משפּחה Oesterreicher

דער פּאַטרוֹנימ Oesterreicher צערלעגט זיך מיט אַ באַמערקונגסװערטער קלאָרהײט. ער איז געפֿארמט אויף דעם טאָפּאָנימ Österreich — « אױסטרײַך » — פֿארמערט מיטן סופֿיקס פֿון שײַכות און אָריגין -er, װאָס דעזיגנירט אין דײַטש דעם יושב־לוקום אָדער אָריגינאַל פֿון אַ אָרט. Oesterreicher בדיוק גיין, «דער װאָס איז פֿון אױסטרײַך», « דער אױסטרײַכער » [Encyclopaedia Judaica, אַרטיקל « Names (Personal) »]. דער טאָפּאָנימ אַליין דעם ממקום אָריגין צו אַלטיִדיש Ostarrîchi, « דער קיסרטום פֿון מזרח », אַטעסטירט שוין אַז דער סוף פֿון דעם Xטן יאָרהונדערט, און דעזיגנירט די מאַרשן אָסטערן פֿון דעם האַילִק־אימפּעריע.

די גראַפֿיע Oe אין אַנפֿאַנג, אַן שטעלע פֿון דעם אומלױט Ö, איז אַ גאַנץ רעגולער אָרטאָגראַפֿישער וואַריאַנט און היסטאָריש געװײנלעך, בעסונדערש אין קאָנטעקסטן װו די טיפּאָגראַפֿיע האָט נישט האָבן דעם כּנַחייק, אָדער אין טראַנסקריפּציעס אױסערהאַלב פֿון דער גערמאַנישער ספּיר — פּרעצויז דער פּאָל ווען דער נאָמען איז דער טראָגן אין איטאַליע אָדער אַנגעשריבן אין לאַטײנישע און איטאַלאינישע רעגיסטערן [Encyclopaedia Judaica, אַרטיקל « Names (Personal) »].

די קאַטעגאָריע נאָמען — די פּאַטרוֹנימן דערװײַטערט פֿון לענדער, פֿון רעגיאָנען אָדער פֿון שטעט פֿון אָריגין — איז איינס פֿון די עלטעסטע און מעסטן פּאָפּולער צװישן יידן פֿון מיטל־ און מזרח־אָיראָפּע. פֿאָר די אַלגעמײנע אַוטוקטלעגונג פֿון ספּיט־קינות פֿאַמיליע נאָמען דורך האַבסבורגישע אַדמִנִסטראַציעס אין דער דרײ־שיבות פֿון דעם XVIII־טן און XIX־טן יאָרהונדערטן, דער סורנאָמען גיאָגראַפֿיש אָריגין האָט אַלץ דינען צו דיסטינגװיש אַן יחידות: מען האָט קרוי « דער אױסטרײַכער » דעם וואָס, אין אַ געגעבן קהילה, קום פֿון אַנדערש, פֿון אױסטרײַכער לאַנד. דער נאָמען פֿונקציאָנירט דעמאָלסט ווי אַ לעבעדיקע סכּל פֿון דער באַװעגונג.

עס גיט צו באַמערקן אַן אַלטריקשער פּוקט: אַ טאָפּאָנימיק פּאַטרוֹנימ סטעבלישעס נישט אַן אָריגין אין דעם ביאָלאָגיש זײַן, אָבער סיגנאַלִרט אַ הערקונפֿט פּערסִפּטיוונג אָדער קליימד. Oesterreicher דעזיגנירט אַלזוי, אין דער מִטן פֿון קהילאָת היסטעטעבלִשט, אַ פֿאַמיליע אַיידענטיפֿיד ווי קום פֿון אױסטרײַך — אָן אַז די הערקונפֿט דוקטע אַליין, זאָל זײן האָלטן פֿאַר אַ בעװײַז שטרענג גענעאַלאָגיש [Encyclopaedia Judaica, אַרטיקל « Names (Personal) »].

