משפּחה Kohen-Meghariba

אַלע kohanic שושלות בינדן זיך אין דער ייִדישער טראדיציאָנעלער בּוואוסטזײַן צו Aaron, אָן ברודער פֿון Moïse, און צו דער הייליקער פֿונקציע וואָס איז געגרינדט געװאָרן ביי דעם Temple von Jérusalem. דיזע פּילאַציע, דורכגעגעבן פֿון פֿאָטער צו זון, בּלײַבט אַ פֿאַקט פֿון זיכרוֹן: זי שטרוקטוריִרט דער אַיִדנטיטעט פֿון די פֿאַמיליעס וואָס זיינען בּעטראָפֿן, זי גיִבט זײ פּרעציִזע ריטואַלע פּרערוגאַטיווס (די הייליקע ברָכה, די pidyon ha-ben אָדער אָפּקויף פֿון דעם ערשטן-געבאָרן, דער אָפּמערקזאַמקײט באָטן ביי דער לחימון פֿון דער Torah) און באַזונדערע פֿליכטן (די פּרעֿ­היביישן פֿון קונטאַקט מיט די טויטן, די בּיומנאַך אַגרימאַנטן). די קמנדמענטן, אַרויסגערימט פֿון Levitique און קאָדיפיִרט אין דער Halakha, האָבן זיך באַהאַלטן אין אַלע די מיגראַביִש קאָמיונִטעס ביז דער צײַטגעמעס [Encyclopaedia Judaica, אַרטיקל « Priests and Priesthood »].

דער ױנטנעם al-Maghribī (« דער Maghrebiner ») איז געבוֹרן, אויך קלאָמ, פֿון דעם בּליק וואָס איז געטױן פֿון אַרויס. פֿאַר די קאָמיונִטעס פֿון Ägypten, Syria אָדער Palestine, דער Maghribī איז דער וואָס קומט פֿון דעם מוסלימישן מערעװ. לויט דער טראַדיציע וואָס איז דורכגעגעבן געװאָרן אין סך פֿאַמיליעס פֿון צפון־אַפֿריקע, עטליכע פֿון די הּײזער-הייליקע זאָלן זיך בּאַקענען צו אַ סך־אַלטער ייִדישער באַזיידלוּנג, אַפִּילו ערכער ווי די חורבן פֿון דעם צװײטן Temple — אַ זיכרוֹן וואָס איז באַטשלירן צו די מעשׂיות וועגן דער אַנזידלוּנג פֿון ייִדישע קאָמיונִטעס אין Berberia פֿון דער רוּמנישער און קאַרטאַגִּנער צײַט. די זיכרוֹנאַיט, פּראָפֿונדלי אַנקערד אין דער קאָלעקטיװער זיכרוֹן, בּלייבט גרױסטײלס דער דאָמיין פֿון דעם דורכגעגעבן: דער אַרכיוו ערלױבט עס נישט צו עס אונטערשטיצן פֿאַר די ערשטע יאָרהונדערטער, אָבער די עקסיסטענץ פֿון קאָמיונִטעס פֿון Juden אין צפון־אַפֿריקע אין דער רוּמנישער צײַט איז, אירע, היסטאָריש אַטעסטעד דורך דיא עפּיגראַפיע [Encyclopaedia Judaica, אַרטיקל « Africa, North »].

עס דאַרף אָן זיך האָטן פֿון אַ צו־הײַפֿיק פֿאַרפּלוּשװאַנִַּזערן: אַ נאָמן Cohen אָדער al-Kohen טראָגן משום נישט א אונטערברוצן דמות זאַכס אַבן־פּאַטערנװאָס און דעמאָנסטראַבל. דער פֿאַמיליע־נאָמן האָט זיך שטאַרקװאָרן, דורך די יאָרהונדערטער, אַלס הערעדיטאַרער פֿאַמיליע־נאָמן, און דער טראַדיציע־קורה פֿון יעדער הױס איז דער הױפּטער גוי־פּער פֿון די הייליקער פּרעטענסיאָן. אַזױ מוזן דיזער טייל עס געװיס אָן דער טראַנסמיטעד זיכרוֹן, קײן היסטאָריע נישט געשטעלט.

עס איז אין Ifriqiya, אַרום דעם העכסן Kairouan, אז די קוואלן לאָזן אונז צום ערשטן מאָל מיט גוטער בריאוטקייט שפּאָרן די אנווואָרטייט פון גרויסע משפּחות יידיש געלערנטע און סחוריים. פון דער IXטער ביז XIטער יערהונדערט, איז Kairouan געווען איינער פון די גרויסטע צענטערן פון יידישקייט אין מיטלַנד־יאם, וואָס האָט געכילעט תלמוד־אַקאַדעמיעס (yeshivot) אין קרוב מיטטיילונג מיטן Geonim פון בָּבל, אין Sura און Poumbedita [Encyclopaedia Judaica, art. « Kairouan »].

