'allumer virtuellement des bougies de mémoire et de dédier des prières de Kaddish.

  • זכּרון

    La famille Zigdon de Benghazi : une notice de Yad Vashem restitue vie quotidienne et internement à Giado

    Le site de Yad Vashem consacre, dans son exposition en ligne « Jewish Families and Communities », une notice à la famille Zigdon de Benghazi. Elle présente une photographie d'une classe du Talmud Torah de Benghazi datée des années 1930, ainsi que des clichés de Rachel Mesika et de ses enfants avant-guerre. Parmi les objets documentés figurent une jatte utilisée par Rachel Mesika pour préparer des légumes marinés chaque vendredi, et une machine à coudre qu'elle emporta avec elle lors de son internement au camp de Giado. L'exposition inclut également des photographies de femmes de la famille Mesika-Zigdon prises à Tripoli en 1947, documentant l'itinéraire de la famille après la libération du camp.

  • פּובליקאַציע

    Thermodynamik technischer Gasreaktionen (1905) : dédicace à Clara Haber et traduction anglaise de 1908

    L'édition originale allemande de Thermodynamik technischer Gasreaktionen, publiée en 1905 par R. Oldenbourg à Munich et Berlin, porte une dédicace personnelle : « Meiner lieben Frau Clara Haber, Dr. phil., zum Dank für stille Mitarbeit zugeeignet » (« À ma chère épouse Clara Haber, docteur en philosophie, en remerciement de sa collaboration discrète »). Clara Haber, née Immerwahr, première femme à obtenir un doctorat de chimie en Allemagne (université de Breslau, 1900), a participé à la relecture et aux illustrations de l'ouvrage rédigé alors que Fritz Haber était professeur associé à la Technische Hochschule de Karlsruhe. L'historienne Margit Szöllösi-Janze, biographe de référence de Fritz Haber, juge cette dédicace inhabituelle pour l'époque et y voit la preuve d'une contribution substantielle de Clara Haber au texte. Composé de sept conférences données en février 1905, l'ouvrage a été traduit en anglais dès 1908 sous le titre Thermodynamics of Technical Gas Reactions: Seven Lectures, par Arthur B. Lamb, directeur du Havemeyer Chemical Laboratory de la New York University, et publié à Londres chez Longmans, Green and Co. Cette traduction a fait l'objet de comptes rendus la même année dans Science et le Journal of the American Chemical Society.

  • כּתבֿ־ידן

    Siftei Tzadik : identification de l'œuvre et de son auteur, le Rabbi de Piltz

    Le Siftei Tzadik (שפתי צדיק) répertorié sur le site est confirmé, par la notice de la Bibliothèque nationale d'Israël, comme l'œuvre du rabbin Pinchas Menachem Elazar Justman (1849-1920), fondateur et premier rabbi hassidique de la cour de Piltz (Pilica), en Pologne — et non de l'un des ouvrages homonymes portant le même titre attribués à d'autres auteurs. Selon les notices encyclopédiques hébraïques, l'ouvrage se compose de cinq volumes rassemblant des discours (drashot) sur les sections hebdomadaires de la Torah et sur les fêtes. Pinchas Menachem Elazar Justman était, par sa mère Tzina Pesha Alter, le petit-fils du rabbin Yitzchak Meir Alter, fondateur de la dynastie hassidique de Ger ; il officia également comme rabbin à Wierzbnik et à Częstochowa, où une yeshiva nommée « Siftei Tzadik » fut fondée en sa mémoire par son fils Hanoch Gad Justman, qui lui succéda à Piltz.

  • פּובליקאַציע

    Éditions, comptes rendus savants et prix Steele pour l'ouvrage fondateur de Saharon Shelah

    L'ouvrage de Saharon Shelah, Classification Theory and the Number of Non-Isomorphic Models, a paru en 1978 chez North-Holland Publishing Company (Amsterdam, New York, Oxford), comme volume 92 de la collection « Studies in Logic and the Foundations of Mathematics ». Cette première édition a fait l'objet d'un compte rendu savant dans le Journal of Symbolic Logic (vol. 47, n°3, 1982). Une édition révisée et considérablement augmentée a paru en 1990, dans la même collection, avec quatre nouveaux chapitres ; elle a été recensée dans le Notre Dame Journal of Formal Logic (1991, par Steven Buechler) et à nouveau dans le Journal of Symbolic Logic (1993, par Bradd Hart). En 2013, l'American Mathematical Society a décerné à Saharon Shelah le Leroy P. Steele Prize for Seminal Contribution to Research précisément pour ce livre (éditions 1978 et 1990), la citation officielle soulignant qu'il a « transformé la théorie des modèles en discipline mature » en la reliant à l'algèbre, la géométrie, la combinatoire et les équations différentielles.

  • גענעאַלאָגיע

    Hedva Harekhavi (1941-2025) : éléments biographiques et généalogiques nouveaux sur la poétesse

    Hedva Harekhavi, déjà documentée dans la fiche de lignée comme poétesse et plasticienne lauréate du prix Bialik, est née le 28 janvier 1941 et a grandi au kibboutz Deganya Bet, fille d'Ellen (Helen) Rothschild, née en Allemagne, et de Misha Harkavi, né en Russie — un couple de la deuxième génération de pionniers reflétant la double origine ashkénaze, germanique et russe, typique du Yichouv. Elle avait une sœur, Avigail Harkavi, et un fils, Elisha, tué en 2003. Elle étudia à l'académie Bezalel de 1963 à 1967 ; ses premiers poèmes furent publiés par Lea Goldberg dans le journal Al HaMishmar, qui prépara également son premier recueil, Ki Hou Melekh (1974), pour publication. Ces éléments de filiation et de parcours sont documentés de façon convergente par trois sources indépendantes (Wikipédia hébraïque, un article nécrologique de Makor Rishon, et la notice du Lexique Heksherim de l'université Ben Gourion) ; ils sont à distinguer d'une vaste lignée rabbinique הרכבי (Harkavi/Harkavy) de Biélorussie, sans filiation démontrée avec la famille de Misha Harkavi et donc volontairement non rattachée ici.

דאנערשטיק, 30טן יולי 2026

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Décès à Jérusalem du rabbin Yehuda Aryeh « Yidel » Taub, lecteur de la Torah de la cour hassidique de Gour

    Le rabbin Yehuda Aryeh (« Yidel ») Taub, connu comme le lecteur officiel de la Torah (baal koré) du grand beit midrash de la cour hassidique de Gour, rue Yirmiyahou à Jérusalem, s'est effondré en pleine leçon de Torah qu'il dispensait début juillet 2026 et est décédé malgré une réanimation prolongée par les équipes de secours. Il occupait cette fonction depuis une vingtaine d'années, ayant hérité le rôle de son beau-père, le rabbin Haïm Moché Knopoff, ancien directeur du journal HaModia. Il était également l'auteur d'ouvrages de la série « Otzar HaHalachot ». Sa mort a provoqué une vive émotion au sein du mouvement hassidique de Gour, l'un des plus importants au monde, et le Rabbi de Gour s'est rendu consoler sa famille. Son âge exact — 76 ou 77 ans selon les sources — n'a pas pu être confirmé avec certitude, seul point d'incertitude dans un récit par ailleurs solidement recoupé par plusieurs médias du monde hassidique.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Un moule à figurines féminines du Premier Temple découvert à la Tour de David, à Jérusalem

    L'Autorité des antiquités d'Israël a annoncé le 27 juillet 2026 la découverte, au Kishlé — ancienne prison ottomane intégrée au musée de la Tour de David, dans la Vieille Ville de Jérusalem —, d'un moule en terre cuite ayant servi à produire le visage de figurines féminines judéennes de l'époque du Premier Temple (VIIIe-VIe siècle avant notre ère). Haut de 7,5 cm et large de 6 cm, l'objet a été repéré lors du tamisage de terres issues de remplissages datés du Premier Temple, dans le cadre de fouilles préalables à la construction de la nouvelle aile Schulich du musée. Il s'agit du premier moule de ce type mis au jour à Jérusalem, et vraisemblablement le premier connu en Israël pour cette catégorie précise de figurine féminine, dont la fonction — culte domestique ou idolâtrie dénoncée par les prophètes bibliques — demeure débattue par les chercheurs. La découverte apporte la première preuve directe d'une fabrication locale de ces figurines controversées à Jérusalem même, plutôt que d'une importation depuis d'autres centres judéens. L'objet sera exposé dans la future aile Schulich pour l'archéologie, l'art et l'innovation du musée de la Tour de David.

  • זכּרון

    Zalaegerszeg pose une plaque en mémoire du pharmacien juif Mándi Jenő, déporté et assassiné en 1944

    Une plaque commémorative a été apposée le 10 juillet 2026 sur le mur de l'immeuble « Pontház », à Zalaegerszeg (Hongrie), à l'emplacement de l'ancienne pharmacie du Dr Mándi Jenő, à l'initiative de l'association d'amitié Béke-Shalom et de la municipalité. Né en 1888, diplômé pharmacien en 1910, Mándi Jenő avait fait de la pharmacie Szentháromság, rue Tompa Mihály, l'une des plus importantes de la ville ; il était aussi vice-président d'un club sportif local, pompier volontaire et conseiller municipal. Il perdit son poste et ses biens sous l'effet des lois antijuives hongroises, fut appelé au travail forcé, puis déporté en 1944 avec sa famille et périt dans un camp de concentration nazi. Cet hommage compte parmi les rares gestes de mémoire locaux consacrés spécifiquement à une victime juive de la Shoah dans cette ville de province hongroise.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרון

    Décès à Szeged du Dr Salamon István, rescapé de la Shoah et médecin de famille de tout un quartier

    Le Dr Salamon István, ancien vice-président et notable de la Communauté juive de Szeged, en Hongrie, est décédé le 24 juillet 2026. Né le 29 mai 1940 à Szeged, il fut déporté dès 1944, à l'âge de quatre ans, avec sa famille, vers le camp de Strasshof. Il entama sa carrière médicale en 1964 au service de médecine interne de l'hôpital de Hódmezővásárhely, avant de devenir, durant plus d'un demi-siècle, le médecin de famille du quartier d'Újszeged, où il était une figure profondément aimée bien au-delà de la seule communauté juive. Sa disparition a suscité un deuil marqué dans la ville, salué par plusieurs hommages comme celui d'un homme ayant incarné le soin de l'autre. Il a été inhumé au cimetière juif de Szeged.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Après restauration, le cimetière juif de Meknès accueille sa première hiloula depuis soixante ans

    Le cimetière juif de Meknès, au Maroc, a fait l'objet d'un chantier complet de réhabilitation — allées, tombes, murs d'enceinte, portes — dans le cadre du programme royal marocain de restauration d'environ 180 cimetières juifs à travers le royaume. Le site a été doté d'un petit musée rassemblant des documents historiques ainsi que des objets rituels. À l'issue des travaux, des membres de la communauté juive marocaine ont célébré à l'intérieur même du cimetière restauré une hiloula — pèlerinage-vigile en mémoire de sages juifs —, une première à Meknès depuis soixante ans, avec allumage de bougies, veillée chantée et repas communautaire. L'événement, relayé notamment par l'agence de presse officielle marocaine MAP, s'inscrit dans le prolongement du programme de préservation du patrimoine judéo-marocain porté par la monarchie ; sa date précise à l'intérieur de l'année 2026 n'a pas pu être établie avec certitude à partir des sources disponibles.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Le musée ANU de Tel-Aviv consacre une semaine culinaire aux « communautés cachées » du peuple juif

    Le musée ANU — Musée du peuple juif de Tel-Aviv (ex-Beit Hatfoutsot) a organisé, du 26 au 31 juillet 2026, une semaine culinaire consacrée aux « communautés cachées » du peuple juif, dans le cadre de son projet « Foodish ». Plusieurs restaurants israéliens ont proposé des menus spéciaux mettant en avant les cuisines et les récits de communautés peu documentées, parmi lesquelles les Juifs de Kaifeng en Chine, les Subbotniki — paysans russes convertis au judaïsme sous les tsars, aujourd'hui environ 15 000 personnes en Russie du Sud et en Sibérie —, les Bnei Moshe du Pérou, la communauté « Amazonos » du Brésil et les San Nicandro d'Italie. L'événement s'est conclu le 31 juillet par une table ronde réunissant des membres de ces communautés venus témoigner de leur histoire et de leur transmission culinaire. C'est l'un des rares événements de mémoire vivante à réunir simultanément des angles aussi divers — Chine, Russie, Pérou, Brésil, Italie — autour de la question de la transmission culturelle juive en marge des grands centres.

  • זכּרון

    Le rabbin Jeffrey Myers quitte la synagogue Tree of Life de Pittsburgh, huit ans après l'attentat antisémite le plus meurtrier de l'histoire américaine

    Le rabbin Jeffrey Myers, 70 ans, a fait ses adieux à la congrégation Tree of Life de Pittsburgh, qu'il dirigeait depuis un peu plus d'un an lorsque, le 27 octobre 2018, un tireur y assassina onze fidèles appartenant aux trois congrégations qui partageaient alors le bâtiment — Tree of Life, Dor Hadash et New Light —, l'attaque antisémite la plus meurtrière de l'histoire des États-Unis. Son dîner de départ s'est tenu le 17 juillet 2026 à la Rodef Shalom Congregation de Pittsburgh, la couverture de presse suivant le 24 juillet 2026. Le rabbin Myers a conduit la communauté à travers le deuil, le procès du tueur — condamné à la peine de mort —, la pandémie de Covid-19, puis la pose de la première pierre d'un nouveau bâtiment intégrant les vitraux historiques, un musée et un espace mémoriel, dont l'ouverture est prévue en 2027-2028. Il a expliqué que sa mission était « arrivée à son terme » et qu'il souhaitait « faire de la place à de nouvelles voix », avant de retourner dans son New Jersey natal auprès de sa fille et de sa petite-fille. Aucun successeur n'était annoncé au moment de son départ.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Varsovie : les vestiges de la synagogue du cimetière juif d'Okopowa, détruite par les Allemands en 1943, mis au jour

    Depuis juin 2026, une fouille archéologique commanditée par la communauté juive de Varsovie — propriétaire et gestionnaire du cimetière juif de la rue Okopowa, second plus grand cimetière juif de Pologne avec environ 33,5 hectares et près de 250 000 sépultures — met au jour les vestiges de l'ancienne synagogue et de la maison funéraire du cimetière. Ces bâtiments, édifiés en 1877-1878 sur les plans de l'architecte Adolf Schimmelpfennig, avaient été dynamités par les Allemands en mai 1943. Les archéologues ont dégagé un sol en briques, des pans de murs et des éléments de second œuvre — carreaux de sol et de mur en céramique, bouteilles en verre, carreaux de poêle de la maison funéraire —, permettant de restituer peu à peu le plan du bâtiment détruit. Le chantier, supervisé par le conservateur régional des monuments de Mazovie, devait s'achever fin juillet 2026 avant le recouvrement des vestiges. La fouille a également mis en lumière l'usage du cimetière comme refuge par le directeur de la communauté juive et sa famille durant la Shoah. Il s'agit d'un cas rare de fouille archéologique d'un édifice cultuel juif du XIXe siècle détruit pendant la Seconde Guerre mondiale, en Europe centrale.

  • כּתבֿ־ידןדאַרף באַשטעטיקונג

    La Bibliothèque nationale d'Israël ouvre une exposition de manuscrits rares sur la quête de connaissance, avec des inédits de Newton

    La Bibliothèque nationale d'Israël (NLI, Jérusalem) inaugure fin juillet 2026 une exposition intitulée « The Quest of Questions — Unlocking the Secrets of the Universe », qui rassemble des manuscrits rares, des écrits scientifiques et des textes religieux issus de ses collections, dont plusieurs pièces montrées au public pour la première fois. L'exposition couvre plus d'un millénaire de quête intellectuelle et s'organise autour de grandes questions ayant traversé les traditions juive, chrétienne et musulmane — la coexistence de la science et de la foi, la place de la raison et de la révélation. Parmi les pièces figurent des manuscrits perses, des enluminures bibliques arméniennes, des œuvres astronomiques de Kepler et Galilée, ainsi que des écrits de Saadia Gaon, Gersonide et Averroès (Ibn Rushd) ; le « Canon de la médecine » d'Avicenne (Ibn Sina) tient une place centrale. Un volet est consacré à Isaac Newton et dévoile une partie de ses quelque 8 000 pages manuscrites d'écrits théologiques — prophétie biblique, dimensions du Temple de Jérusalem, calculs sur la fin des temps —, un fonds arrivé à la NLI avec le soutien d'Albert Einstein, qui avait reconnu l'importance de ces textes non scientifiques de Newton. L'exposition est accompagnée de visites guidées animées par des spécialistes.

מאָנטיק, 27טן יולי 2026

  • זכּרון

    Volgograd inaugure un monument sur la fosse commune de 45 victimes juives de 1942

    Le 26 juillet 2026, un monument a été inauguré sur la section juive du cimetière de Verkhnezerechenskoïe à Volgograd, sur une fosse commune contenant les restes de 45 personnes fusillées en 1942 près du village de Vodino, dans l'oblast de Volgograd : 43 Juifs et deux militants de kolkhoze. Parmi les victimes figuraient 23 enfants, du plus jeune âgé de huit mois au plus âgé de 74 ans. Les restes, découverts en 2020, avaient été réinhumés selon la tradition juive dans la section juive du cimetière. L'aménagement du site, achevé en juillet 2026, a été financé par le Congrès juif russe (REK). La cérémonie s'inscrit dans un travail de mémoire sur les victimes civiles de la Seconde Guerre mondiale dans la région.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Sefardim Voices, archive vidéo des Juifs séfarades d'Afrique du Nord, en partenariat avec la Shoah Foundation

    Myriam Levain et Elisa Azogui-Burlac, fondatrices de la société de biographie familiale Milim, ont lancé le projet Sefardim Voices, qui collecte des témoignages vidéo de Juifs ayant vécu en Algérie, au Maroc, en Tunisie ou en Égypte avant leur exil, ainsi que leur installation en France. Selon un article de la revue Tenoua daté du 5 juin 2026, le projet vise à terme la constitution d'une banque d'archives à portée européenne, avec un objectif de cent vidéos pour un budget annoncé de 300 000 euros. Les témoignages ont retenu l'attention de la Shoah Foundation, fondée par Steven Spielberg, qui a noué un partenariat pour intégrer ces vidéos à ses archives mondiales, avec un sous-titrage en anglais prévu pour une diffusion internationale. Le projet est distinct de la bande dessinée du même nom Sefardim, l'épopée d'une famille juive durant 3000 ans, d'Anne Benoliel.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Un sicle chypriote antique découvert sur une plage d'Ashdod

    Le 27 juillet 2026, l'Autorité des antiquités d'Israël (IAA) a annoncé la découverte d'un sicle en argent plaqué, frappé dans la cité chypriote de Salamine vers le milieu du Ve siècle avant notre ère, sous domination perse. La pièce, d'environ 11 grammes, porte d'un côté un bélier couché et de l'autre une tête de bélier accompagnée d'un rameau de laurier et de signes en écriture syllabique chypriote. Elle a été trouvée environ un mois avant l'annonce par Avi Chaprak, directeur adjoint du service des plages de la municipalité d'Ashdod, lors d'un passage au détecteur de métaux destiné à retrouver des objets perdus par les baigneurs. Remise au département des monnaies de l'IAA, elle a été authentifiée et qualifiée de première pièce de ce type jamais découverte en Israël, entière et non fragmentée comme l'exigeait l'usage commercial de l'époque. Les chercheurs y voient un indice précieux sur les liens commerciaux et maritimes entre Chypre et le Levant à l'époque perse. Avi Chaprak a reçu une attestation de reconnaissance de l'IAA pour son signalement.

