משפּחה Lenghi

דער סטאַבילסטער אַנקערפּונקט פֿון דער שושלת Lenghi איז אירע אַנוועזנהײט אין דעם קאַטאַלאָג פֿון Samuele Schaerf. דאָס ווערק, ארויסגעגעבן אונטער דער היטוט פֿון דעם פֿאָרלאַג „Israel" פֿון Florence, איז דאַס וואָס מען האָט בילכער גערופן דעם הויפּט — אָדער אפילו דעם יחידי — אינסטרומענט פֿאַר שטודיום פֿון דער יידישער איטאַליענישער נאָמענקלאַטור. Schaerf האָט דאָרטן אונטערנומען אַ וועלק פֿון סיסטעמאַטישער רחישום־מחקר פֿון די פּאַטראָנימס וואָס זענען געטראָגן געװאָרן דורך יידישע משפּחות פֿון דער פּעניניצולע, רחישום־מחקר דעסן עתידות־עלמאַני האָט באַשטעטיקט די דאָקומענטארישע וויכטיקייט. די אָריגינאַלע אַוסגאַבע איז אַלטן אפּעס געמאַכט געװאָרן צו אַן אַנאַסטאַטישער נייװאָרק, עדות פֿון אירעם דינערנדיקן ווערט: I cognomi degli ebrei in Italia. Con un'appendice su le famiglie nobili ebree in Italia (rist. anast. Firenze, 1925) איז אַ בוך פֿון Samuele Schaerf [Schaerf, 1925].

עס געבירט זיך אָבער אַזוי אָ קוועלע ממש צו צוגרייפן מיטן קריטישן זארגפֿאַלטיקייט וואָס מאָדערנע היסטוריקער דערלאַנגן. די אַוטאָריטעט פֿון דעם קאַטאַלאָג איז נישט אַבסאָלוט, און דער נײערער מחקר האָט אירעם רײַך רעלאַטיװירט. אַזוי, זאָגט דער היסטאָריקער Roberto Bizzocchi, דער רשימה פֿון יידישע פּאַטראָנימס קאַטאַלאָגירט דורך דעם מחבר האָט קײן היסטארישן בנין [Bizzocchi, I cognomi degli italiani]. דער ווארנונג דיסקװאַליפֿיצירט נישט די אַרײַנבילדונג פֿון דעם נאָמען Lenghi אין דעם רעפּערטואָר — זי רופט אָן זיך טוט, זאָל מען אַביסל פּאַסטיקן אַז דער אַדרעס פֿון דעם פּאַטראָנים נישט צו פֿאַרװעקסלן מיטן בווײַס פֿון אַן „עקסקלוסיװער" יידישקייט אָדער אַן איינדײטיקער מקור. דער אַ שם קען זײן געטראָגן דורך יידישע און נישט־יידישע משפּחות, און די משתתפות פֿון אַ קאָגנאָמע אין דעם קאַטאַלאָג פֿון Schaerf סימנירט אַ דאָקומענטירטע אַנוועזנהײט צווישן די יידן פֿון איטאַליע, נישט אַ מאָנאָפּאָל.

וואָס מע קען מיטן זיכערהײט באַשטעטיקן איז דעריבער באַגרענצט אָבער וואָס־ציקל־יסוד: בי דער טאָג פֿון 1925, האָט אַ מעטאָדישער געלערנטער בוחן אַז דער נאָמען Lenghi האָט געווען ווערט זײנעם פּלאַץ אין דעם גרויסן אינװענטאָר פֿון די יידישע פּאַטראָנימס פֿון דער פּעניניצולע. ס׳ איז אַוונמען דיז זאָקל אַז עס קלױבט זיך אָן אַלע שפּעטערע וווידערהערשטעלונג [Schaerf, 1925].

כדי צו פֿאַרשטיין Lenghi, מוז מען פֿאַרשטיין די אַלגעמיינע מעכאַניזמען פֿון דער בילדונג פֿון ייִדישע נעמען אין איטאַליע. ספּעציאַליסטן אונטערשיידן עטלעכע גרויסע קאַטעגאָריעס: טאָפּאָנימישע נעמען, אָפּגעלייטעט פֿון אַ מקום; באַרופֿסנעמען; שפּיצנעמען; און פּאַטראָנימען אָפּגעשטאַמט פֿון אַ ביבלישן אָדער העברעיִשן נאָמען. דעם טיפּאָלאָגיע ווערט דערמאָנט אין די ריפֿערענץ-גענעאַלאָגישע שטודיעס, וואָס מערקן אַז איטאַליענישע ייִדישע נעמען צעטיילן זיך צווישן געאָגראַפֿישע, פּראָפֿעסיאָנעלע און פּאַטראָנימישע אָריגינען. ווי MyHeritage אונטערשטרייכט אין זייער צונויפֿפֿאַסונג: Italian Jewish surnames are those carried by people with Jewish ancestry in the territory of Italy, as well as in other territories where Italian Jews have lived [MyHeritage Wiki, Italian Jewish surnames].