דער עצם געגנווארט פון אַ גרמאַנישן פאַמילינאַמן צווישן יידישע פאַמילִיעס אין איטליע פאָדערט צו אַ ווײַטער פון די גרויסע מיגראַציע־שטרעמנס אין דער גישיכטע פון מיטלאַלטערדיקער און מאָדערנער יידישער פארזאָמלונג: דער איבערגאַנג פון אַשכנזישע יידן פון די רײן־טעלער, באַװַריע, שװַאַביע און עסטרײַך־ארץ צום צפּונצ'ק פון דער איטאַלישער האַלבינזל. דער מאָװאָמענט, אָנגעהויבן שוין אין דעם דרײַצנטן יאָרהונדערט און בעשלוניקט דורך די אַוסטרײַבונגען און פּערסעקוציעס פון דעם פערצנטן און פינפצנטן יאָרהונדערט, האָט גיפיר אַ סך פאַמילִיעס צום איבערגאַנג פון די אַלפן צו אַנגעזעצן זיך אין טריעסט־פּרוװינץ, װאָנעציע, לאָמבאַרדיע און פּיעמאָנט [Encyclopaedia Judaica, ארטיקל « Italy »].

די איבערװידערהאָלטע אַוסטרײַבונגען, וואָס די יידן האָבן געליטן אין דן עסטרײַך־טעריטאָריעס — נאָמענטליך די אַוסטרײַבונג פון שכם פון דער נידערשטער עסטרײַך אין 1420-1421, בקנוי אונטער'ן נאָמן פון Wiener Gesera — האָבן גיטרײַבן צום סוד גאַנצע פאַמילִיעס, וואָס האָבן מיטגענוומן זיך, אין זייערע פאַמילינאַמען, דער זכרון פון זייער אָריגינאַל ארץ [Encyclopaedia Judaica, ארטיקל « Vienna »]. עס אין דעם קאָנטעקסט אַז די נאַמען וואָס זיינען פון טיפּ Tedesco (« דער דײַטשער »), Todesco, Morpurgo (פון מאַרבורג אין שטיערמאַרק) אָדער Oesterreicher (« דער עסטרײַכער ») האָבן זיך דערװוירציילט אין די רעגיסטראַציע־בוכלעך פון איטאַלישן קהלות, מאַרקירט דאָ די שושלות ווי אַנדערש פון די ּאוטאַכטאָנע איטאַלואָ יידן און פון די ספאַראַדים יידן וואָס זיינען אַנגעקומן שפּעטער.

דער ווענעציאַנער רעגיאָן איז געװען אַ פּרילעגירטער אָרט פון דעם אַשכנזישן אַנגעזעצנוועם. דער געטאָ פון ווענעציע, אינסטיטוציעט אין 1516, האָט אַרײַנגעהאָלטן אַ « nation tedesca » — די קהלה פון יידן פון גרמאַנישן אָריגין — אַז האָט געהאַט זייערע אײגנע שולעס, דרונטער די Scuola Grande Tedesca און די Scuola Canton [Encyclopaedia Judaica, ארטיקל « Venice »]. די פאַמילִיעס, וואָס האָבן געטראָגן אַ נאָמן ווי Oesterreicher, האָבן זיך אַטעװראַטליך אָפנגעשטעלט אין דעם טרענד, ווו די ליטוּרגיע פון אַשכנזישן מנהג און די יידיש־דײַטשע שפּראַך זיינען געבליבן בעים בחיים אין אַ סך דורותים.

דער אוילצו־האָלטן פון אַ גרמאַנישן פאַמילינאַמן קלאָר אין מיטן איטאַלישן אָנאָמאַסטיק זײגט מיטן כֿל אַ צװײַפאָלדיקע טרייַ: צו אַ שפּעציפיש גיאָגראַפישן אָריגין און צו אַ ריטואַל־ און קולטור־שיינונג וואָס איז אַנדערש. דער נאָמן Oesterreicher, אַ מחזיק אַזוי ווי ער איז אָדער איטאַליניזט, איז אַ־זעלבס אַ דאָקומענט פון דעם געשיכטע פון קהל־מוויזקום.

