משפּחה Carmona

דער שטאָט Carmona, אויפגעשטעלט אויף אַ שטײל וואָס דאָמינירט די סביבה ווי Sevilla, איז געווען איינער פון די אַלטע צנטרן פון היספאַנישן יידישקײט. די יידישע אַנווייזנהײט אין Andalusien קומט אָן פון שפּעטער אַנטיקע צײט און האַט, אונטער מוסלימישער הערשאַפט און שפּעטער אונטער קריסטלעכער ריקאָנקװיסטע, דורכגעמאַכט טײלן פון פּראַספּעריטעט און טראַגעדיע. Haïm Zafrani, אין זיין לערנען וועגן די יידן פון Andalusien און di Maghreb, האַט אריינגעװיזן ווי דער יידיש-אַנדאַלוסישער ציװיליזאַציע זיך שטעלט אַלס אַ אינטעלעקטואַלער און שפּיריטואַלער שמעלץ דער וועלטלעך האַט אױסגאַנגן לאַנג יבער די גרנצן פון דעם פּאָלערן [Zafrani, 1996].

דער אָנאָמאַסטישער מעכאַניזם וואָס האַט געשאַפן די פּאַטראָנים איז וודײ צו שפּעשאַליסטן. ווען אַ יידישע משפּחה האַט אױסגעלאָזט איר געבורטסאָרט — צו זיך באַזעצן אין אַ אנדער שטאָט אָדער, שפּעטער, צו גיין אויף דעם וועג פון גלות — זי איז געװאָלט בעיצן בענומט דורך דעם נאָמען פון דעם אָרט וואָס זי האַט אָנגעלאָזט. אַזוי בּ"כ גוים דער פּלורודס: Toledano (פון Toledo), Cordovero (פון Cordoue), Franco, Behar, און טאקע Carmona. Toledano שטאַרק אויפן דעם פּונקט: דער עטניש האט נישט געווען אַ דיסטינקטיװ בעמערקן פּון קאָנפעסיע, ווייל קריסטן ווי יידן פון Carmona קונטן האָבן געטראָגן דעם נאָמען [Toledano, 1999].

עס איז בּ"כ צו בלײבן שטרענג: די עקזיסטענץ פון דעם נאָמען Carmona אין Andalusien איז באַשטעטיקט, ווי אויך די יידישע אַנווייזנהײט אין דעם שטאָט בּ"כ 1492. אָבער אויף דער אנדער זײט, עס וואָלט זיין אומװײז צו פּריטענדירן וידער צו מאַכן אַ קאָנטינואָוס און דאָקומענטירטע שלאַכט לין וואָס שוועבט אַ בּ"כ יידישע משפּחה פון דער מידאַוואַל Carmona צו די אָטאָמאָנישע Carmona פון די זיביים וואָס קומען נאָך. די אַרכיװן פון דעם צײט בּ"כ די אַוסװיזונג זײנען פּרעגמאַנטאַריש, און דער נאָמען האַט זיך פארשפּרײטערט אויף מאַנצים וועגן. ווער איז די אָנאָמאַסטיק באַשטעטיקט מיט זיכערקייט, עס איז די געאָגראַפיקאַלע מקור פון דעם נאָמען; ווער עס טאָר נישט פּראַמיסן, עס איז די ביאָלאָגישע איינהײט פון אַלע זײנע טרעגער. די פּרודענץ פון Yerushalmi, וואָס האַט אָט פיל געשאַפן צו אָנטװירן דעם קלאַמפ פון מאַראַן־קװעסטיאָן און סעפאַרדע אידענטיטעטן, מוז דאָ זיין אונדזער מעטאָדישער הירטן [Yerushalmi, 1998].

די פּרודענץ טאָר נישט פארװאָלטן ד צו נאָמען וואָס אין דעם יידיש-אַנדאַלוסישער ציװיליזאַציע האַט נאַריש אַ אינטעלעקטואַלע און ליטעראַרע גידער וואָס די יאָרהונדערטן וועלן זעה זיך פראָכטן אין דער משפּחה. דער מידאַוואַל Andalusien איז געווען, פאַר די יידן פון España, דער אָרט פון אַ בּעציונג צו דער וויסן בּ"כ טאַלמודישער און סעקולאַר, וואָ די העברעיִשע שירה, פילאָסאָפיע און עקזאַקטע וויסנשאַפטן זיך האָבן קולטיװירט אונטער דעם זעלבן טאַך. דער אַרוסקער — אַפילו אויב עס קען נישט זיין דירעקט געקלאַפט צו אַ בּ"כ משפּחה בּ"כ די אַוסװיזונג — בילדט דעם קולטורעלן האַמוס וואָס די אָטאָמאָנישע Sefaradim האָבן זיך באַנוסן בּ"כ יאָרהונדערטן, און וואָס Elia Rafael Carmona, ווי מיר וועלן זעה, איז געווען אַ בּ"כ בַּעלער.

דער דיקרעט־פון־הגנוז וואס איז פּראָקלאַמירט געװאָרן דורך די Rois Catholiques אין מאַרץ 1492 איז די גרונדפעסטע שנײַדן פון דער ספֿרדישער היסטאָריע. טויזנטער־טויזנטער יידן האָבן אָנגעלאָזן סּפּאַניען, בײַ אַנדערע האָבן זיך באַקערט, און זיי בײַגעשטעלט־זיך צו דער טוידלעך־פּײַנלעכער מאַסע פון conversos. André Chouraqui האָט באַשריבן דעם גרויסן דרייען און זײַנע אַւפֿלעג־פֿלוגן דורךן גאַנצן מיטלדיקן מער [Chouraqui, 1985]. Yerushalmi האָט זיך מקדש געמאַכט דעקרעטיװע בלעטער צו דעם גורל פון די מאַרנס און די נײַע־כריסטן פון היספּאַנאָ־פּאָרטוגאלישן מקור, װעלנס גורל האָט זיך פּראָלאָנגירט אַ סך מער וװײַטער פֿון יאָר 1492 [Yerushalmi, 1998].

פֿאַר די טרעגער פון דעם נאָמען Carmona, איז די געאָגראַפישע דאַטום וואס Toledano האָט אָפּגעשטעלט זייער אופּקלערנדיק: דער נאָמען מען טרעפט הויפּטזאַכלעך אין די Balkans און אין דער ottomanישער אימפּעריע, און פֿיל מער זעלטן אין צפֿון־אַפֿריקע [Toledano, 2003]. דיזע פּאַרטיציאָן איז אַ צופֿאַל נישט. דער ottomanישער אימפּעריע, אונטער Bayezid II, האָט אָנגענומען מיט הולדש די אַװיס־טרייבנס פֿון סּפּאַניען, זעענדיק אין דעם אַ מענטשלעכע און עקאָנאָמישע באַרייכערונג פֿאַר זײַנע פּראָװינצן. Salonique, Constantinople, Andrinople, און שפּעטער Smyrne, זיינען געװאָרן די הויפּטשטאַדט פון דיזער נײַער mizbrekh אָסטלעכער סּפּאַרדיקער.

