Bulawayo

די גרונדונג פון קולאָניאַל בולאַװאַיאָ איז אומצעטלונגדיק פארבונדן מיט דער פאַלונג פון דעם נדעבעלע קינגדאָם. נאָך דער ערשטער מאַטאַבעלע קריג פון 1893 און דער טויט פון Lobengula, האָבן די קאָלאָנעס פון דער British South Africa Company דעם פּלאַץ פון דעם קעניגלעכן קראַאַל בעזעצט, און די נייע שטאָט איז אָפיציעל געגרינדעט געװאָרן אין 1894. די גאָלדראַש וואָס איז געפאָלגט אַרומגעצויגן קויפמענער, שפּעקולאַנטן, גאָלדגרעבער און האַנדװערקער פון אַלע איבערן, צװישן זיי אַ מערקלעכער קאָנטינגענט פון ייִדן.

די רעפערענץ-טעצן דערמאָנט אַז בולאַװאַיאָ „האָט אַ ייִדישע קהל אָנגענומן שוין אין די יאָרן 1890, אין דעם נאָכפאָלג פון דער בריטישער קאָלאָניזאַציע געפירט דורך די British South Africa Company", און אַז „ייִדישע קויפמענער, אָפט פון Lituania און South Africa, האָבן אַ פּיאָנירדיק ראָלע געשפילט אין די לאָקאַלע האַנדל" [Encyclopaedia Judaica]. די דאָפֿלטע מקור — ליטװאַק און סאַוט־אַפֿריקאַנער — איז נישט קאָנטראַדיקטאָרי, נאָר סעקװענשיאַל: סך פּיאָנירן זייַנען געװען Litvaks װאָס האָבן ערשט אַנגעלאַנדט אין דעם Cape אָדער Port Elizabeth אין די יאָרן 1880, אַלץ זיי זייַנען אַרויף אומגעפאָלגט צום נאָרטן לויט די קאָמרץ־אָפּארטוניטעטן וואָס די נייע Rhodes-frontире האָט אַנגעבאָטן.

דאָס פּראָפיל פון די ערשטע אַנקומענע איז טיפּיש פֿאַר די ייִדישע דיאַספּאָרע פון קאָלאָניאַלע רוים: קליינע האַנדלער, מאַך־קײַם־פֿיקער, טענמענטן פון גענעראַל־שטורמס, פֿאַרפֿלייַגער פון מיינן און לאַנדװירטשאַפטלעכע אַרבעטן. אין אַ שטאָט וואו אַלץ דאַרף געבויט ווערן, האָבן זיי אָנגענומן וויכטיקע עקאָנאָמישע נישן — פֿאַרפֿלייַגונג, קרעדיט, קליין־ און גרויסהאַנדל — און האָבן צוגעשטייער צו מאַכן בולאַװאַיאָ דעם אַמתנו־ווירטשאַפטלעכן פּלאַץ פון דער דרום, שטעלונג וואָס האָט זיך באַפעסטיקט אין 1897 מיטן קומען פון דער באַן וואָס דעם שטאָט פארבונדן צו דער סאַוט־אַפֿריקאַנער נעץ.

מיר זעהן דאָ אַן אַנזעצ־סך וואָס די היסטאָריאָגראַפיע האָט גוט דאָקומענטיריט פֿאַר אַנדערע ייִדישע קאָמרץ־דיאַספּאָרעס: דער אַרײַנפֿירונג אין די אַנטװײַ־אָקנומען פון אַ קאָלאָניאַלע געזעלשאַפט אין דער פארמונג, דער גיקער אָפּבאָו פון פאַמיליע־נעצן און קהל־נעצן, און די געאָגראַפישע באַװעגונג צװישן עטלעכע פּאָלאָרן פון אַ זעלביקער קיסרלעך־פּלאַץ. אָב די גענויע מעכανידן פון די מיגראַציעס צו בולאַװאַיאָ בלײַבן, אין דער לדיטיל, צו דאָקומענטירן דורך די לאָקאַלע אַרכיוו, איר לאָגיק אין גאַנצן איז שטאַרק בא־אָפּשטעלט דורך פֿאַרגלײַך מיטן אַנדערע ייִדישע פאָקוסן פון דער געגנט.

