משפּחה Zilberman

דער נאָמן Zylbermann צעלט זיך אין צוויי דורכשיניגע מאָרפֿעמען. דער ערשטער, zylber, איז די פּאָלנירטע פֿאָרם פֿון דער יידישער zilber און דער דײַטשער Silber, „זילבער", אין דער בדייקות פֿון דעם אַדלען מעטאַל. דער צווייטער, mann („מאַן"), איז אַ שטאַרק פּראָדוקטיווער סופֿיקס אין דער אַשכּנזיים אָנאָמאַסטיק, אַנגעבונדן צו יאָבערופֿס־נעמן, קוואַליטעטן אָדער אָרטן צו מאַכן פּאַטראָנימן (Kaufmann, Lehrmann, Hoffmann, Zuckermann, וכו'). דער נאָמן געהערט אַלזאָ צום באַװן משפּחה פֿון דעם Silber־דעריווז, וואָס זײנע אָרטאָגראַפֿיע־שיטות זײנען פּילע לױט לענדער און טראַנסקריפּציע־סיסטעמן: Silbermann און Silberman אין דער דײַטשישער רעגיאָן, Zylberman, Zilberman, Zilbermann אין פּוילן און אָסטיורופּע, Silverman אָדער Silverstone אין אַנגלאָשפּראַכיקע לענדער נאָך דער עמיגראַציע.

דער שרייבװײז Zy- איז דיאַגנאָסטיש. אין פּאָלניש, דער לױט [z] פֿאָלגט פֿון דער וואָקאַל וועט נאַטירלעך געשריבן דורך z, און דער y מאַכט די יידישע צענטראַלע וואָקאַל; די דאָפּעלטע סלוסמן -nn האַלט אַנדערזייטס די דײַטשער אָרטאָגראַפֿיע. דימ קאָמביניישן — יידישע שטאָם, פּאָלנישע טראַנסקריפּציע, דײַטשער סופֿיקס — שטעלט בדיעבד שטאַרק דאָס הערקומען פֿון דעם נאָמן אין די גגבולים פֿון דער אַלטער Rzeczpospolita (פּוילן-ליטן), דאַן אין די צאָנען פֿון טײלונג צװישן רוסלאַנד, פּרוסן און עסטרײַך נאָך די צעשטיקונג פֿון פּוילן (1772-1795).

דאָס עלעמענט Silber שטײט אין אַ ראַד פֿון אַשכּנזיים־פּאַטראָנימן געבויט אויפֿן אַדלנע מעטאַלן און מינעראַלן: Gold(mann), Silber(mann), Diamant, Perl(mann), Edelstein. די נעמן האָבן גראָס חלק אַנטיילן מעטודע פֿון דער קאַטעגאָריע פֿון די Zwangsnamen („אָּפּגעצװוּנגענע נעמן") אָדער די „דעקאָראַטיווע" נעמן וואָס די משפּחות האָבן אַדאָפּטירט — אָדער זײנען אָּפּשטײער אַרוּמ־געגעבן דורך בירוקראַטן — אין די קאַמפּאַנייס פֿון ציוויל־רעגיסטראַציע. קעגן איבער דעם נעמן פֿון יאָברוּף (Schneider, דער שנײַדער; Becker, דער בעקער) אָדער נעמן פֿון אָרט (Warschauer, Krakauer), די נעמן פֿון מעטאַלן שטייהן נישט נאָטווענדיק אַ פּראָפֿעסיע: זיי זײנען אָפֿט אַוועקגענומן פֿאַר זייער פּאָזיטיווע קאָנאָטאַציע, זייער שענערדיק לױט־פֿאָרם אָדער דורך אַלצא שטומע אַדמיניסטראַטיווע בעשלוס. עס צעמוז דער קראַקער וואָלן אַ מעכאַניז־שרויסלונג פּון דער מיינונג אַז יעדער Zylbermann וואָלט אַבשטאַמט פֿון אַן צימערמאַן־אָרפֿעװער.