דער פֿאַקט אַז צפֿון־אַפֿריקע — אַדאָנגער איז נאָך אָט געאָגראַפישנ פּאַרט פֿון סּפּאַניען — האָט ווייניקער באַקומן Carmona ווי דער ottomanישער מיזרח, פֿארדינט אַז מען זאָל זיך דאָ אָפּהאַלטן. די אַרבעטן פון Hirschberg וועגן די היסטאָריע פון יידן אין צפֿון־אַפֿריקע און די פון Eisenbeth וועגן זײַער אָנאָמאַסטיק באַשטעטיקן די סעליטנקײט פון דעם פּאַטראָנים אין די מאַגרעביש־רעגיסטער [Hirschberg, 1981]; [Eisenbeth, 1936]. דיזע רעלאַטיװע אַבווייזן באַשטיט, דורך קאָנטראַסט, אַן אַרגומענט a contrario פּאַר די אָסטלעכע אָריענטיילינג פון דער שושלת: עס איז צו די Aegean Sea און צו די Balkans אַז מען דאַרף זוכן די Carmona, נישט צו Fès אָדער Tlemcen. די ביבליאָגראַפישע ספּירים פון Attal לאָזן למעיין דעם אַמפּליטוד, אַבער אויך די גרענצן, פון דער צפֿון־אַפֿריקעישער דאָקומענטאַציע אַצינד וועלן די קעשטן [Attal, 1973].

דיזע אָריענטאַציע צו דער ottomanישער מיזרח בריגט אַ קולטור־פֿאָלגע װאָס דער גאַנצער נאָכפּאָלג פון דער פּאַמיליע־היסטאָריע וועט שטײַן אונטער דעם פּעקל: די Carmona האָבן זיך צעשמאָלצן אין די סּפּאַרדישע געזעלשאַפט פון Constantinople און מיז Izmir, גע־ווײַטערטגע זיך צו נאַװיגירן צװישן דער שפּראַך פון דער ottomanישער אַדמיניסטראַציע, דער גריכישער פון דער כּנא, דער העברעאִית פון דער סינאַגאָג און, אָבן אַלץ, דער פֿעראַלטערטער קאַסטיליאַן וואָס וואָלט איבערגעלעבט אין זיי אונטער דעם נאָמען judéo-espagnol אָדער ladino. עס איז דיזע שפּראַך וואָס, פֿיר־הונדערט יאָר אַנאָך דער הגנוז, האָט געוועט צו Elia Rafael Carmona זיך צו מאַכן דער שרײַבער פון דער גאַנצער קהלה.

דער פאַמיליע־צעטל שטעלט דעם הויפט־אָנזידלונג פון די Carmona־ן אין Izmir, דער Smyrne פֿון די אייראָפּעער, א הויפּט־האָפֿן פון דער אָטאָמאַנער אימפּעריע אויף דער Aegean Sea. דיז אָרטן שטעלן איז קאָהערענט מיט אַלץ וואָס די היסטאָריע טוט אונדז לערנען וועגן דער Smyrne־er יידישקייט.

Smyrne אונטערלעבט, אַנהייבנדיק פֿון שפּעט־זעקסצעהנטן און בילשטן אין דער זיבעצעהנטן יאָרהונדערט, אַ ספּעקטאַקולאַר קאָמערשאַל אויפגאנג וואָס האָט זי גמח צו אײַנס פון די גרויסע פּלעצן פון דער Levant. די séfarade־מערכנטס האָבן אַ פֿירער־רױל אונדערנומען, סערווינג ווי מיטלמענער צווישן דער אַנאַטאָליאַן־ינטעריאָר און די אייראָפּעיש נעגאָציאַנטן — Venetian, French, Dutch, English — וועלכע זײַנען אינסטאָלירט געווען אין די Levant־סקעלן. דער צעטל וואָס איז אונדז אָווערגעבן דיסקרייבז גענאו אַ פאַמיליע «אַקטיוו אין Levantine־קאָמערס און קאָמיוניטי־לעבן». דיז צווייפאָלטיקע וואָקאַציע — קאָמערס און קאָמיוניטי־מעשׂומען — קורעספּאָנדירט צו דעם טיפּישן פּראָפיל פון די גרויסע יידישע פאַמיליעס פון Smyrne, וועלן־ע די מערסט־פּראָספּעראָס האָבן אָנגענומען דירעקשׁן־פֿונקציעס אינהאַלב דער kehila.

דאָ אָפּערירט זיך אַ ינטערסעקשׁן צווישן דער פאַמיליע־מעמוריע און דעם היסטאָריש־וויסן: דער טראַדיציע וואָס מאַכט פון די Carmona־ן קאָמערשנטס און קאָמיוניטי־נוטאַביליס פון Izmir ווערט באַשׁטאַטיגט דורך דעם אַלגעמײַנן בילד וואָס די היסטאָריקער פון דער אָטאָמאַנער יידישקייט טרגן. אבער, ווײַל עס ניט איז אַ ספּעציפיש אַרכיוו־אויסנוּץ אויף דיז שׁושׁלה — ראַביניש־רעגיסטערס, קאָמיוניטע־pinkasim, נאָטאַריאַל־אַקטן פון די אייראָפּעיש קאָנסוליץ אין Smyrne — מוזן מיר קוואַליפאַי דיז קאָנקאָרדאַנץ אַלץ צוּ־שׁײנליך ווי סטאַבלישׁט. דער וואָרשׁײנליכקייט איז שׁטאַרק; די דאָקומנטן־בעווײַס אָנוואַרנעגאַנג בלײַבט, וויל אונדזער־ אינפאָרמאַציע שטייט, צו מאַכן. עס וואָלט זײַן דיסאָנעסט צו פּריזנטירן ווי אַ גאַנץ אַטעסטד וואָס בלײַבט אַ אָנשׁיינליך־ריקאָנסטרוקציע פֿון קאָהעסיוון קאָנטעקסט.