די יהודישע קהילה פון Bulawayo פרעזענטירט אַ בימערקונגסװערטע אײנציקאַרטיקײט: איר ביפרטיטע צוזאַמענשטעלונג, אַסאָציִרנדיק אַ ליטװיש־אַשכּנזיש גרונד מיטן א זיפראַרדי מיטלענדיש אומגעװיקלונג. די בלױ־שטיקײט, אָפט דורך די קומיוניטעטע־טראַדיציע ריפּאָרטירט, פארדינט צו זײן געפּרּופט מיטן שפּײל פון שער־רימלעך.

דער אַשכּנזיש גרונד איז דער עלטסטער און דער גרעסטער. ער קומט אַװעק פון דער גרױסער מיגראַציע פון יידן פון Litva און פון דער רוסיש־פּוילנ־אַרבער וואָס, צװישן 1880 און 1914, האָבן זיך בוואָגן קײן דרום־אַפריקע צו דעצנציקן תּישנווגן, אָנטלאָפן דער אַרמוט, דער צוקציק צארישטער אונד די פּאָגראָמן. פּון דעם דרום־אַפריקנ גרונד, אַ טײל האָט זיך צערשטרײט קײן Rhode'sia. די Litvaks האָבן מיטגעברענגט מיטן זיך אַ ייִדיש־אָרטאָדאָקסער דּינ פון ליטװישן טיפּ, אַן דנקבאַרקײט קום לימוד און אַ ערפּראָװטע קומיוניטעטע־אָרגאַניזאַציע.

צו דעם שטאַם האָט זיך צוגעטאָן, אַנהייבנדיק פון די ערשטע דעצינוען פון דעם XX יארהונדערט, אַ סיראַרדי קאָמפּאָנענטע פון דער אינזל Rhodes, אַלץ אונטער אָטאָמאַנער און דערנאָך איטאַליענער דאָמינאַציע. די רודישע יידן, גיספּאַנאָפּראַכיק פון יודעאָ־שפּאַנישער טראַדיציע, האָבן זיך יבערגיװאָגן אִן מענגעס קײן אַפריקע — שווביל קײן בעלגישן Kongo, קײן Rhode'sia און קײן דרום־אַפריקע — וואו זיי האָבן זיך טיפּ־שפּט שפּעציאַליזירט אין האַנדל. די קומיוניטעטע־טראַדיציע פון Bulawayo בעװאָרט שטאַרק די מעמוריע פון דעמן רודישן אָנווענדונג, אונטערשיידנדיק דורך איר שפּראַך, ציר ריטן און איר קוסטאָמס פּון דער איבער־גישטצטער אַשכּנזי.

די עגנדונג פון די צװײ יידישע װעלטן — איינער קומנדיק פון דעם געפרוארן נאָרד פון אירופא, דער אנדערער פון דער זון פון דער Aegean — אויף דער צַמע ערד פון דרום־אַפריקע אַלוסטרירט אַ גרעסערע פערשײנוג פון ריקאָמפּאָזיציע פון יידן אידענטיטעטן אין דיאַספּוריש־קאָלאָניאַלע וועלטן. די פּראָבלעמן פון אָנאָמאַסטיק, פון ריטן און פון צוגעבן וואָס אַרומדערום־שלױשליק פּאַראַדעמאָנאַלע געפֿינען אַ הױל אין די קאָװנס געװיט צו סיפּאַרדן און צו זייער שנאַמט־נעמן [Toledano, 2003] [Toledano, 1999], אָבער דאָס שטודעס האָלטן ביי דער צאָפנאָרט־אַפריקע און ניט בײ Rhodes. אין דעם פאַל פון Bulawayo, בלײבט די אַרטיקולאַציע צװישן דעם דערצײלטן ספּוך דורך די קומיוניטעט און די אַרכיווישע אַטעסטאַציע פּרײַסעס דּאַלװע־שלימאַט: די מעמוריע באַהויפטן דעם קאָעקזיסטענץ פון די צװײ שניצנס, וואָס די היסטאָריע באַשטעטיקט אין זיינע האָפט־לינעס אָן עס אָלץ מעסערן זייער עקזאַקטן פּראָפּאָרציעס.

