משפּחה Muggia

אַם־שׁם אונומאַסטיק, פּאַטראָנים אַזוי װי Modena, Pisa, Ancona, Recanati, Rimini, Fano, Volterra זייַנען געװאָרן דער פּראָטאָטיפּ. Muggia זיך איינשרײַבט אין דער זעלביקער רײַה. דער קאַטאַלאָג פֿון Schaerf, װאָס בלײַבט דער מערקער־כלי פֿאַר די לימוד פֿון יידישע נעמן אין דער הלב, טראָגט דעם פּאַטראָנים און קנופּט אים צו דער איטאַליענער קרײַז [Schaerf, 1925].

נאָר עס איז נײטיק פּרודנץ מעטאָדיק־עסנציעל: פּאַקט אַז א משפּחה טראָגט דעם שם פֿון א ציבור מיטל נישט דינגן אַז זי האָט דאָרטן געלעבט שטאַנדיק, אָדער אַז זי איז דאָרטן עקיקוראַליק. דער שם קען זיין געװאָרן צוגעלייגט צו אַ אָפֿאָר־אַנציילעס פּאַסירענדיק, אָדער שאָטער דורך חתונה, אָדער פֿאַרטראָגן נאָך קורץ-באָל. דָס וואָס אָנאָמאַסטיק שטעלט זיכער איז דער סימבאָליש באַנד צװישן דער שׁושׁלת און דער ארט; דער יתום־געשיכטע פֿון אַנזיידלונג, האָט א צו זיין אומשטענדליך רעקאָנסטרוקט. דער חילוק צװישן דער זיקרון געטראָגן פּונקט דעם שם און דער דוקא-געשיכטע פֿון די מענטשן איז אין שלב פּון דער משמעות וואָס Yosef Hayim Yerushalmi האָט שטעלט אין מיטן פּונקט פֿון יידישער דעבאַטן פּונקט דעם עבר, אין אָפּאָנירן קאָלעקטיווער זיקרון איבערגעגעבן־פּונקט קריטיש היסטאָריק־אַנטערזוך [Yerushalmi, Zakhor, 1984].

צו צוגעבן אַ פאַמיליע וואָס איז בענאָמט נאָך אַ שטאָט אין איסטריע, דאַרפ מען ערשטער פֿאַרשטיין דעם יידישן רוים אין וועלכן זי איינגלידערט זיך. נאָרד־אָסטן איטאַליע — וויניציע, דער וויניציער לאַנד, פֿרײול, איסטריע און, שפּעטער, טריעסט — געשטאָלטן איינעמ פֿון די גרויסע קרייזווועגן פֿון דער איראָפּייישער יידישער לעבן. וויניציע איז געווען דער אָרט פֿון דער ערשטער ינסטיטוציאָנעלער געטאָ אין דער געשיכטע, אויסגעשטעלט אין 1516, און דעם מאָדל פֿון אונטערדריקטער בעגרעניצונג אָבער אויך פֿון אָרגאַניזירטער קאָמוניטעץ לעבן האָט זיך אומגעבלאָזן איבער דער גאַנצער האַלב־אײראָפּע.

Robert Bonfil האָט שטאַרק אַרױסגעהױבן אַז טראָץ די בעגרענצונגן, די איטאַליענישע רענעסאַנס איז געווען פֿאַר די יידן אַ צײט פֿון באַמערקונגסווערטער קולטור־ערנײערונג, בעצעיכנט דורך אַ פּאַראַדאָקסאלע integraciє: אין א לידע צעטרענט און טיף אײנגעזונקן אין דער אַרומיקער ציוויליזאַציע, די יטאַליענישע יידן האָבן מיטגענומן אין דער געלערנטער קולטור, אין הנדל, אין פינאַנצן און אין מעדיצין [Bonfil, Jewish Life in Renaissance Italy, 1994]. די קאָמוניטעטן פֿון נאָרד האָבן פֿאַרזאַמלט דײַעִרשמנמיק קאָמפּאָנענטן: די italkim יידן פֿון אַלטער שטאָמ, די אַשכּנזים געקומן פֿון גערמאַנישע און אַלפּיניסטישע לענדער, און, פֿון יבערשפּילן אָנװאַנדן אָנװאַנדן, סעפֿאַרדים און די „Ponentins".