  • צוריקגעבונג

    L'Irlande appelée à créer un panel national pour la restitution d'art nazi et d'objets coloniaux

    Un comité consultatif nommé en 2023 par le gouvernement irlandais, l'Advisory Committee on the Restitution and Repatriation of Cultural Heritage, présidé par Donnell Deeny, a remis fin juin 2026 son rapport final. Il recommande la création par la loi d'un Restitution and Repatriation Advisory Panel of Ireland, doté du pouvoir d'autoriser des restitutions même lorsque des restrictions statutaires, actes de fiducie ou conventions de règlement s'y opposeraient normalement. Le comité préconise aussi un financement public pour la recherche de provenance, la numérisation des archives et l'accès à des spécialistes, afin de lever les obstacles qui freinent aujourd'hui certaines institutions irlandaises face aux demandes liées tant au colonialisme qu'aux spoliations de l'époque nazie. La World Jewish Restitution Organization (WJRO) a salué ce rapport, le qualifiant de vue d'ensemble détaillée des étapes structurelles nécessaires pour bâtir un cadre de restitution transparent en Irlande.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Un nouveau mémorial de la Shoah inauguré au phare de Liepāja, en Lettonie

    Le 24 juillet 2026 au soir, un nouveau mémorial de la Shoah a été inauguré près du phare de Liepāja, en Lettonie, sur le site où environ 1 200 Juifs de la ville ont été assassinés en juillet 1941, l'un des épisodes les plus meurtriers de la Shoah sur le sol letton. Le monument, un mur commémoratif, a été construit à l'emplacement d'un précédent mémorial. L'événement a été rapporté le 25 juillet 2026 par le diffuseur public letton LSM, dans ses éditions anglaise et russe.

  • אַרכיווןדאַרף באַשטעטיקונג

    Die Zeit rend consultables en ligne près de 490 000 dossiers de personnel de la SA et de la SS

    Mi-juillet 2026, l'hebdomadaire allemand Die Zeit a mis en ligne un outil de recherche permettant de consulter des dossiers de personnel de la SA (Sturmabteilung) et de la SS (Schutzstaffel) de l'époque nazie, indexant environ 490 000 noms. Ces documents proviennent de l'ancien Berlin Document Center, microfilmés par les Archives nationales américaines (NARA) avant leur transfert au Bundesarchiv allemand en 1994 ; ils comprennent CV, courriers, évaluations, fiches d'effectifs, formulaires d'examen et listes d'adhérents. L'accès à l'outil de Die Zeit est réservé aux abonnés, mais les documents sources restent par ailleurs consultables via le système de recherche du Bundesarchiv, et une partie a déjà été rendue accessible par la NARA à Washington. L'outil est présenté comme particulièrement utile pour la recherche généalogique et pour l'identification de membres nommés de la SA et de la SS, donc potentiellement utile aux recherches sur des cas de persécution documentés.

  • גענעאַלאָגיע

    Memorah numérise le patrimoine documentaire des Juifs de Tunisie

    L'association Memorah, anciennement Bibliothèque du Patrimoine Juif Tunisien (BPJT), fondée à Paris en janvier 2025, restaure, numérise et transmet les archives fragiles des Juifs de Tunisie. Selon un bilan publié le 25 juin 2026 par Tribune Juive, l'association a rassemblé en un peu plus d'un an plusieurs centaines de membres, donateurs et soutiens, et a déjà numérisé près de 300 000 documents : photographies, manuscrits, ouvrages anciens, archives communautaires, correspondances, registres et témoignages familiaux. Un article antérieur de Tribune Juive, du 21 mai 2026, précisait que l'objectif à moyen terme est de rassembler ces fonds sur une plateforme internet dédiée, consultable et transmissible aux jeunes générations. Le projet, distinct des archives nationales tunisiennes elles-mêmes en cours de numérisation, cible spécifiquement le patrimoine communautaire juif, y compris des registres à valeur généalogique. La plateforme publique de consultation n'est pas encore lancée à ce jour.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Communauté Juive de Tunisie — Comité des communities israélites de Tunisie
  • צוריקגעבונג

    Un descendant d'un collectionneur juif allemand réclame un Van Gogh au musée d'Orsay

    Il a été révélé fin juin 2026 qu'une demande de restitution vise le tableau L'Hôpital Saint-Paul à Saint-Rémy-de-Provence (1889) de Vincent van Gogh, conservé au musée d'Orsay à Paris. Déposée dès 2017, la demande est examinée par la Commission pour l'indemnisation des victimes de spoliations (CIVS) ; elle émane de Klaus Kallmann, aujourd'hui âgé de 98 ans, héritier d'un collectionneur juif allemand dont la famille affirme que l'œuvre lui appartenait avant d'être vendue sous la contrainte après l'arrivée des nazis au pouvoir. Les recherches menées par le musée établissent que le tableau, acquis en 1914 auprès de la galerie berlinoise Paul Cassirer, a disparu des radars entre juin 1932 et début 1934, avant de repasser par les collections du marchand Paul Rosenberg, lui-même spolié pendant la Seconde Guerre mondiale, ce qui complique le dossier. La CIVS doit rendre sa recommandation à l'automne 2026.

  • קהילות

    Limmud FSU Baku 2026 célèbre la culture des Juifs des montagnes d'Azerbaïdjan

    Le 12 juillet 2026 s'est tenu à Bakou le festival Limmud FSU Baku 2026, rassemblant des centaines de participants de la communauté juive d'Azerbaïdjan, forte d'environ 25 000 personnes et très majoritairement composée de Juifs des montagnes (горские евреи, ou Juhuro). Le programme mêlait conférences, ateliers et volet musical, avec des prix distinguant spécifiquement des contributions à la préservation de la culture juive des montagnes, à l'usage de la langue judéo-tat (djuuri) et à l'action caritative. L'Azerbaïdjan avait été, en 2022, le premier pays à majorité musulmane à accueillir un Limmud FSU. Bakou et la région voisine de Krasnaya Sloboda (Quba) forment le cœur historique de cette communauté, l'une des plus anciennes du Caucase. Cette édition 2026, dans la continuité des précédentes, confirme la vitalité institutionnelle durable de cette communauté.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Erfurt accueille une exposition universitaire sur les origines linguistiques du yiddish

    Le 20 juillet 2026, la Petite Synagogue (Kleine Synagoge) d'Erfurt a accueilli l'ouverture de l'exposition « Jiddisch/ייִדיש – Von den Anfängen bis zum Buchdruck » (Le yiddish, des origines à l'imprimerie), visible jusqu'au 13 septembre 2026, entrée libre. L'exposition a été conçue par le département d'études yiddish et la chaire junior d'histoire médiévale et juive de l'Université de Trèves ; elle avait été montrée une première fois à Trèves en 2025. Elle retrace la formation du yiddish à partir de dialectes germaniques enrichis d'éléments hébraïco-araméens, romans puis slaves à la fin du Moyen Âge. L'événement s'inscrit dans le festival Yiddish Summer Weimar, plus grand festival et institut d'été européen consacré à la culture yiddish (fondé en 1999), qui investit pour la 12e fois la ville d'Erfurt (Ancienne Synagogue, Petite Synagogue, gare) avec un programme incluant conférences, concerts et un talk-show « Jiddisch Live! ». Le programme est porté conjointement par la ville d'Erfurt et l'organisation du festival.

  • אַרכעאָלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    Une stèle funéraire hébraïque médiévale inédite entre au musée d'histoire des Juifs de Gérone

    Le Museu d'Història dels Jueus de Girona, institution municipale installée dans l'ancienne synagogue du Call, a intégré à sa collection lapidaire hébraïque une nouvelle stèle funéraire jusqu'ici conservée en mains privées, après avoir été trouvée des années plus tôt en bordure d'un chemin près de Gérone. L'épigraphiste Jose Ramón Ayaso a étudié la pièce : gravée dans la pierre nummulitique locale (63 x 22 x 14 cm), elle porte deux lignes en écriture carrée sans date de décès ni formule funéraire habituelle, lue comme « [Je]hossua, fils de Rabbi [...Z]erahia. Que sa mémoire soit bénie ». La famille Zerahia est documentée à Gérone dès le XIe siècle et compta des poètes et lettrés reconnus de la culture juive médiévale catalane. La pièce proviendrait de l'antique nécropole juive de la colline de Montjuïc de Gérone (XIIe-XVe siècle), l'un des fonds épigraphiques hébraïques les plus importants d'Europe occidentale ; le musée en conserve désormais 29 stèles et fragments. L'annonce coïncide avec le 25e anniversaire de l'ouverture du musée, célébré en juillet 2026.

זונטיק, 26טן יולי 2026

  • קהילות

    Première « Nuit des Temples » à Cluj-Napoca : la synagogue néologue ouvre ses portes aux côtés de cinq autres cultes

    Pour la première fois, Cluj-Napoca (Kolozsvár, Transylvanie, Roumanie) a organisé le 25 juillet 2026 une « Nuit des Temples » (Templomok éjszakája), de 20h à 2h du matin. Six communautés religieuses — catholique romaine, unitarienne, orthodoxe, gréco-catholique, adventiste et la communauté juive — ont ouvert ensemble 18 édifices religieux à la visite libre et nocturne, une association inédite selon la presse locale. La synagogue néologue, rue Horea (ex-rue Ferenc József), seule synagogue encore en activité à Cluj et lieu de mémoire pour les Juifs de Transylvanie du Nord déportés pendant la Shoah, a participé à l'événement : visites guidées sur la religion juive, l'histoire de la communauté locale et la Shoah, découverte du bâtiment récemment rénové. L'événement, présenté comme une première nationale en Roumanie, a été organisé par les associations Daisler et ESUA. Concerts, expositions d'art visuel et visites guidées par des spécialistes du patrimoine ont complété le programme dans l'ensemble des 18 lieux.

  • זכּרון

    Décès de Dovid Einhorn, rescapé d'Auschwitz de Brooklyn, quelques jours après ses 100 ans

    Dovid (Duvid) Einhorn est mort le vendredi 24 juillet 2026 à Brooklyn (Borough Park), quelques jours seulement après avoir célébré son 100e anniversaire. Né en 1926 à Sighet, en Roumanie — ville natale d'Elie Wiesel —, il avait été déporté avec sa famille à Auschwitz pendant la Shoah et en était l'unique survivant. Le lundi 20 juillet 2026, des centaines de personnes — rescapés de la Shoah, rabbins, élus, responsables communautaires, famille et amis — s'étaient réunis à Saville Manor, à Borough Park, pour fêter son centenaire ; la soirée comprenait l'achèvement et la dédicace d'un Sefer Torah qu'il avait commandé à la mémoire de ses parents et de ses frères et sœurs assassinés pendant la Shoah, et en l'honneur de sa défunte épouse et de ses filles. Durant des décennies, Dovid Einhorn avait témoigné publiquement, auprès d'élèves, de groupes communautaires et d'élus, de la vie juive européenne d'avant-guerre, de la destruction des communautés et de sa survie à Auschwitz, contribuant à transmettre la mémoire de la Shoah.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • קהילות

    Philadelphie : la Congregation Mikveh Israel célèbre 250 ans de vie juive américaine

    La Congregation Mikveh Israel de Philadelphie, fondée en 1740 par des Juifs séfarades d'origine espagnole et portugaise, est la deuxième plus ancienne congrégation juive en activité continue des États-Unis, surnommée la « synagogue de la Révolution américaine ». Le dimanche 26 juillet 2026, de 16h à 22h, elle organise « Jewish America 250 », un événement gratuit et ouvert au public réunissant institutions juives, associations, commerçants et artisans de Philadelphie pour célébrer le 250e anniversaire de l'indépendance américaine à travers le prisme de l'histoire juive locale. L'événement s'inscrit dans le mouvement national « America250 » de commémoration du semi-quart de millénaire des États-Unis, aux côtés d'autres institutions juives historiques comme la Touro Synagogue de Newport ou la congrégation Adas Israel de Washington, qui organisent des célébrations parallèles. Mikveh Israel espère fédérer la Jewish Federation of Greater Philadelphia et d'autres organisations autour de cet événement.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Séfarades

שבת, 25טן יולי 2026

  • פּובליקאַציע

    Une biographie culturelle retrace l'histoire du « Settlement Cook Book », emblème de l'américanisation juive

    Nora L. Rubel, professeure de religion à l'université de Rochester, publie chez Columbia University Press, en juin 2026, « Recipes for the Melting Pot: The Lives of The Settlement Cook Book », biographie culturelle du livre de cuisine caritatif créé en 1901 par Lizzie Black Kander à partir de cours donnés à la Milwaukee Jewish Mission. L'ouvrage retrace quarante éditions de ce best-seller, le plus durable de l'histoire éditoriale caritative américaine, encore vendu dans les années 1970, pour montrer comment il a façonné, et a été façonné par, l'identité juive américaine à travers les vagues d'immigration, l'évolution des rôles de genre et la mobilité sociale. Rubel analyse l'assimilation culinaire comme vecteur d'américanisation des femmes juives, en s'appuyant sur les archives des éditions successives. La parution a été relayée par le centre de presse de l'université de Rochester, une interview radio sur WXXI News le 17 juillet 2026, et Forward.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Milwaukee
  • פּובליקאַציעדאַרף באַשטעטיקונג

    Lyon accueille le 4e congrès de la Société des études juives, consacré à « pouvoir et vulnérabilité »

    La Société des études juives (SEJ), héritière de la Revue des études juives fondée en 1880, a tenu son 4e congrès à Lyon du 29 juin au 2 juillet 2026. Le thème retenu, « Pouvoir et vulnérabilité dans l'histoire, les textes et les sociétés », invitait à explorer la souveraineté, la précarité et la vulnérabilité à travers l'histoire juive et les études du judaïsme, de l'Antiquité à l'époque contemporaine. L'appel à communications avait été clos le 1er décembre 2025. La tenue de l'événement aux dates annoncées est confirmée par le site officiel de la SEJ, relayé par l'IRHT-CNRS et le Comité des travaux historiques et scientifiques (CTHS).

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Damas relance la restauration de son cimetière juif, nouvel épisode de la renaissance du patrimoine juif syrien

    Fin juin-début juillet 2026, les autorités syriennes et la Mosaic Foundation, organisation de la diaspora juive syrienne dirigée par Henry Hamra, ont entamé la restauration du cimetière juif de Damas, qui abrite les tombes de personnalités religieuses éminentes de la communauté. Cette initiative s'inscrit dans une série de gestes de réhabilitation du patrimoine juif syrien engagés depuis la chute du régime de Bachar el-Assad fin 2024 : en décembre 2025, les autorités syriennes avaient accordé à la Mosaic Foundation sa première licence de restauration de biens communautaires, avec pour premier objectif la synagogue Jobar à Damas. L'événement, daté fin juin-début juillet 2026, est rapporté indépendamment par Euronews en arabe, Monte Carlo Doualiya (service arabophone de RFI) et le média syrien indépendant Enab Baladi.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Sardes et sa grande synagogue antique inscrites au patrimoine mondial de l'UNESCO

    L'ancienne cité lydienne de Sardes, en Turquie occidentale, a été inscrite au patrimoine mondial de l'UNESCO fin juin 2026, au terme de près de soixante-dix ans de fouilles menées par l'expédition archéologique Harvard-Cornell, engagée depuis 1958. Le bien inscrit, intitulé « Ancient City of Sardis and the Lydian Tumuli of Bin Tepe », inclut la synagogue de Sardes, considérée comme l'une des plus grandes synagogues antiques jamais mises au jour, dont la construction est datée du IVe siècle de notre ère. La nouvelle a été rapportée le 25 juin 2026 par ScienceDaily, puis relayée les jours suivants par Greek City Times et ArtNews. Cette reconnaissance patrimoniale internationale consacre la synagogue de Sardes, déjà documentée par le site savant de l'expédition archéologique (sardisexpedition.org), comme un jalon majeur de la présence juive en Asie Mineure antique.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Inscription dédicatoire de synagogue antique
  • פּובליקאַציע

    Un livre retrace l'histoire du stéréotype antisémite de « l'incendiaire juif » aux États-Unis

    L'historien indépendant Jeffrey Marx publie chez NYU Press, en juillet 2026, « Jewish Firebugs: Arson and Antisemitism from the Civil War to World War I », première étude approfondie du stéréotype de « l'incendiaire juif » aux États-Unis. L'ouvrage montre qu'après la guerre de Sécession, des compagnies d'assurance-incendie ont instruit leurs agents de refuser des polices aux Juifs, jugés enclins à l'incendie volontaire pour toucher les primes. Marx retrace comment cette accusation, sans fondement statistique, s'est diffusée dans les manuels d'assurance, la presse à sensation, les caricatures, chansons et films muets jusqu'à la Première Guerre mondiale, en s'appuyant sur des rapports de pompiers, dossiers d'assurance et minutes de procès. Il relie ce stéréotype spécifique aux tropes antisémites plus anciens de cupidité et de duplicité juives. La parution, début juillet 2026, a été relayée par la Jewish Telegraphic Agency, The Times of Israel et le Jewish Book Council.

