Marsala

פֿאַר איז סי געװאָרן Marsala, איז די שטאָט געװאָרן Lilybaion. גיגרונדעט דורך די Carthaginois אין דער פֿירטער יאָרהונדערט פֿאָר אונדזער צייטרעכנונג, אויף אַ vormontoirn וואָס שוין איז געװאָרן באַזוכט דורך די קאָלאָנישטן פֿון Motyé נאָך דער צערשטערונג פֿון יענער דורך Denys of Syracuse, עס איז געװאָרן די סטאַרקסטע punische פעסטונג אין Sicilie. זיין פּאָזיציע, קעגן די Égates אילנד און צוגעװענדט צו אַפֿריקע, האָט עס געמאַכט אַ גרויסער אַרגומענט אין די punische מלחמות. נאָך דער דערשטער punischer מלחמה, אין 241 פֿאָר אונדזער צייטרעכנונג, גיגאַנגען אונטער רוימישע הערשאַפט, Lilybaeum איז געװאָרן דער האַוּפּטשטאָט פֿון איינס פֿון צװיי quaestors פֿון די פּראָװינץ Sicilie; Cicero זעלבסט האָט דאָרט אַרבעטן אַלס quaestor און האָט לוב געגעבן די שענהייט.

די jüdische פֿאַרװַײל אין Sicilie איז אַלט און גוט באַװיזן אין אירן פּרינציפּ, אַפֿילו אום די לאָקאַלע קוואָלן אָפט ניטא פֿאַר יעדער שטאָט. די jüdische diaspores פֿון מערערנימוקדים זײַנען זיך צוזאַמעל טייילט שוין אין דער רוימישער צייט, און Sicilie, לאַנד פֿון דורכגאַנג צװישן מערײב און מערעם, איז ניט אַנטלאָפֿן דעם באַװעגונג. די יצירות אויף מַצּבות, די מענשנונג פֿון די Kirchenväter און די קאַטאַקאָמבן פֿון Syracuse צייגן אַ jüdischer אַנװערצלונג אויף דער אַיל שוין אין דער שפּעטער אַנטיקע. פֿאַר Lilybaeum כּלל, די אַנטיקע אַרכיוו בלײַבט לוקן, און עס װאָלט זיין לוקן צו זאָגן אַ קאָנטינועלן jüdische אַנװייזנהייט זינדן דער רוימישער צייט אָן דירעקטן דאָקומענטאַציע.

וואָס איז אָבער זיכער, איז אַז Sicilian judaism בלײַבט אַ גרויסן באַװעגונג פֿון diasporation אין מערערנימוקדים וואָס, פֿון דער Iberian peninsula צו דער venetianer Crete, האָט געמאַרקט די קוסטן פֿון דער בינען־זעע. די קהלות פֿון Sevilla אונטער Muslim הערשאַפט, שטודירט בעַלל דורך Christophe Picard, אָדער די פֿון Crete אונטער דער Sérénissime, בעשרייבן דורך Anastasia Papadia-Lala, ערמאָנן אַז די jüdische אַנװייזנהייט אין די גרויסן מערערנימוקדים־האָפֿן האָט געקענט אַ cultureller און קאָממערציעלער קאָנטינוום [Picard, 2001] [Παπαδία-Λάλα, 2002]. Marsala, וועסטлעכער האָפֿן אָפֿן פֿאַר צפּון־אַפֿריקע, האָט איבערגעמאַכט פֿון דעם עקאָנאָמיע פֿון אַוסטויש־באַצויִנונג וואָס צירקולירן וואָרן די טעמים, די מענשן און די בּיכער.

פֿון דער byzantine פּעריאָדע, וואָס געפֿאָלגט די reconquest פֿון Sicilie דורך Justinian אין דער זעקסטער יאָרהונדערט, בלײַבן ווען טראַצן באַציגנדיג צו Marsala. די אַיל בלײַבט אונטער דער control פֿון Constantinople ביז דער conquest דורך Arabs, וועמענס וועסטלעכער האָפֿן איז געװאָרן איינער פֿון די טױַערן פֿון אַרײַנקומען. דאָס איז דעס conquest, אָנגעפֿאַנגן אין דער נײַנטער יאָרהונדערט, וואָס האָט געטאָן אַ דויער אַנװאָנדלונג פֿון דער שטאָט און האָט געגעבן אירן, מיטן צײַט, דער נאָמען וואָס זי טרוגט נאָך היינט.

