משפּחה Kaminka

דער שטודיום פון יידישע פאַמיליננעמען איז אַ נאָטווענדיקע הילפס־विसენשאַפט פאַר דער גענעאַלאָגיע, און דער פאַל פון Kaminka בּיטן אַ קלאָרן בײַשפּיל. דער קאַטאַלאָג פון Samuele Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, בּלײַבט די מאַסטאָבע קוויל פאַר דער אַנטשפּרעכונג פון יידישע פאַמיליננעמען אַז זײַנען געווען אַוועק פן דער איטאַליענישער האַלבינזל אין דעם ערשטן דרײַטל פון דעם 20סטן יאָרהונדערט [Schaerf, 1925]. דער אַרײַנשרײַבונג פון דעם נאָמן Kaminka אין דעם קאַטאַלאָג שטעלט פעסט אַ פאַקט אַז מען קען נישט באַשטרײַטן: אין יענער צײַט האָבן טראָגער פון דעם נאָמן געהערט צו דער איטאַליענישער יידישער לאַנדשאַפט.

די בּעטייטונג פון דעם נאָמן קומט אַוועק פון סלאַװישער טאָפּאָנימיע. די װורצל kamień („שטיין") בּרענגט אַ פאַמיליע פון קלענערונגס־פאָרמען — kamionka, kaminka — וואָס בּאַצײַכנען קלענערע אָרטער וואָס זײַנען געבויט געװאָרן אויף שטײניקן בּאָדן אָדער ביי אַ שטיין־בּרוך. דער סוג פון זעלכן פאַמיליננאָמן־בּילדונג איז טיפּיש פאַר דער אַשכנזישער אָנאָמאַסטיק אַז זי האָט זיך פּסיל געמאַכט צװישן שפּעט־אַטהונדערטסטן און פרי־נײַנצעטן יאָרהונדערט, ווען די אימפּעראַטאָרישע פאַרװאַלטונגען — אָסטערײַכיש, רוסיש, פּרײַסיש — האָבן אויפגעצװאַנגן די יידן צו נעמען אַ אַרבּער פאַמיליננאָמן. פילע האָבן זיך אַדער אַוועקגעגעבן דעם נאָמן פון זייער אָریגינאַל שטעטל, און האָבן אומגעקערט אַ געאָגראַפיע אין אַן אידענטיטעט.

אין דעם שײַנבאַר טראָקנעם אַספּעקט פון דער אָנאָמאַסטיק לייזט זיך אָן אַ מחלת וואָס דער יידישער טראַדיציע האָט הױך גחלטן: דער באַציעונג צו אָרט און צו זכּרון־קודש פון דער אָריגין. אַ נאָמן פון אַ דאָרף טראָגן, דאָס הײסט זײַן אַנדענק צו דויערן, אַזוי ווײַט נאָך דאַן ווען מען האָט עס פאַרלאָזן — אַן ענטפער־פּשוטן האַלטן, ווו דער פאַמיליננאָמן ווערט מאָנומענט. דער איטאַליענישער האַלביינזל, עץ־גן פאַר פאַרשיידנער געמײַנדעס זינט דער אַלטערטום פון רומ, האָט סקע געבן דעם מענט פאַר עלנ צופאַמענשטעלן פון טראַדיציעס — איטאַלקים אַז זײַנען געזעסן געװאָרן, סאַפאַרדים וואָס زענען אַוועק גרױפן פון שפּאַניע, אַשכנזים וואָס זײַנען געקומען פון צאָפן און מזרח [Bonfil, 1994]. דער נאָמן Kaminka זאָגט אַ געצייגניש, דורך איר־װאָס אַלײן, פון דעם לויף פון מענטשן און מעמאָרי.