  • זכּרון

    La communauté juive de Vercelli remporte deux financements pour agrandir le musée de sa synagogue

    Début juillet 2026, la communauté juive de Vercelli, dans le Piémont, a annoncé avoir remporté deux appels à projets — l'un de la Fondazione Compagnia di San Paolo, l'autre de la Région Piémont dédié à la valorisation du patrimoine muséal — pour financer le projet « Custodire la bellezza » (Préserver la beauté). Ce projet permettra de consolider et de transformer en espace muséal le second matroneo (galerie des femmes) de la synagogue de Vercelli, inaugurée en 1878 et considérée comme l'une des plus hautes expressions de l'architecture synagogale italienne de l'époque de l'émancipation. Les parcours pédagogiques associés, conçus avec des enseignants, incluront des visites de la synagogue et du musée, des ateliers sur la culture et la religion juives, des itinéraires dans la Vercelli juive, ainsi que des ateliers spécifiques sur la Shoah, les lois raciales de 1938 et les Stolpersteine locaux. Restée fermée durant cinquante ans avant sa restauration, la synagogue de Vercelli est aujourd'hui un lieu vivant de mémoire piémontaise, visité par des écoles de toute l'Italie. L'information est corroborée par trois médias locaux indépendants début juillet 2026.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Verceil (Vercelli)

דאנערשטיק, 23טן יולי 2026

  • אַרכעאָלאָגיע

    Jérusalem : un tunnel antique mystérieux mis au jour près de Ramat Rahel

    Une fouille de sauvetage menée par l'Autorité des antiquités d'Israël (IAA), en amont d'un projet immobilier près du kibboutz Ramat Rahel, au sud de Jérusalem, a mis au jour un tunnel taillé dans la roche sur environ 50 mètres de long, jusqu'à 5 mètres de haut et 3 mètres de large. L'accès se faisait par un escalier taillé menant à une ouverture creusée dans la roche. Les archéologues ont d'abord identifié une cavité karstique naturelle qui s'est révélée se prolonger en un long tunnel, comblé de sédiments accumulés sur des centaines, voire des milliers d'années. Aucun artefact n'a été retrouvé permettant d'établir qui l'a creusé ni à quelle époque ; une hypothèse initiale évoque un ouvrage hydraulique antique destiné à atteindre une source d'eau, mais la datation et la fonction restent à déterminer. La découverte, annoncée mi-juillet 2026, a été relayée par plusieurs médias israéliens indépendants (Ynet, Mako, Maariv, Arutz 7). Ramat Rahel est par ailleurs un site majeur de l'époque royale judéenne (VIIe siècle av. J.-C.), connu pour son palais administratif et ses empreintes de sceaux LMLK, ce qui confère un intérêt particulier à toute nouvelle structure souterraine mise au jour à proximité, même si son lien direct avec cette période n'est pas encore établi.

  • זכּרון

    Vilnius et Druskininkai célèbrent les 135 ans de Jacques Lipchitz avec des œuvres inédites venues de Valence

    Le musée Vilna Gaon d'histoire juive a inauguré les 16 et 17-18 juillet 2026 l'exposition en deux volets « Jacques Lipchitz. Sculptures-pèlerins », au Musée Samuel Bak à Vilnius et au Musée Jacques Lipchitz de Druskininkai, ville natale du sculpteur. L'événement marque le 135e anniversaire de la naissance de Jacques Lipchitz, né le 22 août 1891 à Druskininkai, alors dans l'Empire russe, mort en 1973, pionnier litvak du cubisme aux côtés de Picasso et Modigliani. Douze œuvres majeures prêtées par l'IVAM (Institut Valencià d'Art Modern, Espagne) sont montrées pour la première fois en Lituanie, pour une valeur assurée estimée à plus de 9 millions d'euros ; à Druskininkai, quatre sculptures de la collection de l'IVAM retracent l'évolution de son travail, des formes cubistes aux compositions tardives, plus dramatiques et spirituelles. La famille Lipšic (Lipchitz) a par ailleurs fait don au musée de Druskininkai d'œuvres de la période espagnole du sculpteur. L'exposition, conçue comme un pont culturel entre les deux villes, se tient jusqu'au 22 novembre 2026.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Litvaks (Juifs lituaniens)
  • צוריקגעבונג

    La Bavière restitue un Kandinsky spolié aux héritiers de la famille Lewenstein

    La commission budgétaire du Parlement bavarois (Haushaltsausschuss) a approuvé à l'unanimité, mi-juillet 2026, la restitution du tableau « Das bunte Leben » (« La vie bigarrée », 1907) de Vassily Kandinsky par la banque publique Bayerische Landesbank (BayernLB) aux héritiers de la famille Lewenstein. L'œuvre, l'une des pièces majeures de la période « figures russes et motifs de contes » de Kandinsky, appartenait depuis 1927 au couple juif Hedwig et Emanuel Albert Lewenstein, d'Amsterdam, qui l'avait prêtée au Stedelijk Museum. Après l'occupation allemande des Pays-Bas, le tableau a été vendu aux enchères le 9 octobre 1940, dans un contexte que la Beratende Kommission, la commission consultative fédérale allemande pour les biens spoliés (dissoute fin novembre 2025), a jugé lié à la persécution systématique des Juifs sous le nazisme. La BayernLB avait acquis l'œuvre en 1972 et la prêtait depuis à la Städtische Galerie im Lenbachhaus de Munich. La décision fait suite à la recommandation de restitution émise par la Beratende Kommission avant sa dissolution. Ce dossier bavarois de restitution s'ajoute, dans le même mois, à celui du buste de Picasso rendu aux héritiers d'Alfred Flechtheim.

מיטוואך, 22טן יולי 2026

  • זכּרון

    Deutschnland: di Westerbork-nishtareybn Eva Weyl tsuzt ir dermonung-arbet durkh vidye-vide-konferents un tret in gerikt Düsseldorf

    Eva Weyl, geboyrn 7 juni 1935 in Arnhem (Paleshnland) in mishpoke herkumft fun Kleves un Freiburg-im-Breisgau, hot zikh bashpirt benkinder in lager-yeshive Westerbork mitn tate un mame un hot zikh soyde-az-on gebodn vey aktiver-oyvzeyg fun geshikhte (Zeitzeugin) in Deutschnland. Ir gezogtlekhe vizit in Stuttgart fun 29 juni biz 3 juli 2026, to treyfn fünf shul-institutions, hot gevorn oyfgegebom, ober zi hot derhaltn di tsugebung-arbet durkh geveborgn online-reyd tsum shil-yungn. Am 8 juli 2026 iz zi areyng-gevoyrn in personen in dem fakhkonflas fun gerikt (Justizkolloquium) fun Ober-regionaler gerikht Düsseldorf, vu zi iz geven getsaygt vey halter fun Federal-Medallye fun Merit vos iz ir geven ibergegebn in 2018. Ir tates fam iz gegrndet di groyse gesheft Weyl in Kleves; di dope tsugebung — digital-anpassung un nokh institutionale-tret in gerikt-hoyt — tsi-vayz di sakh fun durkh-geyb fun memorial-munds mume az di letste oyvzeyger vern alt.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרון

    יישׂראל: אַמאָרדאָ פֿון דעם rav Amos Guetta, שמייַער פֿון דער מוימד מעמאָריע פֿון יידן פֿון ליביע

    דער ראַבין Amos Guetta, 75 יאָר, איז געשטאָכן געוואָרן אין טויט אויף 1 יולי 2026 אין זײַן יעשיװה פֿון Netanya דורך אַ פֿאָרמער שיקער אין פּסיכיאַטרישער צער. געבויער אין ליביע און אינסטאַלירט אין יישׂראל, ער האָט קאָנסאָלידירט דעצניעס צו שירן די minhaguim און mesorah — קאָסטומעס, מעלאָדיעס, תפּילה פֿון זיבן־צען קאָמאַנדמענטס אין יידיש־אַראַביק — פֿון דער יידישער קאָמוניטעט פֿון ליביע און Tripolitaine, צו דעם גראָד פֿון זײַן געהײַסן "דער ראַבין פֿון דער ליביש־יידישקײט". זיין טעסטימאָניע איז געוואָרן דאָקומענטירט דורך דעם פּראָיעקט פֿון בנאַמענט שיתופים פֿון דער ANU Museum (Museum of the Jewish People, Tel-Aviv). זײַן לוויה האָט בנאַמענט טויזנטער פֿון צוגעוואָנדטן; זײַן יהרג איז פֿאַרנומען דורך דער קאָמוניטעט אָריגין־ליביען ווי דער פֿאַרלוסט פֿון איינער פֿון דעם לעצטן פּאַסיז פֿון דער שפּעציפיק מעמאָריע.

  • קהילות

    Cordova: preventyve oyfboyung fun di plasterer-dekorn fun der mitoelalter-synagog

    Di Junta de Andalucía (Consejería de Cultura y Deporte) hot ongehoybn di preventyve oyfboyung fun yeserías, dekorations fun plasterer-skulptur, fun der mitoelalter-synagog fun Cordova, eyner fun di dray mitoelalter-synagogn behaltn in Spanyen. Di arbaytm, nisht-invaziv (overflekhike reynigung un punktue-stabilizatsye), hobn gefirt tsum fartsuen fun dem monument far dem publik fun 13. biz 24. juli 2026, far a budjet fun 438,240 yuro finansirt oyf eygener kesh fun Consejería. Di oyfboyung iz gefirt in paralel tsu der oysleydung fun dem grenetsn-land bay der synagog, ongehoybn sof april 2026 far zeks monatn, vos darfn gestatn tsum oyfehaltn fun di arkeologishe leflroyves gefunden oyf der plats un tsum shafn a tsukunftigen-besiker-tsenter. Di anfang-kundikenung fun der bashtele datirt 9. juni 2026, ober di aktuale fartsuenung far dem publik geyt for in sumer 2026.

  • זכּרון

    Paris: 84-ter yorykhsdey fun der rafl fun Vélodrome d'Hiver

    Am zuntik 19. juli 2026 hot gefunden in Paris di natsyonale seremonie tsum gedenken fun 84-tn yorykhsdey fun der rafl fun Vélodrome d'Hiver fun 16. un 17. juli 1942, in Square des Martyrs Juifs fun Vél d'Hiv. Organize zamen fun ministerium fun Wafen un Crif, iz es tsuzamengetribn gevorn Yonathan Arfi, prezident fun Crif, un Alice Rufo, delegirt-minister bay minister fun Wafen un Alte-kemfers, mit a hoydzhefn tsum Tsaddike fun Frankriykh. Parallel-seremoniyes hobn gefunden in Nice un in Yvelines, erinert bizonders di 302 deportirte fun dem distrik. Di ausgabe 2026 hot gelegt aktsent oyf transmisye tsum yunge generatsyones in mase vos di letste direkte veynes farshvinden, un oyf kampf kegn kontemporaner antisemitizm.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La déportation des Juifs de France
  • פּובליקאַציעדאַרף באַשטעטיקונג

    איטאַליע: דער Fondazione CDEC אָרגאַנאַזירט זײַן פּענטפט אינטערנאַציאָנאַלער וואָך פון שטודיום אַיין קאָנטעמפּערARISING יִדישן, דעדיצירט צו קינאָ

    דער Fondazione CDEC (Centro di Documentazione Ebraica Contemporanea, מילאַן) האָט אָרגאַנאַזירט אנהייב יולי 2026 אין דער Foresteria פון Camaldoli מאָנאַסטיר (Arezzo) די פּענטפט עדיציע פון זײַן אינטערנאַציאָנאַלער וואָך פון שטודיום אַיין קאָנטעמפּאָררַן יִדישן. דער טעמע 2026, "די יִדן אַיין קינאָ, די מידיעס און קולטור פון איטאַליע", מאַכט פױם דעם עדיציאָנן דעדיצירט צו פּרױעס (2022), צו מוזיק (2023), און צו ליטעראַטור (2024). דער שטודיום פֿאָרבעטן אַיין דעם קינאָ־פּראָפעשאָנן בעזעצט דורך יִדיש פערסאָנאָנקלעך אין איטאַליע און אַיין דעם וועג איטאַלישער קינאָ האָט רעפּרעזענטאַד יִדישן אַיין דער שױאַר. די אובדזשעקטיװ קלײַמד איז צו דאָקומענטן דעם קאָנטריביושן פון יִדן צום איטאַלישן קינאָ, אין דער קאָנטיניואיטי פון פּראָצשיידינגז פּובליצירט פֿאַר פֿריערער עדיציאָנן.

  • קהילות

    Romanye: oyf-tuer fun groyse ashkenaz Synagog Konstantsa nokh restauratsye

    Nokh mer vi hundert yor eksistents un dekades fun forgesnheyt, di groyse ashkenaz Synagog Konstantsa, hafen fun romanyen in Svartn-yamn, hot oyf-gemakht di tir endik may/onheyb juni 2026 in der tsayt fun ofitsyales seremunya. Geboyrt tsvishn 1910 un 1914 in maurish-stil fun arkhitekt Adolf Linz, iz zi geven gebroykt azmir-lager in tsayt Tsveytn-Veltkrieg un hot zikh dershmutsikt in dem bavegn-fal fun di lokale yidishe komunitet. Di restauratsye, finantert fun shtot Romanye, iz geven gefirt durkh yorn fun argon un pleding fun Silviu Vexler un Federatsye fun yidishe komunitet Romanye. Di seremunya fun nay-haliger-maknng hot tsugenumen komunitet-rayders, regirng-raytungs, lokale viznbilder un diplomaten, akumpan-yet fun shofar-klang un Torah-rols. Nur synagog vos geblibn fun shtot, di binyen-verk tsurikloyzt religie un kultur-nitsn ofn tsum publikum.

  • פּובליקאַציע

    אַ שטודיע פֿון דער יוניװערסיטעט פֿון טעל אַװיװ איבערלירט דעם קאַלנדער פֿון 364 טאָג פֿון דעם קומראַן־ראָלס

    דער פּראָפֿעסאָרין Eshbal Ratzon, פֿון דער יוניװערסיטעט פֿון טעל אַװיװ, שלאָגט אַ נײַע היסטאָרישע לעזונג פֿון דעם קאַלנדער פֿון 364 טאָג אַטעסטיד אין דעם דער־מער־מער ראָלס, לאַנג באַטראַכטן ווי טיער־תאָרעטיק. לויט זיר שטודיע, פּובליצירט אין דער גוץ Tarbiz, דעם קאַלנדער — וועס טילנעס דורך זיבן קאַלשטיד די פּעסטס אלוועגס אום דעם זעלבן טאָג פֿון דער וואָך — וואָלט באַלד בנוצה דורך דער סעקט פֿון Qumrân אין זיר דמוקראַצי, אין דער צווייטער יאָרהונדערט פֿאָר אונדזער צייטרעכנונג. עס וואָלט דען פֿאָרלאָסן צו דער מעתר וואָס זײַן קול־אָפּ עם דעם סיזאָנס וואָס איז פֿאָרווער אומפּאַסיבל, אין אַ קאָנטעקסט פֿון נאָזיריג צווישן דער סעקט און דער hasmonean דינאַסטיע אונטער Alexander Jannée, אַלאַווינג אַ סוויץ צום פּראַקטיקל קאַלנדער פֿון דער Temple. די שטודיע איז געווידערווידערט געוואָרן אַ מיטן־יולי 2026 דורך דער Jerusalem Post, Times of Israel, JNS און Archaeology Wiki. עס איז ניט אַ נײַע מאַטעריאַל דיסקאָװערי אָבער אַן אַפפרײַזל הִיסטאָריאָגראַפי פֿון דאָקומענטן וואָס זײַנען פּרימור פֿאַר אַ לאַנג צייט.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Les fêtes et le calendrier juif
  • גענעאַלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    ספרד: די מישפּאַט לאנדן דער ספרדי־נאַציאָנאַליטעט צו צװײ קאָלאָמביענער אַויף דער באַזיס פון אַ צעןיפ פון דער Federation פון ווידן־קהילות

    דער Audiencia Provincial de Madrid האָט רינדערט אַם 13 מאי 2026 אַ דעקיזיאָן אָנערגטענדיק ספרדי־נאַציאָנאַליטעט צו צװײ קאָלאָמביער סטװײעניס רעזידינג אין בוגאָטא, דיקלערינג זיך דיסענדנטן פון יִדן עקספּעלד פון דער פּניינסולא אין 1492. דער אַדמיניסטראַציע האָט אינוציעלי אָביעקטעד אַז די סערטיפיקאַטן דעליװערד בעידע פון סעפֿאַרדי־ףעדעראַצן פון אָמערקיה־לאַטינע בלײַבן אונזופיציענט; דער טורן איז געקומען פון אַ סערטיפיקאַט פון דער Federación de Comunidades Judías de España (FCJE), עװקאַגנאַזד אַלן אַוטאָריטעט פון רעפערנץ פֿאַר דעם פּראָצשידינגז האַן דער לאו 12/2015. דער דעקיזיאָן שטעלט אַ פּרעסאַדענט פון אַקסעפטינג דער וואַלידיטעט פון דאָקומענטן און जेனעאָלאָגיק־רעפאָרטס עמיטיד בעידע פון סעפֿאַרדי־קהילות פון אָמערקיה־לאַטינע, אָן רעקװירינג דעם אַפּליקאַנט אַז ער פּראָדוץ דער גאנץ דאָקומענטן אינטערנאַל משמש צו עסטאַבליש זײַן אָריגין. דער דעקיזיאָן איז אַ פּאַרט פון אַ סיריעס פון יודגמענטס אַמיטיד אין 2026 בעידע דער זעלבע קעמאַר, סאַם אַװאָרדינג, אַנדערע רעפיוזינג נאַציאָנאַליטעט לויט דער שטערק פון דער גענעאָלאָגי פּראָדוצט.

  • קהילות

    דײַטשלאַנד: שרלוטה קנאָבלאָך דערווײלט אַנשטימיק פרעזידענטין פון דער ייִדישער קהילה פון מינכן און אָברפלאַן

    די קהילה־וואלן פון Israelitische Kultusgemeinde München und Oberbayern (IKG) האָבן שטטגעפונען ביי 2 און 5 יולי 2026, און דער נײַער קאָנציל פון פופצן מיטגלידער האָט זיך געגרינדעט ביי 6 יולי אין דער קהילה־הנהלה פון St-Jakobs-Platz. שרלוטה קנאָבלאָך, פרעזידענטין אָן אונטערברעך זינד 1985 און אַ שואה־עברית וואָס איז געווען דערהאָלטן אַלן קינד אין באַװאַריע, איז דערווײלט אַנשטימיק פאַר אַ נײַער צװאַנציג־יאָר־מנדאַט, אָן קעגן־קאַנדידאַט און אין דער שפּיץ פוּן דער וואַל מיטן צאָל שטימען. צװײ פיצ־פרעזידענטן זײַנען דערװיילט געװאָרן: דער אונטערנעמער Yehoshua Chmiel, אין אַמט זינד 2016, און דער רעכטס־לערער Michael Holland, אַנטי־סעמיטיזם־רעפערענט פון Landkreis Dachau, וואָס איז צום ערשטן מאָל אין דעם קאָנציל. דעם לאַנג־פּאָקעד קאָנטינואיטעט פון פיר דעצניעס צו דער שפּיץ פון אַ פון דע גרעסטע ייִדישע קהילות אין דײַטשלאַנד שטעלט זיך אין דעם קאָנטעקסט פון דעם באריכט וואָס איז פאָרפּאָבליצירט געװאָרן אין מאי 2026 דורך Zentralrat וועגן דער פּעריסיסטענץ פון אַ קלימע פון סכנה פאַר ייִדיש לעבן אין דײַטשלאַנד.