מען דארף אָבער נאָטירן אַז דער קאָנסטאַנטינאָפּאָל־צווײַג פון דעם נאָמן — דער וואָס האָט ילוּסטרירט Elia Rafael Carmona — נאַבערס דער געאָגראַפיש און קולטורעל מיט דעם Smyrne־פאָקוס. אין שפּעטן צװאַנציקן יאָרהונדערט, די גרויסע séfarade־פאַמיליעס פון Izmir און Constantinople האָבן פּאָלגט גיך־ריליישנז: דער Marmara־ים און דער Aegean־קוסט האָבן גביל אַ דיכט־סירקוליישׁן־אַרייאַ, וועלן־ע די קאָמיוניטעס האָבן שׁיך געקאַנט, האָט איחד מאָל חתן־קלע, און האָבן שׁאַלטן צײַטונגען, זעלבן־ראַביס און זעלבן־מאָדערניטי־קװערעלס. אַז אַ Carmona פון Constantinople האָט געווען דער קוזין, דער נאַבער אָדער יוסט דער האָמאָנים פון אַ Carmona פון Smyrne, דאָס געהערט צום דאָמײַן פון דעם מעגליך; וואָס איז זיכער, עס איז אַז די צוויי פאָקוסן האָבן דיל געמאַכט פון אַ זעלביקן ועלט.

אויסער Smyrne, דער נאָמען Carmona טרעט אויף אין עטלעכע צענטערן פֿון דעם אָטאָמאַנישן ייִדנטום, וואָס ווײַזט אויף זײַן באַלקאַנישן און אַנאַטאָלישן אויסבריים, ווי Toledano האָט דאָס אָנגעמערקט [Toledano, 2003]. אין Constantinople ווי אויך אין Salonique זײַנען טרעגער פֿון דעם נאָמען צוריקגעפֿונען וואָרן צווישן נגידים, סוחרים, און מאָל אויך מענטשן נאָענט צום מאַכט.

Salonique, וואָס Gilles Veinstein האָט גאַנץ טרעפֿנדיק גערופֿן „די שטאָט פֿון ייִדן", האָט דער סעפֿאַראַדישער באַפֿעלקערונג אָנגעבאָטן אַן אומגלײַכן קהילתישן דיכטיקייט און אויטאָנאָמיע אין דעם גאַנצן אימפּעריע: ייִדן האָבן דאָרטן לאַנגע יאָרן אויסגעמאַכט אַ יחסותדיקע מאַיאָריטעט, אָרגאַניזירט אין קהילות שטאַמענדיק פֿון פֿאַרשיידענע שטעט פֿון דעם איבעריִשן מוצא [Veinstein, 1992]. אין אַזאַ סביבה האָט זיך אַ פּאַטראָנים פֿון אַנדאַלוסישן אָנהייב ווי Carmona נאַטירלעך אַרײַנגעפֿוגט אין דעם מאָזאַיִק פֿון די קהילות באַקאַנט אַלס „די פֿון די פֿאַרטריבענע" (megorashim).

מיר מסורה דערציילט, אויך אין עטלעכע כּראָניקן, אַז אין Constantinople זײַנען Carmona-ס ידוע ווי מענטשן וואָס האָבן פֿינאַנציעלע פֿונקציעס אויסגעפֿירט בײַ הויף אָדער בײַ אָטאָמאַנישע דיגניטאַרן — דאָס פּראָפֿיל פֿון דעם sarraf (בענקיר-כסף-בײַטלער) אָדער שטײַער-פּאַכטנדיקן, ראָלן אין וועלכע ייִדישע און אַרמענישע עליטן זײַנען שטאַרק פֿאָרהאַנדן געווען. מיר ברענגען דעם פּונקט בלויז מיטן גרעסטן פֿאָרזיכטיקייט: ער שטאַמט, אין דעם מצב, מער פֿון דעם איבערגעגעבענעם זיכּרון ווי פֿון אַ דורכגעקוקטן אַרכיוו אין ראַמען פֿון דעם פֿאָרלײגנדיקן ווערק. מען קאָן ניט, אָן אַ דירעקטן דורכקוק פֿון אָטאָמאַנישע מקורות, צומשרײַבן מיט זיכערקייט אַן איינציקן ספּעציפֿישן עפּיזאָד צו דער לינייע וואָס מיר נאָכגייען. דער לייענער זאָל בעהאַלטן דעם ווײַטיקייט פֿון דעם סאָציאַל-פּראָפֿעסיאָנעלן פּראָפֿיל — סוחרים, פֿינאַנציסטן, קהילתישע נגידים — אָן צו פֿיקסירן פֿאַרצײַטיק ביאָגראַפֿישע דעטאַילן.

דאָזיקע פֿאָרזיכטיקייט איז נאָך מער נייטיק ווײַל דער נאָמען, וועלכן פֿאַרשיידענע אָפּגעזונדערטע משפּחות טראָגן, גאַראַנטירט ניט קיין איין שטאַם. ווי Toledano-ס אָנאָמאַסטישע מעטאָד דאָס דערמאָנט, קאָן אַ זעלביקער פּאַטראָנים אַרומנעמען לינייעס אָן קיין בלוט-פֿאַרבינדונג, צוזאַמענגעבראַכטע בלויז דורך אַ גוויסן גאָגראַפֿישן אָנהייב [Toledano, 1999]. וואָס פֿאַרבינדט אומצווייפֿלהאַפֿט די פֿאַרשיידענע אָטאָמאַנישע Carmona-ס, אַז זיי האָבן אַנטייל גענומען אין אַ משותּפֿן קולטורעלן ראַם: יענעם פֿון דעם לאַדינאָ-רעדנדיקן סעפֿאַראַדישן ייִדנטום, אײַנגעוואָרצלט אין די גרויסע שטעט פֿון דעם אימפּעריע, גענערט בײַדע פֿון דער ראַבינישער מסורה און פֿון דעם וואַקסנדיקן עפֿענונג צו עוראָפּייִשע שפּראַכן אינטעלעקטועלן בתּחומים פֿון XIXטן יאָרהונדערט אָן.

אין דעם קאָנטעקסט אַנטפּלעקט זיך אַ ווענדעפּונקט: לאַנגזאַם, ווי דאָס XIXטע יאָרהונדערט גייט ווײַטער, נעמט דאָס אָטאָמאַנישע אימפּעריע אָן Tanzimat-רעפֿאָרמן, עפֿנט זײַנע טויערן פֿאַר פֿראַנצייזישע אין איטאַליענישע השפּעות, מאָדערניזירט זײַנע אינסטיטוציעס. פֿאַר די ייִדן פֿון Constantinople דרוקט זיך דאָס אויס אין דעם בליִן פֿון דעם Alliance Israélite Universelle-שולן, אין דעם פֿאַרשפּרייט פֿון דער פּרעסע אויף ייִדיש-שפּאַניש, אין דעם אויפֿקום פֿון אַ סעפֿאַראַדישן אינטעלעקטואַליזם זיך-באַוווּסטן פֿון זיך אַליין. אין דעם שוימיקן מיליִע איז Elia Rafael Carmona געבאָרן וואָרן אין 1869, אין דאָ האָט ער צו יענעם אינטעלעקטואַליזם אײַנגעהערט דורך זײַן גאַנצן לעבן אַלס שרײַבער אין זשורנאַליסט.

