משפּחה Henig

דער ערשטער לייענונג פֿון דעם נאָמן Henig באַנדעט אים צום דײַטשן וואָרט Honig, „דער האָניק". דיזע ינטערפּרעטאַציע פֿאַלט אין די גוט־דאָקומענטירטע קאַטעגאָריע פֿון יידישן פּאַטראָנימיקע, גערופֿן אָרנאַמענטאַל אָדער פּראָפֿעשעניל, געשאַפֿן פֿון טאַגטעגלעכער רעאַליטעט — צװאַנקס, עדלע מעטאַלן, וואַרן — װען קיסרלעכע אַדמיניסטראַציעס האָבן אַװעקגעלייגט די אַנאַמע פֿון אַ הערעדיטאַרער נאָמן. די רעפֿערענץ־ווערק פֿון Alexander Beider און Lars Menk — דער Werterbuch fun yidisher familyen-nemen fun mizrekh-europe פֿאַר דעם רוסישן אימפּעריום, דעם פּוילישן קעניגרײַך און Galicien, און דער Werterbuch fun yidish-dayshn familyen-nemen — זיינען דאָ דער אומֿפֿאַרמיידלעכער אױטאָריטעט [Werterbicher fun yidisher familyen-nemen fun mizrekh-europe un yidish-dayshn]. זיי באַשטיטיקן אַז דער שורש Honig האָט געבוירן אַ גאַנצע פֿאַמיליע פֿון נעמנס: Honig, Hönig, Honigman, Honigsberg, Honigwachs („ביענן־וואַקס"), צװישן פֿילע אנדערע.

דער שורש שטעלט פֿאָר צװײ אָרדנונגן פֿון רעאַליטעט. איין מאָל קען דער האָניק אָפּשטאַלן אַ אַקטועלע עקאָנאָמישע טעטיקייט: די פּראָדוקציע און הענדלען פֿון האָניק און וואַקס, די ביענדיקײַט, די הענדל מיט מעד — אַזױ פֿילע קרירנס באַשטיטיקט אין יידישן קהילות אין לאַנדער פֿון Polonie un Galicien, וואו דיע יידן האָבן אָפֿט געהאַלטן דיע פֿונקציעס פֿון מיטלער, זשלאַפּקיפער און וואַרן־האַנדלער. אַנדערס־זײט, דער האָניק איז געטראָגן געװאָרן מיט אַ זיס און גינציק סימבאָליק, געזוכט דורך פֿאַמיליעס אין דער צײַט צו אויסקלײַבן אַ נאָמן: ווי די נעמנס מיט בלום־באַזע (Blum), גאָלד־באַזע (Gold) אָדער רויז־באַזע (Rose), דער האָניק האָט אָפּגעבן אַ זיסע שטימונג, אַ סימן פֿון זיסקײַט. דיזע אָרנאַמענטאַלע דימענזיע איז טיפּיש פֿאַר די वעלע פֿון פֿאַמיליען־נעמן־רעגיסטראַציע אין Galicien צו דער שװעלע פֿון דעם 19ן יארהונדערט.

אויף דעם שטרענג לינגװיסטישן פּלאָץ, דער פֿאָרמע Hönig — מיט אומלױט — און איר טראַנסקריפּציע Hoenig ספּיגלן אַ אָספּראַך וואו דער o ווערט פּאַלאטאַליזירט. דער מיסלע כּדי Henig, דורך אַנטערייָריזאַציע פֿון דער וואָוועל, איז אַ רעגולער פֿאָנעטישער אָנטװיקלונג, אָפֿט אין מערבֿ־יידיש און אין די גראַפיעס אַנגענומן דורך סיוויל־סטאַט אָפּיצירס. אַזאָ, דער דײַטשער וואָרט פֿאַר האָניק איז Honig, אָבער אויף פֿאַרשפּרײטנס פּאַטראָנימיקע דער שורש איז טיפּיש Hönig, וואָס דאָס ערקלערט די מיטמאָנען פֿון דע פֿאָרמעס Honig, Hönig, Hoenig און Henig אין אַ זעלביקן אָנאָמאַסטישן נעצ.