דער נאָמן Zylbermann קען נישט פריער זיין, אַלס אַ העראַדיטאַרער נאָמן, ווי די גרויסע געסעצן פֿון רעגיסטראַציע פון יידן. דריי לעגיסלאַטיווע וועלן פֿרעמן דעם פּראָצעס אין דער געגנט ווו דער נאָמן איז אַרויסגעקומען.

די ערשטע קומט פֿון דער Habsbourg אימפּעריע. דער טלערראַנץ-עדיקט פֿון Joseph II (1781-1782), און דאָס עדיקט פֿון 1787, האָבן די יידן פֿון גאַליציע — פּראָװינץ וואָס אָסטריך האָט אַקווויערט בײַם ערשטן טיילן פֿון פּוילן — געצװאונגן צו נעמען פעסטע פֿאָרנעמens און פֿאַמילִיע-נעמנס פון דייטשער פאָרם. אין דעם קאָנטעקסט האָט זיך פֿאַרמערט די מענגע פֿון נעמנס פֿון דייטשישע שורשים, כ״ס אַלע וואָס געבויט זיינען אויף Silber.

די צווייטע וועל איז פֿראַנצויזיש און בעטרעפט דעם מערב פֿון דער אַשכּנזיש געגנט (אַלזאַס, לוטרינגן, נאַפּאָלעאָנישער ריין). די דעקרעט פֿון דעם 20סטן יולי 1808 צװינגט די יידן פֿון דער אימפּעריע צו נעמען אַ פעסטן נאָמן און פאָרנאָמן, לייזונג צום ציװיל-עמאַנציפּאַציע פֿון דער רעװאָלוציע. די דריטע וועל, די שפּעטסטע און מאַסיװסטע צו אַ נאָמן צו פּוילנער שרייַבונג ווי Zylbermann, קומט פֿון דער רוסישער אימפּעריע (וואָס אַנעקסד האָט דעם רוב פֿון מיטל־ און מערב־פּוילן) און פּרוסן: אַנהייב פֿון 1804-1845, האָט די צאַרישע אַדמיניסטראַציע געצװאונגן די יידן פֿון דער «וואוּנציע צו זעצן» העראַדיטאַרע פֿאַמילִיע־נעמנס צוליב פּאַפּירן, פּאַכט-וואָס און מיליטער.

פֿאר די פֿאַמיליע Zylbermann, דעם פּאָרעם רופט צו דער פּוילנער געגנט, איז דער מאוסט-מאָגליך אָנגײַ אַ פּאסטיקונג אין דעם ערשטן דריטל פֿון דעם 19טן יאָרהונדערט, אויף די ערד פֿון דער אַלטער פּוילן וואָס האָט פֿאָלן אונטער רוסישער הערשאפט (Royaume du Congrès, געשאַפן אין 1815) אָדער פּרוסישער. דער ברירה פֿון אַ נאָמן «פֿון זילבער» חזאיות זיך דעמאָלט אָדער דורך אַן אַרבע פֿון פֿאַמיליען־שמועס וואָס שוין איז געװען, אָדער דורך זוכן פֿון אַן אָרנאַמענטאַל נאָמן וואָס איז ווערט. דיזע צוויפּול־מוגליכקייט — ווילנטאַרישע ברירה אָדער אַוועק־צװינגן — מאַכט דעם הארץ פֿון דער הִיסטאָרישער שפּונה וואָס איז דאָס טיוף פֿון אַלע סורנאָמנס פֿון דעם סאָרט.

דער משפחה־ tradition, ווי עס איז אָפט דער פאַל בײַ טרייגער פון מעטאַל־נעמן, טענדירט צו קנופּן דעם נאָמען צו אַ מעצנט: צוקערמאַכער, סילבערמאַן, געלטוועקסלער, פּאַװנברוקער. דער לעזונג, אַטראַקטיוו, וועט מוזן ווערן פאָרגעשטעלט צום אַרכיוו און צו אָנאַמאַסטיק קלוגהײַט.