די מיטטיילונג — די responsa אַוסטויש צווישן די חכמים פון Kairouan און די בָּבלות־אַוטאָריטעטן — מאַכט אויס אַ דאָקומענטאַרישער קוואל פון ערשטער סדר. זי אָפנבארט די עקסיסטענץ פון אַן עליטע געלערנטע, צווישן וואָס עס זאָלן זיך געפּינטער ערצטן, דיינען און סחוריים וואָס האָלטן דעם טיטל פון kohen. די נעמנס פון פיגורן ווי Isaac Israeli (דאָקטור און פילאָסאָף), אָדער שפּעטער די חכמים פון סערקל פון Hananel ben Hushiel און Nissim ben Jacob, זאָגן פון דער שטרוילונג גייסטליך פון דעם קוואל, אַפילו אויב ניט אַלע זאָלן זיין פון קאָהנישער שליחות [Encyclopaedia Judaica, art. « Hananel ben Hushiel »; art. « Nissim ben Jacob »].

דער דעציזיווער בײַשטײַ קומט פון די דאָקומענטן פון דער Geniza פון Kairo, דער דעפּאָ פון מאָנוסקריפטן פון דער סינאַגאָג Ben Ezra פון Fustat, אַרויסגעגראָבן אין שפּעט XIXטן יערהונדערט און געלערנט מײַסטערליך דורך Shelomo Dov Goitein. די שטיקער דאָקומענטירן אַ טעמע־כּוח־נעץ וואָס בינדט Ifriqiya, Egyptn און דעם Indian ocean, עס בלַײט זיך שטּוק פון סחוריים דער דעריבער מענען זיך Maghāriba. צווישן זיי, סאַקראָדאָטאַל משפּחות קומן אויס ווי מיטלער, פינאַנציער און קאָרעספּאָנדענטן, עס בַײטן אַז דער טיטל פון kohen האָט זיך אָפט צוזאַמענגענומן מיטן אַן עקאָנאָמיש פונקציע פון ערשטער סדר [S. D. Goitein, A Mediterranean Society, vol. I].

די Hilal־אַנפאַל פון XIטן יערהונדערט, וואָס האָט צעשטערט Kairouan, האָט פארורזאַכט אַ דיספּערזיע פון דעם עליטע צו דער מיזרח אַענידע אָנלייך און צו דער מערב מאָראָקאֹיש. דער מיגראַציאָנישער באַװעגונג, באַשטעטיקט דורך די קוואלן, ערקלערט אין טייל די ספּרייטונג שפּעטער פון דער נאַמען al-Maghribī אין Kairo ווי אין Fès. דער קאַפּיטל, גרונדלַײ אויף אויסגעשריבנע קוואלן — responsa, דאָקומענטן פון דער Geniza, כּרוניקס — שטייט גאַנץ אין דער געשיכטן באַשטעטיקט.

די גרונדפעסטיקער נאָטיץ פון דער שושלת מענציאָנירט די פיגור פון Abraham al-Maghrebi, פארגעשטעלט ווי גרויסער כּהן־נאָטאַבל אין קאַירא אין דער מאַמלוקישער צייט. עס פּאַסט זיך צו באַהאַנדלען דעם פיגור מיטן שטרענג־קייט וואָס זיך דאַרף, אין דיסטינגירן וואָס די משפּחה־זיכּרון אים לייגט צו און וואָס דער אַרכיוו דערלויבט צו באַשטעטיקן.

דאָס מאַמלוקישע עגיפטן (1250–1517) איז געװען, פֿאַר די יידישע קהילות, א צייט פון אינסטיטוציאָנעלער סטרוקטורירונג געמאַרקט דורך די פֿונקציע פון nagid, דער באַקאַנטער פֿירער פון דער קהילה, דערן בארימטסטע דינאַסטיע איז געװען דיי פון די נאָכקומעניםפון Maimonides [Encyclopaedia Judaica, ארט. « Nagid » ; ארט. « Egypt »]. אין דעם קיידער, דער טוימיזע פון נאָטאַבלן מאַגרעביער הערקונפט אין קאַירא איז היסטאָריש ווירקליך, ווײל דער מיגראַציע־שטראָם פון Maghreb קעגן עגיפטן איז געװען שטיקנדיק נאָך דעם 11টן יאָרהונדערט. דער קוואַליפיקאַציע al-Maghribī דעזיגנירטע שם גנוק דעם מאַגרעביער קאַמפּאָנענט פון דער יידישער קאַירער פּאָפּולאַציע, אָרגאַנִיזִירט דאַווְוע אין זייערע קאָנגרעגאַציעס [S. D. Goitein, A Mediterranean Society].