די אַראביש־נאָרמאַנדישע כיבושן פֿון סיציליע, אַנטערגענומען אָן 827, דערגרייכט דעם מערבֿ־טייל פֿון דער אינזל בעשאַס דעם 9טן יארהונדערט. אונטער אַגלאַביד־ און קאַלביד־הערשאפט, סיציליע געוואָרן אַ בלוּעיִקע פּראָװינץ פֿון דער ישלאַמישער וועלט, אַ טייל פֿון די קאָמערציאַלע מערעצן וואָס האָבן פֿאַרבונדן אִפֿריקיע, דעם פֿאַטימיד־ אֶגיפּטן, און Al-Andalus. פֿון דעם צייטאַלטער שטאַמט, געמוז מען אַנעמן, דער נאָמען פֿון Marsala, געשאַפֿן אויפן אַראביש־קאָרן marsà, דעם אַנקער־פּלאַץ אָדער דעם האָפן.

אין דער מיטלאַלטערישער ישלאַמישער וועלט, די ייִדישע קהילות האָבן געניסן דעם סטאַטוס פֿון dhimmi — פּראָטעקטירטע אונטערװאָרפֿנע צו אַ ספּעציפֿישער שטייער, דער jizya, אָבער אָנגעלויבט צו פּרעקטיציִרן איר גלויבן און זיך צו אָרגאַניזירן ווי סטאַנדיג אַװטאָנאָמע קהילות. דעם סיסטעם, וואָס מען קענט גוט פֿון Tlemcen אונטער די Zayyanides דאַנק די אַרבעטן פֿון David Corcos, האָט דער בלוּענדיקן פֿון אַ שטאָטישער ייִדישער לעבן אין די גרויסע שטעט פֿון דער ישלאַם ערמעגליכט [Corcos, 1966]. דער אַראביש סיציליע פֿאַללס צוריק אַװער דעם צעכנוק, און די דאָקומענטן פֿון דער Genizah פֿון Cairo — דעם אויסערגעװײנליכן אַריווער פֿון פֿראַגמענטן געפֿונען אין אַ סינאַגאָג פֿון אַלטן-Cairo — באַװײזן דער אינטענסיטעט פֿון דער אַוסטוש צװישן די ייִדישע סאָחרים פֿון סיציליע, בילנדיק פֿון Palermo און Mazara, און דעם פֿון אִפֿריקיע און Ägypten.

פֿאַר Marsala ספּעציפֿיש, דער אָמפּליטוד פֿון דער ייִדישער קהילה אונטער אַראביש־הערשאפט קען ניט גענאָווע בעשטימט ווערן. עס איז מחּמר, דורך איר האָפן־לאָגע געטוען צום אַפֿריקע, אַז די שטאָט האָט באַהאַלטן סאָחרים און מײַסטער־יִדן וואָס האָבן דערנומען צו דעם האַנדל פֿון קיום, קאָראַל, טעקסטילן און אַגריקולטור־פּראָדוקטן. דעס כיפּאָטעזע שטיצט זיך אויף וואָס מען וויסט פֿון דעם מיטלמערישן קאָמערציאַל־נעץ וואָס די ייִדישע דיאַספּאָרעס האָבן געשפילט אַ מידלערמאַנ־ראָלע, ווי עס איז געווען אין די גרויסע האָפנים פֿון Norwafrikanishe וואַגן Tunis, Sousse, אָדער Fès.

די שפּראַך פֿון דעם סיציליס־יִדן איז געווען לאַנגע צײַט אַראביש, ווי דעם פֿון זייערע בנים מוסלים און קריסטלעך. דעם דאַוערנדיקן אַראַביסטן, וואָס וועט שפּעטער געבן צו האָבן פּורקשט דעם סיציליס־יִדן מינץ זייערע קערעליגיױנעס פֿון דעם קאָנטינענט, עס איז געווען איינער פֿון די מעשט אָריגינאַלע טריטן פֿון זייערע קולטור. עס ישהות פֿון אַ טיפן אינטעגראַציע אין דעם מיטלמער־מוסלים וועלט, דערן אַנדרוק האָט געברענגט נאָך נאָך דער נאָרמאַנדישער כיבושן.

