Ostracon fun Mesad Hashavyahou

פֿון די איבערבלייבענישן וואָס קומען צו אונדז פֿונעם קיניגרייך יהודה אין עת‏ הבית הראשון, האָבן ווייניקע די כּוח פֿון אויפֿרוף פֿון דעם אָסטראַקאָן פֿון Mesad Hashavyahou. אַ פּשוטע שאָרב פֿון כּלי, באַדעקט מיט טינט, אַנטהאַלט די קלאָגע פֿון אַ שפּאַרסאַמען שניטער וועמען זיין בגד איז אַוועקגענומען געוואָרן דורך אַ מענטש איבער אים. דער שאָרב, שפּאָרנדיק פֿון מאַטעריע, איז גאָר גרויס אין דעם וואָס ער אַנטפּלעקט: דעם קול פֿון אַ מענטש פֿונעם פֿאָלק, דעם עבֿרישן לשון פֿון זיין צייט, און דעם ווידערקלאַנג פֿון אַ רעכט וואָס די תּורה אַליין פֿאָרמולירט.

דער חפֿץ איז צום לicht געקומען אין אַ קלאָרן צוזאַמענהאַנג. דאָס ערטל איז אויסגעגראָבן געוואָרן דורך Joseph Naveh אין יאָר 1960, און איינע פֿון די וויכטיקסטע אַנטדעקונגען פֿון Mesad Hashavyahou איז אַן אָסטראַקאָן וואָס אַנטהאַלט אַ שריפֿטלעכן אַפּעל פֿון אַ פֿעלד־אַרבעטער צום גובֿערנאַטאָר פֿון דער פֿעסטונג וועגן דער אָפּנעמונג פֿון זיין מאַנטל, וואָס דער מחבר האַלט פֿאַר אומגערעכט. די קלאָגע איז ניט קיין ליטעראַרישן טעקסט אָנגעשריבן פֿאַר דער נאָכוועלט, נאָר אַ דאָקומענט פֿון דעם אָרדינאַרן לעבן, וואָס מאַכט דערפֿון אַ נאָך טייערערן עדות פֿון די סאָציאַלע, יוּרידישע און שפּראַכלעכע אמתן פֿון יהודה אין זיבעטן יאָרהונדערט פֿאַרן חורבן.

דאָס פֿאָרליגנדיקע ווערק טראַכט זיך אויסצוגעפֿינען די געשיכטע פֿון דעם חפֿץ: דאָס ערטל וואָס האָט עס אָנגעהאַלטן, די אומשטאַנדן פֿון זיין אַנטדעקונג, דעם אינהאַלט פֿון זיין בשׂורה, דעם לשון אין וועלכן עס איז נידערגעשריבן, זיין שייכות צו דעם ביבלישן רעכט, און לסוף זיין באַטייטונג פֿאַר דעם פֿאַרשטיין פֿון דער יהודישער וועלט. יעדער קאַפּיטל שטיצט זיך אויף די אַרבעטן פֿון דעם ספּעציאַליסטן וואָס, זינט Naveh, האָבן אויסגעטיישט, איבערגעזעצט און קאָמענטירט דעם שאָרב וועלכער איז געוואָרן איינס פֿון די קראָנ-שטיקלעך פֿון דער אַלטער עברישער עפּיגראַפֿיע.

דער אָרט פון דער התגלות בדינט אַלס באדינג פאר יעדע ינטערפּרעטאציע. געלעגן אין דרום פון דער הייטיקער Tel-Aviv-Jaffa לאנגס דער מיטלנדישער יאם, איז די קלײנע בירג פון דער אײזן־צײט וואס איז הייַנט באקאנט אונטער דעם נאמען Mezad Hashavyahou געווען בעזעצט פאר אַ רעלאַטיװ קורצע פּעריאָדע בעשן דער צווײטער העלפט פון דער זיבנטער יאָרהונדערט פאר אונזער צײטרעכנונג. דער זײטל שטייט נאָכנבײ Yavné-Yam, אויף דעם ליטאָראל צווישן Jaffa און Ashdod.