  • קהילות

    Normandy: The Elbeuf Synagogue, a vestige of Vichy's yellow stars, saved from dry rot thanks to a gift from the Edmond J. Safra Foundation

    Built in 1909 thanks to a gift from patron Alphonse Haas, the Elbeuf Synagogue in Normandy is a rare and listed historic monument of Alsatian-Lorraine Jewish presence that came to develop the local textile industry after 1871. It still bears on its walls yellow stars painted during the night of July 16-17, 1942 — the same night as the start of the Vel' d'Hiv roundup — making it one of the few buildings in France to preserve this direct trace of Vichy persecution. Without religious services since 1995, the building, winner of the Mission Patrimoine 2023, was undergoing restoration when construction work revealed in 2025 the presence of dry rot in half of the prayer hall, raising treatment costs to approximately 300,000-350,000 euros. The Heritage Foundation announced on July 8, 2026 that an exceptional donation from the philanthropic Edmond J. Safra Foundation would enable this emergency financing to be completed and work to resume — the same foundation having already supported the restoration of the Sublime House in Rouen, Europe's oldest Jewish monument.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    ספרד: Centro Sefarad-Israel און Yad Vashem בילדן פּענטיק ספרדיש שכנים אין גער־מעמאָרי צרעס אין סאַלוניק און אין פּוליש

    דער Centro Sefarad-Israel פון Madrid האָט קאָאָרדינירט, אין פּאַרטנערשאַפט מיטן אינטערנאַציאָנאַלער שכל פאַר שואה־שטודיום פון Yad Vashem, צװײ בילדונגען פאַר ספרדיש שכנים: אַ סעמינאַר אין סאַלוניק (גריכנלאַנד) פון 23 ביז 27 יולי 2026, דעדיצירט צו דער היסטאָריע פון סעפֿאַרדיש קהילות פון צאַפון־גריכנלאַנד אויך רױַב, דערוואָס און נאָך דער שואה, דערנאָך אַ אינטערנאַציאָנאַלער סעמינאַר אין פּוליש אנהייב יולי 2026. Rosa Méndez, דירעקטער פון דער בילדונג־, שואה־, און אַנטי־סעמיטיזם־קאָמפּאָנענט פון Centro Sefarad-Israel, האָט קאָאָרדינירט די צװײ גער־דזשעַרנעס, וואָס האָבן צוזאַמגעשטעלט א פּענטיק־טרייפאָרמיד שכנים סביב ביזוכן פון מעמאָרי־סטעלעס און אַ אָפיציעלער צערטיפיקאַציע. דעם פּראָגראַם אילוסטרירט די לערנ־דימענסיע אינסטיטוציאָנאַלער לעבעדיקער מעמאָרי, מיטן אַ משמעותי אַקצענט אויף דער סעפֿאַרדיש שואה פון סאַלוניק, וואָס איז אָפט אונטער־רעפּרעזענטירט אין דער אינטערנאַציאָנאַלער נאַראַטיװ.

  • פּובליקאַציעדאַרף באַשטעטיקונג

    מינכן: קאָל צו קאָמיונאַס פֿאַר אַן אינטערנאַציאָנאַלער קונקלאַוו אַיין אַרכיװן און יִדישן זכר

    דער Literaturarchiv Monacensia און דער שטול פון יִדישן היסטאָריע און קולטור פון University LMU פון מינכן האָבן לאָנטשט עַנד יונע 2026 אַ קאָל צו קאָמיונאַס פֿאַר אַן אינטערדיסציפּלינאַרער קונקלאַוו בחיוב "Das Jüdische im Archiv" ("דער יִדיש אַיין דער אַרכיװ"), וואָס וועט שטתקאָפן ביי 22 און 23 אָקטאָבער 2026 אין מינכן. דעס טיניד צו יונג־פעלקער־סכאָלארן, מיטן אַ דעדלאָין פֿאַר קאַנדידאַטור סעט צו 31 יולי 2026, דער קונקלאַוו וועט פֿאָרבעטן אַיין אַרכיװן אַלן זטעלעס פון קאָנסערוואַציע, אָרגאַניזאַציע, און מעמאָרי פון יִדישן היסטאָריע און געגנװאַרט. דער אַנאַונסמאַנט איז באַקן רילייד בעידע פון דער אַקאַדעמיק־פּלאַטפאָרם H-Soz-Kult און פון דער פּאָרטאַל פון דער דײַטש אַסאָסיאַציע פון יִדישן שטודיום.

  • קהילות

    Sydney: der komendiker Hakoah-gmeyn-tsentrum geyt a simbolishe stuf fun videroyf nokh der Bondi-atake

    Di yidishe gmeyne fun Sydney feyert oyf 7 juli 2026 a groyse bou-stuf: di leygung fun der letstn struktureler-bolk fun dem komendiken Hakoah Club an White City, Paddington, a proyekt fun iber 150 milyon australia-dolers. Der prezident fun Hakoah, Steven Lowy, hot gepreyznt di arbet-stel vi an akt fun shtarkhkeyt zibetsn yor nokh der shlisng in 2009 fun der historisher Bondi Beach klub, un hot zikh eksplitsit farbundn tsum teror-antak oyf Bondi tsu Hanukkah, 14 december 2025: a Norfolk-fon iz geplantsn oyf der stel tsum memoirole gedenk fun di nesiim. Hakoah, yidisher sport- un sosyal-klub gegrindet in Sydney in 1939, zol efenen zayn neyem stel in 2027; Lowy hot im tsitirt unter dray groyse gmeyn-proyektn in protsesn in Sydney, neben der uitbreiding fun dem Sydney Jewish Museum un an neyem shul in Moriah College.

  • קהילות

    ניו יארק: דער rabbiner Felicia Sol וירט דער ערשטער פראַװ צו דער שפּיץ פון דער ביסענטענאַריאַל קאָנגרעגאַציע B'nai Jeshurun

    אַטי 1 יולי 2026 האָט די rabbiner Felicia Sol אָפיציעלי סקסידיד דעם rabbin Rolando Matalon אַלן Rosh Kehillah (שפּירטואַלן ליידער) פון דער קאָנגרעגאַציע B'nai Jeshurun, אַיין דער Upper West Side פון Manhattan — אַ פּראַװ־אַ־ראַש אין די בישענטענאַריאַל היסטאָריע פון דעם נאָנדענאָמינאַציאָנאַל סינאַגאָג, געגרינדיט אין 1825. פֿאַר פערציק יאָר, Matalon האָט טרענספאָרמד B'nai Jeshurun פון אַ קאָנגרעגאַציע אַיין טראָבל אַלן אַ נאַציאָנאַלער מאָדל פון אַמערקאַנישן ליבעראַלן judaiسم, געגרונדעט אַיין פּאַרטיסיפּאַטיװ פּרייער און סאָציאַל עלגיידזשמענט. די Jewish Telegraphic Agency פּרעזענטס זײַן דיפּאַרטור אַלן דער וואָס פון אַ גענעראַציע פון rabbis וואָ האָבן בילט, נאָך דעם 1960ער, קנסענסוס אינסטיטוציאָנס לינקינג Israel, סאָציאַל אַקשאָן און יִדיש קולטור. Felicia Sol, אַטי B'nai Jeshurun זינד 2001 און ארדיניד אין 1999, איז געווען כבר דער ערשטער פראַװ rabbin; Matalon פּלאַנס פֿאַר זײַן זײַטן צו לאָנטש אַ נײַער אינסטיטוט פון שידרונג פֿאַר rabbis, קאַנטאָרס און מוזיקער.

    גרױס בוך אין צוגרײטונג
    קײן גרױס בוך האָט זיך נאָך ניט פֿאַרנומען מיט דעם ענין: מען שרײַבט עס איצט, און די דאָזיקע אַנטדעקונג װעט דאָרט שטײן.

דינסטיק, 21טן יולי 2026

  • אַרכעאָלאָגיע

    ירושלים: פֿאַרברענטע שטראַלן פֿון דער חורבן דעם ערשטן בית־המקדש אַרויסגעטוימלט אין דער דוד־שטאָט

    אַרכעאָלאָגן פֿון דער Israel Antiquities Authority און פֿון דער Universität Tel Aviv, אָנגעפֿירט דורך דר. Yiftah Shalev און פּראָף. Yuval Gadot, האָבן דעם 20סטן יולי 2026 דערקלערט דער דיסקאַווערי פֿון מאַסיוו און פֿאַרברענטע האָלץ־שטראַלן בײַ גראָביונגן אין דעם נאַציאָנאַלן פּאַרק דער מויערן פֿון ירושלים, אין דער דוד־שטאָט. די שטראַלן, געפֿונען אין'ן אײַנציקן פֿאַלן בנין וואָס איז אַראָפּגעפּלומערט גיווארן דורך א פֿויער, זענען דאָס לויף פֿון דער טאָח פֿון אַ הויף אין'ן פֿלירן פֿון אַ בנין פֿון דער ערשטן בית־המקדש־צײַט. די באַזמע פּלאַסטער פֿון די ווענט, וואָס האָט זיך צוגעפֿלאָסן, האָט דאָס האָלץ אָנטערשטיצן און האָט עס בעשמרט פֿאַר אַביס 2600 יאָר — האָלץ ביינדיק אַ גַנץ אַרטיקל אין כּל בוערי אַרכעאָלאָגיע פֿון כּח־פול פֿארצערשטערונג. דער פֿויער ווערט צוגעשריבן דער בાבילאָנער קאָנקוועסט פֿון ירושלים דורך Nabuchodonosor II, אין 586 לפֿני הספּירה, וואָס האָט צערשטערט די שטאָט און דעם ערשטן בית־המקדש. די וואַקס־רינג־טרינד פֿון דעם האָלץ ביטן אַ פּאָטענציאַל פֿאַר דענדראָקראָנאָלאָגיש דייטינג וואָס איז אוממעגלעך פֿאַר דעם סאָרט קאָנטעקסט. די אַנאָונסמענט ווערט געשטעלט אַנטענציאָנאַל פֿאַר Tisha be-Av, דער טאָג פֿון טרויער וואָס גע־דענקט די חורבן פֿון בײַדע בתי־המקדש; די קאָ־דירעקטאָרין פֿון די גראָביונגן, Efrat Bocher, האָט דערטאָנט די קאָ־אַנסידענץ מיט דעם קאַלענדער פֿון יידישער טרויער. די דיסקאַווערי ווערט פֿאָרגעשטעלט דורך אַ דוצנד יסראַעליער און אינטערנאַציאָנאַלע מאַספּ־מעדיעס, דרונטער דער Jerusalem Post, Haaretz, Ynetnews און דער Times of Israel.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    Amsterdam: Di Portugezisher Synagog efnt "Snogeiros", a foto-oysvayzing vegn ir lebnde komunitet

    Joods Cultureel Kwartier (JCK) Amsterdam hot gefent am 10 juli 2026 in Portugezisher Synagog (Esnoga oder Snoge) di oysvayzing "Snogeiros – Mensen van de Snoge", tsu zeyn biz 8 november 2026. Di holendiszer fotografin Marte Visser, geboyrn 1977, shelt do oyf arbet gemakht mitn privilegirl zug tsum yedndik-lebn fun portugezish-yisroelishe komunitet Amsterdam, dokumentirnde intimen geshtey, riueles un momenten fun tsuzeyl. Di Snoge, geboyrt tsvishn 1671 un 1675, hot keyn elektriksitet un keyn heysn un blibt erhelt mitl kertsn, sakh vos di fotografin hot ayngeboyrt in ire gezikhtleke opleyg. Di oysvayzing iz teyl fun dem 350-tn yorbilndik fun synagog, getselihrt in september 2025, nit bloys a viderholn: zi geyt tsum oyg di pnimim un yedndige dertseylungs fun gmeyrim vos lebn den ort haynt. Zi vet zayn tsu-makht dem 13 un fun 17 biz 22 september 2026 vegn groyse yidishe yomim-tovim.

  • קהילות

    מאָסקװע: דער Hermitage און דער Museum vun di Yidn אונטערשרײַבן אַן דרײַ־יאָר אַגרימענט צענטערד אויף Rembrandt

    אױף יולי 8, 2026, דער State Museum of Hermitage אין Sankt-Peterburg, דער Jewish Museum און Center of Tolerance אין Moskva און דער Fund « Hermitage XXI Century » האָבן אונטערשרײַבן אַ דרײַ־יאָר קאָאָפּעראַציע אַגרימענט. דער אַגרימענט איז אונטערשרײַבן געװארן דורך Mikhail Piotrovsky, דער צענטראַל דירעקטאָר פֿון דער Hermitage, Aleksandr Boroda, דער צענטראַל דירעקטאָר פֿון דער Jewish Museum און Center of Tolerance, און Zorina Myskova, דער דירעקטאָרין פֿון דער Hermitage XXI Century Fund. דער געמײַנזאַמער פּראָגראַם איז דריוון מֿיסטלי אויף דער אינפלוענץ פֿון דער Old Testament און פֿון דער Jewish Community פֿון דער Niderlanden אויף דער Dutch אַרט פֿון דער Golden Age, בעכּש אויף די וואַרקס פֿון Rembrandt. דער ערשטער געמײַנזאַמער פּראָיעקט דערמאָנט איז אַן אַוסשטעלונג דעדיקאַטעד צום « יינג Rembrandt », צענטערד שפּעציאַלי אויף אַ פּאָרטרעט מיט אַ לאַץ־קאָלאַר און אַ סיריעס פֿון סעלף־פּאָרטרעטן גראַװד. דער אַגרימענט איז דערמאָנט געװארן דורך עטליכע ראַשיש מאַסס־מעדיעס, זייער די אינטערפֿאַקס אַגענץ, די Public Station « Первый канал » (Channel One) און דער Jewish Media STMEGI.

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — Moscou
  • אַרכעאָלאָגיע

    León: di 2026er greyb-kampanye fun Puente Castro beshteygt di gevoltikheit fun dem 1196er antshtetung kegn der yidisher vorn

    Zayt dem 10n yuli 2026 firt di Universität fun León (ULE) ire yerlekhe greyb-kampanye, vos iz ongehoybn in 2021, oyf dem ort fun "Castro de los Judíos" in Puente Castro, mitn-alter vorshtot fun León. Di greyb-liderines Raquel Martínez Peñín un Carlos Fernández Rodríguez beroytn az a sakh nopl fun shisn-shpitsn, vos zaynen tseroyzt oyf dem ort, beshteygt di groyse fun der 1196er belegung, ven kashtilyanishe un aragonishe trupe hot umringlt un tserstert di aljama, eyns fun di meyst-epekoykhes yidishe juderías fun di kristlekhe melukhes in XII yarhumdert, vos iz geven oyf dem veg fun Seynt-Yakov. Der ort iz farlozt gevorn nokh dem sak un iz geblibn kholem-biz-avek unbavoynt biz XV yarhumdert. Di 2026er kampanye iz oykh tsu dokumentirn fruere bavoynung far der yidisher aynzeydlung, vos ir kronologye darf nokh oysglaykhikt vern, un oykh efsher shurim fun bavoynung nokh der avekgang fun di yidn.

  • זכּרון

    Doytshland: mer vi 600 dokumentn fun der natsi-tsayt, geredt fun an anifshenkte oyktsiyes, tsurikgegeben tsu memorials

    Di oyktsiyes-hoyf Felzmann hot oyf tseynemat di 17n november 2025 oyf oyktsiyes aysgeshteyn katalog mit nomen "Das System des Terrors", vos hot aroyngefastn briv fun kontsentritsye-lagern, Gestapo-kartlen un andere dokumentn mit perzenlikhe informatsyes un nemen fun oyfgehorbn. Di internatsyonale Oysvig-komisye, durkh dem kol fun ir fays-prezident Christoph Heubner, hot oysgeshraygn an "tsinis un shamlosn" biznez, vos nitsnt di tayne fun farfolgtike; di oyktsiyes iz avek-geshteyt gevorn dem 16n november 2025, mit untershtutsung fun dem minister-statler tsum kultur Wolfram Weimer. Oyf dem 7n yuli 2026, in Landtag fun Norhrhine-Vestfal in Düsseldorf, hot a brayzn fun gesellshaftlikhe tsivilizatsye - Kirche, politik un ekonomik-velt, zhurlalistn - tsurik-gegeben mer vi 600 arkhiv-shtuks, gekoyft tsu memorials un arkhivn, mit hilf fun der Stiftung Auschwitz-Birkenau. Der memorial fun Esterwegen hot bekumen, tsvoyer, dem lib-shteyn fun gefangenem Otto Thätner, gebor in 1899, aresnirt in 1933 un ayngehorshtikt in lager Esterwegen zayt dem 4n april 1934, un oykh postkartn fun lager un "lager-gelt".

    אַרײַנגעגאָסן איןLe Grand Livre — La mémoire des persécutions et des pogroms
  • זכּרון

    מאַגדעבורג לעגט 36 נײַע Stolpersteine אַן דער כבוד פון דעם נאַצי־אָפער

    אַם 1ן און 2ן יולי 2026 זײַנען 36 נײַע Stolpersteine געלעגט געװאָרן אין מאַגדעבורג אַן דער מַנמוני פון ייִדן וואָס זײַנען דעפּאָרטירט און אומגעברײט געװאָרן פון דער שטאַט, אין גרעלעגנהײַט פון דער 47ן קאַמפּאַניע פון לעגן אָרגאַנאַזירט דורך דע מיניציפּאַלע אַרבעטס־גרופּ "Stolpersteine für Magdeburg". די צערעמאָניע פון דעם 1סטן יולי האָט אָנגעהויבן אין דעם עק פון Johannisbergstraße/Schleinufer מיטן דענק פון Marjene Findling; דער צערעמאָניע פון דעם 2סטן יולי האָט אָנגעהויבן אין Faßlochsberg 31 מיטן Caro־פאַמיליע. יעדער מעסינג־פּאַװעל פון 10x10 סם, דיזײַנט דורך דעם קעלנער קינסטלער Gunter Demnig זינד 1997, טראָגט דעם נאָמען, די בי עװרים־דאַטן, דעם דאָטום און דעם צילן פון דעפּאָרטאַציע פון דעם אָפער, און איז געלעגט פֿאָרן זײַן לעצטן פרײַ־בחור־דאַמיציל.

  • זכּרון

    מינכן לעגט פיר נײַע Stolpersteine פֿאַר דער Rosenfeld־פאַמיליע, Gärtnerplatz דיסטריקט

    אַם 3 יולי 2026, פיר Stolpersteine האָבן בען לעגט אַטי Buttermelcherstraße 4 אין מינכן, אַיין דער מעמאָרי פון Moritz און Maximiliane Rosenfeld (געבוירן Pappenheimer) און אָפ זײערע טאָכטער Hildegard און Beate, רעזידענטס פון דער בילדינג זינד 1913. Moritz Rosenfeld, געבאָרן אַם 10 נאָװעמבער 1879 אין Schopfloch, איז געווען אַ טיטשער און דערנאָך דירעקטער פון דער יִדיש־פּובליק שכל אין Herzog-Rudolf-Straße סטאַרטיד 1934 און סעקרעטאַרי פון דער בװאַרישן אַסאָסיאַציע פון יִדיש טיטשערס; אַרעסטעד נאָך דעם November 1938 pogrom, ער איז באַרן דיפּאָרטעד צו דער דיאַנצענטרײַשאָן קאַמפּ פון Dachau, וואו ער איז געשטאָרבן אַם 3 סעפטעמבער 1939. Beate Rosenfeld, די פיליאַסאָפי־דאָקטער פון Breslau University, און זײַן שװעסטער Hildegard, אַ קינדערגאַרטן־טיטשער, בעיד עמיגרייטעד צו Palestine. מיטן דעם לעגן, אָרגאַנאַזד בעידע דער Initiative Stolpersteine für München e.V., דער שטאַט רײַסטס 440 מעמאָרי־פּאַװעלן.