ווי א פאַמיליע מיט א נאָמן פון מיזראַב-סלאַװיש אָפּשטאַם האָט זיך געקענט איינשרײַבן אין דער רעגיסטער פון יידן פון איטליע? די ענטפער פינט זיך אין דער לאַנגער געשיכטע פון אַשכּנזיש קהילות אין דער האַלבציפל. מען ס׳אָנהויב פון דער XIVטער און בעסער פון דער XVטער יארהונדערט האָבן יידן פון געָרמאַנישע לענדער און, שפּעטער, פון פּוילן זיך באַזעצט אין קנין פון דער צפון־איטאַליע, ווי מע האָבן געגרינדנעטן לײַהבאַנקס, שולם מיט אַשכּנזישן מנהג, און טלמוד־אַקאַדעמיעס. Robert Bonfil האָט געװיזן ווי גרויס די יידישע לעבן פון דער איטאַלישער Renaissance אַ שטעלע פון דופלקס בארירונג געװען, ווו מנהגים פון טעאָלאָגיש און אינטעלעקטואַלן טראַדיציעס פון פארשידענע דיאַספּאָרעס זענען געשטאַנען און זענען דיאַלאָגירט געװען אין אַ זעלבעם שטאָט [Bonfil, 1994].

עס איז אין דעם קאָנטעקסט אַז מען דאָרף מלוכלוכן שטעלן די אַנקונפט, אַלטע אָדער נייערע, פון א פאַמיליע Kaminka אין איטליע. די שטעטער פון Veneto און Emilia — Venise, Padoue, Ferrare — האָבן אָנגענומען גרויסע אַשכּנזישע nazioni, וואָס האָבן געהאָט אייגענע קערעס־אינסטיטוציעס און גאָטעס־דינסט־אינסטיטוציעס. די מיטװיקונג אין קאָלעקטיװן לעבן איז געװען אַ פליכט: יעדע nazione האָט פארװאָלטן איר אַרמײ־בריידערשאַפטן (ḥevrot), איר קאַססעס־פון־אַלמוןס, איר געזעלשאַפטן פון ביגלײַטן קראַנקן און טוטן. א יידישע פאַמיליע אינטעגרירט אין אַזא קהילה האָט מוּז־זײן, דורך צויװונג און דינעץ, אין דעם גאַנצן שול־אָרדנונג — קאָנקרעטער אוסדרוק פון דער tsedaqah, דער צדקה־נ און־משפּט וואָס, אין יידישער דעמקות, איז נישט איבער־דינסט אָבער פליכט.

איטליע איז געװען אָךְ א לאַנד פון אינטעלעקטואַלער פּראָדוקציע און פון שענהײט־דראָט־שריפט. די העברײיש־אָטעליער פון דער האַלבציפל האָבן פּראָדוצירט, פון מיטל־עלטער צו Renaissance, עטליכע פון די סאָמפּטואָסטע הלומינירטע מאַנוסקריפטן פון אַלע יידישע וועלט [Tamani, 2010]. אָבן קיין מאַנוסקריפט קען נישט צוגעשריבן ווערן צו דער פאַמיליע Kaminka אַליין, איז עס צו דערמאָנען אַז די צוגעהערלעכקײט צו דעם וועלט איז געװען אַ אַזירונג אין א קולטור פון בוך און וויסן — דער אַכטונג פון טעקסט, די מסירה פון דער תורה, די ליבשאַפט פון סטודיום (talmud Torah), ווערטן וואָס האָבן סטרוקטורירט די עקזיסטענץ פון יעדע געלערנטע יידישע פאַמיליע פון דער האַלבציפל.

דער געשיכטע פון אַ פֿאַמיליע־נאָמן בעד זיך נישט אויף קיין אֵיינציקן טערִיטוריום. די יידישע מיטלענדישע וועלט פון די י״ח און י״ט יארהונדערטער איז דורכגעפֿלוסן געװאָרן פון קׁשטانדיקע שטרומען צװישן די ברעגן: ליווארנע, טאָסקישער פרײער האָפן, איז געװאָרן די דרייאָקס פון אַ קנײַע דיאַספּאָרע וואָס האָט פֿארבונדן איטאַליע מיט נאָרד־אַפֿריקע, מיט אַמשטערדאַם און מיט דער מערעװ [Lévy, 1999]. די יידישע נאַציע פון פּאָרטוגאַל פון ליווארנע, ספּעציעל, האָט אונטערהאַלטן קאָלאָניעס און באַנדלס־פאַרביינדונגען מיט טוניס, וואָ פילע איטאַליענישע פֿאַמיליעס — די Grana — האָבן זיך אַנגעזעצט [Lévy, 1996].