דער אט־שטאָל פון רעפֿערענץ פֿאַר די איטאַליענישע אינשריפֿט פֿון דעם נאָמן איז, אָן קיין שום ספֿק, דאָס ווערק פֿון Samuel Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, פּובליצירט אין Florence אין 1925 [Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, Firenze, 1925]. דער רעפּערטואָר, בתראשונה פֿאַר איינער פֿון די ערשטע סיסטעמאַטישע אַרבעטן וועגן יידישע משפּחה־נעמן פֿון דער פּענינזולע, צייכנט אַרײַן און קלאַסיפֿיצירט הונדערטער פֿון משפּחה־נעמן, מיט שטענדיקן אָפּמערקונג אַז זייער פֿאָרם, זייער משמעות און, ווען עס איז מעגלעך, זייער געאָגראַפֿישער אָריגין.

Schaerf שטעלט Oesterreicher צווישן די יידישע משפּחה־נעמן וואָס זענען געווען פּרעזענט אין איטאַליע, אידענטיפֿיצירנדיק עס ווי אַ משפּחה־נאָמן פֿון עסטערײכישער הערקונפֿט. דער צייטל קאָנפֿירמט, דורך אַ דאָקומענטאַרישע קוואַל פֿון רעפֿערענץ, וואָס די לינגוויסטישע אַנאַליז האָט סוגעריד: די פּרעזענץ אין איטאַליע פֿון אַ אָדער מער ווי אַ יידישע משפּחה וואָס טראָגן אַ נאָמן וואָס בינדן זיי עקספּליצית צו די האַבסבורגישע לאַנדער [Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, Firenze, 1925].

די אַרבעט פֿון Schaerf איז אַ טייל פֿון דער גרעסערער באַװעגונג פֿון איטאַליענישער יידישער גלומות פֿון דעם אָנהייב פֿון דעם 20סטן יארהונדערט, געזירט צו דאָקומענטירן און צו באַשיצן דעם אָנאָמאַסטיק דער עדות פֿון די קהילות פֿון דער פּענינזולע, אין אַ צייט ווען זיי האָבן דורכגעמאַכט אַ טיפֿע ינטעגראַציע אין דער לאַנדשאַפֿט פֿון דער ציווילנ גזע אַפילו בלײַבנדיק אַנגעבונדן צו אייגן מעמורי. זײַן רעפּערטואָר בלײַבט, אַ יאָרהונדערט שפּעטער, אַן אומערלאָזלעך אױסגאַנג פֿאַר אַלע אַנטערזוכונגען וועגן יידישע משפּחות אין איטאַליע, און עס איז דורך עס אַז די שושלת Oesterreicher קומט צום דיגניטעט פֿון דער אַרכיוו.

דאָך מוז מען בעטוענן די גבולות פֿון דער קוואַל דער: Schaerf רעגיסטרירט דעם נאָמן און זײַן פּרעזומטער אָריגין, אָבער ער גיט נישט קיין דעטאַילירטע געניאַלאָגיע, קיין דאָק קאָמיוניטאַר לאָקאַליזאַציע, קיין כראָנאָלאָגיע. די אינשריפֿט איז דערפֿאַר סיכער, אָבער זי עפֿנט מער שאלות ווי זי שליסט — הער־ווייָט דעם חוקר צו שטעלן די מילן קעגן אַנדערע קאָרפּוס, קהילה־רעגיסטער, נאָטאַרים־אַקטן און ליסטן פֿון בײַטראַגן פֿון דעם געטו.

אם ענף איטלקי מעיד עליו Schaerf, השם Oesterreicher היה הרבה יותר נפוץ עדיין בעל־מוצאו, בחלל דוברי גרמנית. שם הוא מופיע בקרב שמות המשפחה היהודיים הנפוצים בקיסרות אוסטרו־הונגרית, בבוהמיה, במורביה, בהונגריה ובאדמות גרמניות, כאשר ההידברות של שמות משפחה יהודיים הוטלה על ידי גזירות של Habsburgs, בעיקר Toleranzpatent של ‏Joseph II (1782) וההנקיות של פטרונימיזציה בעשורים שלאחר מכן [Encyclopaedia Judaica, ערך « Names (Personal) »].