דער נאָרמאנישער כיבוש פון סיציליע, געפֿירט דורך Roger de Hauteville אין דער צווײטער העלפֿט פון יא״א יאָרהונדערט און פֿאַרענדיקט אין 1091, עֶפֿנט אַ באַמערקענסווערטער צײַטפּעריאָד פון שלום־צוזאַמענלעבן צווישן די דרײַ מונאָתעיסטישע רעליגיעס. דאָס נאָרמאנישע קיניגרײַך פון סיציליע, און דאנאך דאָס שװאביש קיניגרײַך פון Frederick II von Hohenstaufen, האָבן דעם ייִדן געבן אַ פּראַװע צוטייִל וואָס איז געװען גאַנץ שוצנדיק, ווו זײ האָבן אונטערגעשטאַנען דירעקט אונטער דער קעניגלעכער אויטאָריטעט ווי servi camerae regis, שׁקץ־לעבן פון דער קעמער פון דער מלך. דער סטאַטוס, אָביעקטיװ שוצנדיק און אָנטוואָס אונטערװערפיק, האָט געגאַרנטירט דעם שוץ פון דער פּרינץ אין אויסטוש פֿאַר אַ ספּעציפיקער פּיקאֶדזש.

עס איז אין דעם קאָנטעקסט אַז ערשײנט, אין די סיציליאַנער שטעט, די giudecca — דער ייִדישער קוואַרטאַל, עקװיװאַלענט פֿון דער ייִדישער קוואַרטאַל ׳ juderia איבעריש אָדער פון דער צוקונפטיקער ghetto. אין Marsala אַזוי ווי אין Palerme, Trapani אָדער Syracuse, האָבן די ייִדן זיך צוזאַמנגעטאָן אַרום איהר סינאַגאָג, אִיהרע קהל־אינסטיטוציעס און אִיהרע באָרופן. די giudecca איז נישט געװעןן נאָטװענדיקערװײַז אַ קוואַרטאַל פון צוואַנגיקער אָנזעצונג, נאָר אַ פּלאץ פון קאָמיונאַלן לעבן, אויסגעשטאַט מיט אִיהרע אייגענע אינסטאַנצן פון אינערליכער רעגירונג, די proti אָדער אויסגעװעלטע פֿירער.

די ייִדן פון סיציליע האָבן אָסנגעאָפנט אַ גרויסע מאנניגפֿאַלטיקײט פון באָרופן: קאָמערץ, נאָטירליך, אָבער אויך האַנדװערק — פֿאַרביקערײ, לעדער־אַרבעט, גאָלדשמידשאַפט, זיידן־וועברײ — אַזוי ווי דער מעדיצין און דער דנג. Frederick II, דער דוקטיר־מלך און קיריּוס, האָט געגינסטיקט דעם איבערזעצן פון גילמודים טעקסטן און האָט בענוצט ייִדישע גילמודים אין אִיהר הוף, קאָנטריביוטינג צו דער צירקולאַציע פון דער וויסנשאַפט צווישן דער אַראַביש, דער העברעיִש און דער לאַטיינער. דעם צײַטפּעריאָד איז אָנמאָלן דער גאָלדן אַלטער פון דער ייִדישער אָנװעזנדלעכקײט סיציליאנער, פֿאַר די שפּעטע שפּענונגן פון דעם Mittelalter.

דער פּאַראַלעל מיט דער כריסטלעכער שפּאַנישער לאַנד פֿאַר 1492, שטוּדירט דורך Béatrice Leroy, בריילט אָנ דעם שטאַטוס פון דעם ייִדן סיציליאנער אונטער די לאַטיינער דינאַסטיעס: עס איז צו אַלן קאָמער אין דער כריסטלעכער מיטלמערישער אָקציידענט, האָט די קעניגלעכע שוץ אָנגעשטעלט זיך אין זיי פֿאַר אַ גרױסער אַלמשוק רױַק און אַ דריקערקײט פֿאַר פּאָליטיקאַלן אָמוויכן [Leroy, 1993]. Marsala, אַ צװײטער־פּלאץ אָבער אַקטיװ, האָט טייל־גנומן אין דעם וועלט ווו די ייִדישע קאָמיוניטעטן, טאָלערירט און נוצליך, בליּבן סוספּענדיד צוּ דעם גוט־ווילן פון דער פּרינץ.