די גראָבונגן האָבן אַ מיליטערישע שטרוקטור פון מאָדעראַטע דימענזיעס אָבער זאָרגפאַלטיק אָרגאַניזירט אָנגעדײטט. די גראָבונגן ביי Mezad Hashavyahou זיינען דורכגעפירט געװאָרן אין 1960 דורך J. Naveh, און דערנאָך שפּעטער אין 1986 דורך R. Reich. די בירג האָט אַ פלעך פון אַרום 0,6 העקטאר באדעקט און האָט אַ לאָגע־פארם פּרעזענטירט, צוזאַמנגעשטעלט פון צװײ רעקטאַנגלען, וואו דער גרעסערער האָט אַ קאָרט און צימערן לעבנדיק אַ וואַנט־רינג אַנטהאלטן.

דער מאָדערנער נאמען פון דער זײטל איז אַ קאָנװענציע. אויב דער אָריגינעלער נאמען פון דער בירג איז אומבאַקאנט, איז זי בעניצט אין הײברעאיש־מאָדערן אונטער דעם נאמען meṣad ḥashavyahu. די בענעננונג האָקומט פון דעם בעליי־נאמען Hashavyahou, וואס איז באשטעטיקט צווישן די אינשריפטן פון דעם אָרט.

די אידענטיטעט פון יענע וואס האָבן דעם באגריפן בעזעצט האָט אַ דיספּוטען געמאַכט, אָבער די אָנאָמאַסטיקאַ־אינדיקאַציעס שפּינען שטאַרק צו אַ יהודעיער פּרעזענץ. דער אָפּעררײזער פון אַרבעט מנציאָנערט אין דעם טעקסט האָט אַ קלאָר יהודעיער נאַמען, Hoshavyahou. אַלע די פאַקטאָרן דײטן אויף אַ פּעריאָדע פון יהודעיער קאָנטראָל איבער די רעגיאָן. דעם פּרעזענץ שטיפט זיך אַרײן אין אַ בעזונדערנ היסטאָריש מאָמענט: דער דעקלין פון די אַסירישע מאַכט האָט פאר Juda אַ פענצטער פון אקספּאַנזיע צו מערב געעפנט. Naveh שאץ אַז די פיר העברעיש־אינשריפטן באטשטעטיקן זאמען אַז די בירג איז געווען אונטער יהודעיער קאָנטראָל אין יענער צײט. מען האָט אַלזע אַ היפּאָטעזע אָפּגעברענגט אַז אַ מלך פון Juda האָט דאָרטן אַ מיליטערישן גאָװערנער געשטעלט.

דער אויפדעקן פון דער אַסטראַקאָן איז א דבר פון מעתודיש אַרכיאָלאָגישער חפירה. אין 1960, כשער אַרכיאָלאָג יוסף נאווה חפר אַ יהודישן פֿאָרט פון דער זיבנטער יארהונדערט קודם לנ״ס אויף דער דרום־מיטלנדישער קוסטע צווישן יאַפוא און אַשדוד, האָט ער אנטדעקט וואָס וועט ווערן אַ גאַנץ באַדייטנד אַרטיפאַקט פֿאַר ביבליש־אַרכיאָלאָגיע: דער אַסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou.

דער סטראַטיגראַפישער קאָנטעקסט פון דער פונדא איז דאָקומענטירט מיט פּרעציזיע. דער פּאָטערי־פֿראַגמענט, וואָס איז 2,600 יאָר אַלט, וואָס מען האָט געפּונען אונטער אַ בוידן לעבן דער פּאָרטן־קאָמפּלעקס, איז דאַטירט צו אומגעפֿער 630 קודם לנ״ס, בשעת דער מלוכה פון מלך יאוֹשִׁיָהוּ. די דימענשנס פון דער אָביעקט מאַכן עס צום אַן אַוסנאַמס־ווײַטן טעסאָן פֿאַר דעם סוג פון שטיצן.

דער גראָסן שטיק מיסערט 20 סענטימעטער הייך און ביז 17 סענטימעטער ברײַט.

דער אַסטראַקאָן איז ניט געווען דער אייניקער אינגעשריבן שטיק וואָס מען האָט געזאַמלט אויף דער שטעלע. Mesad Hashavyahou, אַ יהודישער פֿאָרט לעבן Yavné-Yam און דער מיטלנדישער קוסטע, איז געווען אַװסגעגראָבן אין 1960, וואָס האָט געפֿירט צו דער אנטדעקונג פון פֿיר אַסטראַקים, דערפון דרײַ קליינע און אומציניכטיקע. דער פיֿרטער, אָבער, האָט געוואָלט אָס לשון אַ טעקסט פון אַ באַמערקנסווערטער רײַכומ. איינער פּון זיי האָט א בריוו געשריבן דורך אַ סופֿר צו אַ אָנאָנימער קאָמאַנדירער פון דעם פֿאָרט, דיקטירט דורך אַן אָנאָנימער פֿעלדַארבעטער.