אויף אַן זײַט, עס איז היסטאָריש באַשטעטיגט אַז די イודן פון מיטל־ און אָסטן־אייראָפּע זײַנען, דערפֿאַר וואָס די פּראָפֿעשאנאלע און קאָרפּאָראַטיווע פֿאַרבאָטן זיי האָבן בארירט דער צוגאנג צו פֿילע מעצנט, אָװערפּרעזענטיד אין די אַקטיװיטעטן קנופּט צו מחזור, לײַוונג און אַרבעט פון פּרײַזונג מעטאַלן. צוקערמאַכערס, גרייװערס, קלאַקמאַכערס, סילבערוועער־מערטשאַנטן און געלטווקסלערס וואָלט אָמאָנג ט traדיציאָנאַלע יידיש־פּראָפֿעשאנן. פֿאַר אַ טײַל פון די משפחות Silbermann/Zylbermann, דער נאָמען האָט אַלסע געקענט טאַקע קאָנסעקריטן אַן ווירקליכע אַקטיװיטעט אין אַרבעט אָדער הנדל פון סילבער — אין וועלן פאַל Mемория און היסטאָריע בעשטעטיגן זיך מיטאַנאַנדער.

אן דער אנדער זײַט, די אָנאַמאַסטיק לאָדט אַרײַן צו בײַזוימקײַט. די אָרנאַמענטאַלע נעמן זײַנען דיסטריביוטעד אין מאַסן, אַמאָל דורך אַדמיניסטראַטיווע ציונג, אַמאָל דורך פּייַמאַנט צו באַקומען אַ «שענערער» נאָמען, אָן רעלאַציאָן צום מעצנט. Zylbermann קען אַלסע דיזיגנייט אַ מאַן «גלימערנדיק» אָדער «פּרעישס» אין אַ פּור לי מעטאַפאָריק וואַרט, אָדער האָבן קיין פּראָפֿעשאָנאַלע סיגניפיקאַנץ. אויף דעם פּונקט, די טראַדיציאָן און דער אַרכיוו טאָן זיך נואַנסירן יענער אנדער: דער משפחה־mемория פון אַן אַלטער־צוקערמאַכער איז מעגלעך אָבער ניט דעמאָנסטראַבאַל אין אַ מאַנגל פון נאָטאַריעס־אַקטן, גילדע־רעגיסטערס אָדער נאָמינאַטיװ סענסוסেס. דער סטאַטוס «פּראָבאַבאַל» לײגט זיך אַלסע אַװ: מען וועט האַלטן די לינק צום מעטאַל און דער פּרעסטיזש פון סילבער ווי אַ סיכער־קערן פון דעם נאָמען, אָבער דער נאָעם מעצנט פון דעם אַלטער־גרינדער בלײַבט קאָנדזשעקטשורל סאָ לאַנג ווי אַ קוואַל פון סטייט־רעגיסטראַציאָן עס ניט קאָראָבאָרייץ.

דער געאָגראַפישער פארשפרייטונג פון דעם שום־משפּחה באַשטעטיקט זיין אַנקערונג אין אָסט־אייראָפּע. די באַזן פון אָנאָמאַסטישע און גענעאָלאָגישע מידעס טאַלן די וואַריאַנטן Zylbermann, Zylberman און Zilberman בעיקר אין Pologne, אין די טעריטאָריעס פון דעם אַלטן Empire russe (Lithuania, Biélorussie, Ukraine), אַזוי ווי אין די קהילות פון אויסווַנדערונג: France, Belgique, Israël, Argentina און United States.