    גרױס בוך אין צוגרײטונג
    קײן גרױס בוך האָט זיך נאָך ניט פֿאַרנומען מיט דעם ענין: מען שרײַבט עס איצט, און די דאָזיקע אַנטדעקונג װעט דאָרט שטײן.

  • קהילות

    אַלאַבאַמאַ: דער Temple B'nai Sholom פון Huntsville לאָנטשטס זײַן יאָר פון דעם 150ן אַננוװערסאַרי

    געגרינדיט דעם 30 יולי 1876 דורך 32 פאַמיליאַס און אַ ריפיליעטיד שוין דעם 1877 צו דער Union for Reform Judaism, די קאָנגרעגאַציע Temple B'nai Sholom פון Huntsville (אַלאַבאַמאַ) האָט בען אוקיופּיינג זינד 1899 דער עלטעסטער בילט סינאַגאָג בילדינג אַיין קאָנטיניואַלי יוז אַיין דער סטייט, דעדיקייטיד דעם 26 נאָװעמבער 1899 און קאָנצערד בעידע דער אַרקיטעקטער R. H. Hunt. די קאָנגרעגאַציע לאָנטשטס זײַן יאָר פון סעלעברעשאָנס פון דעם 150ן אַננוװערסאַרי מיטן Shabbat "L'dor V'dor" אַם 24 יולי 2026, וואו דעם נעקסט דײַ (25 יולי) דער "ShalomFest", קאָמיוניטי סטריט פיסטיװאַל. דער פּראָגראַם פּלאַנס זע אָפיסעס "Kol Shalom" שעמבלינג מיטן פעולה פון פון גינעראַציאָנס אַרום יִדיש ליװ אַיין Huntsville, אַ קאָנצערט פון דעם Huntsville Symphony Orchestra טאַיטלד "Faith and Remembrance" אינקלודינג דער דרײַ יִדיש Poems פון Ernest Bloch, אַזוי ווי די קאָלעקטיװ שרײַבונג פון אַ נײַער sefer Torah וואשןם דער דעדיקאַציע איז פּלאַנד בעידע Rosh Hashanah, דער 2 אָקטאָבער 2027.

  • קהילות

    פילאַדעלפיע: די קאָנגרעגאַציע Beth Am Israel פיערט זײַן סענטענאַרי וועג אַ קאָלעקטיװ שרײַבונג פון אַ נײַער sefer Torah

    ג אין דעם 1920ער יאָהרן אין דעם סאַוטהוועסט פון פילאַדעלפיע עטװאָ זיך צו Penn Valley אין די 1970ער, די קאָנסערווטיװ קאָנגרעגאַציע Beth Am Israel, וואָס צושטעלן היינט מער פון 300 פאַמיליאַס, סעלעברייטס זײַן סענטענאַרי אין אָקטאָבער 2026. דער צענטראַל פּראָיעקט פון דעזע סעלעברעשאָנס איז די קאָלעקטיװע שרײַבונג פון אַ נײַער sefer Torah: יעדער מיטגליד פון די קאָנגרעגאַציע האָט דראַן אַ לעטער פון דעם פּערגאַמענט, פֿאָרן ווער דער soferet Jen Taylor Friedman קאָמט צו וועלט דעם לעצטן לעטערן ווען פּובליק סעשאָנס; דער רוד וועט זײַן סטיטשט און פערטיגט ווען דעם סעלעברעשאָן־צערעמאָניאָנס פון אָקטאָבער. אַ טרײַ־פּלאַנטינג איז פּלאַנד אַטי Erev Sukkot אַיין דער כבוד פון דעם סענטענאַרי, מיטן צײַטס פון אַ גאַלא און קעריטעטיװ דידז, אינקלודינג פֿאַרברײַטעד הונדערט מעלז פֿאַר מענשן אִן אַַפאָד אַנסיקיור פוד.

זונטיק, 19טן יולי 2026

  • קהילות

    Sefard-muzeum fun Toledo tsaigt erstn-mol farbesserte nuptsyal-tekstiler «berberiskas» fun Melilla

    Sefard-muzeum fun Toledo (Sinagoga del Tránsito), yelvik fun spanisher minister fun kultur, hot erofnt oyf 25 yuni 2026 di temporary-oystshtelung «Historia de un legado», tsi zen biz 27 september 2026. Dos tsaigt erstn-mol a tsuzamen fun veyblekh tekstil-shtiker fun nord-african sefard-traditsye (berberiskas) fun Melilla: a belik (hezam), a rok mit gold-shtikerei (jeltita), tsvey vests (gombaiz) un tsvey plasts (ktef), in velvet un silk damask. Dje shtiker zenen gezafn gevorn in frue-tsu-20-te yar-hundert far Sol Salama Hassan, gekhasnene in 19 yor un geshtorbn in 20 yor, un gegebn tsu muzeum in 2023 durkh ire eynikl Mery Israel Saro. Lang-tsayt gehaltn in delikater-medzhne, zey hot under-gangen a gantsn iberbessering far dje unbekante-far-dem-eygn oystshtelung, mitn begleyt fun fotografisher dokumentn gefilt fun der donerin. Di oystshtelung iz geven groys tsurik-gebn durkh spanishe un lokale Melilla-prese oyf sof yuni 2026.

  • אַרכעאָלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    A kultishe shteyner altik 2,700 yor gefunen in Tel Eton ken atvakfirn di religiezer-reform fun meylekh Khizkiyahu

    Der profesor Avraham Faust, fun der Bar-Ilan universität, hot oysgegeben in Jerusalem Journal of Archaeology a shtudie fun a maseyvoh (oyfgeshtelt shteyner) gefunen in Tel Eton, in der yehude-shefeloh. Hoykh 1.4 meter un veyg etvos 750 kg, iz zi geven in der grestn tsimer fun a vaytn oyf-vohnung gerufen "Gebide 101", geshtelt kaygn der opening tsu zayn geshn fun ale. Faust zogt, es iz a kultisher gegenshtatd tipish fun alter-mizrakh, posek mit di shtetles oysgezogn in der Tanakh. For der tsvartung fun der stel fun di Asyroyishn in sof fun atn century far-yehudeshn, iz der shteyner geven gelegt mit groyserkheyt un arayngebrakht on shadn tsu a platform, a simen fun a bild-makung ratl vi fun tsufall-tsvartung. Der oyser zogt men kont zen do a moglekhe arkheo-spur fun der religiezer-reform tsugeshribn tsum meylekh Khizkiyahu in drim Sefer Melakhim. Di shtudie, aroysgebn fun Bar-Ilan universität 16 juni 2026, hot ayngehaltn vorn komentiret fun spesyal-prese biz 1 juli 2026. Es iz a gelernter interpretatsye, un farzoikhtikeyt iz noytik oyf der eksakter daterim un zayn kayzal-band mit Khizkiyahu.

  • צוריקגעבונג

    Belgishe royal-bibliotek geyt tsarik-sakh-vey aquarel fun Félicien Rops tsu di erberes fun yidishn kolektsioner Armand Dorville

    In 10 yuni 2026, Belgishe royal-bibliotek (KBR), in aribetung fun state-sekretar Vanessa Matz, hot gemakht di sakh-vey-terufim fun der aquarel «La Buveuse d'absinthe» (1877) fun Félicien Rops tsu di erberes fun yidishn kolektsioner Armand Dorville, parizer advokat geshtorbn in 1941 vos zayer kolektye fun ibern 450 verker iz geven forst-farkoyfn in Nits in 1942 unter Vichy-regim. KBR hot bakumen der verk tsigun-treyt in 1968, on vayst zeyer spoliatsye-ursprung; a neyer provenance-zukh iz avek-gefunt di geshikht. Di erberes hobn gegebn zeyer tshakes in 2020, un minister Matz hot positivn geshtelt in 2025. Di terufim iz sakh-vey: di aquarel blaybnt in belgishe bundes-kolektyes, in tayvsh fun pengeldre far di erberes, un vet itst gezoltn mitn kartl-sakh-tsueshteltn durkh KBR un Dorville-mishpokhe tsayk-zetsen zeyer yoyneys unter okupatsye. Es zaln zayn di draytsikstn verk terufn-gemakht biz itst tsu Dorville-erberes.

  • זכּרון

    דער מוזיום פֿון אַנשטעט באַקומט אַ אַנפּרעצידענטיד קאָלעקציע פֿון איבער 90 בריוו אַוועקסטשאָלדן מיט אַ פּרிזאָנער, דער ד״ר Jan Nowak

    אויף 11 יולי 2026, Marek Trybulski, בעליצער פֿון אַ קאָין־סלוֹ אין Kraków, האָט געמאַכט אַ מענדער צו דעם פּרעסערװ פֿון מוזיום אַנשטעט פֿון אַ קאָרעספּאָנדענץ קאָלעקציע כדי אַ Jan Nowak, דאָקטאָר פֿון Kraków וואָס האָט געװארטן אַנדערע אָנגעשטעלטע אין דעם האָספּיטאַלס פֿון דער לאַגער דורך זײַן דעפּאָרטאַציע. די קאָלעקציע בנאַמענט אַ בריף שיקט דורך Nowak זינט דעם לאַגער און זיבן בריוו וואָס זײַן קרובים האָבן אָנגערופֿן אין אַנשטעט דען אין Majdanek. זיר דיסקאָװערי איז אַקצידענטאַל: אַ פֿרוי וואָס איז געקומען צו פֿאַרקויפֿן קאָינס האָט באַמערקט האַבן אַ בריף פֿון לאַגער, דען האָט געברענגט קַיְלן איבער 90 דאָקומענטן דעם נעקסט טאָג. אונטער דעם שטיקלעך וואָס מער עמאָציאָנאַל איז אַ Hanukkah בריף פֿון זיר מוטער, פּייניד מיט אַ האַנד־דראָן פּאַליס־בוים. דיזי אַוועקסטשאָלדן אילוסטרעיט דעם לינק וואָס דער אַנגעשטעלטן האָבן פּתח פֿאַרצוטראָגן מיט זייער משפּחות, און קומן ריצ אונטער די משמר־וולט פֿון דעם מוזיום.

  • זכּרון

    Daytshland fantsiflftslikh zeyer yohrlekhes finansirung fun Yad Vashem, gebrakht tsu 5 milyon oyro biz 2030

    In 7 yuli 2026 hot der daytsher minister fun oyslenders-afeyres Johann Wadephul geshtelt a vizite in Isroel tsi ontsukhazen, in tsu-zayn mitn israeli minister fun oyslenders-afeyres Gideon Sa'ar, a neyer doysetsigher-pakt az brengt di yohrlekhes daytsh-finansirung fun Yad Vashem, der shoah-memorial in Yerushalayim, fun 1 tsu 5 milyon oyro. Dje pakt endert di rah-velt-gezetst in 2020 un vet zikh tsuzamen biz 2030. Di extra-pengeldre veln zayn far farshterbn di forshungs-arbet, dokumentatsye, bildung un erinering fun der shoah fun Yad Vashem, azh far zikher-makhn vikhtike projects far di yorn tsukunftik. Di inyormatsye iz geven groys tsurikgebn durkh israeli un internatsyonale prese in frue yuli 2026.

  • זכּרון

    «Block 10», erstn film vos brukt di neye virtuele dekoration fun Auschwitz-muzeum, fargeklibn in Munich

    Der german-esteraykhisher film «Block 10» (Blok 10), geshafn fun Marcus O. Rosenmüller nokh drey fun Alice Brauner, iz vorgeshtelt gevorn in velt-prim oyf 3 yuli 2026 in Filmfest München. Mit-produksirt fun ARD Degeto, vet zikh dos farbraytn in saln in Daytshland oyf 5 november 2026. Der film iz mitn hilf fun historish dokumentn un oysgezogn-sheymes fun ibernomer'kes tsurik-shutsen vi az in 1943 iz Block 10 fun hoypt-lager Auschwitz gevorn a ort fun fortsner medivinishe eksperimentn oyf hunderter yidishe froyen. Dos iz der erstn produktye vos brukt «Picture from Auschwitz», di neye virtuele dekoration-ort vos iz gemakht gevorn fun Auschwitz-Birkenau muzeum tsu helfn shafern treyflikh tsu shteln di geshikhte fun lager on-lebn dort. Di initsiative tsaigt vi der Auschwitz-muzeum leyt itst on aktivn vokhs-vizirung kulturele produktyes vos ruyen oyf zeyer dokumentn-funt un oysgezogtsheymesbiblyotek.

  • זכּרון

    Madrid: di argentiner kunstlerin Silvina Mizrahi vizt ir sefaradishe zikorn in Centro Sefarad-Israel

    Di Centro Sefarad-Israel in Madrid prekntirt fun 19 yuni biz 30 september 2026 di oysvayzing "Silvina Mizrahi. Ecos de un espíritu sefardí". Di argentiner kunstlerin, gelert in der natsyonaler universität fun Tucumán un in Buenos Aires, derforshnt do zikorn, identiret un sefaradishe oyberlib durkh an intimer shprakh vos miksht sefaradishe yidishe traditsyes un spanishe vurzlen fun nord-Argentina. Gemeynt vi a kavod tsum zikorn fun ir mame, di oysvayzing hot gemakht a sakh tsveysh intimer geshikhte un sefaradishe kolektivne zikorn fun kinds-erinderungen un mishpokhe-nekhasim. Di arbet fun Mizrahi iz shoyn gezen gevorn in "Maison de l'Argentine" in Paris, in Hebrew College in Boston, in Argentiner Konsulat in New York un in Jerusalem Theater.

  • קהילות

    Hungary, Paks: Commemoration at the former synagogue turned municipal library

    On July 8, 2026, the city of Paks (Hungary) organized a commemoration marking the 82nd anniversary of the deportation of the local Jewish community, which occurred in early July 1944 during the liquidation of the Paks ghetto. The event was held against the wall of the former synagogue building on Villány Street, now the Pákolitz István municipal library — a site distinct from the Imre Street cemetery whose renovation had been reported a few days earlier. Deputy Mayor Barnabás István and Rabbi Ákos Kurucz, from the Jewish community of Pécs, spoke; pianist Nelli Teszter provided musical accompaniment. The ceremony concluded with the unveiling of a memorial plaque on the wall of the former synagogue, with the laying of memorial stones.

  • אַרכעאָלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    A Coruña firt oyf di arkhologishe greyb-kampanyes arum mikvé fun der Casa da Sinagoga

    Di meyn-amtlikhe fun La Corogne (Galitsye, Spanye) hot bashteygt oyf dem 17n yuli 2026 dem farkern fun a seks-vokhn arkhologishe greyb-kampanye in Casa da Sinagoga, in der Ciudad Vieja, nokh dem oyfruf tsum bidn vos iz gegeben gevorn dem 3n yuni 2026 un investitsye fun etlekhe 50,000 eyro. Di arbeten, geloybn durkh arkholog Simón Pena Basso, zaynen fun 104 m² erd-flos un zaynen aroyngefasnt stabilizatsye fun ayznverk un handl fun regn-vaser, tsuzokumen far a tsukunftige muzey-formasyon fun ort. Der geboy hot in zikh mikvé (yidisher ritual-potsh) vos iz shoyn tsuzamengeshtopt fun mitel XV yarhumdert durkh karbon-analiz, eyns fun di fir eyntsikste mikvaot vos men kent in Spanye un di eynsikste registrirte in Galitsye frier fun 1492er fardreyb. Gefires-izn iz shoyn ongehoybn in may 2026; di neye greyb-kampanye darf komplementirn di tsayt un beshteygt di khazoke fun a zayt-sinagog.

  • גענעאַלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    Kolumbyen: yidishe genealogishe gezelshaft erofnt neyem sitz un geyt-tsarik digitalizirt fondes tsu israeli natsyonaler bibliotek

    Sociedad Genealógica Judía Colombiana (SGJC) hot farbrakht zeyer yohrlekhes berykt 2025, vos beshraybt di erofnung fun neyer sitz far dem Archivo Judío de Colombia, dedikirt tsu shumod, digitalizatsye un lern fun kolektiver-gedenk fun der komunidad. In 2025, di arkhiv hot bakumen dray neye fondes: di historishe bikher fun tsdokes fun WIZO, di fizikal-arkhiv fun Macabi Colombia, un di arkhiv fun Kineret Tnuat Noar, ale digitalizirt tsuzamen mitn AIM-fond shtat-grobn. Der dokumentar-shumod proyekt fun der AIM-fond iz geven ofitsyal tsurik-gegebn tsu israeli natsyonaler bibliotek un tsum Central Archives for the History of the Jewish People (CAHJP) un Yerushalayim, mitn vos SGJC halt-geyt aktivn-kolaboratsye-pakt. Di organizatsye hot azh mitgekumen oyf dem 45-tn kongres fun IAJGS in Fort Wayne (Indiana), fartritt durkh Lía Halstuch. Far 2026, SGJC plant tsu mit-kumen oyf nokhstn velt-kongres fun yidisher genealogie (virtuele format, august 2026) un tsurik-tsu-geyn di proyekt «Memorias Sur Occidente».

  • זכּרון

    טויט פֿון Mauricio Toledano Marques, היסטאָרישן פֿירער פֿון דער יידישער קאָמוניטעט אין שפּאַניע

    Mauricio (Maurice) Toledano Marques איז געשטאָרבן אויף 7 יולי 2026 אין מאַדריד, אין דער אַלטער פֿון 70 יאָר (געבוירן אין Casablanca 24 אָקטאָבער 1955). ער איז געוואָרן סעקרעטאַר־גענעראַל פֿון דער Federación de Comunidades Judías de España (FCJE) און פּרעזידענט פֿון דער Comunidad Judía de Madrid, פֿאָרטצעצן דעם באַנדל פֿון זיין פֿאָטער Samuel Toledano, סיביר אַ אַלטער סעקרעטאַר־גענעראַל פֿון דער FCJE. ער איז געוואָרן אַ שליסל־פיגור אין דער בעקומינג פֿון דער שפּאַנישער געזעץ אויף נאַציאָנאַליטעט פֿאַר דיסענדענטן פֿון סעפֿאַרדים און אַ קרייער פֿון אינטעררעליגיעזער דיאַלאָג אינערהאַלב דעם מערקאָז פֿאַר יידיש־קריסטלעך שטודיעס. די FCJE האָט בגדול אַ פֿירער וואָס איז געגאַנגען ס'מעשים פֿאַר דעצניעס פֿאַר אַיינקייט און אינסטיטוציאָנאַלער וואַקסטום פֿון דעם יידישן קאָמוניטעטן אין שפּאַניע; אַ צירמוניע איז געהאַלטן געוואָרן אין זיין עדן אין El Debate אויף 16 יולי 2026.