דער אָביעקט איז היינט באַהאַלטן אין אַן אָפנטלिך־מוזיום־ינסטיטוציע. דער אַסטראַקאָן פון Yavné-Yam, אויך באַקאַנט אונטער דעם נאָמן אַסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou, איז אַן אַסטראַקאָן פון טאָנערן און טינטן, מעסערנד 20 סענטימעטער הייך און 16,5 סענטימעטער ברײַט, געשריבן אין פּעלעאָ־עברית, געשאַפן אין דער זיבנטער יארהונדערט קודם לנ״ס, אנטדעקט אין 1960 בין Mesad Hashavyahou דורך יוסף נאווה, באַהאַלטן אין דער Israel Museum אין Jerusalem, און הערנד צו דער קולטור פון די ישׂרְאֵלִים.

דער האַרץ־קאָר פון דעם אָסטראַקאָן איז אַ בקשה. דער טעקסט ברײַטעט זיך אויס אויף פערצן שורות און נימט אָן דעם פאָרעם פון אַ פעטיציע אַדרעסירט צו אַן אויטאָריטעט. לויט אַ דעסקריפּטיווע קאַרטל, דער שפּראַך איז העברעיש, דער שטוץ אַן אָסטראַקאָן פון טעריקוואַר פון 20 סנטימעטער הויך אויף 16,5 ברייט, דער טעקסט האָט פערצן שורות שרייבונג, זיין סארט איז אַ בריוו־פעטיציע אָפיציעל, זיין אָנגיקערטער דאַטום ליגט צװישן 639 און 609 איידן ונזער ציטן־רעכנונג, זיין מקום־מציאה איז Mesad Hashavyahou לעבן Yavné-Yam, און עס איז געװאָרן דיסקאָװערד אין 1960 דורך Joseph Naveh.

דער דערציילונג פאָלגט אַ קלאָרער טראַמע. דער בריוו קומט פון אַ שנײַדער וואָס האָט געארבעט אין אַן דארף לעבן Yavné-Yam, Chatsar-Asam. אויף דער גרונטלאַגע פון דער שרייבונג וואָס איז געוועזן אויסגעביקט, איז עס ווײַס־שײנלעך אַז אַן סקריין האָט דעם בריוו געשריבן פֿאַר אים. די אַנאָנימיטעט פון די פּראָטאַגאָנישטן איז בעמערקנס־ווערט: דער נאָמען פון דעם שנײַדער זעלבער בלײַבט ניט, ווי אויך ניט דער נאָמען פון דער « גוברנאָר » — אַ לאָקאַלער פּונקציאָנער — צו וועמען ער שרייבט.

דער שנײַדער רעדט זיך צו זיין שטאָלץ מיט דיפֿערענץ, דיסיגנייטינג זיך ווי « דיין קנעכט ». ער עקספּאָוזט אַז ער האָט פֿאָלענדיד זיין טאַסק איידן אַ געװיס Hoshayahou, זון פון Shobaï, האָט אים נישט גענומען זיין קלײד. די טראַנסלאַציע פון אַ געלערטער ווערזיע ריסטיטוץ אָזוי דער אָפּנונג: « לאָמיר מיין האַר דער גוברנאָר הערן דעם וואָרט פון זיין קנעכט. דיין קנעכט איז אַ שנײַדער. דיין קנעכט איז געװען אין Hazar Asam, און דיין קנעכט האָט געשניטן, און האָט פֿאָלענדיד, און האָט פֿאָרגעשטעלט (דעם קאָרן) בעיי די טעג איידן דעם שבת. » דער שטאָלץ, נאָך דעם קאָנפיסקאַציע, האָט זיך געהיטן דעם מאַנטל, און דער ארבעטער פאָדערט דער ריסטיטוציע, קלימינג זיין אַנאָנימיטעט.