דער נאָמן Carmona עררייַכט, מיטן Elia Rafael Carmona (Constantinople, 21 אָקטאָבער 1869 – Constantinople, 1931), זײַן העכסטן דאָקומענטירטן אויסדרוק. דער מאָן, געבוירן אין דער אָטאָמאַנישער האַלשטאַט אונטער דער הערשאפט פון Abdülaziz און געשטאָרבן אַן דער שוועל פון דער רעפובליקאנער טורקיי, איז ביז הײַנט דער מער פארטרייַבליכער אויטאָר פון אָריגינאלע ראָמאנען אין לאדינער שפּראַך וואס די געשיכטע האט באהאלטן. זײַן שאַפן, זײַן טאגביכער און זײַן אָטאָביאָגראַפיע מאַכן זיך צו קוועלן פון ערשטער אָרדנונג פאַר די געשיכטע פון דער סעפאַרדישער יידישקײט און פאַר די געשיכטע פון דער שושלת אַלײַן ;.

דער מאן און זײַן אומגעבונג

Elia Rafael Carmona געוואקסן אין די יידישע קוואַרטאלן פון Constantinople, אין אַ צײַט וואו די שטאָט דורכגעמאכט האָט די מידרעדים און גערונגען וואס ייִדן מיטן אַ אימפעריום אין באַשלײניקטן אַברוך. די סעפאַרדישע קהילה פון דער האַלשטאַט, שטאַרק מיטן עטלעכע דציקנס טויזנטער נשמות, געלעבט נאָך אין גרויסער טײל לויט די טראדיציאָנעלע סטרוקטורן פון דער kehila, און עס איז געווען דורך געטריבן פון מאָדערניזירונגס־שטרעמען וואס זיינען געקומען פון די שולן פון דער Alliance Israélite Universelle — גיגרינדעט אין Paris אין 1860 — און פון דער טשעשנעצ צו דעm פראנצייזישן און איטאַליענישן אינטעלעקטואלן מאָדעלן. אין דער שפּאָנונג־פול תּוקף צווישן מסורה און מאָדערניטעט האָט זיך דער יונגער Elia געביל‍דעט.

זײַן ליטעראַריש־קרום האָט זיך ער אויסגעשטעלט זײער פרי. אין אַ מיליו וואו דאס יידיש־ספּאַניש איז געווען נאָך די שפּראַך פון דער הײַם, פון דער פאָלקס־שנתה און פון דער בازאר, האָט Carmona אויסגעקליבן עס צו מאכן אַ ווערקציג פון קונסט און פון מאס־קאָמוניקאציע. ער האָט זיך אויסגעשטעלט געשווינד ווי אַ ראָמאנס־שרײַבער — מען שרײַבט אים צו עטלעכע דציקנס ראָמאנען און נאָװעלעס (romansos) — און ווי אַ צענטראלע פיגור אין אַן עדיטאָריאַלן קאָנסטאַנטינאָפּעלער־מיליו וואס האָט פאַרלייגט ראָמאנען־פעלײטאָנען, געבעטנס־העפטלעך, שול־לערנ־בוכים און סאַטירישע צײַטונגען אין דער גלײַכער ראַשי־שריפט קורסיװ וואס מען רופט rashi אָדער solitreo.

El Jugueton: די סאטירע ווי אַ קאמיטמענט

אין 1908, אין דער גלײַכער יאר פון דער רעװאָלוציע פון די יונגע־טורקן וואס האָט צו געהײסן אַ קורצן קאָנסטיטוציאָנעלן פריווינטער צום אימפּעריום, האָט Elia Rafael Carmona גיגרינדעט El Jugueton — « דער שפּילער » אָדער « דער שמועס־מאכער » אין אַלטער קאַסטיליען — סאַטירישן פּעריאָדיקום גאָנץ געשריבן אין יידיש־ספּאַניש. דער חירוז פון דער דאַטע איז ניט בנקודם־נפל: די װידערהערשטעלונג פון דער אָטאָמאנישער קאָנסטיטוציע אין יולי 1908 האָט אויפגעמאַכט, אַ קורץ־צײט, דעם אפֿנטlikhn־אַרייַנגאַנג צו אַ פרײַער־פּרעסן, און Carmona האָט געטראפן דעם פענצטער מיטן שפּיץ־הקדומוה פון אַ מאן וואס האָט געוואַרטן דעם מאָמענט.

El Jugueton איז געװאָרן דער דויערדיקסטער סאַטירישער פּעריאָדיקום אין לאדינער־שפּראַך אין Constantinople, און דער צװײטער ארכיש־לאנג פּובליקאציע אין לאדינער־שפּראַך אין דער שטאָט, אַלע קאטעגאריעס צוזאמן, נאך דעם גרויסן קודים־בלאַט El Tiempo. ער איז געקומן אָן־אונטערבראָכן פון 1908 ביזן טויד פון זײַן גריינדער אין 1931, אַ דרײ־און־צוואנציג־יאר פון שבועה־וועק־פּראָדוקציע פול־מעװוען פון הומאָר, סאָציאלער־כרוניקן, פאָליטישער סאטירע און קאָמענטארן אויפן אלטעג־לעבן פון יידן אין דער אָטאָמאנישער און נאכדעמס טורקער האַלשטאַט. דורך דעם גאנצן לעבן פון דעם בלאַט האָט Carmona זיך פאַרלייגט אין פעלײטאָן מער ווי פופציק ראָמאנען און נאָװעלעס, וואס האָט געמאַכט פון דעם אַרבעטסטובע ליטעראַר אַלסט אַן אָרגאַן פון דער פּרעסן.

