קאַפיטל 1: איין נאָמן, עטלעכע ווּרצלען — די אַלגעבראַ פון עטימאָלאָגיע
אײדער עס איז געווען אַ שושלת, איז Schorr אַ וואָרט געווען, און די וואָרט רעדט נישט איין שפּראַך. די לעקסיקאָגראַפישע דאָקוּמענטאַציע מאַכט אַ שארפער אונטערשייד צװיישן דריי מעגלעכע קוואָלן. ווי אַ דײַטשישער פאַמיליעннאָמן, קען ער קומען פֿון מיטלבאָס-דײַטש schurren, „גלײַטן", אָדער פֿון מיטלהױך-דײַטש schore, וואָס מיינט אַ „שטײלער שטיין", אַ שטיינערנער אַנטװאָס; ווי אַ סלאַװישער נאָמן, וואָלט ער צוריקגעגאנגען צום פּראָטאָ-סלאַװיש \xǫtь*, „שנעל" [Schorr — Wiktionary (אַנגליש)]. אין דער דײַטשאַ-שפּרעכיקער עגנץ, האָט די לאָקאַלע אָנאָמאַסטיק אויך אַנדערע טאָפּאָנימישע אָדער האַנטװערקס-צוגעבן אָנגעשלאָגן, און דער נאָמן טרעפֿט זיך אין באַװאַריע און אָסטרײַך מיט שטארקער שפּעלאַנען [Surname Schorr: Meaning Origin Variants — igenea].
אָבער עס איז די יידישע שיטה וואָס גיט דעם נאָמן זיין היסטאָרישע דיכט. די גנאָלאָגישע ספרים שטעלן פעסט אַז Schorr איז, אין זיין אַשכּנזישער מיינונג, אַ שרײַבאַרט-װאַריאַנט פֿון Schor / Shor, וואָס זעלבסט קומט פֿון העברעיִש shor, „אָקס", „בול". אין דער טראַדיציע, דער וואָס טראָגט דעם נאָמן ווערט װערגליכן מיט אַן אָקס לויט דעם Deuteronomium 33:17, „זיין הֿערליכקייט איז ווי דער אערשט-געבוירן פֿון זיין בול" [Last name SCHOR: origin and meaning — Geneanet]. דער נאָמן בינדט זיך אַזוי צו אַ משפּחה פֿון סוגעס־נאָמן וואָס מע טרעפֿט אין דער אַשכּנזישער וועלט אונטער פּאַראַלעלע פאָרמען — דער אָסטיקער יידיש bik, „אָקס, בול", קען פֿונקציאָנירן ווי אַ גוט־צו־גוט־צו־דרײַן פֿון Shor [Last name SHOR: origin and meaning — Geneanet].
די יידישע אָנאָמאַסטיק פֿון אָסטיורופּע, ווי עס איז קאָדיפיצירט געװארן דורך Beider, מאַכט סאָרגפוּל קערנציק צװיישן די שיכטן: נאָמן געטיילט אפֿן פֿאָרנאָמן, לעגנס, האַנטװערקן, ניקנאָמן און — פֿאַל פֿון Shor — ביבליש און שבטיש סימבאָלן [Beider; Menk, Avotaynu]. די שרײַבאַרט Schorr, מיט איר דײַטשער sch און איר דאָפּלטער r, מאַכט מער קלאָר אַ אַדאַפּטאַציע צו דער דײַטשער און אָסטרײַך-אונגאַרישער שרײַבכנץ-קנוים: עס איז באַזונדערן הייפיק אין Galicia און אין די טעריטאָריעס פֿון דעם האַבספּבורג צאָר, דאָרטן ווו די אַדמיניסטראַציע אַ גערמאַניזט טראַנסקריפּציע האָט אויֿפגעצװונגן. די זעלבן קוואָלן מאַלדן אַז, אויף אַמעריקאַנער ערד, Schorr האָט קענען אויך אַבער פּרידן אַמעריקאַנישונגען פֿון נאָמן אָן קשר צו דער העברײַישער שיטה [Last name SCHORR: origin and meaning — Geneanet]. די לערן-פּראָבלעם איז קלאָר: אײַן נאָמן, צװײ מעגלעכע גישיכטות, וואָס דו דארפסט אַנטקעגן זיך פּלוצם אַלס א איין גנאָלאָגיע.