עס איז אין דעם קאָנטעקסט אַז איז אָנגעשטאַנען אײנער פֿון די גרויסע פֿוירן פֿון דער געגנט: טריעסט. פֿרײער האָפֿן אַנטװיקלט דורך די האַבסבורגער אין די XVIII. יאָרהונדערט, האָט טריעסט אַנגעצויגן אַ גרויסע יידישע פּאָפּולאַציע און איז געװאָרן, בײ דער דרײערונג פֿון די XVIII. און XIX. יאָרהונדערטער, אַ בלויענדיקער צענטער. זײן מיטל­בארער נאָחט צו Muggia — די צוויי ארטן שאָוען זיך אויף דעם זעלבן גאָלף — מאַכט עס בזונדער בעפֿאַג אַז טריגער פֿון דעם נאָמען Muggia האָבן זיך צוגעציגן צו דעם גרויסן שטאָט־פּאָלן, לוט דעם קלאַסישן באַװעגונג דורך וועלכן די אײנװוינער פֿון קליינע ארטן שטרימן זיך צו די רעגיאָנאַלע מעטראָפּאָלן. די אַנטנאָמ, קאָנזיסטענט מיט דער ערדקונדע און מיט דער באַקאַנטער מיגראַציע־דינאַמיקן, בלײבט אָבער צו קאָנפֿירמירן פּון פּלוץ־קייפּ לוט די קאָמוניטעץ־רעגיסטערס.

די ינטעלעקטואַלע און קונסטלעריסטע פּראָדוקציע פֿון די קאָמוניטעטן איז אַן אויך געווען באַמערקונגסווערט. די איטאַליענישע וואַרקשאָפּס האָבן געװאָרט העברעיִשע האַנטשריפֿטן מיט גרויסן שיינקײט פּענטדער אַ בעװײַס פֿון דער קולטור־רײַפֿקײט פֿון די יידן פֿון דער האַלב־אײראָפּע, ווי עס האָט געלערנט Giulia Tamani [Tamani, Manoscritti ebraici decorati in Italia, 2010]. די צירקולאַציע פֿון בוכים און פֿילאָסאָפישע געדאַנקן האָט באַגלײט די פֿון מענער, און איטאַליע איז געווען אײנס פֿון די גרויס־ריים־פּלעצער פֿון טראַנסמיסיע פֿון דער יידישער מחשבה מידות־אַלטערטום־ו־מאָדערן־צײט [Sirat, La philosophie juive au Moyen Âge, 1983].

די פראגע וואַס מִען ווַען און ווִי דער נאָמן Muggia האָט זיך פֿעסטיגט ווִי אַ ערבלעך פּאַטרוֹנים פֿאַרדינט אַ דילַייקט בחִינה, וואו דער מסורה און דער אַרכיוו איז בא זיי. אין דער יידישער איטאַליענישער וועלט, די סטאַביליזאַציע פון דער משפּחה נאָמען איז געווען אַ לאַנגע פּראָצעס, נעמענדיק די צַייט פֿון דעם שפּעט מיטלאַלטער ביז דער מאָדערנער צַייט. לאַנגע יאָרן, דער ידענטיפיקאַציע האָט זיך געטאָן דורך דעם פֿאָרנאָמן בא דעם נאָמן פֿון אַטאַ (ben/bar) אָדער אַ אינדיקאַציע פֿון דער מאָביל הערקונפט. דער דורכגאַנג פֿון אַן אָקאַזיאָנעל גיאָגראַפיש דעזיגנאַציע — „אַזוי אֵינער, פון Muggia" — צו אַ פּאַטרוֹנים גיבן פון דער גענעראַציע צום גענעראַציע מערקמאַלן אַ סאָציאַל דעצידירט שטוּפן.

דער משפּחה מסורה, ווִי ס׳איז שיך אָנקלאַפּט מינדליך אין דעם שושלות וואס טראָגן אַ נאָמן פֿון אַ אָרט, טענדס צו דערקלערן אַ דירעקט און אַלטער קאָנטיניוּיטעט מִיט דער לאָקאַליטעט. דער אַרכיוו, דער זידע, שטעלט מער רעזערװ: עס ווַייזט אַז דער יידישע איטאַליענישע איידענטיטעטן זײַנען אומגלויבלעך מאָביל געווען, און אַז די טאָפּאָנימיש אַנקערינג פֿון דעם נאָמן קען מִיטעקזיסטערן מִיט אַ עפֿעקטיװ רעזידענץ אַנדערש. ס׳איז פּרעצזיזלי דער סאָרט שפּאַנונג וואס Yerushalmi באַשרייבט ווען ער דיסטינגוויש די מעמורי — וואס סימפּליפיז, יוּנאַפיד און אַטאַקס — פֿון דער היסטארי — וואס פֿראַגמענטץ, נואַנסיז און דאָקיוּמענטס [Yerushalmi, Zakhor, 1984].