עס װאָלט געװען אומװײז צו באַהאַפטן אַז די פֿאַמיליע Kaminka פֿאָלגט דער גנאו דער זעלביקער שטיג; די קוואָלן שװײגן דאָ, און מיר אַרײַנקומען אין דער רעגיאָן פון דער הנחה. אָבער די געשיכטע פון די געמיינשאַפטן פון נאָרד־אַפֿריקע ווײַזט, ווי פיל די שושלות זײַנען גלאָלט געװאָרן פון בריג צו בריג. די אַרכיווען פון די רבינים פון די אַלזשערישע געמיינשאַפטן — Tlemcen, Sidi Bel Abbès — האַלטן די שפּור פון פֿאַמיליעס וואָס זײַנען געקומען פֿון פילע אָפנטן, אַלטאַילישע אֵינגעשלאָסן, אונטערגראָען אין די לאָקאַלע שטראַס דורך די חתונה, דעם האַנדל און די לימוד [Botbol, 2000] [אַרכיווען פון די רביניים פון Sidi Bel Abbès]. די געמיינשאַפטן, וואָ זיך צוזאַמנגעקומען האָבן סיפֿאַרדי־קוסטום און אַשכנזי־קוסטום, געבן די מוסטער פון וואָס האָט געקענט זײַן די אַרײַנשטעלונג פון אַ פֿאַמיליע מיט אַ מערעװ־נאָמן וואָס קומט פון איטאַליע אָדער פֿון דער צפּון.

וואָס אין דעם באַװעגונג איז צו שטייֿן צו די טוּגנד, עס איז דער באַציונג צו דעם פֿרעמדן און די געגנזײטיקע גאַסטפֿרײַנדשאַפט. די יידישע טראַדיציע שמייט אָס פֿון דער ווילקומונג פון דעם גר, פון דעם וואָס קומט פֿון וואונדערוואּ, אַ מצוה וויידערהאָלט: «דו וועסט ליבן דעם פֿרעמדן, כי גרים הייתם בארץ מצרים». אַ פֿאַמיליע וואָס מיגרירט איז טור אַלטער ווילקומען און ווילקומונג־געבער; זי דערפֿילט אין איר פֿלײַש די מדה פון דער גָלות און, דורך דאָס זעלביקע, לערנט זי די חוב פון גאַסטפֿרײַנדשאַפט. די דיאַספּאָרע Kaminka, דערן נאָמן טראָגט דעם אַבדרוק פון אַ אָרט וואָס איז אַװעקגיקן און דערן שפּור מען טרעפט אין אַ לאַנד פון מקבל, העט זיך אַ מוסטער פון דער גרונטלעכער דיַאַלעקטיק פון דער גָלות און דער ווילקומונג.

דער נאָמן Kaminka רעזאָנירט, אין דער זיכרון־זכות פון מאָדערנע יידישקייט, אין אַ וועג וואָס איטאַליעניש אָנאָמאַסטיק אַלײַן קען נישט אָפּשעפּן. ער דערמאָנט אַ טראַדיציע פון גילונעות וואָס, אָן צו קענען ווערן פארבונדן מיט זיכערקייט צו דער איטאַליענישער משפּחה פון Schaerf, בעליכט וואָס דער נאָמן האָט קענען פארשטעלן אין דער יידישער דימאָנאָלאָגיע: דעם פון אַ שושלת פון בן־תורות. די יידן פון מזרח־אַייראָפּע וואָס האָבן געטראָגן דעם פאַמיליע־נאָמן האָבן פון דער מאָדערנער צײַט אָן געצאָלט פיגורן וואָס זײַנען געווען הנתפּסות צו לימוד — רבנים, פילאָלאָגן, מענטשן פון דער Wissenschaft des Judentums, דיזער וויסנשאַפט פון יידישקייט וואָס אין דער 19טער יארהונדערט האָט אַנגעווענדן קריטיש־וויסנשאַפטליכע מעטאָדן צום עברי־טראַדיציאָנעלן ערבע.