קאַפיטל 2: Joseph Bekhor Shor און די שטוב-טּעקנע און פֿראַנצעזישע ביטוי
די יאַלטסטע געלערנטע אילוסטראַציע פֿון דעם נאָמן Shor אין די יידישע בריוו איז נישט אַ פֿאַמיליע נאָמן אין דעם מאָדערן סעקל, נאָר אַ ניקנאָמן וואָס איז געװארן סימבאָל: דער פֿון Joseph ben Isaac Bekhor Shor, א טעקנע און tossafiste אַקטיװ אין דעם צפון פֿון פֿראַנקרײַך אין דעם XII יערהונדערט, וואָס די טראַדיציע בינדט צו Orléans. זיין עפּיטעט Bekhor Shor — „דער בול אערשט־געבוירן" — איז גראָד גענומען פֿון דער בראָכה פֿון Joseph אין Deuteronomium, אַ געלערנטער שפּיל אויף זיין אייגנער נאָמן. דעם וואָס ער האָט אומגענומען אַ פּאָסוק ווי אַ אונטערשריפט פֿון געיסט טוט וויזן דער ווילדקײט פֿון דער פֿראַנצעזישער מיטלאַלטער שולע, דער פֿון די וואס פֿאָלגן Rachi און די tossafistn.
Joseph Bekhor Shor געהערט צו דעם הערט פֿון געלערנטקייט אין Champagne און אַם Rhein וואָס, אין דעם X און XII יערהונדערטן, מאַכטן די קאָמענטאַר פֿון ביבליש און talmudic דער האַרץ פֿון די יידישע געיסטיקע לעבן. זיין אַרבעט־אַרבעט טוט זיך אַנדערשטיין דורך אַ מארקט־אָנווענדונג צו דער פּשוטה־מאָינונג (peshat) און רעשיאָנאַלישע אויסלעגונגן, אָפֿט אין ספּעטל אָדער גלײַך קאָנװערסאַציע מיט דער כריסטלעכער לעזונג פֿון דער Schrift. דעם וואָס איז פּאָלעמיק האָט ניקס פּערטיבעטיק: עס שטיין אין דעם קלימאַט פֿון געיסטיקער קאָנפראָנטאַציע וואָס, דער גאַנצער Middelalter, אָנטשטיין די צװײ קהלות אַרום דער לעזונג פֿון דער ביבל. ווי Israel Jacob Yuval האָט געװיזן, דער באַציונג צװיישן יידן און כריסטלן מיטלאַלטער איז גרינטער אַ בעציונג פֿון פּאַך־אַנטשלאָסן עולם אַלס קעגנזײַטיק „צװײ פּעמים" וואָס אַלײַן זיך דיפֿינירן, אין אַ קשר פון שפּיגלן און hermeneutic מחלוקות [Yuval, 2012].
דער עולם אין וואָס Bekhor Shor האָט געשריבן איז אויך דער פֿון אַ מיטלאַלטער פֿראַנקרײַך וואָ די יידישע פּרעזענץ, אַלטמאָדיש, האָט קענען דער זמנים פֿון רעלאַטיװ טעלערענץ אַלטערנאַט מיט שטופּעס פֿון פּערסעקוציע, ביז די סוקצעסיװ expulsions פֿון דעם XIII און XIV יערהונדערטן [Philippe, 1979]. די מאָביליטעט פֿון די געלערנטים פֿון אַ צענטער צו אנדער — פֿון דער טאָל פֿון דעם ריין צו דער שטעט פֿון Champagne און ייל-דעפֿראַנס — האָט טײל געהאט אין אַ קולטור פֿון דער סערקולאַציע פֿון וויסן וואָס דער טייל פֿון רייזנדער יידישער גישיכטן האָט האַלט דער שפּור [Adler, 1930]. אַז דער נאָמן Shor האָט דינט צו אַ מיידלעך פֿון דעם גרעסער צו זיך אַלײַן אָנשטעלן פּסיט אָן צװײַפל צו בלויז פּלאַץ די prestige: דער „בול אערשט־געבוירן" קומעץ אַ רעפערענץ, אַ מאָטיװ וואָס די שטעלונגן שפּעטערע גנראַציעס האָבן אומגענומען מיט reverence.