וואס מען קען ביטרן מִיט סיכערקייט, ס׳איז אַז די רעגיסטריישן פֿון דעם נאָמן דורך Schaerf אין 1925 אַטעסטס זײַן פּרעזענץ סטעיבל און אָנערקענט אין דער קאָרפּוס פֿון די יידישע איטאַליענישע פּאַטרוֹנימס אום אַנפאַנג פֿון דער 20-טער יאָרהונדערט [Schaerf, 1925]. דער רעגיסטריישן קאָנסטיטיוּטס דער מעסט סאָליד דאָקיוּמענטאַרי אַנקערינג פּוינט. אין דער אַפּשטרעם, דער פּרעצּײז ריקונסטיטוּציאָן פֿון דע גענעראַציעס דיפּענדס אַן דעם לאָקאַל סורסעס — קאָמיוּניטי רעדזשיסטערץ, נאָטאַריאַל אַקטס, פיסקאַל לאָיסטס, גרייװסטאָנס — וואס דארפן זייַן קאָנסאַלטד טאַון בִיי טאַון. דער פּרודענט אַפּראָטש בסתם צו האַלטן צוזאַמען די מעמורי פֿון דעם נאָמן, וואס פּוינטס צום Istria און דעם וונעציאַן וועלט, און די דאָקיוּמענטאַרי אַנספּרוך, וואס ריקוויערז קאָנקריט גענעראַציאָנאַל פּרופּס.

דער געשיכטע פון אִיטאַליענישע יידישע משפחות איז נישט בלויז געבונדן צו דער פּעניнасולע. פון דער מאָדערנער צײַט אָן האָט זיך אַ ברייטער נעץ פון זירקולאַציע פערבונדן די אִיטאַליענישע האָפּנים צו די קהילות פון דער מיטלנדישער ים. Livorno, ביזונדערש, איז געווען דער גרויסן מעמד פון אַן אִיטאַליענישער גלות־לארופ שטראַלנדיק צו נאָרדמאָריקע און דער Levant. Lionel Lévy האָט צוריק־פֿאָלגט דעם דעם „יידישן פּאָלק־פֿאָלג פון פּאָרטוגאַל" און זײַן Livorno־ער פּרלענגערונג, צײַגנדיק ווי די יידן פון Livorno — די Grana — זיך צעשפּריץ שכן צו Tunis, קלענדיק דאָרטן זייערע נעמן, זייערע מנהגים און זייערע אִיטאַליענישע קולטור [Lévy, La Nation juive portugaise, 1999 ; La Communauté juive de Livorno, 1996].

דער דעם תופעה איז חשוב פֿאַר פֿאַרשטיין דער מעגלעכער צעשפּרייטונג פון שמות־משפחה פון נױרדִיקן אִיטאַליענישן Origins: אַ נאָמן געבוירן אין דער Adriatic קונט, דורך דער דורות און דער האַנדל־מיגראַציעס, זיך אראפעלן זייער ווײַט ווײַג פון זײַן ווּיגע. די קהילות פון נאָרדמאָריקע — פון Tunis ביז Tlemcen און Sidi Bel Abbès — האָבן אַנגענומן אִיטאַליענישע עלמנטן וועמן זיך טראַסן בלייט אין דער לאָקאָלער אָנאָמאַסטיק [Botbol, Vie et destin de la communauté juive de Tlemcen, 2000 ; Archives rabbiniques de Sidi Bel Abbès]. מיר האָבן אָבער נישט, אין דעם קוואַלן דאָ מאָביליזירט, דירעקטע העווײַַזע פון אַ צווײַג Muggia אין דעם מאַגרעביערישן קהילות; די הׁיפּאָטעז פון אַ מערידיאָנאַלער צעשפּרייטונג מוז דעריֿבער בלײַבן אָפּן אָבער נישט אָן־געשטעלט.