די אַוטקאַם פון דער זאַך בלײַבט אַנבעקאַנט. מע ווייס ניט אויב די תלונה איז אַ טאַג געװען טריטיד אָדער אויב דער קלײד פון דער פאַרמער איז געװאָרן ריסטיטוד, אָבער דער אָסטראַקאָן פון Hashavyahou בוטעס אַ ווײ אױן טײל קאָקיש אַנד דיפּ סיו פון דער ביבליש רעכט ווי עס איז געװען אָבזערווד און מיינטײند בעיי דעם זיבנטן יאָרהונדערט איידן ונזער ציטן־רעכנונג.

דער אָסטראַקאָן איז אַ דאָקומענט פון ערשטער אָרדנונג פֿאַר דער געשיכטע פֿון דער העברעיִשער שפּראַך. זײַן שרייַבן, דער פּאַלעאָ-העברעיִש, און זײַן גראַפֿישע קוואַליטעט האָבן אַ רעפֿלעקסיע פֿאַרברענגט וועגן דער אידענטיטעט פֿון זײַן שרייַבער. דער אָסטראַקאָן הלט אַרײַן פֿערצן לינירן טעקסט פֿון אַלטן העברעיִש, און אין דער בריוו, אַ פּורער פּאָער שטעלט זײַן פּונקט אָפֿ, וואָס ער האָלט פֿאַר אונגערעכט, אַ סניג־הערער פֿון דער נאָענטער פֿעסטונג Mesad Hashavyahou.

די אונטערשײד צווישן דעם אַוטאָר פֿון דעם אינהאַלט און דעם פֿון דער טראַנסקריפּציע איז עצם־ווײַכטיק. Naveh האָט אָנגנומען אַז די שיינע קאַליגראַפֿיע, פֿאַראַיינט מיטן «אומגעשיקטן» שפּראַך און צוריקקערן, שײַנט ווייזן אַז סי איז געווען דער ווערק פֿון אַ סופֿר. אַנדערש געזאָגט, די שטימע איז די פֿון דעם בויער, אָבער די האַנט איז די פֿון אַ גלומד.

די דואָ־פאַלטקײט האָט לינגוויסטישע אימפּליקאַציעס, וואָס דער פֿאָרשונג האָט באַשטימט. לאָמיר אַ פֿילאָלאָגישע שטודיע, די יודישע פּעטיציע פֿון דער שלום־זיבנטער יארהונדערט פֿאַר אונזער צײַטרעכנונג, קומענדיק פֿון Mesad Hashavyahou, וואָלט געשריבן אין אַ טיפּ פֿון נידעריקער־קוואַליטעט העברעיִש־ליטעראַטור דורך אַ סופֿר מיטן זאָרגפֿול שרייַבן אָבער ניט שיקל אין ליטעררעִישער קאָמפּאָזיציע, און סי איז ניט אַ עדות פֿון דעם געשפּרוכן העברעיִש פֿון דעם בויער, וועלן סי ריפּאָרטן די תביעה. דער דאָקומענט מאַכט לעמיצא אַ וויל אַ סקריבאַל פּראַקטיץ ווי דער שפּראַך אַליין.

די לינגוויסטישע דאַטינג קאָנוועִרגירט מיטן אַרכעאָלאָגישן דאַטינג. דער טעקסט זאָל קוואַזי זײַן דייטיד פֿון דער לעצטער טײל פֿון דער זיבנטער יארהונדערט פֿאַר אונזער צײַטרעכנונג, בעת דעם מלוכה פֿון קיניג Josias. די קאָנקאָרדאַנץ צווישן פּאַלעאָגראַפֿיע, סטראַטיגראַפֿישן קאָנטעקסט און אָנאָמאַסטיק געבט דעם אָסטראַקאָן אַ פֿעסטע כראָנאָלאָגישע באַזע, זעלטן פֿאַר אַן אָביעקט פֿון דעם טיפּ.