  • פּובליקאַציע

    Wjen: an internatsyonaler kolokwium forshkt yidishe bilder-geshikhtes, fun mitoelalter-manuskriptn biz tsun grafishe romans

    Fun 8. biz 10. juli 2026 hot das Institut für jüdische Geschichte Österreichs (Injoest, Saint-Pölten), in kooperatsye mit Literaturhaus Wien, organize zayn 34e internatsyonale Sommerakademie, betitlt "Samson, Superwoman un Krusty, der Kloun — Jüdische Bilder-Geschichten vom Mittelalter bis zur Gegenwart". Der kolokwium iz geganen iber yidishe bilder-geshikhtes fun farklemte mitoelalter-manuskriptn un Ester-roln biz tsun comics, karto-filmen un grafishe romans fun XX-XXI yoarhundert, mit a spetsyale opmerksomkayt tsu der enterfer fun der Shoah un natsizm in dise illustrirte geshikhtes. Dos visnshaftlekhe kontsept iz ge-arganayzirt gevorn fun Merle Bieber, Benjamin Grilj, Philipp Lenhard, Christoph Lind un Martha Keil. Di forshungs-samlung, vos hot pasirt in Literaturhaus Wien, iz ongekindikt un tsurikkgegebn gevorn fun H-Soz-Kult, European Association for Jewish Studies un Deutsche Gesellschaft für Comicforschung.

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Holand: di synagog fun Amersfoort tsuriker-gebacht tsu der neytung fun ir 300n yortsayt

    Di synagog fun Amersfoort (Drieringensteeg), di eltste ashkenazishe synagog in Eyroype, vu der Dikduke hot zikh haltn fast durchgehndik zayt ir bavung in 1726-1727, iz farmakht gevorn zayt dem 1n merts 2026 far an inervndikn oyfshatn tsu gefinen di arkhitektur-tsaykhnung fun 1727. Di arbet, oysgeshtsatikt fun der monuments-komisye fun der meyn-geboyde, darf zikh endikn in fringe september 2026, far di grayse herbst-yom-tovim, in rahmen fun a yovel-yor vos iz tsvantsigtsu dem 300n yortsayt fun geboy in februar 2027. Di gantse kost fun der yovel-yor iz 600,000 eyro. Di yidishe kehile fun Amersfoort in Holand hot ongehoybn zamlungen-oyfruf mit der stiftung "Vrienden van Synagoge Amersfoort" un farforshtn, mit finantserrim, a bazitsung fun geboy durkh an unabengike stiftung tsum zikern ir tsukunft.

  • זכּרון

    Leipzig marks 25 years of the memorial to the Great Synagogue on Gottschedstraße

    On June 24, 2026, the Kulturstiftung Leipzig marked the 25th anniversary of the memorial dedicated to the Great Community Synagogue on Gottschedstraße, destroyed during the Kristallnacht pogrom (November 9-10, 1938). The ceremony was held at the Richard-Wagner-Aula of the former Nikolaischule, with curator Katrin Löffler presenting an exhibition on how Germany, and Leipzig in particular, has treated its memorial sites since 1945. The exhibition is visible from June 25 to September 27, 2026, free admission. The event is part of the 17th edition of Leipzig's "Jüdische Woche" (June 21-28, 2026), which attracted approximately 10,000 visitors. The memorial was inaugurated in 2001 on the site of the former synagogue, one of the largest Jewish religious buildings in Germany before its destruction.

  • אַרכעאָלאָגיע

    Amsterdam oyftaylt a pashonte zaale oyf der farshvundener yidisher gegnt Vlooienburg, unter Stopera

    Am 19 juni 2026 hot di kultur-alderman fun Amsterdam Lian Heinhuis inogert in foyer-zal fun Stopera a feststeyende oysvayzing oyf der farshvundener gegnt Vlooienburg, ershter yidisher gegnt fun Amsterdam vu zikh farstsn hobn dertszu hobn portugeze yidn fun onheyb fun 17-n yorhundert, vos zaynen antlofn der Inquizitsye, un nokh ashkenaz yidn fun tsentraler un mizrekher Eyrope tsvishn 1620 un 1750. Di aparat shteyt oyf dray shloykes: di gegenvartike rathaus-opera, a modl fun 17-n yorhundert gemakht mitn historiker Maarten Hell, di shtot-arkhives un 4D Research Lab fun Universitetl Amsterdam, un di archaeologishe objektn gefunen in tsayt fun gravundn 1981-1982, kumen fun 106 privet-grubns fun tsveyt voynen-blokn. Tsvishn di ausgeshtelte objektn: a tesl far Peysakh mitn hebreyershn shriftn un katalikers keramik mitn portret fun di Muter mitn kind, kumen fun zelbik kultur-bataylung-heym. Der archaeolog Ranjith Jayasena untershtraykt di naytike naent-zayne tsvishn yidishe un katalikers heymern fun gegnt. Der ingang iz fray fun montag biz freytig.

  • זכּרון

    Szekszárd: gedenking fun der shoah un fotografish-oystshtelung in alter sinagog

    Oyf 5 yuli 2026 iz a seremonie geholdn gevorn in der Kunst-haus fun Szekszárd (Ungarn), alter sinagog fun der shtat, organisirt durkh der Hungar-israeli Fraynt-Gezelshaft un der lokaler israyelitishe komunidad. Far-milkhome, 600 yidn hobn gelebt in Szekszárd un 150 in der umgegnt; in 1944, cirka 650 mentshn zenen geven deport tsu Auschwitz un ander-lagers, fun vos cirka 600 zenen geshtorbn. Rov Gábor Fináli, fun der sinagog fun Hunyadi-plats in Budapest, hot gefirt di gedenk-tefiln, gefolt fun a krantsn-fal far-n memorial fun der shoah. Tsu dje okazye iz gevorbn erofnt di fotografish-oystshtelung «Holocaust Survivors: The Synagogues» fun der israeli fotograf Noam Chen, tsi zen fun 5 yuli biz 1 august 2026. Di event iz teyl fun der yor-gedenkungs-"Holokauszt 80" vos merkzt dem 80-yohem jubileum fun der deport fun yidn fun Ungarn.

  • זכּרון

    A 88-year-old Hungarian Shoah survivor, flag-bearer of his delegation at the 2026 Maccabiah Games

    The 21st Maccabiah Games, postponed one year due to the war, opened in early July 2026 in Jerusalem. István Pajor, 88, a Hungarian sports journalist and alpinist, was its oldest competitor, playing a tennis match against an 80-year-old opponent. As a child, he survived the Shoah in a Hungarian ghetto, losing his father in dramatic circumstances, before surviving with his mother and brother. He had the honor of carrying the Hungarian flag at the opening ceremony, a gesture he described as particularly moving. The Hungarian delegation, competing in twelve disciplines, won thirty-one medals at the Games.

  • זכּרון

    Nagykálló: oyf-lez-sakh fun nemen fun 1060 deportirtn, 80 yor nokh-her

    A seremonie iz geholdn gevorn oyf frue yuli 2026 in der hoyf fun Nagykálló-pilger-haus (Ungarn), organisirt durkh di lokale yidishe komunidad, far dem 80-yohem jubileum fun der deport fun 1060 ey fun der alter israyelitishe komunidad fun der shtat, gezoml-gemakht in der lokaler yidishe shul tsvishn 14 biz 17 april 1944 eykvorn zeyer deport tsu Auschwitz. Nor 96 mentshn zenen tsarik-gangen. Hohe-shul-shulers hobn uf-gelezn di nemen fun ale yidishe vos zenen deport-gevorn fun Nagykálló, veyln ekstrakt fun iberimemornigs-dreyungen hobn geven gelezn. Di event iz teyl fun der natsyonaler kampayn «Holokauszt 80» fun der Mazsihisz vos tsil tsu organisirn, far di erstn mol shat der shoah, gedenkungs-tsukenunftes in a fuftsen-herum ungarshe shtetlakh vos hobn nit geven genendek.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    קעצקעמעט: אַן אַוסשטעלונג פֿון פֿאָטאָגראַפיעס געטאָנן דורך שׁן־השׁואָה אָלײנ

    די אַוסשטעלונג « A fény mint tanú » (« דער ליכט אַלס עד ») איז זיכטיק פֿון 18טן יוני ביז 25סטן אױגוסט 2026 בײַם Ungarisches Museum vun der Fotografie אין קעצקעמעט, אײנגעשטעלט אין דער אַלטער אָרטאָדאָקסער סינאַגאָג פֿון דער שטאָט. אַ גרויסער טײַל פֿון די שנאַפּס זענען נישט צוגנומן דורך די הנמים אָדער ספּעקטייטאָרן, נאָר דורך די שׁן־השׁואָה אַלײנ. דער ווערניסאַזש איז אָנגעקומן דורך Szilvia Pető-Dittel, אַ השׁואָה־עדוקאַטאָרין און רעגיאָנאַלער פֿאָרטרעטערין פֿון דעם Yad Vashem ווּנסטיטוט פֿון ירושלים, אָרגאַנייזד דורך די EMIH קהילה פֿון קעצקעמעט.

  • אַרכעאָלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    Paleshnland: an archaeologishe forshung tseylt 82 yidishe beyzim-olam "oysgetshrndes" oder farshvundene

    Di archaeolog Caitlyn Göbel hot aroysgeredt am 19 juni 2026, oyf landishern akheneyolishe teg in Paleshnland, di rezultats fun ir sof-studi-forshung vegn yidishe beyzim-olam diskretn-veis tserisen oder gantsfalks farshvunden zogor der Tsveytn Veltkrieg. In mishikhn arkhives fun shtot un topografishe-feldr-tegnungen, hot zi aroysgevizn 82 farherer yidishe beyzim-olam "oysgetshrndes" oder farshvundene mitn skop fun gants-land, tsveygebn der ort-preziz fun di kvorim iz oft nit-bekant fun gegenvartike shtot-valtungs. Drey cases dokumentirt in geshray: Borne, Loppersum un Winschoten — letster iz shoyn gegeben elef kvorim "fargesn" gefunen tsufal in tsayt fun vaser-arbets in november 2016, kegn di beyz-olam iz ofitsyal bashteht vi gantsfalks tsurik-geforn zogor 1960-es. Di reyd, gemakht in Groninguen, shtel di fragn fun rechtlik-shitsn fun yidishe kvorim tsvey lokalizatsye-pretsiz iz nit mer bekant.

  • קהילות

    זאָ פּאַולו: די אַוסשטעלונג « Mooca Judaica » גיט אַ מחזיק אַגײַן דער דוגעװױ פֿון דער יידישער קהילה אין דער נייַבערהוד Mooca

    די טורנע־אַוסשטעלונג « Mooca Judaica : histórias e memórias de uma comunidade » איז פֿאָרגעשטעלט געװארן בײַם Museu da Imigração de São Paulo פֿון דעם 17טן מיי ביז 21סטן יוני 2026. פֿון דעם פּראָיעקט « Comunidade Judaica da Mooca » וואָס שטאָרטעט אין 2023, זאַמלט זי מונדליכע אָסקרערן, יאָדריקע פֿאָטאָגראַפיעס און דוגעװײַ־אָביעקטן גיהויבן דורך די פֿארשער־ינעס Adriana Abuhab Bialsky און Myriam Rosenblit Szwarcbart פֿון דער USP, אונטער דער קוראַציע פֿון דער היסטאָריקערין Maria Luiza Tucci Carneiro (FFLCH-USP). זי דאָקומענטירט דער אַנזעצונג, שוין פֿון ענדיקן דעס 19טן יאָרהונדערט, פֿון יידישע משפּחות וואָס זענען אַראָפּגעװארף'ן גיװארן בײַם האַפֿן פֿון Santos און קומען אַן זיך שטעלן אין Mooca, אַן דער זײַט פֿון די בעקאַנטערע נייַבערהודן Bom Retiro און Brás. די אַוסשטעלונג ווערט פֿאָרגעשטעלט דורך די Confederação Israelita do Brasil (CONIB), די FISESP און Unibes Cultural.

שבת, 18טן יולי 2026

  • זכּרון

    דער טויט פון דעם rav Tuvia Blau, פּרומיננט Chabad־פיגור פון Jerusalem און דירעקטער פון דער מדרשה Beit Chana

    דער rav Tuvia Blau (געגנד אָרטאָגראַפיד Bloy אָדער Blou), געבאָרן אין 1936, איז געשטאָרבן אַם 23 Tammouz 5786 (אַרום דעם 8 יולי 2026) אַלטער 90 יאָר. שנים־לאַנג rabbin פון דעם Habad קהילה פון Neve Yaakov אין Jerusalem און דירעקטער פון דער מדרשה Beit Chana פֿאַר מעגדן זינד 1975, ער איז געווען אָרך־סון פון דעם rav Moshe Bloy, פּרומיננט פיגור פון Agoudat Israel פֿאָר דער שאַפונג פון צופן Israel. קאָנסידערד אַלן וואָנס פון דעם מעסט אַנעקנאָגניזד דינקערס און עדיטערס פון דעם לערנינגס פון דעם סעװנטס Rabbi פון Chabad, Menachem Mendel Schneerson, וואו ער האָט געקומען פערזאָנאַל პრაისז, זײַן טויט קומס דרײַ וואָכן פֿאָר דעם וואָס פון זײַן אַיספּראַך, דער Rabbanit Chana Frumet.

  • צוריקגעבונג

    איטאַליע פּרופט אַ אַרט־נײַע צעטל־גרונד-פּראָצעדור פאַר דער צוריקגעבונג פון שפּאָלטע גוטער אונטער דער פַׁאַשיסטישער רייס־געזעץ

    אַם 24 יולי 2026 האָט די קולטור־קאָמיסיע פון דער איטאַלשער קאַמער־פון־דעפּוטאַטן אַנטערזוכט אַ צעטל־פאָרשלאָג (№2834) וואָס שאַפט, צום ערשטן מאָל אין דעם לאַנד, אַ פאָרמאַלע פּראָצעדור פאַר דער צוריקגעבונג פון קולטור־גוטער וואָס זײַנען קאָנפיסקירט געװאָרן לויט דעם פַׁאַשיסטישער רייס־געזעץ פון 1938 און וואָרנד דער שואה. קעגן צו פרנקרײַך אָדער דײַטשלאַנד, האָט איטאַליע ביז יעצט קײן דעדיצירטע צוריקגעבונג־פּראָצעדור ניט אַיינגעשטעלט, טראָץ זײַן אַדהיזיע צו די Washington Principles פון 1998 און צו דער Terezín Declaration פון 2009. דער טעקסט פֿאָרזעט די שאַפונג פון אַן אומאָפהענגיקער קאָמיסיע וואָס האָט דעם רעכט צו פּראָצעסירן די בעטונגען פון שפּאָלטן־פאַמיליעס און צו הויבן דעם אַדמיניסטראַטיוו־צולאָז וואָס בישער האָט אָפגעהאַלטן דעם צוריקגעבונגען. Gideon Taylor, פרעזידענט פון der World Jewish Restitution Organization (WJRO), האָט באָגרינדט אַ היסטאָרישע מעגליכקײט צו מאַכן גערעכטיקײט צו דעם פּערזיקוציע־אָפער פון דער נאַצי־ און פַׁאַשיסטישער און צו זײערע איירבן, ביים צוגלײַך הײַבן אַז די אָפערישע מאָדן בלײַבן צו קלערן. דער טעקסט מוז נאָך פֿארצעצן זײַן פּאַרלאַמענטאַרישן וועג פֿאָר אַ מעגליכן אָנאַהם.

  • זכּרון

    Toyt fun William D. Zabel, advokat fun burgerrekht un meyshn fun Jewish Museum Nyu-york

    William David Zabel (14 december 1936 — 7 juli 2026) iz gest-orbn in zayn hoyz in Bedford, in Nyu-yorker shtot. Co-grundn in 1969 fun biuro Schulte Roth & Zabel, iz er geven eyner fun di meyst-bashlagne amerikaner advokats in recht fun narbe un mishpokes, konsultn keyn George Soros, Rupert Murdoch un Jacqueline Kennedy Onassis. Er hot gebotn zayn rol in der sakh Loving v. Virginia (1967), vos iz gekumen tsu oysheybn fun di gesets gegen tsvishn-rases khasenes in Amerika, vey zeyn vikhtikste yerushe; in 1964 hot er geven bedroyt un getrofn-geven mitshot fun Ku Klux Klan vegn aksyones far anshraybn fun shvartse voters in Mississippi. Er hot gefirt mer vi tsvontsik yor den bord fun der organizm Human Rights First un hot gegebn in 2016 a lehrer-shtul fun mentshn-rekht in Harvard Law School. Der bord fun Jewish Museum Nyu-york hot zikh sholem-gebotn zayn aynzatse far burgerrekht, kunst un kultur un yidisher lebn, un oz en freyd un lange-tsvey-yor shtitser fun der institutye.

  • פּובליקאַציע

    אַ בוך פֿון דער היסטאָריקערין Emma Zohar (יוניװערסיטעט פֿון טעל אַװיװ) איבערלירט די פֿרײַצייטן און די פֿרײַד פֿון יידן פֿון פּוילן צווישן די צוויי מלחמות

    די פֿאָרשערין Emma Zohar, פֿון דעם Goldstein-Goren Diaspora Research Center פֿון דער יוניװערסיטעט פֿון טעל אַװיװ, פּובליצירט אין דעם Zalman Shazar Center for Jewish History אין ירושלים אַ שום אין הברית וועס דער טיטל איז איבערגעטראָגן "אין דער אומצערן פֿון טויג: יידן פֿון פּוילן און דער זוכן פֿון גליק (1918–1939)". אָן שטיצן צו טעגנים, דער צייטונג פֿון דער צייט און פּאָטאָגראַפֿיעס, די אָטאָרין שטעלט אָפּ אַ קולטור פֿון טויג און פֿרײַצייטן — מאָד, קוכיע, שיינהײַטס־קאָנקורסן, קינאָ, אַװעק־צייטן — ביי יידן פֿון פּוילן פֿון דער צווישן־צוויי־מלחמות־צייט, אַזוי טאָל דער לײקן ווי די מחויבים, אין דעם גרויסן שטעטן ווי אין דעם שטעטלakh. זי שטעלט מלנ אַז דער בילד פֿון אַ פּוילישער יידיש גנות נאָר געמארקירט דורך אַרמות און ברונדיקע ציונים דאַרף פֿיל דעם אַן אַנט־רעטראָספּעקטיװ זאַמלונג, אָפּגעטאָן דיפֿערנטלי דורך דעם ציאָניסטישן באַװעגונג דען דורך דער נאַציש פּראָפּאַגאַנדע. Emma Zohar האָט שטייער פּובליצירט עטלעכע פּער־רעװיואָד אַרטיקלן אויף עמאָציעס און גענדער אין דער יידישער געזעלשאַפט פֿון פּוילן פֿון דער צווישן־צוויי־מלחמות־צייט אין דעם Journal of Modern Jewish Studies.