וואס El Jugueton מיטער־קיום אין דער סעפאַרדישער קולטור־געשיכטע מערט זיך זאָגן איז פאַרדינט צו מעסן אַז וואס עס איז. אין אַ קהילה וואס האָט געזען איר יונג־עליט אָנדערשטווישן דעם פראנצייזישן, טורקער אָדער מאדערנע־העברער, האָט Carmona געמאַכט דעם אַנדערש־גריינד און באַלדער־בלוד: דעם פון טריװ צום יידיש־ספּאַניש ווי אַ לעבן־שפּראַך, סקילבל צו טראָגן סאטירע, אירע און סאָציאלע־רעפלעקציע. דעם חירוז איז, אין זיך, אַ טוט פון קולטור־קעגנאַרבעט און אַ פאָרם פון tsedaka צום לשון — די צדקה געמאַכט צום אנ־אַרבע וואס אנדערע האָבן געלאָזן. עס צייגט אַ חזיון פון ליטעראַר־וויסן וואס זענען ניט דערטיילט פון קאָלעקטיווער־אָישות: שרײַבן אין לאדינער פאר לאדינער־לעזער, עס איז זאַכן־איבערן גלײַכן דעם בונד צווישן קהילה און איר איבער־ספּאַנישער־פרנסװע, עס איז ערן די זקנים וואס זיינען אַװעגגעשלאָגן פון ספּאַניע דורך פאָרשטעלן דעם לשון וואס זיי האָבן דורכגעטראָגן דעם ים צו אָפהיטן.

*די אָטאָביאָגראַפיע: Komo Nasio Elia R. Karmona (1926)*

אין 1926, אין דעם אלטער פון שיבעים־זיבן יאר, האָט Elia Rafael Carmona פאַרלייגט זײַן אָטאָביאָגראַפיע אונטער דעם טיטל Komo Nasio Elia R. Karmona — « וויאָס געבוירן איז געװאָרן Elia R. Karmona ». דער טעקסט איז פון אַן אויסנעמנדיק נאַטור: קײן העלנדיק־בוך קײן א פשוטע כרוניקע, ער שטעלט זיך אַرװוס ווי אַ פּיקאַרעסקער דרומע — אין דעם גרויסן מעקורה פון דעם ספּאַנישן ראָמאן — וואו דער שרײַבער רעכנט אַרױף זײַן אַופשטײג פון דעם פאָלקס־קוואַרטאלן פון Constantinople ביז דעם ברידער פון דעם זשורנאַליסט און ראָמאנס־שרײַבער. דער אַנטער־טיטל אימפליציט פון דער שאַפן קען זײַן: וויאָס אַ קינד פון דעם פאָלק, בן פון דער סעפאַרדישער קהילה פון דער אָטאָמאנישער האַלשטאַט, אַלײַן זיך אַ שרײַבער אין אַ לשון וואס די זײנס האָבן געהאָבן צו לאָזן.

די אָטאָביאָגראַפיע איז וודאי פון ערשטער־אָרדנונג אַ שאץ. זי דאָקומענטירט דעם מיליו פון פּרעסע און עדיציע אין יידיש־ספּאַניש אין Constantinople אין דער צווײטער־האלב פון דעם נײַנצעטנטן יארהונדערט און ביז די ערשטע דציקנס פון דעם צוואנציקסטן — אַ מיליו וואס מיר האָטן וואָלט שװאַך־צײגנונג פון זײַן אינער אָן אים. זי בריינגט אַרױס אינפאָרמאַציע פון די מאַטעריאַלע־טינגען פון יידישן לעבן אין Constantinople, פון ספּאַנונגן צווישן מסורה און עמאנציפאַציע, פון די אַרט וואס אַ יונגער־מאן פון דער קהילה קען האָבן זיך שמידן אַ ליטעראַרער־קרומע אין אַ געזעלשאַפט וואס האָט נאָך ניט געהאַט אַן אינסטיטוציאָנעל־קאָנצעפט פון דעם סעפאַרדישן שרײַבער. זי דאָקומענטירט עפן, אין קטן, די טראנספאָרמאַציעס פון דעם אָטאָמאנישן אימפּעריום: די רעװאָלוציע פון 1908, די באַלקאן־מלחמות, די גרויסע־מלחמה, דער כּלל־אויפגאנג פון דעם אימפּעריום און דער געבירט פון דער רעפובליקאנער טורקיי.

דער פיקאַרעסקער פאָרם וואָס קאַרמאָנאַ האָט אַוועקגעוואָלט איז נישט אַנשולדיק. דער שפּאַנישער פיקאַרעסק — Lazarillo de Tormes, Guzmán de Alfarache — איז געווען די ראָמאַנטישע פאָרם פאָר עקסילנץ אין וואָס העלדן פון נידערער העריקונפט זײַנען דורכגעגאַנגען דורך די געזעלשאַפט פון זײערע צײטן און האָבן אַנטהילט די איירעס און די ומגערעכטיקײטן. דורך זיך אַרײַנצוגיסן אין דעם מאָלד, האָט קאַרמאָנאַ זיך באַקאַנט געטאָן מיט אַן ליטעראַטורנעם ירושות שפּאַנישער, וואָס זײַנע אַלטערשאַפט האָבן מיטגענומען פון שפּאַניע און וואָס דער לאַדינו האָט אַרומגעהאַלטן אין זײַנע טיפּסטע שיכטן. ער האָט נישט אַפּגעטוער מיטמאַכט; ער איז ירושות געווען.

אין דער יידישער טראַדיציע איז דער ספּר פון זיך אַליין — פון מיטיילערדיקע קאָנפעסיעס ביז מאָדערנע מעמואַרן — אוּנאַפּטרענליך פון אַ רעפלעקסיע וועגן דער פּראַװידענץ און דער איבערטראַגונג. Komo Nasio Elia R. Karmona נעמט טייל אין דער שפּירוטואַלער עקאָנאָמיע: צו דערציילן דײַנע גבורה איז אויך צו דערציילן ווי אַ טראַדיציע האָט דיך צײוגט, ווי אַ שפּראַך האָט דיך געפאָרמט, ווי אַ קהל האָט דיך מעגליך געמאַכט. די אָדערליכקײט וואָס יודאַיזם פּראָקלאַמירט זיך איז דאָ נישט מנופלת מיט פאָרשווינדונג: קאַרמאָנאַ רעדט פון זיך, אָבער ער רעדט פון אַלע זײ.