דאָס מערקווירדיקסטע מאָמענט אין דער דאָזיקער אָנאָמאַסטיק איז דער עושר פֿון טאָפּאָנימישע נעמען. אַ באַאָבאַכטער האָט גאַנץ טרעפֿלעך אויסגעדריקט דעם ליבלעכן פֿאַרוווּנדערונג פֿאַרן דאָזיקן דערשיינונג פֿון פֿאַמיליענאַמען וואָס זענען גלייַכצייַטיק שטעטנעמען: avendo vissuto la mia infanzia vicino a famiglie ebraiche mi sono sempre chiesto perché avevano nomi sempre uguali a piccole o medie Città o Paesi italiani Volterra, Terracina e così via [Salamone, I cognomi degli Ebrei d'Italia]. דעם דערשיינונג גייט צוריק צו אַ היסטאָרישן דערקלערונג: ווען מ'האָט אַנגעהויבן צו שאַפֿן די ערשטע גאַטאָס (Roma, V...), האָבן די אַדמיניסטראַציע און קהילה באַפֿעסטיקט באַצייכענונגען וואָס זענען אָפֿט אָפּגעלייטעט פֿון דעם ערשפּרונגאָרט פֿון די אַרויסגעטריבענע משפּחות [Salamone].

דאָס ווערק פֿון Schaerf ווערט פּרעציז דערמאָנט ווי דאָס סעמינאַלע אַרבעט אויף דעם פֿראַגע. דער איטאַליענישער גענעאַלאָגיע מאַכט דאָס אַיינעם פֿון אירע אויסגאַנגספּונקטן, אונטערשיידנדיק צווישן Toponymics = derived from the name of a place. Occupational = derived from a profession. Nicknames = derived from some feature of an ancestor. Foundlings = chosen by the person declaring the birth or by law, און פּרעזענטירט a seminal study, Samuele Schaerf's "I cognomi degli ebrei in Italia", published in Florence [Italyheritage, Italian surnames]. אין דעם דאָזיקן אינטערפּרעטאַטיוון ראַמען דאַרף מען פּרוּוון לייענען דעם נאָמען Lenghi.

פּאָר מאַנגל אַ ייַניקער אקספליציטער עטימאָלאָגיִשער הערה אין די קוויִלן וואָס זענען מעיין בּetracht, דער גענוי אורספּרונג פּון די פאַמיליע־נאָמען Lenghi איז אַ הִיסטורישער הָיפּאָטעז, וואָס איז וויכטיק צו אָפּנעמען ווי אַזאַ. פּאַר צוויי פּיסטעס פאַרדינען צו זײַן בּעטראַכטן, יעדער איין קאָהערענט מיטן אָנאָמאַסטישן מעכאַניזם אַז דער מאָדל פּון דער אָפנשמאַלץ קפּיטל.

דער ערשטער פּיסטע, און פּונקט ווײַל ווײַטער דער נאַטירלאַך פאַר אַ יידישער נאָמען איטאַליִש, איז טאָפּאָנִימיק. סך הנסה פאַמיליע־נאָמען פון דער פּענִינסולע דערייווען זיך פּון אַ מיקראָטאָפּאָנִים — אַ דיָרף, אַ האַמל, אַ אָרט־שם — דעמן שפּור האט מאַנכמאָל אַוועקווייבט זיך פּון דער מאָדערנער קאָרטן. Lenghi קען אַלסװ בּעצייגן אַ אָרט־אורספּרונג פּון אַ צוויג פּון די פאַמיליע, לאַך דעם קליבל פּון דער גענעראַל מאָדל אַז די פאָרשונג האט איצאַשטעלט פאַר די יידן אַז זיי זענען אומגעשטעלט צו דער צייט פּון די גטאָס [Salamone]. דיזע הִיסטורישער הָיפּאָטעז בּלײַבט קאָנדזשעקטוראַל אין מאַנגל פּון אַ קלאָר אַיינגעטראָגן טאָפּאָנִים.