ווי יעדער יידישע קהילה וואס איז באזירגט געוועשן צו דערהאלטן איר גלויבן און לעבנס־אופן, האט די קהילה פון Bulawayo זיך זייער פרי אָנגעאָרגאַנִיזירט אַרום שטרוקטוריִרנדיקע אינסטיטוציעס. די שאַפונג פון אַ hebraicisher קונגרעגאַציע (Hebrew Congregation) איז געוועשן ציילן די ערשטע דערמאָנungen פון דער וויל צו אַנווערצלען זיך, שוין בײַ'ם סוף פון'ן XIX-טן אָדער סוף דעם אַנהייב פון'ם XX-טן יאָרהונדערט.

די גרונטלעכע דערפאָרדערניסן פון אַ אָרטאָדאָקסן יידישן לעבן האָבן באׁשטימט די נאַטור פון די אינסטיטוציעס: אַ ארט פֿון תפילה, אַ אױסגעהײליקטער בית־קברות, דער ריטואָלדיקער שחיטה (shehita) וואס גאַראַנטירט די צוגאנג צו כּשר־פלײש, אַ רִטואַל־באָד (mikvé), און אַ צדקה־אָרגאַנִיזאַציע וואס האט געסיכערט די הילף און באַגריסונג פון נייע אַנקומער. דער בנין פון אַ synagogue אין Bulawayo איז געוועשן דער שלוש־קול פון דעם אינסטיטוציאָנעלן מיליתן: בנין וואָס האט פארבונדן די תפילה־פונקציע, די וויטערגאבע פון עברית און תורה צו די קינדער, און קהילה־געזעלשאַפטלעכקײט.

די קא־עגזיסטענץ פון אַשכנזים־ און ספרדים־ריטן האט געשטעלט, ווי אין פילע אַנדערע געמישטע קהילות, די קשיאָן פון ליטורגיע און תפילה־אָרגאַנִיזאַציע. עס איז נישט זעלטן אין דעם סוג קאָנפיגוראַציעס אַז די אַשכנזים־מערהײט האט געגעבן דעם טאָן צו די הויפט־אינסטיטוציעס בעת די ספרדים־מינדערהײט האט אױפגעהאַלטן, זאָ פיל עס איז מעגלעך, אייגענע תפילה־ארטער און מנהגים. דיזער פרוכטבאַר פּלוץ צווישן קהילה־איינהײטלעכקײט און בהקנת די פּרטיקולאַריזם איז אַ ריקורענט־צוג פון פּלוראַלן יידישן דיספּוראות.

דאס דינות־לעבן האט זיך אַנדערש געשטיצט אױף פיגורן פון rabbanim און offician־מינִיסטער, אָפט געשטובְּה אין דרום־אַפריקע אָדער גרויס־בריטאניע, וואס האָבן געזיכערט די קאָנטיניוואַטיצ פון תפילה און די פאַרבינדונג מיט'ם וועלטן־יידישטום. די געדאַנקן וועגן וואס איז מקיים די פערסיסטאנץ פון יידישער אידענטיטעט אין צערשטרײטע סביבות — די אַרטיקולאציע פון Revelation, צאו און קהילא־געטרייַנק — געפינען אַ פילאָסאָפישן פּראָלאָנגמענט אין'ן ווערק פון באַציילנדיק דענקער [Strauss, 2001]. אין Bulawayo ווי אַנדערש, עס איז דער קאָמבינאַציע פון מאַטעריאַלן אינסטיטוציעס און גײסטליך געטרייַנק וואס האט דערמעגלעכט אַ צאָלן־מאָדעסט קהילה זיך דערהאַלטן אױבער צוויי דור.