בשנת 1282, כשהווספרים הסיציליאניים גנבו מבית אנג'ו, השתרש בקביעות על האי כתר ארגון. סיציליה ארגונית שמרה בתחילה על המשטר המגן שנהנו ממנו היהודים, אך ההשתייכות ההולכת וגדלה לקבוצה ההיספנית חשפה הדרגתית את הקהילות האיים לזרמי אי־סובלנות שחצו את חצי האי האיברי.

תחת שלטון ארגון, הקהילה היהודית של מרסלה תועדה כ־aljama — מונח איברי המייעד את הקהילה המארגנת, הנושאת אישיות פיסקלית ומשפטית. בראשה עמדו מנהיגים נבחרים המנהלים את הענייניים הפנימיים: גבייה של מיסים קהילתיים, ניהול בית הכנסת וביצרון בית הקברות, תפקוד של מוסדות צדקה וחינוך. המבנה המוסדי הזה, משותף לכל קהילות כתר ארגון, מקרב את היהדות הסיציליאנית לזו של חצי האי.

החיים הדתיים והאינטלקטואליים התארגנו סביב בית הכנסת — המסכיתה, לפי המונח הסיציליאני הנגזר מערבית — ומבתי המדרש התלמודיים. היהודים הסיציליאנים פיתחו מסורת פולחנית משלהם, את הminhag הסיציליאני, שונה מהנהוגים הספרדיים והאשכנזיים, השתקפות של תולדותיהם היחידה. אותה מקוריות ליטורגית, שהייתה זמן רב לא ידועה, התגלתה מחדש על ידי המחקר המודרני דרך כתבי יד ששרדו, פזורים בספריות בכל אירופה.

מבחינה כלכלית, יהודי מרסלה השתתפו בחיי הנמל וחכלאות אחוריו: סחר ביין, בחיטה, בפירות יבשים, בטונה, אומנות עירונית והלוואת כסף. אלימות אנטי־יהודית, שהצתה כמה ערים סיציליאניות בעת המהומות של 1391 — הד של הטבחים שהישמידו את ספרד באותה שנה — לא חסכה את האי, גם כי מרסלה נראית כי ספגה פחות מהערים הגדולות. מצבם של היהודים התדרדר אם כן כל אורך המאה ה־15, כשהחריפה המדיניות הדתית של המלוכיה ההיספנית. התולדות היהדות הספרדית, שתועדו על ידי Esther Benbassa ו־Aron Rodrigue, מראות עד כמה גורל קהילות כתר ארגון היה קשור לזה של כל החבר ההיספני שסיציליה הייתה כעת חלק ממנו [Benbassa & Rodrigue, 2000].

דער 31סטן מערץ 1492, האבן די קאַתאָליש קניגן פערדינאַנד פון אַראַגאָן און יזאַבעלע פון קאַסטיליע אונטערגעשריבן אין גרענאַדע דעם דעקרעט פון דער אוטווייזונג פון די יידן פון אַלע אייירע מלוכות. סיציליע, בעלות פון דער קרוין פון אַראַגאָן, איז געווען אַרײנגערעכנט אין דעם מאָס. דער דעקרעט איז געווארן פרוקלאַמירט דארטן אויסן זומער 1492, און די יידן פון דער אינזל — דרונטער יענע פון Marsala — האָבן געמוזט וויילן צווישן אומקער צום קריסטנטום און גלות, אין אַ פרוסט פון עטליכע חדשים.

די אוטווייזונג האָט געמאַכט ס־סוף צו מער ווי אַ טויזנט־יאָר פון יידישער דירה אין סיציליע. לויט דער שעצונג פון היסטוריקער, האָבן עטליכע דוצנט־טויזנטער יידן פארלאָזן די אינזל, מיטנעמענדיק מיט זיך אייירע בוכים, אייירע טראַדיציעס און אייר באַזונדערער minhag. די קהל־שמות — שולן, בית־קברות, שולן־בתים — זיינען געווארן קאָנפיסקירט אָדער אומגעוואַנדלט; פילע יידישע בנינים אין סיציליע זיינען פארשווונדן אָדער פארוואַנדלט געווארן אין קריסטלעכע געביידער. אין Marsala ווי אין אַנדערש, די שטאָף־צייך פון דער giudecca איז פוואַנצן־פוואַנצן אױסגעווישט געווארן פון דער שטאָט־וועבן.