די אַנטפֿנפמונג און דער גליץ

די וורק פון Elia Rafael Carmona בליבן נישט באַגרענצט צו די שטעגן פון באָספּאָרוס. די סעפֿאַרדישע דיאַספּאָראַ פון אַמעריקע — סגולה דער וואָס פון Seattle, וואָ זיך אָנגעזעצט האָבן פילע יידן פון אָטאָמאַנער אימפּעריע אין פרועה קשר צענטוריע — האָט זײנע ראָמאַנסאָס אַדםגעהיטן. קאָלעקטאָרס ווי Emma Adatto Schlesinger, אין Seattle, האָבן צוזאַמגעשמעלץ טויזנter פון זײנע romansos, וואָס טשוועיז פֿון אַ דורכאַטלאַנטישער צירקוּלאַציע פון לאַדינע טעקסטן, וואָס האָט געווען סך מאָל אונטערשעצט דורך ליטערארישע געשיכטע. די דיסטריביוציע דעמאָנסטרירט דעם שנעלקײט כאַראַקטעריסטיש פון סעפֿאַרדישע יידן פון אָטאָמאַנער אימפּעריע, וואָס זײנען געפֿאָרן צו אַמעריקע אָדער פרענקרײַך און האָבן אָנגעשלעפּט אין זײערע בעגאַזש די פּאָליטן פון קאַרמאָנאַ ווי אַנדערע האָבן אָנגעשלעפּט די סירי פון תפילוה.

די גלומעטער אָצרים פון דער אָטאָביאָגראַפיע, באַגרינדט דורך Robyn K. Loewenthal אוּנטער דעם שעם Elia Carmona's Autobiography: Judeo-Spanish Popular Press and Novel Publishing Milieu in Constantinople, Ottoman Empire, circa 1860–1932 (1984), האָט אַרויסנעמען דער טעקסט פון דער טונקלהײט אין וואָס דער דעקליין פון לאַדינו האָט אים לאָזן זינקן, און האָט עס גמעינג שם צו מעלדונגן אַנגלאָפּהאָניק. עס איז צו דער גלומעטער אּבערטראַגונג אַז די קאַרמאָנאַ לינעאַדזש דאַנקט פאַר צו פֿיגוריר הײַנט אין ביבליאָגראַפיעס פון סעפֿאַרדישער געשיכטע.

אַ גרױסע סעפֿאַרדיש־פֿאַמיליע ערציילט זיך אַליין אַ געשיכטע — אַמאָל מיט אַ האַנץ פֿון לעגנדע — וואָס בינדט דעם האַיַנטיקן צו די פֿאַרלאָרענע הדר פֿון מיטלאַלטערלעכער סעפֿאַרדיע. די Carmona פֿאַמיליע איז קײן אַוסנאַמע צו דער עקאָנאָמיע פֿון דער מנח־צֿכור. דער בווּסצטזײַן פֿון אַ אַנדאַלוסישער העֿרקונפֿט, די הצנועה פֿון אַ אַנװוּרצלונג אין Smyrna אָדער Constantinople, די ֵדעכציקן פֿון שולן און פֿון קהלות־פֿאַנקציעס: אַלע די עלעמענטן, אָיב אָפּגעגעבן פֿון דור צו דור, מאַכן אױס דעם אוממאַטעריאַלן ערבטייל פֿון דער שושלת.

דער רעגיסטער פֿון דער אָפּגעגעבענער מנח־צֿכור דאַרף מען אָננעמן מיטן רעספּעקט, אָבער אויך מיטן בינה־זינען. פּאַמיליע־קאַכות האָבן טבעי פֿלאַך דערציקט צו פֿעדלן די האַרקונפטן, צו פּאַלן די דאָקומענטאַרע לײַקן מיט גלוריאָזע פֿיגורן, צו איינלאָיַן וואָס די היסטאָריע האָט מיר אָפּשטאָס לינקס. דער היסטאָריקער ווייַזט זיי נישט אַוועק: ער שטעלט זיי אָן. זיי זאָגן אַ אמת — די אמת פֿון דער לעבדיקער און פֿאַראָנשטייבטער אידענטיטעט — וואָס איז מיר נישט נױטװעניק דיי־וואָס פֿון נאָטאַריאַלע דאָקומענטן.

די שפּראַך אַליין איז געװorn אַ אומצו־פֿאַר־שטעלן­דיקער וועקטאָר פֿון דער אָפּגעבן. די Judæo-Spanyol, אָדער ladino, אָיסגערעדט דורך די ייִדן פֿון Izmir, Salonika און Constantinople, האָט דערהאלטן פֿאַר מער װי פֿיר יאַרהונדער די לינגװיסטיש­מנח־צֿכור פֿון דער פֿאַרלאָרענער Spanye. צו טראָגן דעם נאָמן פֿון אַ אַנדאַלוסישער שטאָט בעת דו רעדסט אַ שפּראַך אַרבגעגעבן פֿון דער Castilia פֿון דער XV־טער יאָרהונדערט: דאָ'ס גאָנץ דער סעפֿאַרדישער צושטאַנד, פֿאַרמאַכט פֿון שטורן־טרעו צו אַ לאַנד וואָס האָט זי דאָך אַװעקגעיאָגט. די סאַגאַ פֿון די ייִדן פֿון צפּון־אַפֿריקע און אָסטן, אָיב מען דער שמעכט זיי אין דער הײַנטיקער סינתעז־ליטערעטור, פּאַטרונער די דיאַלעקטיק פֿון פֿאַרלוסט און טרעו [Goldenberg, 2014].

אָבער דער עצם־דער־זאַך דער די דיאַלעקטיק איז עס אַז Elia Rafael Carmona האָט פֿאַרלייִבט מיט דער גרעסטער אינטענסיטעט און קאָהערענץ. דורך מאַכן פֿון דער ladino די יחידות־שפּראַך פֿון זיין אָבערק — ראָמאַנס, זשורנאַלן, אַװטאָביאָגראַפֿיע — האָט ער נישט אָנקלאָפֿטן צו אַ עסטעטישער ברירה: ער פֿולפילד אַ טאַט פֿון קלעקטיוור מנח־צֿכור. ער האָט געמאַכט דער שפּראַך די תיבה אין וואָס דו קענסט דער־גײן דער צײַט. זיין קוריס — אַרטיזאַנס, קלײנע שוּקמנים, פֿרױען פֿון דער האַיַס, יונג־לײַט צעריסן צװישן דער טורקישער מאָדערניטעט און דער אַלטלאַנדער אָבערליפֿערונג — האָבן זיך באַקאַנט אין זיין בלעטער ווײַל די שפּראַך איז געװorn דער'ס, דער שפּראַך וואָס דער'ן בובעס האָבן עם־לאָבט, דער שפּראַך וואָס דער'ן פֿעטער האָבן האַנדלט אין דער בזאַר. El Jugueton איז נישט געװorn בלויז אַ סאַטיריש־ציטונג; עס איז געװorn אַ שפּיגל אָנגעשטעלט פֿאַר דער גאַנציקער קהלות.