דער מיטן דס 20-טן יאָרהונדערט איז געווען דער שיא־פּונקט פון דער יידישער קהילה אין Bulawayo. ווי דער שטאָט האָט זיך באַהאָלטן ווי דער צווייטער אַרבן־ און אינדוסטריאֶל פּאָל פון דער דרום־Rhodesia — באָן־צענטער, האַנדל און מאַנופאַקטורנע צענטער — האָט די יידישע באַפּעלקערונג דערגרייכט אירן העכסטן ציפער, ווארשיינליך אין דער סדר־מגנים פון עטליכע טויזנטער נשמות אין דער קאָלאָניע, דערפון א וויכטיקער טייל קאַנצנטרירט אין Bulawayo און אין Salisbury (הייַנט Harare).

די צייט איז געווען מארקירט דורך אַ בַּמערקונג־װערטע עקאָנאָמישע און סאָציאַלע ינטעגראַציע. פון דער קליינער לאַדן און פון דער מובילע האַנדל, זענען פילע יידישע משפּחות אַרויפּגעקליבן אין דעם גראָס־האַנדל, אין אַנלעגונג, אין ינדוסטריע און אין די פרייע פּראָפעסיעס. יידישע נעמען האָבן זיך אַרויסגעצייכנט אין דער שטאָט־לעבן, אין בזנס און אין פילאַנטרופּיע, און די קהילה האָט געקאָנט דעמאָלט פינאַנצירן און אַלטן אינסטיטוציעס וואָס זענען ווערטיק אירער פּראָספּעריטעט: שולן, העברעישע שולן, ציאָנאָס אָרגאַניזאַציעס, וואָלטאַטס־געזעלשאַפטן און קלובן.

דער ציאָניזם שפּילט א באַזונדערש סטרוקטורירנדיקע ראָל. ווי אין דער מערהייט פון די קהילות אין דער אַנגלאָפאָנער דיאַספּאָרע, האָבן די ציאָנאָס אָרגאַניזאַציעס — פרויען־געזעלשאַפטן, יוגנט־באַוועגונגן, קאָלעקטן פאַר דעם נאַציאָנאַלן יידישן פאָנד — געמאַכט שטאַרקע וועקטאָרן פון קאָהעזיע און אידענטיטעט, אַל פאַר פאַר דער שאָפungסן פון דער מדינה ישראל אין 1948. די ענגאַזשמאַנטאָ הואט אויסגעדריקט אַ צוגלייך די סאָליידאַריטעט מיטן יידישן נאַציאָנאַלן היים אן אַ דערך צו באַהאָלטן אַ קאָלעקטיווע אידענטיטעט אין אַ קאָלאָניאַלער געזעלשאַפט וואָס איז אַנדערש פּאַרטיציאָנירט געווען לויט סטרענגע ראַסן־לינקן.