אויף דער פּרִיַאָטער פּערזאָן פון « Abraham al-Maghrebi » ווי גרויסער כּהן־נאָטאַבל געדענטיפיצִירט, דער דאַקומענטאַציע מעגלעך בלײבט אונזיכער, און מיר מוזן עהרליך סיגנאַלן אַז די אַטריביוציע זיך שטעלט עס עס טוט מער פון דער פּאַמיליער־טראַדיציע ווי פון א קאַטאַלאָגישער מקור פול עסטאַבלישט. די פֿונקציע פון « גרויסער כּהן » אין דעם סין פון דער Temple עקזיסטירט עװידנטלי נישט מער זײט דעם יאָר 70 ; דער אָסדרוק דאָרף אלזא פערשטאַנען ווערן, דאָ, ווי די דיגניטעט פון אַ kohen עמינענט עקסערציזירן אַ ראָל פון קהילה־נאָטאַבל (muqaddam, אָדער דיגנִיטאַרי), וואָס איז געװען פֿולקומן קאָמפּאַטיביל מיטן סאַקערדאָטאַל־סטאַטוס [Encyclopaedia Judaica, ארט. « Muqaddam »].

מיר קלאַסיפאַיזן אלזא דעם קאַפּיטל אין דער ינטערסעקציע : די משפּחה־זיכּרון (אַן אָפן זאַד סאַקערדאָטאַל עמינענט אין קאַירא מאַמלוקיש) טרעפן אַ היסטאָריש בעוויזן קאָנטעקסט (די טוימיזע פון נאָטאַבלן מאַגרעביער אין דער עגיפטן פון די 13טן–15טן יאָרהונדערטן), אָן דער אַרכיוו דערלויבט צו עסטאַבליש מיטן סערטיטוד די אינדיװידואָעל־אַיראַנטיקן. דער סטאַטוס עפּיסטעמיש איז שמוּיק : ווירקליך צום דער קאָנטעקסט, ניט דעמאָנשטראַטיד אין דער דיטאַיל.

Fès האַלט אַן אַ באַזונדערן אָרט אין דער געשיכטע פֿון מאַגרעבישן יידנטום. אַ צענטר פֿון לערנען זינט דעם צענטן יאָרהונדערט, האָט די שטאָט באַהאַרבערגט גרויסע מחכמים ווי Dunash ben Labrat און, פֿאַר אַלעם, האָט זי אויפֿגענומען דעם יונגן Maimonide אַלס פֿאַרטריבענעם אַרום 1160 [Encyclopaedia Judaica, art. « Fez »]. דאָס יידישע קוואַרטאַל, דאָס mellah — פֿון וועלכן Fès ווײַזט איינס פֿון די עלטסטע בײַשפּילן, אויפֿגעשטעלט אין פֿופֿצנטן יאָרהונדערט — איז געוואָרן אַ ראַם וווּ גרויסע משפּחות האָבן זיך טיף אײַנגעוואָרצלט, צווישן זיי עטלעכע הײַזער פֿון kohanim [Encyclopaedia Judaica, art. « Mellah »].

דאָס מאַסנהאַפֿטע אָנקומען פֿון די איבערישע גלות-לײַט נאָך 1492, די megorashim (« פֿאַרטריבענע »), האָט פֿאַרוואַנדלט דאָס קהילה-פּנים פֿון Fès און האָט, איבער דורות, אויפֿגעשטעלט אַ קאָנפֿליקט צווישן די מנהגים פֿון די נײַ-אָנגעקומענע און יענע פֿון די אויטאָכטאָנישע, די toshavim. צווישן די כּהנישע משפּחות האָבן זיך עטלעכע אויסגערופֿן אויף דער מאַגרעבישער עלטקײַט, אַנדערע אויף דעם ספֿרדישן יחס. דאָזיקע שפּאַנונג, וועלכע איז דאָקומענטירט דורך די taqqanot (קהילה-תקנות) פֿון Fès, איז איינס פֿון די בעסטע באַוויזענע פֿאַקטן פֿון דער מאַראָקאַנישער יידישער געשיכטע [Encyclopaedia Judaica, art. « Castile, taqqanot » ; H. Z. Hirschberg, A History of the Jews in North Africa].