במסגרת ניהול זה, שמות גיאוגרפיים כמו Oesterreicher הוקצו או אושרו תדיר למשפחות שמוצאן האוסטרי היה ידוע, או פשוט כהגדרה גנרית. השם התגבש כך לאחד משמות המשפחה « של מדינה » רבים — לצד Pollak (הפולני), Bayer (הבווארי), Unger או Hungerleider (ההונגרי) — שמסמנים את רישומי היהודים של מרכז אירופה [Encyclopaedia Judaica, ערך « Names (Personal) »].

כמה אישים בעלי חשיבות נשאו שם זה בספירה דוברת הגרמנית, העידו על התפוצתו. אפשר להזכיר, לשם המחשה של החיוניות של השם המשפחתי, רופאים, אנשי מדע ואנשי אותיות יהודים מהמאות השמונה־עשרה והתשע־עשרה שהתגוררו בווינה, בפראג או בבודפשט. מבלי להיות כפופים לתמהוני גנאלוגיים — כיוון ששיתוף שם משפחתי טופוגרפי אינו משתמע על קרבה דם — נוכחויות אלה מאישרות את העיגון של השם בנשימה החברתית של התאורה היהודית והשחרור של מרכז אירופה.

התפוצה זו בין איטליה לאירופה המרכזית משרטטת את הפרופיל של שם משפחה « דיאספורי בריבוע »: נשמע מהגירה פנימית לתחום דוברת גרמנית, כך נישא דרומה על פני האלפים, השם Oesterreicher ממחיש את הניידות של קיומה היהודי באירופה, כאשר המוצא המוצהר בשם ומקום ההתיישבות בפועל נפרדים לעתים קרובות על ידי כמה מאות שנים וכמה גבולות.

וואָס בלייבט, פֿאַר אַ משפּחה ווי די Oesterreicher, פֿון דער באַגעגעניש צווישן דער אַריבערגעגעבענער זכּרון און דעם דאָקומענטירטן אַרכיוו? דער נאָמען אַליין איז אַ קנוטפּונקט. ער טראָגט, אין זײַן דורכזיכטיקייט, אַ זכּרון פֿון אוּרשפּרונג — „מיר קומען פֿון עסטרײַך" — וועלכן דער אַרכיוו, אונטער Schaerf׳ס פֿעדער, קומט באַשטעטיקן, אינדעם ער אים פֿאַרשרײַבט אין דער רשימה פֿון ייִדישע משפּחות פֿון איטאַליע [Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, Firenze, 1925]. די מסורה און דאָס דאָקומענט ענטפֿערן זיך דאָ אָן זיך צו קעגנרעדן: דער נאָמען זאָגט אַן אָפּשטאַם, און דאָס רעפּערטואַר האַלט עס פֿעסט.

דאָס גורל פֿון ייִדישע משפּחות פֿון מיטל־אייראָפּע און איטאַליע אין 20טן יאָרהונדערט איז געווען צייכנט מיט די טראַגעדיעס פֿון יענע צײַטן. די ייִדישע קהילות פֿון איטאַליע האָבן, נאָכן אָננעמען פֿון די פֿאַשיסטישע ראַסנגעזעצן פֿון 1938, דערליטן אויסשליסונג, און דערנאָך, נאָכן סעפּטעמבער 1943 און דער דײַטשישער אָקופּאַציע, דעפּאָרטאַציע [Encyclopaedia Judaica, אַרט. « Italy »]. די משפּחות פֿון אַשכּנזישן אוּרשפּרונג פֿון דעם ווענעציאַנישן און צפֿון-איטאַליענישן ראַיאָן, ווי אויך די ייִדישע משפּחות פֿון דעם עסטרײַך-אונגאַרישן ראַום, זײַנען געווען צווישן די קרבנות פֿון דער שואה. יעדע גענעאַלאָגישע אויפֿשטעלונג פֿון דער שושלת Oesterreicher מוז, לויטן פֿליכט פֿון זכּרון, אָפּרעכענען מיט דעם וויכטיקן אָפּרײַס אין דער אַריבערגאַבע.