דער צװיטער פּיסטע איז מאָרפוֹלאָגיִש: דער שלוס אין -i איז, אין איטאַליִש, דער טיפּיש־מאַרק פּון דער מערהײַט פּאַטראָנִימיק, בּעצייכנט « דיװײַ פּון דער הויז פּון Lengo / Lenghi ». מען פּינדט דיזע סטרוקטור אין אַ מילִיאָנ פּון נאָמען איטאַליִש, יידן אָדער ניט, און זי פּרעפּאָזיס אַז Lenghi דערייווען זיך פּון אַ נאָמען־פּערזאָן אָדער פּון אַ סאָברִיקט שורשן. אַ גאָנץ מאָל, דער מעכאַניזם איז אָטאָמערט אַנאַליטיקס, אָבער זײַן אַנװענדונג צו דעם נאָמען פּרעציז בּלײַבט אַן אָטאָריטעט פּון אַרכִיװ.

דער דרײַטער פּיסטע, מער פּרודענט, איז אַנערקענטן די מערהײַט פּון מעגלעך אורספּרונגן. דער היסטאָריקער שתק אַז אַן זעלן קאָגנאָמע קען באַדעקן די פאַמיליעס פּון אַנדערש עקסטראַקציעס — italkim, סעפאַרדים, אַשכנזים — און אַז דער אַנװעזנדונג אין גטו האט מאַנכמאָל הָמאָגעניזד די טראַדזשעקטאָריעס דיסטינקט. די הערה לאַך וואָס una donna di origine sefardita poteva avere benissimo un cognome ebraico romano אילוסטרערט די פלוידיטי פּון אָנאָמאַסטישער צוגעהערונג [Calipso, La storia del cognome]. פּאַר Lenghi, דער דיביוטעס קאָמאָנדירט צו האַלטן דיזע הִיסטורישער הָיפּאָטעזן פּון אָפן פארצו טראנשן.

וואָס אויך זאָל זיין דער גענויער אורשפּרונג פֿון נאָמען, האָט די משפּחה Lenghi געלעבט און זיך איבערגעגעבן אין דעם באַזונדערן וועלטל פֿון איטאַליענישן יידנטום. דאָס וועלטל באַצייכנט זיך מיט זיין עלטער, זיין פֿאַרשיידנקייט פֿון נוסחאות און זיין צעשפּרייטקייט אין שטאָטישע קהילות — פֿון Piémont ביז Sicile, פֿון Venise ביז Rome. די איטאַליענישע יידן בילדן ניט קיין איינהייטלעכן בלאָק: זיי צעטיילן זיך אין עטלעכע ליטורגישע מסורות — דעם אייגנטלעכן איטאַליענישן נוסח, דעם אַשכּנזישן נוסח אַריינגעבראַכט פֿון צפֿון פֿון די אַלפּן, דעם ספֿרדישן נוסח פֿון די איבערישע גלות־מענטשן, און די לעוואַנטישע מנהגים.

דער גיאָגראַפֿישער האָריזאָנט פֿון די דאָזיקע משפּחות גייט אַריבער אויך די הייַנטצייטיקע גרענעצן פֿון דער האַלבינזל. די איטאַליענישע דיאַספּאָרע האָט זיך אויסגעצויגן, דורך האַנדל און דורך גלות, ביז צו די מזרחדיקע ברעגן פֿון מיטלמאַר. מ׳דערמאָנט אַזוי, אַז איטאַליענישע יידן האָבן געלעבט in other territories where Italian Jews have lived, from the Ionian and Dodecanese Islands and the city of Salonica (Thessaloniki) in Greece, which includes the islands of Corfu (Kerkyra) and Rhodes, as well as Turkey and Israel [MyHeritage Wiki]. אַ משפּחה ווי Lenghi האָט געקאָנט, דאַנק די גרויסע מיטלמעאָרישע באַוועגונגען, האָבן פֿאַרצווייגונגען אין יענע ווייַטע מרכּזים, אָן דאָס, אַז דאָס פֿאַראַנענע אַרכיוו דערלויבט נאָכצופֿאָלגן דעם פֿאָדעם.