  • צוריקגעבונג

    Damas: «Kis shel Eliyohu», sakh-vey ritualne opekts fun yidishe komunidad, gefunt in alter-city

    Oyf sof yuni 2026 hobn a sakh medyes farbrikht di terufim, in sinagog fun yidishn kvart fun alter-sity fun Damas, fun Kissé shel Eliyahou (Kis fun Eliyohu), seremonialer-kisl vos vert genutzt bin brises az tsi shteln-sakh di prezent fun noyvi Eliyohu. Der opekt, gezen fun-hant oyf 1946 durkh craftsn fun yidisher komunidad fun Damas itst bakvam tsu-shandatn gevorbn, iz avek-gevorn fun sinagog. Yosef Jajati, yidish syro-american aktivist engajirt far shumod fun syrish yidishem kulturerbe, hot gegebn di heyzn az lokale vonerim zenen gemacht-gevet di terufim. Es iz nisht tsi-zayn a reshtitutye in di zent fun a nazi-pogroms, ober a terufim fun yidishem kulturerbe vos iz geven moglekh makhn durkh di progresibn-sikh safer fun yidishe memory-ortn in Damas nokh fal fun Assad-regim.

  • זכּרון

    דער YIVO Institute פרעזענטירט בײַם Center for Jewish History אַן אַוסשטעלונג וואָס פאַרמישט פּסיכעדעליק פּאָפּ אַרט און יידישע דעלי־קולטור

    אָפֿן פֿאַר די עלמוני פֿון 9טן יולי 2026 בײַם Center for Jewish History אין ניו יארק, קאָפּרעזענטירט דורך דעם YIVO Institute for Jewish Research, די אַוסשטעלונג « Psychedelicatessen: A Powerful Dose of Art » זאַמלט מער ווי דרײַסיק געמעלדער, דרוקן און סקולפּטורן פֿון דעם קינסטלער Steve Marcus. די ווערק פאַרמישן יידישע טראַדיציע, הומאָר און דעלי־קולטור, און פּסיכעדעליק פּאָפּ אַרט עסטעטיק פֿון די 1960ער יארן. דער אײַנטריט איז פֿרײַ, און די אַוסשטעלונג בלײַבט זיכטיק ביז דעצעמבער 2026.

  • קהילות

    Minsk: tsvey hundert un fuftsik matséves fun di alte yidishe friedhofen bay der Sukhaye-gas, proyekt fun a memorial lapidarium

    In di 23-24 yuni 2026, mitn ratshil fun di bilorussishe otoritéten, hobn avekgeshafn tsvey hundert un fuftsik matséves (yidishe kedorim) un zeyer fragments fun dem memorial-park bay der Sukhaye-gas in Minsk, dort vu s'iz geven di alte yidishe friedhoyf vos iz gegrunt gevorn in 1868 un iz tsurikgevorn arayngenumen in yene geto bavegn under der tsveyter velt-milkhome. Di shteyne zenen tsurik-gefirt gevorn tsu der sinagog bay der Daoumana-gas, vu zey vern oysgekoyrt, epigrafish tsu-rekognitsirt un systematish katalogiert (nemen, dater, fotografyes, iberzetungen). Der proyekt vert gefirt durkh di Yidishe Religioze Fareynigung fun Bilorusye mitn shteydik-hilf fun der britisher ngo The Together Plan, vos spetsialisirt zikh in shumod fun yidishem kultur-erbe fun Bilorusye. Farshtelt mitn publiken sorge vegn dem forshidn fun di shteyne, hot di administration fun dem Moskovski-rayjon in Minsk oyfn folk avekgegeben dem baheybnis az di shteyne veln tsurik-gefirt vern tsu dem original-ort in der formen fun a lapidarium — open-air-muzeum. Di arkhitektur-dizayn-fase fun dem memorial zol nokh-tsufontshen di itst-laufende dokumentatsye-fase.

  • אַרכיוון

    דער UNESCO פּרימדערט זײַן פּראָגראַם פון בעווערטונג פון דעם יִדיש־דאָקומענטאַרן הערטיזש פון אוקראַינע

    אַם 29 יונע 2026, אַן דער מאַרזשין פון דער Conférence de reconstruction de l'Ukraine (URC2026) אין Gdańsk, UNESCO אַנאַונסט די פּרימדערונג פון זײַן איניציאַטיװ פון בעװערטונג פון ייִדישן דאָקומענטאַרן העריטידש פון אוקראַינע, לאָנטשט אין יאנואַר 2025 מיטן בודזשעט פון 2.2 מיליאָן אָדער פיניציירט דורך אונּיאָן־אויראַפּאָיש. דער פּרימדערט־פּראָגראַם, סאַפּאָרטעד דורך יורופּן־יונים און דער פלאַנדער־רעגירונג, עקסטענדז יעצט זײַן פיעלד צו דער גאַנץ אוקראַינער דאָקומענטאַרן הערטיזש בעדרויט, ינקלודינג דער צו די אַנצ־נאַציאָנאַלער מינארוטן, ואַילץ קאָנסערווינג זײַן אריג באַזיס דעדיצירט צו יִדישן הערטיזש. עס פאָרזעט די דיגיטאַליזאַציע פון דאָקומענטן דעםדעמעדזשד אָדער בעדרויט אויס אַ גרעסן פון טענס פון קהילה־מעמאָרן אוקראַינער אינסטיטוציאָנן, די טריינינג פון מער פון פיפטק קולטור־פּראָפעשאָנאַלן צו קאָנזערװאַציע־טעקניקן, אַזוי ווי אַ סאַפּאָרט צו אַרטיסטיק און פּראָצשדאק אַרבעט וואַלויינג דעם יִדיש הערטיזש קאָנטריביושן צו אוקראַינער קולטור.

  • קהילות

    Kreteyl: a muzik-festl tseligert yidish-moraker musikl-moyne far Khag-hamusike

    Sontn, 21 juni 2026, di kulturale yidisher asociatsye fun Kreteyl, in partiznershaft mitn botshaft fun Marokesh in Frantsaykh, hot gearganizirt a muzik-ovnt vos iz gehoybn di yidish-moraker musikl-moyne in sakh fun Khag-hamusike. Di ovnt iz geven genumen durkh di moraker-kunstler Pinhas Cohen, Moshé Barshishat un Faysel Benhaddou, in gegenvurt fun botshafte fun Marokesh in Frantsaykh Samira Sitaïl un prezident fun CRIF Yonathan Arfi. Albert El Harrar, prezident fun yidisher komunitet Kreteyl, hot getsom a vizer-shaft vos tsi-vayzt di lange-yorn tsuzam-lebn tsvishn yidn un mohamedanishe in Marokesh. Di festivl iz teyl fun "yidish-moraker vokh" vos di asociatsye arganizirt reguler in Kreteyl, farbindnde round-teybles, shpilung un muzik, un iz geven derkent fun shtot Kreteyl aleyn.

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Paris: a lektor-vort fun der Alliance israélite universelle dertseylt di roln fun bildung in der emantsipatsye fun yidn fun Tunis

    Am 7. juli 2026 hot di Bibliotek fun der Alliance israélite universelle (AIU), in partnershaft mit der Sotsyete d'histoire des Juifs de Tunisie, organize in Paris a lektor-vort gevidmet tsur roln fun bildung in emantsipatsye, modernizatsye un transmisye fun visen in yidishe gemeyndes fun Tunis. Di darvartlung iz tsurikgekumen oyf der grindung fun der ershter shul fun der Alliance in Tunis, in Tunis 1878, un oyf dem lebns-gang fun David Cazès, zayn ershter direkter un eyner fun di ershte moderne historiker fun yidn fun Tunis, mit der unterstikeung fun groyser-rav Borgel un fun familien Rothschild un Hirsch. Di forshungs-samlung iz geganen tsum teyl fun an aktiver program fun der Sotsyete d'histoire des Juifs de Tunisie un der AIU durkhgants sumer 2026 vegn der geshikhte fun yidishe gemeyndes fun Tunis.

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    די יִדיש־קהילה פון לִיזבאָן פארלאָז אַ גראָס טאָרקש אַיין די פּערציפציאָנן פון פּארטוג וועגן ייִדן

    פארלאָזט אַם 19 יונע 2026, די טאָרקש "Social Distance and Tolerance in Portugal" איז בען קאָמאַנדאַד דורך Comunidade Israelita de Lisboa צו דער אינסטיטוט Pitagórica, אַיין אַ רעפּרעזענטאַטיװ סאַמפּל פון 1,200 רעזידענטן פון פּארטוג קאָנטינענטאַל און אוטאָנאָמן רעגיאָנן זאַלטער טוען 18 און מער. לויט זײַן רעזלטאַטן, 68% פון סאַנװיד זאָגן זיי זײַנען קומפאָרטאַבל לעבנדיק מיטן מענשן פון צווײַטער קולטור אָדער רעליגיע, 92% אונטערשטיצן די דיווערסיטעט פון קולטור און רעליגיע, און 94% פֿאַרטייַדיגן דער פרײַהײט פון קולטור פֿאַר אַלע קאָנפעסיאָנן אין מען פון דער פּארטוגעזער גזירה; די ייִדיש־קהילה פיגורן מיטן בעסטע־פּערסיװאַד גרופן. די טאָרקש קלייבט אָבער א בקעִַָטׁ משתלא אָבער אַ דעפיציט פון דירעקטער ווידענ קאָמבינירט צו אַ עקספּאָזור צו פּאָלאַרייזד אינטערנאַציאָנאַלע סיפּן אַיין דעם მწელბუპ־מידיס קאָנפליקט.

  • זכּרון

    דער טויט פון ראָב Philip Lazowski, שואה־עברית און צעפּלעין פון קאָנעקטיקוט, אַלטער 96

    Philip Lazowski איז געשטאָרבן אַם 18 יונע 2026 אין זײַן דאָמיציל אין West Hartford, קאָנעקטיקוט, פֿינף טאָג אַנאך פיירן זײַן 96אַטער בדרגה. געבאָרן אין פּוליש, ער איז געווען 11 יאָר אַלט ווען די נאַציס האָבן ייברמיצט זײַן שטאַטס־לאַנד אין 1941; ער האָט פֿאָרלאָרן דיא גאָנץ פאַמיליע אין דער שואה און אויברלעבט דרײַ יאָהר דערהאָלטן אין דעם ליטע פּולעס אײדער ערמיגריר צו דער פאַרײנגטן שטאַטן, וואו ער האָט געטראָפן אין אַ קאַמפּ דער פראַװ וואָס האָט דוררה זײַן אַיספּראַך וועקן צוקומנדיק. אָרדיניִרט אַלן ראָב אין דעם 1960ער יאָהרן, ער האָט דינט די קהילה פון דער גרויס Hartford פֿאַר מער פֿון פֿערציק יאָר, אפילו אין דער Emanuel סינאַגאָג פון West Hartford, וואו די דינק־שכל טראָגט היינט זײַן נאָמען און דעם צו זײַן אַיספּראַך. ער איז געווען דער ערשטער ראָב נאָמינירט צעפּלעין פון דער Connecticut State Senate און צעפּלעין פון Hartford פּאָליץ, און פּובליצירט זעקסצן שריפטן, אינקלודינג מעמאָירן וועגן דער שואה, דעדיקאַטינג זײַן לעבן צו דער טראַנסמיסיע פון זײַן עדות.

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Istanbul: a alte synagog gevorn tsum kulturel-tsenter lozt ladino, yidish, grish un turkish erklingen

    Am 28. juni 2026 hot di Schneidertempel Sanat Merkezi fun Karaköy in Istanbul — ashkenazishe synagog geefnt 1884 fun der aisosyatsye fun shayder, oysgediner fun godesdienst zint 1964 un umgebilt tsum kulturel-tsenter — ongenumen di kontsert "AşkEnAzından..." a program fun shir-laybne in grish, turkish, yidish un ladino. Di forshungs-samlung iz gefirt gevorn fun yidishn klezmer-musikanter Ilya Shneyveys un kantor Sarah Myerson, ko-direktorn fun YAM Ensemble, vos farbindt yunge musikanter fun Turikay, Gritsland un Daytshland arum di deyltne repertuary fun romiote, turkishe, sefardit un ashkenazishe gemeyndes. Der ort, alte synagog umgebilt tsum kunst-tsenter, ilustrirt di forblibung fun a lebendig yidishe memor-arbe-rikhtung in Istanbul.

  • זכּרון

    Toyt fun Rov Berel Zaltzman, pionir fun yidish-rusk outreach under-n-ayzern vorhang, in 91 yor

    Rov Chaim Dovber «Berel» Zaltzman iz geshtorbn oyf 23 yuni 2026 in 91 yor. Geboyrn in 1934 in Kharkov, in soviet-ukrayne, iz er geven eyer fun di kernen fun nit-geleknte hassidishe netwerk tsentral oyf Samarkand, yondig under soviet-regim tsi shumod un far-breyt-makhn di torah-lern. Geshikt oyf mission durkh Rebbe fun Lubavitch in 1980, hot er gegrunt a Chabad-tsentral in Los Angeles far yidishe rusishe, un iz aroyf-gegangen in 1992 in Fair Lawn, New Jersey, vu er hot gegrunt di komunidad Bris Avrohom, vos iz gevorn a groyser tsentral far rusishe yidishe fun der gegnt. Bekanter-zanger, hot er gezungen ver-shidl oyf dershening fun Rebbe fun Lubavitch. Zeyer avek-geheyersh iz geven gegreyst-yam durkh hassidishe prese als di fun a veteriner az hot oysgefilt dekades fun ergebnehet far yidishkayt under-n-ayzern vorhang.

  • זכּרון

    Toyt fun Rav Ron Chaya, shtoydikl fun frantseyshisher yidishkayt un grindr fun Léava, in 66 yor

    Rav Ron Chaya iz geshtorbn oyf 28 yuni 2026 in Hadassah Ein Karem hospitol in Yerushalayim, nokh tsvey vokhn komet oyf folg fun gehirn-blutung. Geboyrn in Shvayts un oyf-gegangen lebn in Isroel oyf 19 yorn, hot er gegrunt in 1987, oyf 27 yorn, Léava, organizatsye fun seminarn vos hot gevelt makh greys-publikum frantseysh-yidish tsi entdeckn yidishkayt, azh di frantseysh-yeshiva Yechouot Yossef in Yerushalayim. Fun lange dors hot er geleyrt tsusentn-tofim un gehat a tsentraln rol in verbreytung fun Torah in der velt fun frantseysh-yidish. Zeyer avekgeheyersh iz geven groys tsurikgebn durkh frantseysh-komunal prese, vos nent im as a groyse figures fun itst-yeshterike frantseysh-yidishkayt.

  • זכּרון

    Toyt fun Yaacov Agam, pionir fun kinetshe kunst un lorer fun Isroel-preys, in 98 yor

    Yaacov Agam, geboyrn Yaacov Gibstein in 1928 in mandate-Palestina, zun fun Rov un kabalisten Yehoshua Gibstein, iz geshtorbn oyf 21 yuni 2026 in 98 yor. Trakhtnt als eyer fun di foters fun kinetshe un optishe kunst, hot er just bakumen Isroel-preys 2026 fun vizsuale-konsktn bim seremonie in muzeum vos heyzt oyf zeyer nomen in Rishon LeZion. Tsvishn zeyer monumentale verk zenen «Double Métamorphose III» in Centre Pompidou in Pariz, di Monumentale-fontane fun La Défense, un a riese-menore fun tsen-metr oyf der vinkl fun 5-te Avenyu un 59-ter gas in Nyu-York, farkanet durkh Guinness als di grestn fun velt. Hot azh dikhtgefirt «Faith – Visual Pray», verk fun dialog tsvishn yidishkayt un kristentum gegefn tsum poyp Franziskus in 2014.

פֿרײַטיק, 17טן יולי 2026

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    Onheyb fun renovatsye fun yidishe beyz-olam un dermonml fun Imre-gase in Paks (Ungarn)

    Di lokale pres-agentur Paks-Press hot barikhtn am 14 juli 2026 oyf onheyb fun arbets fun renovatsye fun yidishem dermonml-ort fun Imre-gase in Paks, in Ungarn (komitet Tolna). Di arbets hobn zikh ongehoybn mittsuzam-farband fun vaser un gash-reynikeyt fun alte bilder fun metyes-shpeyzer (ravatalozó) fun yidisher beyz-olam, vegn di por-vos-gekeylen nisht-tsetsuln. Di operatsye vert gefirt mitn tuyn fun Federatsye fun yidishe komunitet Ungarn (MAZSIHISZ). Di farfutsikeyt iz getsoylt: zi halts zikh oyf der ikher-teyl oyf bihul fun a lokaler yungerman fun yidishe gloybn, herkumft fun Paks, tsugeshtelt fun shtot-rayt. Loy dem gaveynter kalender, di renovirte bilder vet zayn fertig-gemakht oyf etlekhe yor un vet hobn grub-royms, a plats far ritueln-vashn fun di hint un oyflager-halter-lokals. Di arganizers planen, klor-shurim oyf, fun nekstn yor on, tsuszunem-brengen festivals fun dermonung fun Shoah. Di vider-vayzntreybn iz teyl fun greyser bavegung fun tsu-shteln fun yidishe beyzim-olam ungarn gefirt durkh MAZSIHISZ (Kunszentmiklós, Kozma utca in Budapest, Szeged un merkl), tsum bashnitsn dermonung fun yidishe provintsyal-komunitet, groyis-teyl gegnt-gemakht in tsayt Shoah.

דאנערשטיק, 16טן יולי 2026

  • קהילות

    Tayvan erofnt zayer gantsn erstn yidishn friedhoyf

    In 23 yuni 2026 hot di yidishe komunidad fun Tayvan erofnt zeyer gantsn erstn yidishn friedhoyf, in unterod fun Taipei, mitn bikures fun a israeli borger, 73 yor alt, vos iz geshtorbn dort. Biz itst, bist az iz nito keyn lokale infrastruktur, iz men gemusht nemen di yidishe metsamim tsu fremde yidishe friedhoyfen - a reale problem in a land vu circa 95 % fun der populatsye vert kremirt. Der proyekt, gefirt durkh rov Chlomi Tabib, representative fun Chabad in Tayvan, iz geven initsirirt in 2023 oyf dershening fun a nodl'ne tkine vos iz geven in sof-fayfes fun krebs, un hot tsurik geklibn dray yor. Di seremonie hot mobilizeyt Chabad-emissars fun East-Azye sakh-vey di international division fun der ZAKA-hilfs-organizatsye. Di event iz geven groys tsurikgegebn durkh hebraish-religioze prese (Behadrey Haredim) un durkh internatsyonale medyes azh The Jerusalem Post un Jewish Chronicle.