די אַנוועזנקייט פון דעם שום אין France גיט זיך פּאַראָליל־ווײַז לענערלי מיטן אָפּנייַ־שטרױען פון יידן פון מזרח־אייראָפּע צווישן שפּעט דער נײַנצנטער יוח־הונדערט און די צוויי־וועלט־קריגס־ער. זיי פּליטן פאָר די פּאָגראָמען פון Empire russe (בעיקר נאָך 1881 און 1903-1906), פאָר דער עקאָנאָמישער עלנד און דער שכינה, און צעהנס־טויזנטער פון יידן פון Pologne און Russie באַזעדלטן זיך אין Paris — בסגולה אין די קוואַרטאַלן פון דעם Marais (דער « Pletzl ») און Belleville — אַזוי ווי אין Lyon, Strasbourg און Metz. די טרעגער פון דעם שום Zylbermann וואס האָבן זיך באַשטעדלט אין France געהערן לעיקר צו דער וואַל, ווי די בהמ״ד פון דער פּאָליש גראַפיע Zy- און דער הוּפיקייט פון יידישע פּרענעמן אין די דורות וואס זיינען געבאָרן פאָר דעם צוויטן וועלט־קריג.

אין Belgique, בעיקר אין Anvers, רעגיסטרירט זיך דער שום אין דעם גראָד פון פּאָליש־יידישע קהילות וואס זיינען פארבונדן מיטן האַנדל פון דיאַמאַנטן און שמוקים — אַ באַמערקןוואַלדיקע סימאַנטישע קװיקװידענץ מיטן שורש « kesef ». אין Argentina און United States האָט די אויסווַנדערונג פון שפּעט דער נײַנצנטער און פֿריִ דער צװאַנציקסטער יוח־הונדערט אָפט געפֿירט צו אַן אַמעריקאַנאַז אָדער שפּאַניסטטאָוג פון דער גראַפיע (Zilberman, Silverman). אין Israël, עס האָבן זיך פילע טרעגער פון דעם שום העברעאַיזירט נאָך 1948, Silber/Zilber איז געװארן גערנע Kaspi (פֿון אָט אַ העברעיש « kessef », « kesef »), אין דעם אַלגעמיינעם בועגונג פון אָנאָמאַסטישער תּחדוּשׁ וואס האָט באַגלייט די שאַפֿונג פון דעם State.

דער גורל פון די פאַמיליעס Zylbermann פון מזרח־אייראָפּע איז געווען געצייכנט, ווי דער גורל פון גאַנצן אַשכנזיש יידנטום, דורך די קאַטאַסטראָפע פון דער Shoah. די יידישע קהילות פון פוילן — ווו דער נאָמען איז הערקומסטיק פון — האָבן געצאָלט צו די מערסטע און די לעבנדיקסטע יידישע קהילות אין דער וועלט פאָר 1939 ; זיי זיינען צערשטערט געווארן צו קרוב נײַנציק פּראָצענט בעת דער דיטשער באַזעצונג. די אַדטײַלונג־באַזן פון אַנדענק, בסתם די וואָס זיינען אַריינגעוויידמט צו די קרבנות און דעפּאָרטירטע, האָלטן אָן דער שפּור פון פילע טראָגערן פון דעם נאָמען Zylbermann אומגעברענט אין די געטאָס און די פחתן־לגערער פון באַזעצטער פוילן.

אין פֿראַנקרײַך, די Zylbermann אִמיגראַנטן זיינען געווען דירעקט שלאָגן דורך די פּאָליטיק פון פּערסעקוציע פון דער Vichy־רעזשים און דעם באַזעצער : אַנטכסעניס פון יידן (אָקטאָבער 1940), עקאָנאָמישער אַריאַנִיזַציע, רענדלעס — אויף דער פֿאָרערשטער פלאַץ דער רענדל פון דעם Vélodrome d'Hiver פון די 16־טער און 17־טער פּולי 1942 — און דעפּאָרטַציע פון דעם לאַגער Drancy אַרײַן צו Auschwitz. די ליסטן פון קאָנוואָיס און די מעמאָריאַלן פון דער דעפּאָרטַציע פון די יידן פון פֿראַנקרײַך טראָגן עדות פון גאַנצע פאַמיליעס פון דעם נאָמען.