עס איז נויטיק צו דערמאָנען דעם קאָנטעקסט: Rhodesia איז געווען אַ קאָלאָניזאַציע־געזעלשאַפט וואָ אַ הייטיקער אַנדערהייט האָט דאָמינירט אַ יוגנט־מאַנאָס אַפריקאַנער מערהייט. יידן, אָנגערעכנט צו דער ווייסער באַפּעלקערונג, האָבן טיפּק פון די פּריווילעגיעס וואָס האָבן זיך אַנגעפּתח צו דעם סטאַטוס אַלװיל זיינען געבליבן, אין די אויגן פון עטליכע, אַ באַזונדער מינאָריטעט. דער שאָטן פון דער אייראָפּעישער Shoah — וואָס די אומפאַנג איז אָפגעברן אין דער היסטאָריאָגראַפיע פון דער פארנישטוג [Friedländer, 2008] — האָט אויך געווערן אויף די געוויסנס, פארשטארקט דעם אַטאַטשמאַנט צו Izrail און די וויגילאַנץ אידענטיטעט. עס איז אין דעם קאָמפּלעקסן גלייכגעװיכט צווישן פּראָספּעריטעט, ינטעגראַציע און מינאָריטעט־באַװוסטזײַן אַז די קהילה האָט גערוק אירע מערטסט פלוריש־יאָרן.

די דעקאדעס פון די 1950er און 1960er יאָרן זאַנען געווען די פון גרויסע פּאָליטישע אומװעלצונגען וואָס וועלן, בשופל, באַשלייניקן דעם דעקליין פון דער קהילה. די שאַפּונג אין 1953 פון דער Fédération de Rhodésie et du Nyassaland האָט עפֿענט א צייט פון עקאָנאָמישער הלצה וואָס Bulawayo האָט געניטן, איידער אַז זאַקס אָפּלייזונג אין 1963 האָט אומגעשטעלט די קאָרטן.

דער באַשלימעדיקער אָפּיס איז געווען די Unilateral Declaration of Independence (UDI) וואָס איז פּראָקלאַמירט געווארן אין November 1965 דורך דעם גאָווערנמענט פון וויסע מינאָריטעט פון Ian Smith, וואָס האָט צעריסן מיט דער British Crown כּדי צו האַלטן די וויסע העגעמאָניע קעגן די דערלאנג פון דעקאָלאָניזאַציע. Rhodésie איז אַרײַנגעקומן דעמאָלט אין א לאנגע צייט פון אינטערנאציאנאלער יִחידות, פון עקאָנאָמישער סאנקציעס און, אַבער פון שפּעטן 1960er יאָרן, פון א קריג פון באַפרייונג וואָס איז געווארן ימער אינטענסיווער (די Chimurenga).

דעם קאָנדיציע האָט געהאָט קאָנטראָדיקטאָרישע ווירקונגען אויף דער יידישער קהילה. אין קורצער צייט, די עקאָנאָמיע פון קריג און דעם רעזשים פון סאנקציעס האָבן נישט געשטאָפּט א געוויסער קאָמערציאלער אַקטיוויטעט, און א טייל פון דער באַפעלקערונג פון יידן איז געבליבן אדער. אָבער די פּאָליטישע אומזיכערקייט, די דיפּלאָמאַטישע יִחידות און די פּערספּעקטיוו פון א פארלענגערטער ראַסישער אָפּשטאנד האָבן אַנטמוטיקט פילע משפּחות, באַזונדערש די יומער, צו בעטראַכטן די אַװעקפּאָר. די אַװעקװאַנדערונג, ערשטנס דיסקרעט, איז בעשלייניקט געווארן אַלס וואָס דער קאָנפּליקט איז געװאָרן אינטענסיווער אין לויף פון די 1970er יאָרן.

די שטעלונג פון יידן אין דעם קאָנטעקסט איז געווען דעליקאַט. מיטגלידער פון דער וויסער מינאָריטעט, זיי האָבן שאָטערד אָבייעקטיוו אירן גורל, אָבער אירן געשיכטע פון פּערסעקוציע און אירן סענסיטיוויטעט צו פּראגן פון יושר האָבן זיי שטעלט אַמאָל אין אַ אַמביוואלענטער הנאַה צו דעם רעזשים פון Smith. עטליכע יידישע פיגורן האָבן זיך אַלץ אויסגעצייכנט אין דער אָפּשטאַנד פון די קאָלאָניאלע סדר און אין די לילערלאַ קרייזן. דאָס קאַפּיטל, וואָס די גרויסע טריטן שטוצן זיך אויף סאָליד אַפּשטעלטע פּאָליטישע פאַקטן, מארקירט דעם אומקער פון אַ פּראָספּערישע קהילה אין אַ טראַיעקטאָריע פון אומזיכערקייט און דיספּערסיע.