אָב דיזע גילונעות געהערט אָדער נישט, דורך בלוט, צו דער איטאַליענישער משפּחה, זי געהערט צום נאָמן און צו זיין קאָלעקטיווער זיכרון. אָבער דער צוגעהעריקייט צום תלמודיש וויסן און צו יידישער מחשׁבה קאָנסטיטואִירט איינער פון די קאַרדינאַלע טוגנדות וואָס דער טראַדיציע האָט טרוגן דורך די יארהונדערטן. Léon Askénazi האָט דערמאָנט אַז יידישע טרייַ שפּילט זיך ערשטנס אין דער מעסירה פון וואָרט און שריפט, אין דער לעבנדיקער האַלטעניש פון דער דיאָלאָג צווישן דער דורות אַרום דעם טעקסט [Askénazi, 1999]. Armand Abécassis, גלײַכוויל, האָט אַנגעוויזן ווי פיל יידישע מחשׁבה גארט פון אַ באַװעגונג — «פון דער מדבר צו דער הנאָה» — וואָ לימוד איז אומצוטײַלבאַר פון אָפיךָ איִטישער שטרעבן [Abécassis, 1987].

די יידישע פילאָסאָפיע פון מיטלאַלטער און מאָדערנע צײַט, ווי עס האָט זיי רעקאָנסטרוקטירט Colette Sirat פון די כתבי־יד אָן [Sirat, 1983] און Maurice-Ruben Hayoun אין זײַנע סינתעזן [Hayoun, 2023], בילדן די אינטעלעקטואַלע הינטערגרוּנד אין וואָס זיך אַרײַנשרײַבט יעדע משפּחה פון לומדים. די טוגנד וואָס טראָגט דאָ דער זיכרון־זכות פון דעם נאָמן Kaminka איז דער פון דער ענטפער־טובה פון לימוד : נישט וויסן אַלס מאַכט, אָבער וויסן אַלס דינעט — אַנטקומענטירן, מעסירה האָלטן, קוריגירן, די טעקסט צוגענגלעך מאַכן צו דער נעקסטער דורה. דאָס אִיז דאָ איין פון די העכסטע אַויסדרוקן פון דער אִידיאַל פון דער תלמוד, וואָ דער מאַיסטער נישט פּאָזעסט די תורה אָבער נעמט זי אָן און גיט זי אַװעק.

דער טוואָנציקסטער יאָרהונדערט איז געווען, פֿאַר יידישע משפּחות אין איטליע ווי אין מזרח אייראָפּע, אַ צײַט פֿון עקסטרעמער פּרובירונג. די איטאליעניש־יידישע קהילה, אַלט און דורך־געווארצלט, ליט פֿון 1938 און אויך די פֿאַשיסטישע גיום־געזעצן, און דערנאָך, נאָך 1943, די דעפּאָרטאַציעס. די משפּחות וואס האָבן טרוגן נעמנס פֿון מזרח־אייראָפּעיש קומץ, ווי אויך אַלס איטאליעניש קומץ, זײַנען געשלאָגן געווארן אָן אונטערשייד. דער חובה פֿון דעם זיכרון לגבי די צעריסנע געשיכטן איז געטראָגן געווארן, אין פֿראַנקרײַך ווי אין איטליע, דורך לערנ־פּרעקטן און דאָקומענטן־אַרבעטן ווי די פֿון Dominique Natanson, וואס האָט אַרבעטט צו באַהאַלטן דעם יידישן זיכרון און אים אריינשטעלן אין די לערנונג פֿון נייע דורות [Natanson, 1997].

דאָס איז דער אָרט ווו די פּראָצעדור פֿון דעם בוך באַגעגנט זיך מיט אירער טיפסטער נױטיקייט. צו זוכן די שפּור פֿון אַ זעלטן נאָמען — Kaminka — אים באַשטעטיקן דורך אַ קאַטאַלאָג, קעגן אים די הרשא פֿון אַרשפּרונג און מיגראַציעס, דאָס איז צו פֿולענדן אַן אַקט פֿון זכור, פֿון אַקטיווער דענקן, קעגן דעם אַוועקװישן. Yerushalmi האָט מאַגיסטראַל אַנטערשיידן די יידישע דענקן, ליטורגישע און קאָלעקטיווע, פֿון מאָדערנער קריטישער געשיכטע [Yerushalmi, 1984]; דער פֿאָרליגנדיקער קוואַנטום פּרוּבט צו מאַכן זיי שמועסן: דאָס זעלטן־אַרכיוו־שטיק (דער Schaerf־רעיִסטער) און דער זיכרון פֿון דעם נאָמען.