דער באַשיצנדיקער עפּיזאָד פֿון דעם קאָלעקטיוון דאַזיקן דערגייענישגעשיכטע בלייַבט דאָס אַרויפֿשטעלן פֿון געטאָס פֿון XVIטן יאָרהונדערט אָן. דאָרט, אין דעם אײַנגעענגטן ראַם פֿון דער פֿאַרמאַכטער גאַס, האָבן זיך שטאַרק באַשטיגט די משפּחהנאָמען, האָבן זיך אָנגעשטרוקטורירט די קהילותדיקע צוזאַמענהאַלטן, און האָט זיך אויסגעשמידט די משפּחות זיקאָרן. דער גרינדנדיקער מאָמענט פֿון דער איטאַליעניש־יידישער נאָמענקלאַטור פֿאַלט צוזאַמען מיט quando furono istituiti i primi ghetti (Roma, V...) [Salamone]. אין דעם שמעלץ־קאָלב האָט די שושלת Lenghi מסתּמא אָנגענומען די שטאַביקע פֿאָרם אונטער וועלכער Schaerf וועט זי צעלן דרייַ יאָרהונדערט שפּעטער [Schaerf, 1925].

דער יידיש-איטאליעניש נאָמן איז נישט בלויז אַן אָבּיעקט פֿון גאַלַמדות קוריאָזיטעט: ער איז געווען, אין דער נויעסטער געשיכטע, אַ סימן פֿון אידענטיטעט מיט טראַגישע קאָנסעקוונצן. די פּאָפּולערע קולטור האָט לאַנג אוננטערהאלטן דעם געדאַנק אַז מען קען „ערקענען" אַ יידן בי זיין נאָמן, אַן איידיאַ דערן שװאַכקייט איז דעמאָנסטרירט געווארן אָבער דערן דעדלי מאַכט איז געווען রিל אונטער פֿאַשיזם און דער אָקופּאַציע.

אַן אַפּרעטיװ בילד קאָנדענסט אַזא זיכרון. די קאָמענטאַטאָרן פֿון שאַעריס אװער ריקאַלן די סצענע פֿון אַ פֿילם פֿון Luigi Comencini װוּ אַ דײַטשער סאָלדאַט עקזאַמינירט די דאָקוּמענטן פֿון אַ יונגע פֿרוי דערן נאָמן סוגעסץ אַן איטאַליענישן שטאָט: una scena toccante del film di Luigi Comencini "Tutti a casa" (1960), ambientato dopo l'8 settembre 1943, mostra un soldato tedesco che esamina sospettoso i documenti dell'ebrea Silvia Modena, con i compagni della ragazza che cercano di proteggerla fingendo di ignorare l'esistenza di una città con quel nome [Startmag, I cognomi degli ebrei italiani]. דיזע סצענע זאָגט אַלץ פֿון דער סכנה װאָס האָט רעפּרעזענטירט, פֿאַר די יידישע פֿאַמיליעס פֿון איטאַליע, דעם פֿאַקט צו טראָגן אַ פּאַטראָנימ איִדענטיפֿיאַבל — און פֿון דער אַמביגוויטעט סאַלװאַטאָר־דימק אַז קען אָפפֿערן, אום קעגנטייל, אַ נאָמן נישט אומיטעלבאַר „ליזיבל" ווי יידיש.

פֿאַר די Lenghi, וואָס שטייען נישט צווישן די טאָפּאָנימיק אָבװיאַס טיפּ Modena, Volterra אָדער Terracina, דיז רעלאַטיװ דיסקרעציע אָנאָמאַסטיק האָט געקענט קאַנסטיטוט, לאַך דער עפּאָכן, אַ פּראָטעקציע כמו נאָ אַן עניגמע גענעאַלאָגיש. די זיכרון טראַנסמיטיד אין אַזאַ פֿאַמיליעס פּאָרץ אָפּט די שפּור פֿון דיז דאָפּל קאָנדישן: די אַנאַווּדזשערד מעמבערשיפּ צו די קאָמוניטע און די פּרודענס ימפּאָוזד בי דער הוסטיליטי אַראָונד. דיז טשאַפּטער קונצערנס ווײַ מוך ווי דער טראַנסמיטיד סטוירי ווי אָפ אַ ביטע העזע היסטאָריע, און עס איז בای זייער ינטערסעקשן אַז עס טייקס אַל יץ מינינג.

דער אָפּשטאַמונג פון אַ משפּחה־נאָמען דורך די יאָרהונדערטער איז אַליין אַ בֿמערקנסוורטער היסטארישער פּאַקט. אַז דער נאָמען Lenghi האָט דורכגעשטאַנען די שטערמווינדן פון דער יידישער איטאַליענישער היסטאָריע — באַפֿרייאונג פֿון די געטאָס אין דעם XIX יאָרהונדערט, אינטעגראַציע אין דער פֿאַראייניקטער איטאַליע, פֿאָלגעריכטונגען פון דעם XX יאָרהונדערט, נײַע צוזאַמענשטעלונגען נאָך דעם קריג — און איז געקומען ביז צום קאַטאַלאָג פון 1925 און דערנאָך, בָלױנערטער וועגן אַ קאָנטינועטעט פון דער שׁושׁלת.