דער אַקסעס פון דעם לאַנד צו אונאָפהענגיקייט אונטערן נאָמען Zimbabwe, אין אַפּריל 1980, נאָך די אַקאָרדן פון Lancaster House און דער וואַלקאָס־זיגאָיק פון Robert Mugabe, עפנט די לעצטע קאַפּיטל פון דער געשיכטע פון דער יידישער קהילה פון Bulawayo. דער טראַנספער פון מאַכט צו דער אַפריקאַנער מערהייט, לאַנג דערשראָקן דורך די ווייסע מינדערהייט, באַװירקט אַ פאַרשנעלערונג פון עמיגראַציע וואָס לידיגט די קהילה פּראָגרעסיװ פון איר אַלמיברימטער.

די דעסטינאַציעס פון דעם נײַעם עקסאָדוס זײַנען געווען הויפּטזעכלעך דרום־אַפריקע, ישראל, די בריטישע קיניגרייך, אַװסטראַליע און צפון־אַמעריקע. דעם בעװעגונג, אָנגעהויבן שוין אין די 1970ער יאָרן, דאָואָערט אַװײַטער אין די פאָלגנדע דעקאדות, פאַרשטאַרקט דורך די פאַרשלעכטערונג פון זיך עקאָנאָמיש און פּאָליטיש פון Zimbabwe: היפּערינפלאַציע, קאָליפּס פון דער מוניטע, גרוber לאַנד־רעפאָרם פון די 2000ער יאָרן און כרוני אונשטאַביליטעט. די קהילה, וואָס האָט אָנגערעכנט עטליכע טויזנטער מיטגלידער אַן איר היכטקטער, האָט זיך פאַרמיניאָוט צו עטליכע הונדערט, דערנאָך צו עטליכע דציקן מענשן.

די קהילה־אינסטיטוציעס זײַנען געפאָלגט דעם דעמאָגראַפיש אַבנעמען. די שװערקייט צו צוזאַמנברענגן אַ מנין (קוואָרום פון צן עקספערט מענער נעדיק צום עפנטלעך תפילה), דער בעהאַלטנישן פון סינאַגאָגן וואָס זײַנען געווארן צו גרויס פאַר אַ האַנדפול פון נאָסח, דער שליסן פון די העברעאיש שולן און דער אַלטערונג פון דער רעסטלעך באַפעלקערונג האָבן פאַרזיגלט דעם גורל פון אָרגאַנიזירטער יידישער לעבן. די יידישע בית־קברות פון Bulawayo בלײַבן היינט די טאַנגיבלסטע און דורהאַלטנדסטע צייגן פון דעס האָנדנפּוסנט: מעמאָריאַל־עטן ווו זיך לאָזן מיטן, אַיינגראָבן אין שטיין, די נאָמען פון די פּיאָניר litvaks און rhodëotes וואָס האָבן געמאַכט דער געשיכטע פון דער קהילה.

דעם פּראָצעס פון לאַנגזאַמער אַװסגוני איז נישט באַזונדער צו Bulawayo: ער דערמאָנט זיך דעם שיקסאָל פון אַנדערע יידישע קהילות וואָס די געלערטע געשיכטע האָט זיך אונטערגזוכט די אַװטילגונג, אַזוי טאָג פון דער Livorno וואָס דער כראָניקל האָט גערעדט פון ווי פון דער «לעצטער פון די Livorniers» [Lévy, 1996], אָדער פון די צפון־אַפריקאַנע קהילות צערשפּרייט נאָך די אונאָפהענגיקייטן [Goldenberg, 2014] [Stora, 2006]. איבעראָל, דער זעלבער שימע צײַכנט זיך: אַ דינאַמיש אַנדערלאָדזשן, אַ גאָלדן־אַלטער, דערנאָך אַ מאַסנדיק אַװווײַך וואָס לאָזט הינטן אַן לערדיג אינסטיטוציעס און אַ מעמאָריע־שפּיל צו באַפּעסטיקן.