קאַפיטל 3: די Shor rabbinishe דינאַסטיעס פֿון מיטלערער אייראָפּע
עס איז אין פּולן און Galicia אַז דער נאָמן Shor / Schorr קען זיין דינאַסטישע פאָרם דער דער נאַעמלעכסטער. דער גרויס רעפּערטוואַר פֿון משפּחות rabbinical אַשכּנזי מאַלדן Shor צווישן די patronyms אַסאָשיאַטעד צו די שושלות וויסן, וואָס סוגעסט, פֿאר טאָן פֿון זיינע טראָגן, אַ קליימ פֿון ascendance געלערנט [Rav-SIG: Surnames of Rabbinical Families — JewishGen]. די גנאָלאָגישע דאָקוּמענטאַציע פֿון קהלות ווי דער פֿון Brody, גרויסער צענטער פֿון יידישער Galicia אָסטן, טוט געטעוויטאָגן דער פּרעזענץ פֿון טראָגן פֿון דעם נאָמן Shor / Shore צווישן די משפּחות אַלייד צו די גרויס בָּתים rabbinical פֿון דער רעגיאָן [Jewish Community of Brody genealogy project — Geni; Spira / Shapira Family Genealogy].
די פיגור פֿון זאָגן אין דער דורה איז Ephraïm Zalman Shor, הלכה אויטאָריטעט דעסן וואָרק — דער טיטל אַלײן, Tevuot Shor (״די ערנט פֿון דעם שטיער״), שפּילט אויף דעם פאַמיליע־נאָמען — איז געװאָרן אַ קלאַסיק פֿון רביניק־ליטעראַטור. דער ױטיק שפּיל־שפּראַך, װאָס בינדט דעם פאַמיליע־נאָמען צו ביבלישע״ן לשון פֿון עשרה און פּלוג, צײגט ווי סך־סך דער נאָמען איז געטראָגן געװאָרן ווי אַן בנאָנער אין דער וועלט פֿון חכמים־הלכה. אַרום דיזע אויטאָריטעטן האָט זיך גערונט אַ גאַנצן נעץ פֿון חתונות און בּונדים אַז האָט פֿאַרבונדן די Shor אַז דער Katzenellenbogen, Landau דיناסטיעס און אַנדערע ערשטע־רַנג רביניקע הײזער אין Pologne-Lituanie [Spira / Shapira Family Genealogy].
דער אַרײנפֿאָר אין דער רביניק־שטאָף האָט אָפּשפּיגלט דער סאָציאַל־שטרוקטור פֿון ייִדישקײט אין מערעב־אַמעריקע און אידכּנֿורפּ, ווו די רעליגיעזע הנאָה, דער קאָמערציאַל־פֿאָרמעגן און די חתונה־בּונדים זײנען שכלנו צו שאַפֿן אַמתלוג אַריסטאָקראַציעס פֿון װיסן. די וועלט פֿון Litvaks און, מער זיד, די וועלט פֿון יידן פֿון Galicia, האָבן שיתייף טיט דער אַוסערׁשטן פאָרטפעלטונג פֿון לימוד, ווו אַ שושלת האָט געקענט זיך אָנרופֿן אַ אום־אונטערבראָכן דור פֿון מײסטערים [Plasseraud, 2008]. אַ מנהג אַריבער־געטראָגן אין דער מערער בּראַנשעס Shor פֿאָדערט אַפֿילו אַן אָנקונפט אַרופֿגײנדיק צו Nahmanide, דער גרויסער קאַטאַלאָניסטער מײסטער פֿון דעם דרײצנטן יאָרהונדערט; אויב אַזאַ פאַמילם־פֿעדן, ווי עס אַרום זאָכן פֿון גנבּה רביניקע גענעאַלאָגיעס, איז זיין מער פֿאַמילם־זיכרוןְ ווי אַרכיוו־שטיק אַז איז צו פאַרשטיין, זי דערצײלט גע־נוג דעם שבק פֿון דיזע משפּחות צו זיך אָנשרײבן אין דער העכסטער קאָנטינוירטקײט פֿון ייִדיש־װיסן [Rav-SIG: Surnames of Rabbinical Families — JewishGen].