די גלות־סיציליאַנער האָבן זיך צערשפרײט בעיקר צו די נעכסטע שטרעמער: קאַלאַבריע און Puglia ערשטנס, דערנאָך, ווי די אוטווייזונג האָט זיך אײַנגעוואָרן אין דאָס קניגרײך פון נאַפלעס אין 1510 און 1541, צו דער אָטאָמאַנער אימפעריע, גריכנלאַנד, טורקיי און צפון־אַפריקע. פילע זיינען געגאַנגען צו די קהלות אין בילדונג פון Salonique, Constantinople און די האָפנים פון דער Levant, געבנדיק אייער בײַשטעל צו דער מאָזאַיק סיפירדיק. אַנדערש זיינען געגאַנגען קײן דער Maghreb, זיך לעמלםונג אין די קהלות פון Tunis, Tlemcen אָדער Fès, דערן געשיכטע איז אַ אָרימאַלט מיטגעטײלט געווארן דורך Simon Schwarzfuchs און Eliahou-Éric Botbol [Schwarzfuchs, 1997] [Botbol, 2000].

די גלות־סיציליאַנע, קלענער שטודירט ווי יענע פון די יידן פון Castille און Aragon, האָט כ׳דאָך געלאָזן דויערהאַפטיקע אַבדרוקן. דער שום־משפחה Siciliano אָדער זיינע צװײװאָנעס, פּרעזענט אין עטליכע סיפירדישע קהלות פון מיטלמיר־מערכוֿ־פוילט און דער Maghreb, איז אַ צוגנ פון דעם צערשפרײטן. די יידן פון Marsala, ווי די גענצע סיציליאַנער, האָבן זיך צערלױפט אַזוי אין דעם גרױסן באַװעגונג פון דער גלות פון 1492, האפן הערגעשטאָפט צו עקזיסטירן ווי אַ אונטערשיידלעכע קהל.

דורך נאך פינף יארהונדערטער איז דער יידישקײט אין סיציליע געווען אַ פאַרטונקלטער וועלט, וואו אָס בליבן איז נאָר שטראָס-נעמען, טאָפּאָנימען און עטלעכע ארכיוו-הערות. אין מאַרסאַלאַ ווי אין גיין קױפּ סיציליש שטעט איז די מנעקם פון יידישן קוואַרטאַל באָלדן געבליבן נאָר אין שטאָט-בענעווומענונגען און אין דער חוכמה פון לאָקאַלע געלערנטע. דער לאַנגער אַפינסטערעריש איז געווען אַזוי גרויס אַז די יידישע מיטלאַלטער-פּרעזענץ פארשווונדן גראַד גאַנץ פון דער אַלגעמיינער בעוואוסטזיין פון דער אינזל.

דער דרייַעק פון XX און XXI יאָרהונדערט זאָל געבוירן אַ אַטרעקטיוו אַנטוויקלט גאָר דעם פארגעסנטן פּאַסט. די היסטאָריש-פאָרשונג, די ווידער-האָד פון סיציליש מאנוסקריפטס צעשפּרייטן אין ייראָפּעיש ביבליאָטעקן, און אַ מנעקם-בעוועגונג געשטוצט דורך קולטור-אינסטיטוציעס און דורך סונע-קינדער פון די קאָנווערטן - אלס קאָנטריביוירט צו מאַכן אויפוואַקן די געשיכטע. אין 2017, די סימבאָליש אויפהייבונג פון דער דעקרעט-אַוסטרייבונג פון 1492 דורך עטלעכע רעליגיעזע סיציליש-אויטאָריטעטן, און די איינווייונג פון דבוקים־רײמן אין פּאַלערמאָ, מארקירטן די צוריקקומונג פון אַ אָרגאַניזירטער יידישער פּרעזענץ אויף דער אינזל נאָך יארהונדערטער אָפּשטענדיקײט.