די ראַבינישע רעגיסטערן און די זאַמלונגען פֿון מאַראָקאַנישע שו"תן — צום ערשטן צווישן זיי די ווערק פֿון די גרויסע פּסקנים פֿון Fès — דערמאָנען אָפֿट מאָל ריכטער (dayyanim) און נאָטאַרן וואָס טראָגן דעם טיטל ha-Kohen. די מאַראָקאַנישע גענעאַלאָגישע מסורה, זאָרגפֿעלטיק אונטערגעזוכט דורך צײַטגענעסישע פֿאָרשער ווי Maurice Eisenbeth (מחבר פֿון אַ אָנאָמאַסטישן רעפּערטאַר פֿון יידן אין צפֿון-אַפֿריקע) און מערסטנס נייערדינגס דורך פֿאַראיינען פֿאַר דער באַוואַרענונג פֿון ספֿרדישן ירושה, באַשטעטיקט דאָס טיפֿע אײַנוואָרצלן פֿון דעם פֿאַמיליאַנאָמען אין דעם סאָציאַלן גוף פֿון דער שטאָט [M. Eisenbeth, Les Juifs de l'Afrique du Nord : démographie et onomastique].

אַן דער צפון־מערב־קיצין פון די מַגרֵב, Tanger בִּיטט אַ דִיסטִינקטיוו און שפּעטער קַפּיטל. די יידישע קהילה פון Tanger האָט געקענט אִייער אַפּשטאם אין די XVIII־ט און XIX־ט יאָרהונדערטער, געטראָגן דורך יאַם־האַנדלס, דעם אינטערנאַציאנאלן סטאטוס פון דער שטאָט און דעם השפעה פון די פּאַמיליעס Megorashim וואס זיינען געקומען פון דעם הינטערלאנד און שפּניע. דער יידיש־שפּאַנישער רעדן וואס איז ייגן צום נואָרד פון מאָראָקאָ, די Haketía, איז דאָרט געווען דער טוישנץ־שפּראַך, וואס האָט דיסטינגגווישט די קהילות פון די פון דעם אינערן, אַראַביש־שפּרעכנדע [Encyclopaedia Judaica, אַרט. « Tangier » ; אַרט. « Haketia »].

די Cohen־פּאַמיליעס פון Tanger האָבן זיך אַרויסגעצייכנט אין האַנדלס, דיפּלאָמאַטיע און, אין דער מאָדערנער עפּאָכע, אין די אינסטיטוציעס פון דער Alliance israélite universelle, וואס האָט אָפּגעמאַכט אין דער שטאָט דעקיזיווע שולן פאר דער עמאַנציפּאַציע פון די קהילות [Encyclopaedia Judaica, אַרט. « Alliance Israélite Universelle »]. די ראָל פון דער יידישער בורזשואַזיע פון Tanger ווי מיטלמאן צווישן מאָראָקאָ, אייראָפּע און די קאַנסוליערע מעכטות איז היסטאָריש גוט דאָקומענטירט ; עטליכע הייזער־סאַקردאָטאַלע האָבן דאָרט געהאלטן אַ ראַנג פון ערשטער אָרדנונג אין דער עקאָנאָמישער און קהילעדיקער לעבן [M. Kenbib, Juifs et musulmans au Maroc].

אין דער XX־ער יאָרהונדערט, ווי אַלע יידישקייט פון מאָראָקאָ, די Cohen־פּאַמיליעס פון Tanger זיינען געווען מיטגערן דורך די גרויסע מיגראַציעס וואס זיינען געקומען פולגנדיק אַ שטייערונג פון דעם מדינת ישראל און דער אונאפהענגיקייט פון מאָראָקאָ : עמיגראַציע קיין ישראל, פֿרַנקרײַך, שפּניע און אַמעריקע. די צייטגנעסישע דיספּערסיע, אַ סך דאָקומענטירט דורך די סטאַטיסטיקס פון מיגראַציעס און די דעמאָגראַפיע־ווערק, מאַרקס די טראַנספאָרמאַציע פון אַ מושרש שושלת אין אַ פּלוראַלע דיאַספּאָרע [Encyclopaedia Judaica, אַרט. « Morocco » ; M. Abitbol, Le passé d'une discorde].