קאַפּיטל 4: Osias Schorr און דער מרד פֿון יידיש־הצנעות
אין דעם נײנצנטן יאָרהונדערט, דער נאָמען Schorr האָט זיך אָנגעװיזן אין אַ רדיקאַל־נייע ווײז, נישט מער דורך געטרייאויט צו דער מסורה אָבער דורך אירע באַגשטרײט. Osias (Yehoshua Heschel) Schorr, געבוירן אין Brody, אין Galicia, איז דער אַנטיקריסט־קאָפּ פֿון דער מאָסט אָנביגזאַם פֿליגל פֿון דער Haskalah, די ייִדיש־הצנעות. די אָטאָריטאַטיוו ביאָגראַפיעס שטעלן אים ארױס ווי אַ אָפֿנטלעך־שרײבער און דער גלער, מ`מצא אַ בהערטער פאַמילם אַז פֿאָרמעגנדיקער, אָריענטאַלשטער דורך בּונדים אַז דער Landau און דער Ephrussi [Schorr, Osias (Josua) Heschel — Österreichisches Biographisches Lexikon]. דער גאַנצער לעבן, זײן דנקן איז געװאָרן אַלץ און אַלץ רדיקאַל: שאַרף קריטיק פֿון דער Talmud און פֿון דער רביניק־אויטאָריטעט, ער האָט געטראָגן די בנאָנער פֿון אַ גייסטיקער רעפֿאָרם אָן צוקאָמװאָרף.
Brody, זײן שטאָט־גבול, איז געווען אַ פֿון דער גרויסע קוועלן פֿון דער Haskalah אין Galicia, ווו'ס האָט געפּלוצט אַ דור פֿון העברייסק־שרײבערס אַז געפּינטלץ מיט קריטיקער־גײסט. די געשיכטן פֿון דער מאָדערנער העברייסקער־ליטעראַטור האָבן געבונדן Osias Schorr, און זײן בּרודער Naphtali Mendel Schorr, צו דעם קרײז פֿון בּראָדער־געלערטע אַז האָבן געמאַכט פֿון אירן שטאָט אַ פּלאַץ פֿון דער ייִדיש־הצנעות אין מערעב־מיטל־איראָפּע [תולדות הספרות העברית החדשה — Jewish Galicia & Bukovina]. דער אַוגפּרוג האָט פֿאָרלענגערט דעם באַװעגונג אַנגעהויבן דורך די גרויסע Haskalah־משכילים פֿון Galicia — Nachman Krochmal, Salomon Judah Rapoport, Isaac Erter — דעסן אָנשילומב־ניט לשון העברייסק און דער ווילן צו אָנניטײן דער ייִדיש־קולטור האָבן אױסגעבילדן אַ גאַנצע שול [HASKALAH — JewishEncyclopedia.com].
דער וועג פֿון Osias Schorr באַלײכטן אַ גרונטלעך שפּאַנונג פֿון ייִדיש־מאָדערניטעט: דער דורכגאַנג פֿון אַ ייִדישקײט אָנגעגרינדט אויף דער אויטאָריטעט פֿון דער מסורה צו אַ ייִדיש־קולטור אָנלאָזט, קריטיש, היסטאָריש־פּאַסערלעך. Gershom Scholem האָט אַנאַליזירט דער וטּאַנספּאָרמאַציע ווי איינע פֿון די מאַטרׁץ־לעבנס פֿון קאָנטעמפּאָרערי אַזיביק ייִדישקײט, ווו דער רעליגיעזער אירב־לאָז טרִענספַּאָר זיך אין דער לערן־עצם און אין דער ירושה [Scholem, 2000]. עס איז אַ טראַפּישער פּאָינט אין דעם וועגן: דער נאָמען Shor, אַלטמאָל געהענט דורך די מאָסט אָרטהאָדאָקס הלכה־דעקרטרס, דינט אַלע־דּים ווי אַ חתימה פֿון איינס פֿון די מאָסט אַנערגיש בניגוד פֿון אירער אויטאָריטעט. די שושלת Schorr האָט מיט זך, מיט זיך, דער דרָמַע פֿון דער ייִדיש־מאָדערניטעט.