די פֿאָרשונג אויף אַזאַ שושלת וואָלט הײַנט ווינציקן צו קרייצן עטלעכע קאָרפּוסן: די רעגיסטערן פֿון די איטאַליענישע קהילות (Venise, Trieste, און די שטעט פֿון דעם צפֿון), די פּאַטראָנימישע דאַטאַבאַזעס פֿון מיטל-אייראָפּע, און די זכּרון-אַרכיוון וואָס זײַנען גיעווידמעט די קרבנות פֿון דער פֿאַרפֿאָלגונג. עס איז אין דעם דיאַלאָג צווישן דעם געשריבענעם שפּור און דעם אַריבערגעגעבענעם זכּרון וואָס קען זיך אויפֿבויען, שטיק נאָך שטיק, די געשיכטע פֿון אַ משפּחה וועמענס נאָמען אַליין איז אַ הכרזה פֿון וואַנדערונג.

אַזוי אַנטפּלעקט זיך דער פּאַטראָנים Oesterreicher ווײַט מער ווי אַ תּוית: ער איז אַ צונויפֿקאָכונג פֿון געשיכטע, אַ מיגראַציע-דערציילונג אײַנגעשריבן אין צוויי זילבן, און אַ קאָנטאַקטפּונקט צווישן דער משפּחישער זכּרון פֿון אַן עסטרײַכישן אוּרשפּרונג און דעם איטאַליענישן אַרכיוו וואָס טראָגט דערפֿון עדות.

ביי דעם סוף פון דעם וועג, לאָזט זיך די Oesterreicher שושלה פאַרגריפן ניט ווי אַ גנאַליגישער בוים וואָס איז גאַנץ אָפגעבלאָזן — די פרויות וואָס איז אַריין, לאָזן עס ניט צו — נאָר ווי אַ קאָהערענטער בינדל פון קונפערגענטע אינדיצן. דער נאָמען הייסט «דער עסטרײכער» און געהערט צו דער גרויסער משפּחה פון טאָפּאָנימישע איידן־שטאַמנעמן פון דער גערמאַניש־שפּראַכיגער אײראָפּע [Encyclopaedia Judaica, ארטיקל «Names (Personal)»]. זײן פּרעזענץ אין איטאַליע, טובל דורך Schaerf אין 1925, עדות פון דער אַשכּנזישער מיגראַציע וואָס, פון מיטלאָלטער ביז מאָדערנע צײטן, האָט געפּירט אַ סך משפּחות פון האַבסבורגישע לענדער קיין צפּון־צנטראַל אַלװאַס איטאַליעניש פּענינזולע [Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, Firenze, 1925 ; Encyclopaedia Judaica, ארטיקל «Italy»].

וואָס מען קען בגדרי זאָגן מיט סיחוק פעלן אונטער אָנאָמאַסטיק און דאָקומענטאַרישע אײַנשרײבונג ; וואָס בלײַבט קנסידראַל בעטרעפט דער נאָחיים גנעאָלאָגיע, די פיליאַציעס און דער אינדיווידואַלן אִיטינעראַריס. דער באָך וואָט זיך מיסטירלי געשיידן די צװײ אָרדנונגן, קאָנפאָרם צו דער פארדערונג פון עדנעסט וואָס גאווערנס אַלע געשיכטן פון די דיאַספּאָרעס. די Oesterreicher שושלה בלײַבט, אַן סך מאָל, אַן עינלאַדונג צו וועיטערן דעם חקר אין קאָמוניטאַרן אַרכיוו־פאָנדן און פאַטראָנימישע רעפּערטוַארן. אָבער זײן נאָמען, צו זיך אַלײן, זאָגט שוין דאָס עסנציעל : אַ אידישע משפּחה מארקירט דורך די פאָרצײכונג, וואָס האָט געטראָגן אַװעק דאָס עסטרײַך אין זײַן שטאַמנאָמען ביז צו דער אִטאַליענישער ברעגן.