די טוגנט וואס אַרויסדריקט זיך דאָ איז שױן נישט די פֿון די אנשים פֿון דער שׁושׁלת, וואס די קוועלן ברענגן אונדז נישט אזוי פֿיל, נאָר די פֿון דער קהילה וואס געדענקט זיך. צוריק־צוגעבן אַ נאָמען צו דער געשיכטע, אַװעקװײגערן אַז ער צוריקגעט אין דעם אַנאָנימיטעט פֿון צעשטערטע לעדעס, דאָס איז צו עהרן דעם פּרינציפּ לויט וואָס יעדער לעבן און יעדער נאָמען האָלט אַ אומבאַגרענצטע ווערט. אין דעם זינַען נעמט דער שמודיק פּאַטראָנימ Kaminka טייל אין אַ ברייטער קאָמפ: יענער פֿון דעם זיכרון פֿון Israel קעגן פֿאַרגעסן.

ביי סוף דעם מהלך, וואָס וויסן מיר מיטער זיכערהייט וועגן דער פאַמיליע Kaminka? ווייניק זאַכן, און עס וואָלט געווען אומעהרליך צו טאָן אַנדערש: אַ נאָמען, אַן אַטעסטאַציע אין רעפּערטואָר פון Samuele Schaerf [Schaerf, 1925], אַ סלאַװיש מאָרפאָלאָגיע וואָס עפּנט אַ מיזרח־אייראָפּייִשע אָריגין, און אַן איטאַליענער פאַרב אנקער וואָס בעvides עדוּת פון די גרויס סערקולאַציעס פון דער דיאַספּאָרע. דער רעשט — די מדיטעראַנע שטראַסן, די קאָמיוניטעט־אינשטערציעס, די עלומדוס אַטאַטשד צו דעם נאָמען — איז טייל פון שכלדיקער היפּאָטעזע און דיאַלאָג צװישן אַרכיוו און מעמוריע.

אָבער דער סאַמע רעררטאָט פון מקורות צייכנט, אין הוילן, וואָס דער שושלת וועט בעטן עקספּרעסט בעסטער פון אַלע. אַ נאָמען געבילדעט אויף יענער אַ אָרט מען האָט פאַרלאָזן, קאַריד פון מיזרח־אייראָפּע ביז איטאַליע און עפּשער דרוּבער, איז בעי עסענץ דער נאָמען פון אַן פּנימים אָדער וואַנדער: ער וואָס מיגרירט אָן צו פּארגעסן וואָס זי קומט, וואָס שטעלט זיך אַריין אין נייע קאָמיוניטעטן אָן זיך וועגלאָסן צו אַנדערן, וואָס מאַכט פון גולה נישט אַ פּראַוויד נאָר אַ מעברה. די אּפּערשטע אַרטיגקייט פון דער שושלת איז אלסא יענער פון זיכרון פון מקור אין גולה — דער ייִדיש־קדוש כּח צו בעריין אונדער אָרט ווי אַ נאָמען, צו מאַכן פון זיכרון אַן אידענטיטעט, און פון גיגנזייטיקער קוויטאַנץ אַן עטיק. אין דער וועג, דער פאַמיליע Kaminka ינקאָרפּעריז, בית דער שטילער צו מאַס, דער באָלצונג פון אַל ישראל: בלייַבן זיך אַליין אין מהלך, פּעמאָנע זיך צו בעריין, און בעריין צו נישט פאַרשװינדן [Yerushalmi, 1984]. דער וויסן און אַלמודּוס פון שטודיע, אַטאַטשד צום זיכרון פון דעם נאָמען, איז דער נאַטירלעך צירוף: קען בעמאָנע פון זיינער קאָמע, בייַ יידן, ס'איז אַלװעגן אַן זידער שטאַרטלעך צוריק־זיך־שטעלן צום שטודיע פון דער טעקסט וואָס דער פּראַואַנד.