וואָס בלײַבן זיכער, עס איז דער אַלגימײַנער קײדר: יידישע אִיטאַליענישע שמות־משפחה טרוגן אָן אין א מיטלנדיש־ימער אינטעגרירטן פּלאַץ, וווּ די שײַכות צו אַ „פֿאָלק" און די טרײַער צו אַ ריט גיכער אָפֿגעזאָגט ווי דער אַטאַשמענט צו אַ אָרט. די זכרון פון דער נאָמן שנעל מיט דער משפחות, און עס איז אין דאָס אַז דער שטודיום פון אַ שם־משפחה ווי Muggia האָט באַאָן וביילט צו אַ יחידות געגנד נור אִיסטריאַנער געאָגראַפֿיע שכן צו דער געשיכטע פון גאַנץ די יידישע גלויות.

ניצול פקטן בר-בדיקה, שושלת היא גם זה שאברים שלה מעבירים עליה לעצמם. המסורת היהודית נותנת מקום מרכזי לזכרון — zakhor, « זכור » — כהוראה מייסדת. זכרון זה אינו ראשית וקדם ארכיווני: הוא ליטורגי, משפחתי, נרטיבי. הוא מתועבר בסיפורי הבית, בנוסחי הטקס, בשמות החוזרים דור אחרי דור.

ליאון Askénazi הזכיר כי ההעברה היהודית משלבת את הדיבור החי ואת הכתב, וכי הזהות מתבנית בתוך המתח הפורה הזה בין המקובל לבין המקובע [Askénazi, La parole et l'écrit, 1999]. ארמן Abécassis הראה מצדו כמה שהחשיבה היהודית שורשה בחוויית הכמיהה וההעדר, בתנועה נצחית « מהמדבר לכמיהה » שאינה ללא הד עם החוויה הגלותית עצמה — זו של עם בדרך, נושא את הזהות שלו יותר בזמן מאשר במרחב [Abécassis, La pensée juive, 1987].

למשפחה כמו Muggia, המימד הזכרוני הזה מגבשש עצמו סביב השם עצמו. שם המשפחה הופך לווקטור של היסטוריה מעובה: הוא אומר מקור, שייכות לאיטליות יהודית, הכתבה בעולם אדריאטי. Maurice-Ruben Hayoun הדגיש כי הפילוסופיה היהודית תמיד השתדלה לחשוב על המשלוב הזה בין האוניברסלי לפרטיקולרי, בין המורשה המקובלת להשתנותה [Hayoun, La philosophie juive, 2023]. Isaiah Berlin, לבסוף, הרהר על מצב יהודי מודרני כחוויה יחודית של שייכות והיעקרות, נושא המאיר את גורל כל שושלת גלותית [Berlin, Trois essais sur la condition juive, 1973].

פרק זה עולה בקול קורא מזכרון המועבר יותר מאשר מהארכיון: הוא אינו טוען להצביע על עובדות, אלא להחזיר את המסגרת הרוחנית והאינטלקטואלית שבה משפחה יהודית איטלקית חושבת על עצמה ומספרת על עצמה.

עס איז דער פלichtקייט פון דעם היסטאָריקער, דעם ביליץ פון זיין סיחורות און סייַנע לוקן צו שטעלן. בעטרעפנדיק דער פאַמיליע Muggia, קענען עטליכע פֿאָרשלעג זיין היררארכיזירט לויט איהרן גראַד פון צוװערלעסיקייט.

באַשטעטיקט : דער שום Muggia איז אַ יידישער איטאַליענישער שום, באַשטעטיקט, אַנטלאָגט דורך Schaerf אין 1925 [Schaerf, 1925]. זיין עטימאָלאָגיע, וויס־קייט זיך בעציִען דעם שטאָטל Muggia אין Istrien, איז שטארק געגרונדעט אויף די באַקאַנטע מעכאַניזמען פון פאָרמירונג פון יידישע איטאַליענישע שומים.

ווײַכערש : אַנדערהאַלטן די געאָגראַפיע, דער שושלת שטעלט זיך אין דער ווענעציענישער און אַדריאַטישער געגנט, מיט בוואַרשיינדיקער אָריענטירונג צו די גרויסע רעגיאָנאַלע שטאָט־צענטערן, פֿאָרן אַלץ אַלץ Trieste, אַ הויפט־שטאָט פון נאָרד־אַדריאַטישער יידישקײט. דער אַלגעמײנער קאָנטעקסט פון יידישעס לעבן אין מאָדערנע איטאַליע איז גוט דאָקומענטירט [Bonfil, 1994].