פֿאַר די סערווייווערס און די צווײגן וואָס זיינען אַוועק געגאַנגן פּנים־קריג־מלחמה, דער נאָך־1945 איז געווען דער צײַט פון ווידערבנין און פֿאַרשטרייִונג. עטלעכע צווײגן האָבן אויפגעהויבן דעם נאָמען אין זיין אָריגינאַלער שרײַבװײַז, אוצ טרייַאַלטעט צו דער אַנדענק פון די אַוועקגעשטארבענע ; אַנדערע האָבן עס אָנגעמאַטשט צו זייער נײַער האימאַט — Silberman, Silverman, Zilberman, אַזא אַ ווי Kaspi אין ישראל. דער צוויי־פאַכער מוווומענט פון שיִירונג און פֿאַרמַטן אָנלייכנט די דיאַלעקטיק אַרײַנגעבאָרן איז די נאָמען פון דער דיאַספּאָרע : עדות פון אַן אָריגין, זיי זיינען אויך מארקערס פון אַ געשיכטע פון דער גָלוּת. אין דער אַבוענס פון אַן יקסהויסטיוו אַנטדעקן פון דעם מקוקס פון טסיוול־סטאָטוס פֿאַר יעדער צווײַג, דער דיטײַל פון די ינדיווידואַלע טראַדזשעקטאָריעס בלײַבט לאַרגלי פּראָבאַבל שטאָט פון געשטעלט, און רופט אָן, פֿאַר יעדער פאַמיליע, א פּרווער אַרכיווישער סערטשנג.

דער נאָמען Zylbermann פֿאַרדיכט, אין צוויי זילבן, עטלעכע יאָרהונדערטער אידישע אַשכּנזישע געשיכטע. זײַן ייִדישע וואָרצל (זילבער, „זילבער"), זײַן דײַטשע סופֿיקס (מאַן, „מענטש") און זײַן פּוילישע טראַנסקריפּציע (Zy-) שטעלן אים מיט גרויסער וואָרשיינלעכקייט אין דעם ראַם פֿון דעם אַמאָליקן פּוילן, אינעם אויסגאַנג פֿון אַכצנטן און אָנהייב נײַנצנטן יאָרהונדערט, ווען דיא מאָדערנע שטאַטן האָבן אויפֿגעלייגט אויף אידן ירושהדיקע משפּחה־נעמען. ער געהערט צו דער קאַטעגאָריע פֿון „אַדלשטיין־נעמען", אויף דער גרענעץ צווישן מלאכה־נאָמען און צירונג־נאָמען.

פֿון דיזער צווייפֿאַכער נאַטור שטאַמט דיא הויפּטלערע פֿון דעם פֿאָרליגנדיקן ווערק: אויב דער פּשוטער זין פֿון דעם נאָמען — „דער זילבערמאַן" — איז זיכער פֿעסטגעשטעלט, בלײַבט דאָס פּרנסה פֿון דעם גרינדנדיקן עלטפֿאָטער (זילבערשמיד, גאָלדוועקסלער, סוחר) נאָר אַ השערה, וואָס קאָן ניט ווערן אָנגענומען אַלס זיכערהייט אָן דאָס ליכט פֿון צивיל־מאַטריקל־אַקטן אָדער פּראָפֿעסיאָנעלע רעגיסטערן. פֿאַרשפּרייט פֿון פּוילן קיין פֿראַנקרײַך, בעלגיע, ביידע אַמעריקעס און ישׂראל, אַנטלאַנג דיא וועגן פֿון מיגראַציעס און רדיפֿות, שווער געפּרווט דורך דער שואה, בלײַבט דער נאָמען Zylbermann הײַנטיקן טאָג אַ לעבעדיקן עדות פֿון דער טיפֿקייט און פֿון דער צעברעכלעכקייט פֿון דער אַשכּנזישער וועלט. יעדע באַזונדערע גענעאַלאָגיע פֿון דיזער לינייע וועט מוזן, כּדי צו איבערגיין פֿון דעם וואָרשיינלעכן צום פֿעסטגעשטעלטן, זיך שטיצן אויף דיא נאָמינאַטיווע אַרכיוון פֿון דיא באַטרעפֿנדיקע לענדער.