דס גורל פון די נאָמען Cohen / al-Kohen איילוסטרירט עקזעמפּלאַריש דעם דיאַלאָג צווישן מעמוריע און היסטאָריע. אויף אַן זײַט, די קדושה-פּריסטרליקע פאָדערונג איז מיטגעטייlt דורך פּאַטריליניער און עס האָט זיך געווייזן סדר־קדש בכל פּעם אין דער סינאַגאָג, אין דער בראָכע פון די כּהנים; זי איז אַן אומווײַטשיקער פון דער פאַמיליע-קדושה, אומאָפּהענגיק פון די פוקוסן פון דער דאָקומענטאַציע. אויף אַן אַנדער זײַט, די היסטאָריש-אָנאָמאַסטיק — דיסציפּלין וואָס שטודירט די אָפשטאַמונג און פאַרברייטונג פון נעמען — דערלויבט אונז צו פאָרשפּורן די פעסטיגונג פון דעם שלום־נאָמען, זײַנע גראַפיש־שפּראַך־וואָריאַנטן און געאָגראַפיש־וואָריאַנטן, און זײַן ינערדיקער צעפאָלקערונג דורך די מאַגהרעב און די מעדיטעראַנין [M. Eisenbeth, Les Juifs de l'Afrique du Nord].

די אַנטער־שאָרשן־שאָלַט־פּערטנגעגענװאָרטיקע, שטיצט אויף די ציװיל־שטאַטוס־אַקטן פון דער פּראָטעקטאָראַט, די רעגיסטן פון דער Alliance, די לעסטן פון דער jizya אונטער פּעסטומע מלוכּה, און די קאָנסולאַרע אַרכיװן, האָבן דערמעגליכט צו רעקאָנסטרואיִרן פאַמיליע-בעמען מיט אָפט צו דעם XVIII, מאָלן צו דעם XVII יאָרהונדערט. דערװײַטער, די דאָקומענטאַציע ווערט זעלטענער און די שאָרשן־פּרינג גיט דער שטעלע צו דער טראַדיציע. עס איז דער נאָכּ־מאַסער געגענװאָרטיק, אַז דער היסטאָריקער קען פאַרגרונדן מעגליכע פיליאַציעס אויף עטליכע יאָרהונדערטער, אָבער די קאָנטינואַציע מיט אַן אָהן פון קדושה־מעדיוואַלן — אוֹנװידער פיל מער מיט Aaron — בלײַבט א פוק פון מעמוריע און גלויבן, נישט פון בעװײַס [H. Z. Hirschberg, A History of the Jews in North Africa].

עס איז אויך טײַער צו באַטאָנען, אַז די מערהײַט־זעלבסט פון דעם נאָמען Kohen-Meghariba פּנַמעט אָפּ פון רעדן פון אַ יחיד שאָרשן. עס האַנדלט זיך אויף אַ בינדל פון הײַזער פערװאַנטע דורך דעם קדושה־פונקציע און דורך די מאַגהרעביש־אָפּשטאַמונג, אָבער אונטערשיידנע דורך זײערע שטאָטן, זײערע סדרים און זײערע פּאַטן. די מערהײַט, ווײַט פון צו שװאַכן דעם זאַץ, אַרט אָנמאַכט אָנם האַרן־רײַכקײַט: זי ריפּלעקטס די מאַנחנוה פון די צאפּון־אַפריקאַנער יודאַיזמס.

בתום המסע הזה, השושלת Kohen-Meghariba מופיעה פחות כמו משפחה בודדת אלא כקונסטלציה של בתים כוהנים המאוחדים בשם, בתפקיד וגיאוגרפיה. מקיירוואן לפס, מהקהיר הממלוכי לטנג'ה האטלנטית, השושלות הללו ליוו את הדופקים הגדולים של ההיסטוריה היהודית התיכונית: עידן הזהב של האקדמיות, ההפסקות המهגריות של ימי הביניים, בואם של גרושי ספרד, הפתיחות המודרנית שנשאה בה ה־Alliance, ולבסוף הפזורה הגדולה של המאה העשרים.

החקירה ההיסטורית, שנערכה בכנות, מובילה לקביעה כפולה. מחד, ההשתרשות המגרבית של משפחות כוהנים בשם al-Kohen היא מבוססת בחוקים על ידי המקורות החל מימי הביניים הגבוהים, ותפקידם הקהילתי, המסחרי והרבני מתועדים בעושר. מאידך, התביעה לגזע כוהני שלא הופסק, כמו גם הזהות המדויקת של דמויות כמו Abraham al-Maghrebi, הם שייכים לזכרון סביר אך לא ממש הניתן להוכחה, שהספר הזה בחר להעביר בנאמנות תוך הצבעה על גבולותיו. זה בשיווי משקל זה — בין כבוד לקבלת המסורת וליקויים קריטיים של הארכיון — שהספר הגדול הזה ניסה להחזיק עמדה.