קָאָניעקטורט : אַ מעגליכע אַוסדעהנונג פון דער שושלת צו מיטל־ים־דיאַספּאָרן — דורך Livorno און זיינע נעצן — בּאַלאַנגט צו דער הויפּאָטעז; זי איז פּלאַוזיבל לויט די אַלגעמײנע דינאַמיקן וויס דעשריבן ווערן דורך Lévy [Lévy, 1999], אָבער איז ניט דאָקומענטירט אין די קוואָלן וואָס דא זײנען פֿאַראַנטװאָרטלעך פֿאַר דעם קאָנקרעטן שום.

צו סוקן : די געניאַלאָגישע רעקאָנסטרוקציע אַלס זעלבער — סוקcessiоnען פון דורות, אידענטיפיצירטע פּערזענלעכקײטן, מתנות־פּולי־אַליאַנצן — דאָרף זיך קאָנסולטירן די רעגיסטערן פון די געמיינדן פון Trieste, Venecia און Venetia, די עפּיגראַפישע קלאָד פון יידישע בית־קברות, און די לאָקאַלע נאָטאַריאַטן־שאַץ. דאָס איז וואו מען גייט אָנטמאַן די מאַטיריע פון אַ קאַפּיטל פֿון מאָרגן, היינט נאָך צו שרײַבן.

דעם לוציִידיטעט וועגן די לימיטן איז נישט אַ שוואַכקײט: זי איז די קאָנדיציע פון אַן עהרלעכער געשיכטע, געטרוי דעם גייסט פון Zakhor וויס דיסטינגװירן שטרענג דעם דנקן פון דער ספּור [Yerushalmi, 1984].

די פאַמיליע Muggia שטעלט זיך דאַר ווי אַ קיצור פֿון דער אידישער געשיכטע פֿון נאָרד־אָסט־איטאַליע. איר נאָמען, געבוירן פֿון אַ קליינע שטאָט אין Istrie וואָס איז געפֿאַלן אין די אָרביטע פֿון Venise, טרעגט אין זיך די שפּור פֿון אַ הערקונפֿט און די אײַנשריפֿט אין אַ וועלט — יענע פֿון די אַדריאַטישע און ווענעציאַנישע קהילות, רײַך אין זייער קולטור, באַוועגלעך אין זייערע וועגן, טענעצער אין זייער זיכרון. די רעגיסטרירונג פֿון דעם פֿאַמיליע־נאָמען דורך Schaerf אין 1925 מאַכט דעם צו אַ מַרקעץ אנערקענט אין דעם קאָרפּוס אָנאָמאַסטיש יידיש אִיטאַליעניש [Schaerf, 1925].

אַנוואָס דעם ענד פֿון דעם וועג, לאָגט זיך אַ דאָפּלדיק אמת. אָדער האַלב, דאָס וואָס די אַרכיוו שטעלט אַרויס בלײַבט דיסקרעטן און מוז זײַן ריספּעקטירט ווי אַזוי: אַ נאָמען, אַ מוגלעך געאָגראַפישע הערקונפֿט, אַ דאָקומענטירטער היסטאָריש רײַם. אַנדערש האַלב, דאָס וואָס די זיכרון דורכגיבט איבערגייט דעם שטרענג־דאָקומענטירט: אַ צוגעהערקייט, אַ אידיש־איטאַליעניש־שטאַמ, אַ פּלאַץ אין דער לאנגער קייט פֿון דעגן. צווישן די צוויי רעגיסטר האָט דער וואָרק געזוכט צו האַלטן אַ עהרליכע באַלאַנס, אָן קינסטלעך אָפּצופּילן די שווייגן פֿון די קוואָלן. ווי האָט זיך דערמאָנט די פֿילאָסאָפיש טראַדיציע פֿון אידישע מחשבות, בלײַבט די אַדנטיטעט אין די טענזיע צווישן דעם ערבן פֿון אָפּגעמאַכט און זײַן לעבן־דיקע ינטערפּריטאַציע [Hayoun, 2023] [Askénazi, 1999]. די שושלת Muggia, אַן דעם מאָס, בלײַבט אַ בוך אָפּן, דעסן קומענדיקע בלעטער האָרן צו זײַן געשריבן דורך די גדולה פֿון אַרכיוו־אָדערזוכונג.