דער אַמתנציקסטער אַספעקט פון'ן אָסטראַקאָן ליגט אין זיין רעזאָנאַנץ מיטן ביבלישן רעכט. דער קלאָג בעשרנקט זיך ניט צו רעלאַטירן אַ אומגערעכטיקייט: זי פרעזומירט אַ נאָרמע וואָס איז אַלן באַקאַנט, ווילכע באַשיצט דעם קליידנג פון'ן אָרעם. דער אַרבעטער פונדירט זיין אַפּיל צו'ם גובערנער אויף צװײַ גרונדן: סװײַ אויף דער אומװערטער קאָנפיסקאַציע פון'ן קליידנג און, אימפּליציטלי, אויף דער ביבלישער געז רעלאַטיוו צו דער ריטענציע, דער הלטן געװער פון מאַנטל פון אַ מענטש אַלס פאַנד וועגן אַ שכיקן (שמות כב, כ״ו-כ״ז; קאַפ. דברים כד, י״ב-י״ג).

דער שלומנס פון'ן טעקסט וועגן דער אקספּליציטער ציטאַציע פון'ן געז איז זעלבסט אָפּענבארנדיק. אָبװאָל די פּעטיציע ציטירט ניט אויסדרוקלי די געז, וואָלט זי געװען קאָמאָנלי באַקאַנט פאַר לידערס ווי פאַר פּעזאַנץ. דער אָסטראַקאָן עדות אַ גאַנצער גער־פונדראַמענטס וואָס איז טײלן, אַ ריכטליכער ארקיוו וװו דער דעמיוטיק אַרבעטער קען אינוואָק אַ פּרינציפּ פון עקװיטי קעגן אַ סופּיריער. אַ שלומאַנט פּרעזענטאַציע פון'ן דאָקומענט העבט אַ שטערק אָפּ דער עטיקאַל ווייט דורך זאַצן אַ זיי נעבן דער ביבלישער מאַקסיdeservingIME: "אַז דו נימסט אַ פּלעדזש דעם קליידנג פון דיין נעכסטן, דו זאָלסט עס אים צוריקגעבן פֿון'ן שׁיַא פון'ן זון; עס איז זיין איינציקער דעקן, דער איינציקער קליידנג פֿאַר זיין הויט. אין וואָס אַנדערש וועלן ער שלאָפן?" די האַלטונג מיטן שמות, דברים און עמוס מאַכט פון דעם שטיק אַ עדות פון דער קאָנקרעטער אַנווענדונג פון אידעלן פון סאָציאַלער גערעכטיקייט.

דער אָסטראַקאָן טראָגט אדרך אַ מענשׁ פון אַ סינגולאַר ווערט פֿאַר די געשיכטע פון רעליגיע. דער אָסטראַקאָן האָט אויך די ערשטע אַוסער־ביבלישע באַוואוסטנס הינווײַז צו'ם העברעאיש שׁבת. דער האַנדלונג איז קאָנפירמד דורך אַנדערע אַוטאָריטעטן. דער טעקסט בעקלאָגט זיך וועגן דער קאָנפיסקאַציע, אומלעגאַל דערנאָך דער ביבלישער געז, פון אַ קליידנג, און עס קאָלט אַראָפּגעבן די עלטסטע אַוסער־ביבלישע הינווײַז צו'ם שׁבת אַלס טאָג פון רוע.

עס איז דאָ וואָו די מעמאָריע טעקסטואַל פון'ן תוֹרָה און דער אַרכיוו־מאַטעריאַל אַנטװאָרטן זיך. דער אַרבעטער דערקלערט האָבן פֿאַרענדיקט זיין קאָרן־שנידן "פּרו'ם שׁבת", אַינשריביקנדיק זיין אַרבעט אין אַ וואָכנטליכער ריטם שׁטרוקטורירט דורך דער ייִדישער רוע. ער ערציילט זיין מעשׁה דורך אַרקלערן אַז ער האָט געמישן, געמעסן און אַיינגעשׁטלט, זאָ חוקום איז, פּרו'ם שׁבת. דער שׁערבן קאָנפירמס אַלזו, אָיסערהאַלב פון'ן ביבלישן קאָרפּוס, די עגזיסטענץ פון אַ אינסטיטוציע וואָס דער כתובים מאַכן אַ קאָר פּילער פון'ן ברית.