די דימענסיע פֿון דער אָפּגעבן — פֿון דער פֿאַרגאַנגנשאַפֿט־צום־האַיַנטיקן, פֿון דעם יחיד־צום־קלעקטיוון — איז אַ פֿון די גרויסע ווערטן וואָס די יִדיש־טראַדיציע האָט געטאָגן דורך די יאַרהונדערן. דער Talmud לערט אַז דער וואָס האַלטן אַ נשמה האַלטן אַ גאַנץ וועלט; מען קען זאָגן, אַנאַלאָג, אַז דער וואָס האַלטן אַ שפּראַך האַלטן אַ גאַנץ וועלט. Carmona, אין דער דעמות פֿון זיין וואָכנטליכער בלאָק און זיין ראָמאַנס־אַמצול, איז געװorn אַ באַשיצער פֿון וועלט.

מיר שטעלן דעם קאַפּיטל אונטער דעם צײַכן פֿון מנח־צֿכור און דעם אָפּגעגעבנעם, ניט פֿון אַרכיוו: עס רעכט־זאָגט וואָס די פֿאַמיליע זאָגט פֿון זיך אַליין און וואָס די טראַדיציע האָט זיר געלאָזט. אָבער אַנדערש ווי די פֿרײערע קאַפּיטלן, האָט עס איצט שוין אַ פּאַסט דאָקומענטאַרער אַנקער: דאָס אָבערק פֿון Elia Rafael Carmona איז די מנח־צֿכור פֿון דער שושלת געמאַכט טעקסט, און דער טעקסט איז באַהאָלטן.

דער טוואנציקסטער יאָרהונדערט האָט דערשיטערט די סעפארדישע קהילות פון מזרח און מגרב. אין סמירנע, דער גרויסער בראַנד פון 1922, וואָס איז געקומען אַקעגן דער גריכיש-טיורקישער מלחמה און דעם סוף פון דער אָטאָמאַנער אימפעריע, האָט פארווילערט די שטאָט און פארגורומט דעם אַוועקפאָר אָדער דעם ווידערניש פון אַ סך משפחות. די יידישע קהילה פון סמירנע, וואָס איז געווען פרייךְ פאַר לאַנג, בין איז איינגעגאַנגען אין אַ פאַזע פון דעמאָגראַפישער דעקליין, וואָס איז געווארן שטאַרקער דורך די סוקצעסיווע עמיגראַציעס קיין פראַנקרייך, קיין אַמעריקעס, און שפּעטער קיין ישׂראל.

אין קאָנסטאַנטינאָפּל — וואָס איז באַנוציען געווארן אַ פּון טורקישער רעפּובליק אין 1930 איז ישׂטאַנבול —, Elia Rafael Carmona האָט געלעבט די לעצטע יאָרן פון דער אימפעריע און די ערשטע פון דער רעפּובליק. ער איז געשטאָרבן אין 1931, דער זעלביקער יאָר אַז El Jugueton איז אַוועקגעגאַנגען צו זיך. זיין טויט האָט צוזאַמנגעטראָפן מיט דעם סוף פון אַן עפּאָכע: יענע אַז אַן איינציקער מענטש קען געטראָגן, פּראַקטיש אַ"פ זיך אַלן אַ גאַנצע קהיל-פּרעסע, און אַז לאַדינאָ איז געווען נאָך די שפּראַך פון יום-יום פאַר דער מערהײט פון די יידן פון דער הויפטשטאָט. די טורקישע רעפּובליק, נאַציאָנאַליסטיש און סעקולאַר, האָט וועלן אָפזעצן די טיורקיש אַלץ דער אײנציקער עפּנטלעכער און לערנ-שפּראַך; די שולן פון דער אַליאַנץ האָבן זיך צוריקגעצויגן; די פּרעסע אין לאַדינאָ האָט זיך צוזאַמגעמאַך ביז זי האָט בליבן לעבן בלויז אין עטלעכע מיליטאַנטע בלעטער.

פאַר די Carmona פון מזרח, ווי פאַר סך סעפארדישע משפחות, איז דער יאָרהונדערט געווען דער וואָס דורך דיספּערסיע: פון סמירנע קיין מערבֿ-אייראָפּע, פון סאָלוניק — דערען קהילה איז געווארן אומגעברענגט דורך נאַצי-דעפּאָרטאַציע בחורבן שנייטן וועלטוקריג — קיין די סך כמעט מעגלעך־פּלאַצן. די טראַגישע געשיכטע פון די יידן אונטער רעזשימס פון שיקור איז דאָקומענטירט געווארן פאַר צפון אַפריקע דורך Michel Abitbol אין זיין שטודיום אויף דער פּעריאָד פון Vichy [Abitbol, 1983], און פאַר אַנדערע ארעאָס דורך אַ פּל לראָיטיק פאַר. פאַר די ענעס וואָס עמעס האָבן זיך אַנגעזעצט אין מאָראָקאָ אָדער אין דער אַראַביש וועלט, די ארבעטן פון Robert Assaraf אויף דער צייטנדיקער געשיכטע פון די יידן פון מאָראָקאָ בעלירן דעם קאָנטעקסט פון די לעצטע דעצנִיעס [Assaraf, 2005].

די ווערק פון Elia Rafael Carmona האָט איבערגעלעבט די קאַטאַקליזמס דורך די דרכים פון דער דיאַספּאָריש דיספּערסיע זעלבס: זיינע רוּמאַנס האָבן גרייזט אין די פּאַקעס פון די סעפארדישע עמיגראַנטן וואָס זיינען געפאָרן קיין Seattle, Buenos Aires, פאַריז און תל אביב, און האָבן זיך געטראָפן אין די קאַרטאָן-קעסטן פון די משפחה־גערדער וואָס די חוקרים האָבן אנגערופן צו עפן פון די 1970ער און 1980ער יאָרן. די סטעפּ-ווײז־ספּעציפאַלישן פון די פאַנד — וואָס צייגט זיך אין דעם דזשיסטענץ פון זיינע טעקסטן אין דער Corpus Zakhor — זיכערט יעצט זייער שמירה און זייער עקסעסיביליטע פאַר די קומענדיקע דורות ;.

מיר קוואַליפיצירן דעם קאַפּיטל אַלץ סביר אין דער מאָס אַז עס פּאַקט צו דער Carmona שושלת די גרויסע באַווערטע מאָװמענטס פון דער סעפארדישער געשיכטע פון דעם טוואנציקסטן יאָרהונדערט, אָן צו קענען נאָךְ־שפּור מאַכן, וועגן דער פעלן פון זאַמלונגן־משפחה אַז קיין מאָל אָן גנירט־גענומן, דעם בית שלו פון יעדער ענעס. די טראַיעקטאָריע פון כללות — דעקליין פון די היסטארישע אָרטן, דיספּערסיע קיין נייע לענדער, ווידער־שאַפּונג פון אידנטיטעטן — איז געווארן פעסט־געוועצט; אירע אַנווענדונג אויף דעם דיטײל פון דער משפחה בלייבט אַ מבוררנדעטע דירפּו. וואָס איז נישטא מער אַ דירפּו, ס'איז דער פּנים פון Elia Rafael Carmona: מענטש אמת, ווערק אמת, גורל דאָקומענטירט.