קאַפּיטל 5: Moses Schorr, דער אָריענטאַליסט און דער עד פֿון דער קאַטאַסטראָפּע
אין דער קער פֿון דעם צװאָנציקסטן יאָרהונדערט, דער נאָמען ערײכט אַ נייע דיגניטעט מיט Moses Schorr (1874-1941), אַ פִיגור אַז סינטעסיזן די צוויי זײטן פֿון דער שושלת: דער טיפקײט פֿון רעליגיעזם־װיסן און דער אַמביציע פֿון מאָדערנער גלעט. היסטאָריקער, אָריענטאַליסט, ספּעציאַליסט אין אַלטע סעמיטיש־שפּראַכן און אין די געשיכטן פֿון יידן פֿון פּוילן, ער איז געווען אויך רב אין Warshey און פּאַרטייילטער אין דער פּוילן־עפֿנטלעך־לעבן, זיץנדיק ווי סנאַטאָר. אין זײנס פּערזאָן זײנען שיתייף די רביניק־מסורה, די אוניווערסיטעט־װיסן און די בּורגער־פּאַסערלעך פֿון אַ ייִדיש גמיינע פֿון פּוילן אַז איז געווען דער גרעסטער אָנצאָל אין איראָפּע.
זײן ערכש אַלס היסטאָריקער איז געלעגן אין דער גרויסער באַװעגונג פֿון אָנשטעלן אַ וויסנשאַפטלעך ייִדיש־היסטאָריאָגראַפיע, אָנגעשטיצט אויף אַרכיוו־שטיקער, נאָטאַרס־אַקטן און אַדמיניסטראַטיוו קוועלן — די אַקזאַקט גלטענד־סקוליץ פֿון דער דינאַסטיש־זיכרון קאָװערטיד אין די פּריוירע קאַפּיטלס. דער מעטהאָד, וואָס גראָבט אַרױס די קאָנקרעטע לעבן פֿון ייִדיש גמיינעס פֿון די לעגאַל־דאָקומענטן, ווײַטערט א traditsiē פֿון באָאַختונג צו עקס-פֿאָנטן וואָס די וויכטיקקײט פֿאַר דער אַלט־טאָג איז דעמאָנשטרירט דורך ווערקער ווי יענע פֿון Amnon Linder אױף יידן אין די לעגאַל־קוועלן פֿון דער אַלט־מיטל־אַלטער [Linder, 1997]. ביי Moses Schorr, דער דאָקומענט־קורחתעות האָט דינט צו צוריק־שטעלן צו יידן פֿון פּוילן אַ געשיכטן פּול אַרײן אין די גשיכטן פֿון דעם לאַנד.
דאס גורל פון Moses Schorr זיגלט טראגיש די געשיכטע פון דער שושלת אין מזרח־אירופע. ארעסטירט אין די פרי טאגן פון דער צווייטער וועלט־מלחמה, ער איז געשטארבן אין דעפארטאַציע אין דער סאָװעטיש־יוניאָן אין 1941, קרבן פון דעם טאָטאַליטאַרישן מעכאַניזם וואס האָט פאַרשלינגן דעם גאנצן פוילישן יידישקייט. זײן פאַרשװינדן סימבאָליזירט די פאַרניכטונג פון אַ וועלט — דער פון די גרויסע יידישע צענטערס אין פוילן און גאַליציע ווו דער נאָמען Schorr האָט געבליית פונם מענטשן־אַלטער. די הרהורים פון Esther Benbassa וועגן דער קאָנסטיטוציע פון אַ קאָנטעמפאָראַרער יידישער אידענטיטעט וואס איז לאָמיר זאָגן סטרוקטורירט דורך די זיקערונג פון דער לידן און קאַטאַסטראָפע, מען געפינט דאָ אַ שמערצן־פול קאָנקרעטע ילוסטראַציע [Benbassa, 2007]. די פאָסטעריטעט פון דעם דיקימער — ווי אַ סך טראָגער פון דעם נאָמען — ווײט מען איצטער דורך די ראׁש־בנויה דיאַספאָרע אין ישראל און אין די אַמעריקעס.