  • גענעאַלאָגיעדאַרף באַשטעטיקונג

    Ancestry.com indeksirt a naye samlung iber di Zentrale Yidishe Immigratsye-Sotsyete fun Lwów

    In der vokh fun 4. biz 10. juli 2026 hot Ancestry.com on-geslikt a naye indeksirte samlung "Records of the Central Jewish Immigration Society (JEAS), Lwów branch (USHMM), 1924-1939" mit 31,225 namns-kartkatn on digitalizirte bilder. Di samlung dokumentirt di aktyviteytn fun der Zentrale Yidishe Immigratsye-Sotsyete (JEAS), an organisatsye gegrindert 1924 un aktiv biz 1939, vos der zits iz geshen in Varshe un vos hot gehat lokale tsveyg in Białystok, Brześć, Krakow, Lublin, Łódź, Lwów (itst Lviv, Ukrayne), Rivne un Vilne. Di Lwów-tsvayg, tsayt fun starker emigratsye fun yidn fun mizrekh-Galitsye, iz referenst in di Ukraynishe shtats-arkhivn in Lviv unter der tsiffer TsDIAL 334/1. Di aroysgebing folgt a vokh far der on-shlikung, 1. juli 2026, fun another andershter samlung — di registrn fun der Yidisher kooperativer Bank fun Lwów (88,815 kartkatn, tsiffer TsDIAL 432/1/1) — shoyn signalisirt oyf zakhor.ai, zeykn fun a fortgeyendn anshtrengung fun indeksirung fun interbellum-arkhivn fun Lwów fun Ancestry un United States Holocaust Memorial Museum (USHMM). Di fundung iz bestaytikt gevorn fun dem spetsyalizirtn blog Genea-Musings, vos tseylekop voykhntlikh di kolektsyes tsugeleygn oyf groyse genealogishe platformes, vi ok fun der deskriptsye fun der organisatsye JEAS available oyf Virtual Shtetl (muzey POLIN).

  • קהילות

    די Syrian Mosaic Foundation באַשטעלט דעם הויפּט־קברים פֿון יידן אין דאַמאַסק

    אין שפּעט יוני 2026, די Syrian Mosaic Foundation, סיריש־אַמעריקאַנישע אַסאָציאַציע געפֿירט דורך Joe Jajati, אייניקל פֿון אַ פֿאָרמער פּראָטעגער פֿון דער יידישער קאָמוניטעט פֿון סיריע, האָט זיך אָנגעהויבן באַשטעלן דעם הויפּט־קברים פֿון יידן אין דאַמאַסק, אַ לאָקאַציע אין דעם Tabbaleh קוואַרטאַל, אויף דער שטראַס צום аэропорт. די אַרבעטן, אָנגעהויבן אום 28–30 יוני 2026, האָבן ערשטלינג געטאָן דעם רייניגן פֿון דעם סיטע און דער קאָנסאָלידאַציע פֿון די בעשאָדיגטע קברים, בעפאָר די מזומנה רעפֿעקציע אין יולי פֿון דעם גאַדער־וואָנט און דער אינסטאַלאַציע פֿון אַ בעליכטונג און מאָניטאָרינג־קאַמערעס, נאָך צוויי שטעלווײַז־בריניז. דער קברים הערבערגט באַזונדער די קברים פֿון דעם rabbi Nissim Nadaf (Nadavo), אין נעכט פֿון יענער פֿון דער אַנטיסיעל־שפּיון Eli Cohen בעפאָר זײַן קיום אין 1965. דער אינישיאַטיװ שטעלט זיך אין אַ סיריע פֿון חסדים פֿון די נײַע סיריש אָטאָריטעטן צו דעם רעליגיעזע מינאָריטעטן זינט דעם פֿאַל פֿון Bashar al-Assad אין שפּעט 2024, אויך געצייגט דורך די וויזיטע, 13 יוני 2026, פֿון אַ דעלעגאַציע פֿון סיריש יידן פֿון דער דיאַספּאָרע געפֿירט דורך דעם rabbi David Saperstein, אַ פֿאָרמער אַמעריקאַנישער אַמבאַסעדער פֿאַר רעליגיעזער פֿרײַהײַט, צו דער סינאַגאָג פֿון Jobar, צו דער סינאַגאָג Al-Franj און צום קברים פֿון יידן אין דאַמאַסק. די אינפֿאָרמאַציע איז געווידערווידערט געוואָרן דורך דער אַרעביש־שפּרעכיקער און אינטערנאַציאָנאַלער דרוק, אַרומגערעכנט Times of Israel, Naharnet, Enab Baladi, SyriacPress און דער אַרעביש דינסט פֿון רעדיאָ פֿראַנץ אינטערנאַציאָנאַל.

  • אַרכעאָלאָגיע

    אַ געאָמאַגנעטישע שטודיע אויף רודישע קרוגן האָט דעם דיבאַט אויפגערופן וועגן דער סעלוקידישער פעסטונג אַקרע אין ירושלים

    אַ שטודיע וואָס איז צוגעגעבן געוואָרן אין 2026 אין דער פּער־ריװיואָד גוץ Archaeometry, געפֿירט דורך אַ טים פֿון דער יוניווערסיטעט פֿון טעל אַװיװ, דער יוניווערסיטעט אַריאֶל און דער יוניווערסיטעט פֿון קאַליפֿאָרניע אין סן דיעגאָ (Yoav Hochma, Lisa Tauxe, Débora Sandhaus, Oded Lipschits און Erez Ben-Yosef), האָט געמעסן דעם מאַגנעטישן פֿעלד וואָס איז פֿאָסיליזירט אין 24 קעראַמישע שערבן הלניסטישער צייט, אַרײַנגערעכנט האַנדלען פֿון רודישן אַמפֿאָרן מיט שטעמפּלען, וואָס קומען פֿון דריי ארכאָלאָגישע סיטעס אין ירושלים: דער שטאָט דוד, דער יידישער קוואַרטאַל און דער פּאַרקינג פֿון Givati. די מעזשערמענטן אָפּנבאָרן אַ שאַרפֿן שוואַכונג פֿון דעם מאַגנעטישן פֿעלד אין מיזרח־מיטלמער צווישן אומעטום 220 און 160 פֿאָר אונדזער צייטרעכנונג. די גאַז־מאַגנעטישע דאַטירונג פֿון הויך־רעזאָלוציע לאָזט פּרעצײַזירן די כראָנאָלאָגיע פֿון דעם שטעמפּלען פֿון רודישן עפּאָנימן און האָט אַװעקגערופֿן דעם דיבאַט וועגן דער לאָקאַליזאַציע פֿון דער סעלוקידישער פּתיל אַקרע, וואָס איז פֿאַרבונדן מיט דעם גמרא פֿון דער מכּבים־רעװאָלטע קעגן Antiochos IV. אַ סטאָרעדזש־קרוג וואָס איז געפֿונען געוואָרן אין די יסודים פֿון אַ דעפֿענסיװ שטרוקטור אויף דעם סיטע Givati האָט אַזוי געקענט ווערן פֿאַרבונדן דורך עטלעכע אַרכאָלאָגן צו דער סעלוקידישער פֿתיל. די רעזולטאַטן זײַנען דערלאַנגט געװאָרן אין שפּעט יוני 2026 דורך עטלעכע מעדיעס ספּעציאַלישט אין אַרכאָלאָגיע, אַרומגערעכנט Arkeonews און La Brújula Verde.

  • צוריקגעבונג

    A historishe synagog tsurikgegebn tsum yidishn gemeynde fun Ulan-Ude, in Sibirien

    Der gebey fun der historisher synagog fun Ulan-Ude, hoypt-shtot fun der Respublik Buriatye in mizrekh-Sibirien, iz ofitsyal tsurikgegebn gevorn tsum lokalen yidishn gemeynde, loytn an artikl fun STMEGI aroysgegebn 21. juni 2026. Geyefnt 1882 un tsugekloybn fun sovetishn avtoriteten 1929, di synagog hot dernaykh gedient tsu farshidene laykn-nitsungn, vos hobn gehert a shul un an ayroklub. Arkhiv-dokumentn hobn bestaytigt di historishe eigentumsrekht fun dem gebey fun yidishn gemeynde. Der filantrop Yan Yankelovitch, oyf der vegn fun tsurik-geyung, finantsivert itst a groysn proyekt fun oyfboyung vos hot gehert dem aveknemin fun a shtup vos iz tsugefigt gevorn tsum sovetn-tsayt un derneytikung fun Aron Kodesh un fun dem dakh mit a davidn-shtern. Der groyser-rav fun Rusland, Berl Lazar, folgt personlikh dos fal. Di informatsye iz bestaytikt gevorn fun der Federatsye fun yidishe gemeyndes fun der KShSR (FJC-FSU) un fun di media Chabad CrownHeights.info.

  • זכּרון

    Yiddish Book Center feiert lebndike yidishe musik mitn festival Yidstock 2026

    Fun 9-12 yuli 2026 hot Yiddish Book Center in Amherst (Massachusetts) organizeyt di 14-te editye fun Yidstock, a fir-teg festival dedikirt tsu modernisher yidisher musik un klezmer. Di programa hot gezomltn zibn kontserten sakh-vey vorhshops, lektsyes un spetsyel bezukes, mitn tsugib fun di Klezmatics, Levyosn, Midwood, Eleanor Reissa, Ethel Raim, Socalled, Riki Rose un Jordan Wax. Naye zakh in diz-mol: di kontserten hobn geven mit supertitles - vos hot gegebn tsum publiken tsu farshteyn di bataytung fun di yidishe lider, mitn opsyon fun live-oystrogung far vaytere oydiences. Di event iz gezegn als tsi d'mission tsu lebndiker iberdregung fun der yidisher sprakh un kultur vos vert gefirt durkh dem center, vos iz gegrunt gevorn in 1980 tsi rateven yidishe bikher fun avekshtarbn. Der festival hot geven groys-derekhed reportir fun der lokaler prese fun Massachusetts, vos hot ongegebn di rolin fun fest in shemudeshliker a sprakh un kultur.

  • זכּרון

    אַ בוך גיט אַ מחזיק אַגײַן פֿינף יאָר פֿון פֿארשונג אויף דער היסטאָריע פֿון די יידן אין Óbidos, אין דער אַמאַזאָניע

    די היסטאָריקערין Fabiana Gomes Fábio האָט אָנגעפּובליצירט « Judeus em Óbidos, na Amazônia : Imigração, História e Ressignificação » (פֿאַר Paco Editorial), פּירה פֿון פֿינף יאָר פֿאָרשונג אויף די משפּחות פֿון יידישער אָריגין אײנגעשטעלט אין Óbidos, אין דער מזרח־טײַל פֿון דער שטאַט פּאַרא, און אויף זייער אַדאַפּטאַציע צום אַמאַזאָניער רעגיאָן. דאָס בוך שטיצט זיך אויף דאָקומענטן, פֿאָטאָגראַפיעס, אַװיזן־שנידער, מאָנומענטן און אינטערװיוס מיט מיטגלידער פֿון דער קהילה וואָס איז נאָך אַקטיוו אויף דער לינקער ברעג פֿון דער אַמאַזאָן. אַן אַפֿנונגס־סעדער האָט זיך אנגעפאסט אדן 25סטן יוני 2026 בײַם Casa de Cultura פֿון Óbidos, מיטן אַנוועזנהײט פֿון לאָקאַלע בעאַמטע, דעצנדענטן און מיטגלידער פֿון דער יידישער קהילה; יידישע משפּחות האָבן דאָס מאָל דערקלערט דער שענק אין אַ עקזעמפּלאַר פֿון בוך צו יעדער שול פֿון דער שטאָט. דער אַװנט אַקט, דעם 24סטן יוני 2026, איז אַן אַוסשטעלונג אויף דער היסטאָריע און קולטור פֿון די יידן אין דער רעגיאָן אױסגעמאַכט וורדן אַן דער זעלביקער אָרט, אַטראַקטינג פֿון מער ווי 500 ביזוכער. דאָס בוך איז דערנאָכן פֿאָרגעשטעלט אין Belém אױף דעם 26סטן יוני 2026, בײַם Instituto de Ciências da Arte פֿון דער Bundesuniversität פֿון Pará (ICA/UFPA), מיטן שטיצן פֿון דער Confederação Israelita do Brasil (CONIB) און פֿון דער מוניציפּאַליטעט Óbidos.

  • זכּרון

    Argentine merkzt 32-yorem fun atentot oyf AMIA mitn bundesn-pakt far gedenk

    Oyf 1 yuli 2026, tsu-geforn dem 32-yohem jubileum fun atentot oyf 18 yuli 1994 oyf dem sitz fun AMIA (Asociación Mutual Israelita Argentina) in Buenos Aires - vos hot gemakht 85 toyte un ibern 300 farvoyndt - 49 mayorn fun argentin-provintses hobn onteyknt in dem historic sitz fun Pastur-gas 633 a gemeyn-erklerung, der «Encuentro Federal por la Memoria», glomish-geshteltavek tsu shteydik-hilf tsu farn-teydik-aktsye-forn oyf impunidad un tsu entvilklen antisemitizm-farbeyt-programme. A traditsyoner «Acto de Juventud» iz geven plant oyf 16 yuli 2026 in Pastur 633, under-n-shlofvort «La memoria no pasa de moda». Der tsentral-akt fun 32-yohm-jubileum zaln zikh holdn oyf 17 yuli 2026 far-n sitz fun AMIA - di togs-teydik geven geprufn a tog vi der 18 yuli hot zikh tseykgt mitn Shabe - mitn siren-oyf-klingen oyf 9:53 uhr, di eygnt-tsayt fun 1994-eksplosye. Dray-un-draytsiksn yor nokh dem atentot, nit di matirial-oyftragers nit di befelers zenen geven tsurike-geshtelt.

  • אַרכיוון

    JDC Archives enrich their name index with lists of refugees from Cyprus and Tangier

    In July 2026, the Joint Distribution Committee (JDC Archives) enriched their name index with two new lists, bringing the total to over 700,000 searchable names. The first, "Interned Refugees Released from Cyprus Camps to Mandatory Palestine/Israel, 1946-1948," documents Jewish internees released from British camps in Cyprus according to the monthly quota system for entry into Mandatory Palestine, with names and addresses of beneficiaries in Europe and donors in Mandatory Palestine, Iran, India, Egypt and Lebanon. The second, "Registration Cards of the Committee for Assistance to Refugees, Tangier, 1930s-1950s," brings together registration cards of Jews who arrived in Tangier — then an international zone under Spanish occupation between 1940 and 1945 — with the assistance committee supported by the JDC, with date and place of birth, nationality, accompanying family members and identity photographs. The Cyprus documents are available as PDFs; those from Tangier, not fully digitized, are accessible upon request from families. These additions are part of the redesign of the JDC name index interface undertaken in 2026.

  • קהילותדאַרף באַשטעטיקונג

    עטיאָפּיע: די אַליה פֿון דעם לעצטן Beta Israel געדױערט אין טראָפּלן אַף, דער צער דאָװערט אין Gondar און אַדיס אַבאַבע

    צוויי אונאָפֿהענגיקע בריוו אחדים וואָס זײַנען פּובליצירט געוואָרן אין פֿרי יולי 2026 בעשרײַבן דער סיטואַציע פֿון דער קאָמוניטעט Beta Israel וואָס איז געבליבן אין עטיאָפּיע. אויף 9 יולי, די ICEJ (International Christian Embassy Jerusalem, אָרגאַניזאַציע וואָס פריקונדלעךט אַליה־פלײַטן אין פּאַרטנערשיפּ מיט דער אַגענטור יידיש) באַמערקן דער לעצטן אַנקומפט אין דעם בית־הנמל Ben Gourion פֿון 27 נײַע אימיגראַנטן, אַרומגערעכנט אַ זײדע פֿון 92 יאָר, אַזוי ווי דער פֿאַל פֿון אַ מאַן פֿון 62 יאָר הוט אָפּגעלעבט 38 יאָר פֿאַרשטעקט אונטער אַ פּוישער מוסלימער איידנטיטעט אין סודאַן בעפאָר צו דער אומגעטראָגן זיין משפּחה אין יישׂראל. אויף 10 יולי, די אַמעריקאַנישע מעדיע jewishaz.com (Arizona Jewish News) פּובליצירט דעם בריף פֿון אַ דעלעגאַציע פֿון ראַבינים אָרגאַנאַזירט דורך די NGO Struggle to Save Ethiopian Jewry (SSEJ), וואָס האָט וויזיטirt די יידישע קאָמוניטעטן פֿון אַדיס אַבאַבע און Gondar. די צוויי קוואָלן צײַלן דיפֿערנטלי דער זאַל פֿון יידן עטיאָפּישן נאָך אָן אָרט — די ICEJ שטערנט 7,000 צו 12,000 מענטשן אין "וואַרטן־זאָנעס", jewishaz.com עטווע 14,000 — לעבן לויט דער צוויי בריוו אַים פּובערטאַט־אַרמות, אָן עלעקטריסיטעט אָדער לופט־וואַסער, מיט משפּחות וואָס זײַנען אָפּגעטיילט זינט עטווע מער וויא דרײַסיק יאָר. די צוויי קוואָלן קאָנװערדזשאָן אויף דעם פּראָנאַונסמענט פֿון אַן אַליה וואָס דאָװערט אַוועק אין טראָפּלן אַף כלל קריזן עלנדקייט דאָװערט אין דעם טראָבלד רעגיאָנס פֿון Amhara.

  • זכּרוןדאַרף באַשטעטיקונג

    דער מוזיום POLIN פון וואַרשע פּרימדערט אַ נײַער ציקל פון יִדישן קאָנטעמפּאָררַן קונסט מיטן Dominika Laster

    דער מוזיום POLIN (Muzeum Historii Żydów Polskich) פון וואַרשע האָט געפנט אַם 16 יולי 2026 "Parasite in the Archives" ("Pasożyt w archiwach") פון דער קינסטלער Dominika Laster, ערשטער אינסטאַלאַציע פון זײַן נײַער ציקל "Rotating Gallery: Boundary Questions", דעדיצירט צו יִדישן קאָנטעמפּאָררַן קונסט אַיין פאָרמעס פון אינסטאַלאַטיאָנס און פּערפאָרמאַטיװ פּראָיעקטן. דער ווערק שטארט פון דער דיסקאַװערי, בעידע דער קינסטלער ליידינג פּראָצשדאק אַיין דער עמיגראַציע פון יִדן פוילן פון 1968 אַיין די אַרכיװן פון דער Institute of National Memory, פון אַ דיקלאַסיפיעד ריץ קאָנצערנינג אַ קלאָזן קלאָזן, עפֿנד בעידע אַן אַגענט פון דער סיקרעט סערװיסעס אונטער דער קאָדע־נאָמע "Parasite". דער אינסטאַלאַציע קוועשצאָנס די געניאָלאָגי פון דעם אַנטיסעמיטיק סטעריאָטיפ פון דעם "יִדיש פּאַראַזײַט", פון דעם אַקיוז פון יוסאָרי פון דעם Enlightenment צו דער פּסײודא־סאַינס אָף 20. יאָה סענטורי. דער אַוסטעלונג, ફ్রీ, טייקس פלאַץ אַטי לעוועל 0 אַיין דער מוזיום פון 16 יולי צו 10 אָגוסט 2026.