פּנֿ דער לעצטער מדריגה פֿון דעם וועג דאס, דער Carmona שׁושׁלת איז אַ גֿעטרײַ שׁפּיגל פֿון דעם ספּארדיש שׁיקסן אין זײַן ענטשׁ. דער נאָמען, אתני אנדלוסיש דער שׁטאָט Carmona ביי Sevilla, טרוגט אין זיך אַליין דעם זכרון פֿון אַן אָרט פֿון אָריגין; זײַן גיאָגראפיע פֿון פֿאַרשׁפּרייטונג, מיזרחִי מער ווי מאָקאָרו, באַנדט אים צו די גרויסע מערקזים פֿון אָטאָמאַנער יידִישָּׁה — Smyrna אַן דער ערשׁטן, אָבער אויך Salonique און Constantinople [Toledano, 1999] ; [Toledano, 2003].

וואָס מ'קען בוודאַי טאָן אויסדריקן עס שׁטעלט אָפּ אַ צװײ רעגיסטער. אױף אַן זײַט דער אָנאָמאַסטיקע און דער קאָנטעקסט: דער אָריגין פֿון דעם נאָמען, זײַן גיאָגראפיש פֿאַרטיילונג, די פֿראָבאַבל אַרײַנמאָנעמונג פֿון דער שׁושׁלת אין דעם לעװאַנט הנדל און דער smyrniotes און constantinopolitaines גמײַנשׁאַפטלעך לעבן. אױף דער אנדערער זײַט — און עס איז די דיצידיװ ביישׁטײַער פֿון די נײַע קוואָלן אינטעגרירט אין דעם בוך — די דאָקומענטירטע ווירקליכקײט פֿון Elia Rafael Carmona : זײַן געבוירט אין Constantinople אין 1869, זײַן גרונדונג אין 1908 פֿון דער סאַטירישׁ צײַטונג El Jugueton וואָס ער האָט אנימירט ביז זײַן טויט אין 1931, און די פֿאַרעפֿנטליכונג פֿון זײַן אַװטאָביאָגראַפיע Komo Nasio Elia R. Karmona אין 1926 ;. דײ דרײַ זאַכן מאַכן דעם האַרדן קערן, ווידערשׁפּרוכסלאָז, פֿון דער גרויסער בוך פֿון די Carmonas.

וואָס בלײַבט אין דער אָרדנונג פֿון דער דורכגעגעבנער זכרון — די קאָמערציאַלע פֿיגורן פֿון Smyrna, די אפשׁטעלונגען נתונים אים אָטאָמאַנס מאַכט, די ביאָלאָגיש קאָנטינואַלטעט זינט דער מיטלאַלטער Andalusia — פֿערדינט צו ווערן באַהאָלטן ווי אידענטיטער ערבע, אָבער נישׁט קאָנפֿאָנדען מיט דער אָפּגעשׁטעלטער פֿאַקט. דער עהרליכקײט פֿון דער היסטאָריקער בשׁטאָט בחילופֿים אין דער הלט פֿון דעם אונטערשׁײד, און דעם בוך האָט דאָס נישׁט אָװן פֿאַלן גילאַסן.

צװישׁן אַלע דער ווערטן וואָס דער יידישׁער טראַדיציע האָט טראָגן דורך די יאָרהונדערטער, דער Carmona שׁושׁלט אַלן-אַלן בעסטער אויסגעדריקט די ספּר-שׁקאָף צום דינסט פֿון קאָלעקטיװ זכרון. נישׁט די געלערנטע וויסן פֿון אַקאַדעמיעס אָדער yeshivot, אָבער דער פּאָפּולער און ברידערלעך וויסן פֿון דעם וואָס שׁרײַבט צו זײַן לעזן דורך דער זײַנער, וואָס מאַכט פֿון דער גטײַלטער שׁפּראַך אַן אַקט פֿון סאָלידאַריטעט, וואָס קלײַבט דער סאַטיִרע — פֿאָרם פֿון אינטעלעקטואַלער דעמיוט ווי פֿון סיװיק מוציק — צו זאָגן אהן אמת צו זײַן גמײַנשׁאַפט. Elia Rafael Carmona האָט נישׁט בלויז געשׁריבן ראָמאַנן: ער האָט אינקאָרפּאָרירט, דורך דרײַ-און-צװאַנציק יאָר פֿון אונאונטעברוקן פּרעסע, די אידיאַל פֿון דער פּאָפּולער talmid hakham — דער פֿון דעם וויסן איז דערגאַנגן בִּין דעם לעצטן פֿון לעזנס און זיי איינגעטלנירט אין אַ זעלבן לאַך, אַ זעלבן מוחן, אַ זעלבן זכרון. אין אים, דער Carmona שׁושׁלט שׁטיט צו דער לאַנגער קוואָהאָרטע פֿון יענע, צעשׁפּריידטער בִּין פֿיר עקן פֿון דער Mittelmeer, האָבן האַלטן לעבנדיק די פֿלאַם פֿון אַ שׁפּראַך און אַן אידענטיטעט וואָס די היסטאָריע האָט פּרוּבירט אָפּצוציִשׁן.

דער גרויסער בוך פֿון די Carmonas בלײַבט אַן אָפפֿנער וואָרק: עס קלוקט דער דּעפּלויטמענט פֿון די pinkasim פֿון Smyrna, פֿון דער קאָנסולַר אַרכיװن פֿון דעם Levant, פֿון די ראַביניש רעגיסטערן פֿון Salonique און Constantinople. עס קלוקט אויך אַ קריטיש פֿולשׁטענדיק אַװסגאַבע פֿון דער אָבֿ פֿון Elia Rafael Carmona, פֿון וואָס אַ בראַיטע טײַל בלײַבט נאָך באַגראָבן אין די פּריװאַטע קאָלעקציעס און די אַרכיוו־אַמצין פֿון דער ספּארדישׁ דיאַספּאָרע. עס איז צו דעם דאָפּלט פּרײַס — אַרכיװיסטיש און פּילאָלאָגיש — אַז דער זכרון װעט ווערן פֿולשׁטענדיק געשׁיכטע, און אַז די וואָרשׁײַנליכקײט וועט ציהן צוריק די שׁטעל צו דער סּרטיניטי.