קאַפיטל 6: מיגראַציעס, דיאַספאָרעס און פערזיסטאַנץ פון אַ נאָמען
די געשיכטע פון Schorr האָט נישט הלט אַנטשטעלן בײ דער גרענעץ פון מיטל־אירופע. ווי די אַנמשּׂנהמל מערהייט פון יידישע אַשכּנזישע משפחות, די טראָגער פון דעם נאָמען זענען אַװעקגעװאָרפן געװאָרן פון די גרויסע מיגראַציע־װעלן פון דער שפעט־19טן און 20טן יאָרהונדערט: אַװאַנדרונג קעגן צפון־אַמעריקע וואס לויפט אַװעק פון עלנד און פאָגרומס, און דאָן טשוטנאָפערטיילונג וועלטלעך אַלס מעשּׂ פון דער שׁוֹעה. אױף אַמעריקאַנער ערד, דער נאָמען האָט זיך געהאַלטן אונטער זײנע גאַליציער־שרײבאַרטן, בײ דעם נאָמען־דאָקומענטאַציע סיקנאַלס אַז Schorr קען אָט זען אַמעריקאַנאַיזד פון נעמען פון פאַרשיידן אָריגינס, טריבן־שפור־ווירט פאַר דעם גענעאָלאָגיסט [Last name SCHORR: origin and meaning — Geneanet].
עס איז דאָ אַז די טראַדיציע און דער אַרכיוו גיין אַרײַן אין דיאָלאָג — און מאַנכמאָל אין ספּעק. סך משפחות Schorr איבערמיטלן מונדלעך אַ פּרעסטיژ־פול רבּנישער אָריגין, יאָ גאָר אַ יוחסין־לינעפּ וואס גייט אַריבער צו די גרויסע מדברים־האַלטער; די געלערטע רעפּערטוואַר קאָנפאָרמ אַז דער נאָמען איז יעטליך פאַרבונדן מיט רבּנינישע שושלות, אָבער נישט צו פּאַסקן יעדער איינצלן אַנפּרוך פון פילייַשן־לינק [Rav-SIG: Surnames of Rabbinical Families — JewishGen]. די מאָדערנע גענעאָלאָגיש־דיסציפּלין אַזוי ווי מען פּאַקטיצירט דאָס איצטער אין די גרויסע קאָמונאַל־פּראָיעקטן — אױף Brody, אױף גאַליציע, אױף ליטװאַן — פּערמאָג צו אָפּטיילן, פאָל־פֿאַר־פאָל, וואס שטייט בײ דער אַלעם־געשטעלטער־פאַקט און וואס איז קוקן קיין מונדלעך־טראַדיציע [Jewish Community of Brody genealogy project — Geni].
עס דאַרף לעצטנס זיין געדענקט אַז נישט אַלע פּערזאָנעס וואס טראָגן דעם נאָמען Schorr זענען אַנגעבונדן צו דער עברייער־רעיצע: דער נאָמען עקזיסטירט פול־שטענדיק אין דער גערמאַנישער און סלאַװישער שטרעפן, מיט זײנע אייגענע אטימאָלאָגיעס [Schorr — Wiktionary (אַנגליש)]. די פּלוראַליטעט איז נישט אַ שוואַכקייט פון דער שושלט, נאָר זײנע אמת: דער שעמן Schorr איז אַ קרייזווועג ווו שטולטן שונות געשיכטעס. פֿאַר דער יידישער בראַנַטש, דער נאָמען בלײַבט וואס ער איז געװען פון דעם אָנהייב — אַ בּיבליש־סימבאָל, דער «שטיער» פון דער סעגנונג פון Joseph, סימבאָל פון קראַפט און קאָנטינואָטעט, טראָגן דורך דער גלות, דער שּׁמוּס, דער רבעלליע און קאַטאַסטראָפע, פון מיטל־אַלטער Champagne ביז צו דעם איצטערדיקער דיאַספאָרעס.