די דאָזיקע שטענדיקייט איז אַרײַנגעוויקלט אין די גרעסערע באַווּעגונג פון באַהאַלטן פון די יידישע איטאַליענישע פֿאַמיליע־נעמן, דערן דאָקומענטארישער ווערט איז דערקענט געװאָרן בָּ כיוון ווי זיי עמעצן עס מעגליך צו טראַסירן שׁושׁלתיות איבער לאַנגע צײַטן. די נײַ־אַרויסגאָבע פון דעם ווערק פון Schaerf, אין ડער פאָרם פון אַנאַסטאַטישער אַבדרוק, בַהנְטיָרבָר ביי שפּעציאַליזטן בוכֿ־היינדלערס, בָלױנערטער אַז דער אינטערעס פֿאַר די צונאָמען־לערנונג איז קיימאָל נישט אַװעקגעשטאָרבן [Schaerf, rist. anast., IBS]. יעדער קאָנסולטאַציע פון דעם קאַטאַלאָג שטעלט צוריק דער מעמוריע פון די משפּחות וואָס פּאָעיצן דארין, און Lenghi פּראָפיטירט די גלײַכע ווי די אנדערע.

עס איז וואָרשיינליך, אָן וואס מען קען עס זיכער פֿאַסטשטעלן מיטן דאָקומענטן פֿאַר דער ספּעציפיקער שׁושׁלת, אַז די טראָגערס פון דעם נאָמען זיך האָבן פֿאַרצשפּרייט ווי עס איז געקומען מיט דער באַפֿרייאונג און די מאָדערנע מיגראַציעס, צו די גרויסע איטאַליענישע שטעט, דאַן מאָל אַװעק צו פֿראַנקרײַך, די אַמעריקאָס אָדער ישראל, פאָלגנדיק די קלאַסישע דרכים פון דער איטאַליענישער דיאַספּאָרע. די איבערגאָבע פון דעם נאָמען, אין די אומשטענדן, ווערט דער דינער אָבער שטאַרק חוט וואָס בינדט צוריק דעם הייַנטיקן צו דער אַטעסטאַציע פון 1925 [Schaerf, 1925].

די שושלת Lenghi לאָזט זיך פֿאַרשטיין ווי אַ יידישע משפּחה פֿון איטאַליע, דעם זיכער'סטן זפּור איז אַ דער מענציע אין דעם אָנאָמאַסטישן רעפּערטואַר פֿון Samuele Schaerf. אַרום דעם פּונקט שטײַט זיך אַ פּעלן פֿון עֶרליך אַנגענומענע הايפּאָטעזן: אַ הערקונפֿט וואָס איז מער אַלץ אָפּן טאָפּאָנימיש אָדער פּאַטראָנימיש, אַ אַנווּרצלונג אין דער וועלט פֿון די יטאַליעניש גטאָס, אַ שייכות צו די מאָזאַיק פֿון די קוסטאָמס פֿון דער האַלביִנזל, און אַ אָפּלעבן דורך די טורעס פֿון דעם XX יאָרהונדערט.

וואָס דאָס בוך שטעלט פֿאַסט, שטעלט ער דאָס פּאַסט דאַנק צו דער לעקסיקאָגראַפיע און צו דער אַלגעמײנער געשיכטע פֿון די יידן פֿון איטאַליע. וואָס ער קאַנדזשעקטירט, זאָגט ער אָס ווי קאַנדזשעקטור. די דיסציפּלין פֿון דעם צווײַפּל איז דער גערעכטסטער כּבֿוד וואָס מען קען גיבן אַ משפּחה וואָס אַרכיוו האָט אָנס הינטערלאָזן סך נישט, נאָר דעם נאָמען — Lenghi — טראָגן דורך די יאָרהונדערטער אין איינער פֿון די עלטסטע דיאַספּאָראָס פֿון דער יידישער וועלט. עהרן דעם נאָמען, דאָס איז אַ פֿאַרקענונג בײדע־צװײ דער טײל פֿון וויסן און דער טײל פֿון אַן אַנאָפּטרעטלעכער מיסטעריע וואָס מאַכן אַ יעדער משפּחן־מעמאָרי [Schaerf, 1925 ; MyHeritage Wiki].