די געשיכטע פון די איידן פון Bulawayo האלט זיך גאנצן אין דעם שפאן פון אַ יאָרהונדערט: געבוירן מיטן דער קאָלאָניאַלער שטאָט אין דער מיטן פון די יאָרן 1890er, זי אַרײַכט איר היכסטנקייט אין די יאָרן נאָך־מלחמה אַז סיי האָט זיך פּאַק־קומפּלעט סיי מערקלעך אַמאל אונטערגעגאַנגן. דעם געהן — פּיאָנער־אָפטיילונג, וואָלשטאַנדיקייט, אדינע דיספּערסיע — אַנטהאָלטן אַ דראַנק־לערנשאַפט פון די געשיכטן פון קליינע איידישע געמיינשאַפטן אין קאָלאָניאַלער פּלעצער אין דרום־אַפֿריקע.

דריי מערקמאָלן מאַכן זאָ איר זינגולאַרקייט. ערשטנס, איר צװײ־קאָרן, פֿאַרבינדנדיק די Litvaks וואָס קומען פון Litauen דורך דרום־אַפֿריקע מיטן Séfarades וואָס קומען פון דער אין Rodos, אַ לעבנדיקע אִלוסטראַציע פון דער מערערהײט פון יידישע וועלטן צוזאַמנגענומען אויף אַ געמײַנסאַמער אָנהאָלטן־לאַנד. צװײטנס, איר אײַנשרײַבונג אין אַ געזעלשאַפט פון קאָלאָניזאַציע מיטן שטראָנג־שטאַַרקן רײַסיסטישן סטראַטיפיקאַציע, וואוּ די איידן אָקוּפּירט אַ פּאָזיציע אַצמל זכר־רעט און מינאָריטעט, געציכנט דורך די עדות פון דער פּרעםקוטיע. שלישלט, איר שנעלע אויסשטאַרבן, קנוקלירט נישט צו אַ לאָקאַלער קאַטאַסטראָפע אָבער צו די פּאָליטישע אומטוישן וואָס געפֿירט פֿון די UDI פון 1965 צו דער אומאָפּענדיקייט פון 1980, אדינע צו דער עקאָנאָמישער קאָלאַפּס פון Zimbabwe.

דעם גרױסן בוך האָט פֿריװילנדיק פּרובירט אים צורוק־צובױַנדן די גרױסע לינעס דורך פֿאַרשיידיקן שמײַסיקײַטן וואָס שטאָט פון דער בעוואָרנט, פֿון דער מעגלעך און פֿון דער ווײַטער־געגעבן. אַ טײל פֿון דער געשיכטע בלײַבט צו דאָקומענטירן דורך די לאָקאַלע אַרכיוו, די קאָמוּניטעט־רעגיסטערן און די עדות פֿון דער דיספּאָרע צעשטרײַט — אַ וועלן פֿון צוּ־ברענגן־צו־זיכורן דעם מער דרינגליך וואָס די לעצטע ווער־צײג זײנען זיך וואַקסנדיק. עס וועט בלײַבן, אויף דעם בעלן פון דעם Matabeleland, די שטיינערנע מַצבִות פֿון דעם יידישן בית־קברות, לעצטע הוטערנס פֿון אַ דאַזיקער פּרעזענץ וואָס אַצמל פֿאַרגאַנגן, אָבער דער צו־זיכורן דערפֿון פֿאַרדינט צו זײַן אײַנשריװן אין דעם גרױסן כראָניקע פֿון יידישן דיספּאָרות.