דער אָסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou נימט אַ אויסגעזוכטע שטעלע אונטער די עברעאִיש־אינסקריפציעס פון אַנדעס פון דער עפאָכע פון דער ערשטער טעמפּל, צייטגענויסיש צו די נביאִים און פאָר־שמד דער גלות. זײַן וויכטיקײַט איז דערקענט געװאָרן שוין בײַם דרוק דורך Naveh, און דען פארטיפט דורך פילאָלאָגן אַזוי אַז Dennis Pardee. די היסטאָרישע וויכטיקײַט פון דער מאָמענט ווען עס איז געשריבן געװאָרן, אנטגײט ניט מען די באמערקונגען: דער טעקסט שטאַמט פון אַנדעס פון דער זיבעטער יארהונדערט, מער ווי דאַנן פון דער מלוכה פון דער מלך Josias (640-609 עס ע.), ווען Juda האָט חזרה צום אָנמע פון דער רעגיאָן פון דעם יאַם־תיכוני־טיר.

די ווערט פון דער אָביעקט האַלט זיך אין זײַן מענשלעכע דימענזיע כמעט אַלץ אין זײַן דאָקומענטארע באַיטראַג. דער פערזענלעכער כאַראַקטער און די סאָציאַלע אִמפּליקאַציעס פון דעם אינהאַלט פון דעם אָסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou מאַכן עס אַ וויכטיק דאָקומענט. דאָ וווּ אַזוי ילען אַלטע קוואַלן קומען פון די עליטעס, גיט דעם טעסטשערד שטימע, קוקנדיק אַפילו דורך מיטלשאַפט פון אַ סופֿר, צו אַ פעלד־אַרבעטער וואָס זוכט גערעכטיקײַט.

דער אָביעקט האָט אויך באַרייכערט די איבערלעגונג פון דער נאַטור סך זײַן פון דער שריפט אין דער אַלטער וועלט. דער אָסטראַקאָן איז אַ שטיק טויעװאָרן פאָטערײַ, קאָמאָנלי געברויכט אין דער אַלטער וועלט צו שרײַבן בריוון, קוויטונגען און נאָטיצן — דער אַלטער איקװיוואַלענט פון בריידטל־פּאַפּיר. עס איז אויף דעם יאָמיאָם־סאָפּאָרט אַז האָט אָפּגעלעבט איינער פון די מעשישטע פרע־גלות עברעאִיש־טעקסטן. ענדליך, דער סטייק פון דער בעקליידונג וואָס איז קאָנפיסקירט געװאָרן, נעמט אַלץ זײַן זינען ווען מען מעסט זײַן ווערט: אַ גראָס בעקליידונג אַזוי אַז אַ מאַנטל גשטעלט אַ גראָס קוואַנטיטעט פון אַרבעט און קאָנסטיטוטעד אַ ווערטפול גוט.

דער אָסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou, אַרויסגעגראָבן אין 1960 דורך Joseph Naveh אונטער דער ערד פון אַ יהודישער טװאַרעץ אַן דער מיטלענדישער קוסטע, קאָנדענסירט אין פערצן ליניעס עטלעכע יארהונדערטער לערנישן. עס באַװייזט די אַנװezenheit פון Juda אויפן מיטלענדישן ברעג אין דער צײט פון Josias; עס שטעלט פעסט אַן צוסטאַנד פון דער העברעישער שפראַך און פון דער שריבישער פּראַקטיק; עס לאָזט הערן דעם קול פון אַן אַרנערער וואָס פאָדערט זײן מאַנטל; עס דאָקומענטירט די געלעבטע עגזיסטענץ פון אַ רעכט וואָס די בייבל פארמולירט אין טערמינען פון רחמנות; און עס גיט אָפן אַיינס פון די אָltestn extras־ביבליש בקנוימטע מעלכיעס פון שבת.

זײן קראַפט ליגט נישט אין דער מאַגניפיצענץ, נאָר אין דער באַגעגנונג פון דעם יומיום און פון דעם אוניװערסעלן. אַ שערד טעניק, אַ אַנאָנימע באַקלאַג, און דא קומט צו קאָנפירמאַציע, אויסערן פון דעם טעקסטן, די אינסטיטוציעס און די אידעאַלן פון אַ געזעלשאַפט. דאָרטן וואוּ די מאַטעריאַלע פּיעסע דע אַרכיװ און די טעקסטואַלע מעמואַר זיך אַנטװאָרטן, פינט דער היסטאָריקער אַיינס פון די פּרײשסטע מאָמנטן פון זײן אַרבעט. דער אָסטראַקאָן פון Mesad Hashavyahou בלײבט, אין דעם סינס, אַן אומערזעצלעכער צײגן פון דער יהודישער וועלט אין דער פאָראַנט פון דער גלות.