דעם צייטגענאָס אַוופּוואַקן איז בײדע פון היסטאָריע און פון מנעקם — פון דער ארכיוו סבולנסט אָפגעשטעלט און פון דער אידענטיטעטס-עולה פּרעטעסרובט. עס שלעסט זיך צו אַן אפילו גרעסער פֿנומען, דער מנעקם-אומשאפונג פון פארשווונדנע מידלערנים קומיוניטעס, וואָס די געשיכטשרייבערי אין דער לעצטער צײט איז אונטערגראָמן, וואי ווערן אַנדערוויזן די ווערק אויפגעוויד אויף Livorno דורך Lionel Lévy, לעצטער עדות פון אַ סעפאַרדיש וועלט אַן ווייטער אויסלעשונג [Lévy, 1996]. די בעשיניענע איבער ווען "בלײַבן יידיש" דורך די אונטערברעכונגען פון די געשיכטע, אזוי ווער עס איז פֿאָרמולירט דורך Leo Strauss, בעלײַכטן אויך דער טוויי וואִ די פּאַרלוירנע קומיוניטעס גערימטן צו פאָרער אַנאידענטיטעט איבער יענע מאַטעריעלע אַוספאַל [Strauss, 2001].

פֿאַר מאַרסאַלאַ איז דער טײל פון דער אַמטלעך און דער פון דער יבערגעבן זעך אַנטוואָרטנדיק: די ארכיוו באַשטעטיקט די עקזיסטענץ פון מיטלאַלטער קומיוניטע און איר אַוסשטאַרבן אין 1492, בעת וואָס די צייטגענאָס-מנעקם אַרבעטן צו אַקטיװירן די זכעֿ איר. עס איז צו דעם הײקל שניטן-פּונקט, אױ דער קוריקטשעק זאָל שוטק די עולה, אַז די הײַנטיקע באַקַנטנים פון דיז פארשווונדנער קומיוניטע לױעס זיך.

די געשיכטע פון די יידן פון Marsala איז די געשיכטע פון אַ שטילער אָבער ווירקליכער אָנווייזנהײט, אײנגעשריבן אין דער לאַנגער דויער פון אַ מיטלנדיש שטאָט מיט פילע געזיכטער. פון Lilybaion דער פואניקאיש ביז צו Marsà אַראַביש, פון דעם נאָרמאַנדישן מלוכה ביז צו דער קראון פון Aragon, די יידישע קהלה פון דער שטאָט באָגלײטετע די אומוואַנדלונגען פון אַ פּאָרט אָפן צו Afrika און צום Morgenland. אַראַביש־שפּראַכיק, מיטן איגנעם ריטואַל, אָרגאַניזירט אין giudecca און דערנאָך אין aljama, זי האָט מיטגענומן אַ טייל פון אַ אָריגינאַלער סיציליאַנער יידישקײט, וואָס איז ניט געווען גאַנץ Sfaradi און ניט גאַנץ עטוואס אַנדערש: אַ וועלט אין זיך אַליין, היינט פאַרשװונדן.

דער אַרויסטרײביש פון 1492 פארמאַכט שנעל דעם טויזנט־יאָרן קאַפּיטל. די יידן פון Marsala, ווי אַלע סיציליאַנער, האָבן מוזן גיין אין גלות, זיך פאַרמישט אין די דיאַספּאָרעס פון דער Ottoman אימפּעריע און דעם Maghreb, טראָגנדיק אַװעק די זיכרון־אַלטשן פון אַן איי וואָס האָט זײ געבוירן. זײער געשיכטע, לאַנג בעגראָבן, שטײט אַװעק היינט דאַנק דעם געדולדיקן אַרבעט פון אַרכיוו און מיטגדענקן.

דער Groys­­-Bukh האָט געקענט, חסר אָבונדאַנטער דירעקטער קוועלן, Marsala נאָר צו שטעלן דורך דער ברײטער שנור פון סיציליאַנער און מיטלנדישער יידישער געשיכטע. דאָס איז דער ערליכקײט און דער דגרעניץ: וואָו די לאָקאַלע אַרכיוו שטײט שטיל, האָט מען געדארפט טראָכטן דורך אַנאַלאָגיע, אָפטײלן דעם געװיסן פון דעם ווערשיינליכן, און אָפלוֹיבן צו פאַלן דע שטילשטלס מיטן דיכטונג. פון דער הדייטונג אַרײן שטעמט אָבער אַ אַקנוו: די יידישע קהלה פון Marsala, אָיב זי איז אַ ווי מאָדעסט זי איז ווען, פארדינט איר פּלאַץ אין דעם גרויסן בוך פון די דיאַספּאָרעס, ווי אַ גלית פון דער אומאונטערברוכנער קאַדענץ וואָס, פון מיטלנדיקער סיציליע ביז צו די שױרעס פון גלות, האָט צוזאַמנגעװאָבן די געשיכטע פון אַ פאָלק אין באַװעגונג.