דער צווייטער לייענונג, גלייך ווי די ערשטע פעסט געגרינדעט, טרענט Henig פון האָניק און בינדט אים אַן צו אַ פּרישענעם. די אָנאָמאַסטישע קוואָלן מעלדן טאַקע אַ אַנטראָפּאָנימישע אָריגין: די פאָרם Hönig קען קומען פון אַ פּערזענלעכן פּרישענעם. לויט די נאָטיצן וואָס זענען אָפּגענומען דורך די גענעאָלאָגישע דאַטאַבאַסעס נאָך דעם Dictionary of American Family Names, קומט דער אָשכנזים יידישער נאָמען Hönig פון דעם פּרישענעם Henich, אַ פאָרם פון דעם תנ״ך־נאָמען Hanoch, Henoch — דאָס איז צו זאָגן דער Hénoch פון בראשית, זון פון Yéred און טאַטן פון Mathusalem, אַ פּניומדיקע פיגור פון רעטשלעדיקער כּיפּה וואָס איז „אָפּגענומען" געווארן דורך גאָט. דער פּרישענעם Henich (אָדער Henoch, Chanoch) איז געווען האָיפיק צווישן יידן פון מיטל־אייראָפּע; ער האָט נאַטירלעך געגעבן גבורה צו פּאַטראָנימישע פּאַטראָנימס, דאָס איז צו זאָגן אָפּגעליטן פון דעם נאָמען פון אַ מענליכן קדמוני.

צו דעם שלק ווערט אַ צווייטע מעגלעכקייט אַנטראָפּאָנימיש, מאַטראָנימיש דאָס מאָל. די היפּאָקאָריסטישע דימינוטיווען Hena, Henele, Henig קענען קומען פון דעם יידישן ווײַבלעכן פּרישענעם Hena — ער אַליין ארנוואַנדלט צו Hanna / Hannah, די פרוו פון Elqana און מוטער פון דעם נביא Samuel. די בילדונג פון פּאַטראָנימס אויס ווײַבלעכן פּרישענעמס, דורך הינוזוגן אַ דימינוטיווער סופיקס, איז איינס פון די דיסטינקטיווע תכונות פון אַשכנזים אָנאָמאַסטיק, ווו די שווערקייט־מאַטערלינער אין לעבן מנישות און האַנדלס־לעבן האָט געגעבן דעם פּרישענעם פון דער מוטער אָדער פון דער זקנונית אַ איידענטיפיקאַציע־פונקציע. דער סופיקס -ig / -ik טייער דא אַלס אַ הערציקע צייכן, אַזוי ווי דער -le פון Henele.

די צווי שלקן — Hanoch מענליך, Hena/Hannah ווײַבלעך — דעם אַנדערן ניט מאַשינעמעסיק: לויט די משפּחות, לויט די רגיאָנען, האָט דער איינער אָדער דער אַנדער געמאָלטן. די ספרים פון Beider, וואָס דערשײדן מיט שטרענגקייט די פּאַטראָנימס לויט זייער רעגיסטרירונג אַריע, לאָזן זיך אין פילע פּרובלעמן איבערלאָזן אוֹם דעם נִיווּ פון אַ געגעבנער געגנט [Dictionnaires des patronymes juifs d'Europe de l'Est et judéo-allemands]. דאָס איז דער דקדוק פלוּראַליטעט פון אָריגינס וואָס פּאַסטערן אַלע יחיד־גענעאָלאָגיע פון דעם נאָמען און לאָדן צו רעדן, אין די מערצאָל, פון די משפּחות Henig.

דער מערסט-צו־בעטן וויגל פון דעם נאָמען Henig איז דער קוקן פון גאַליציע, יענע מזרח־פּראָװינץ פון דער האַבסבורג־מאָנאַרכיע אַנעקסירט בעם ערשטן חלוק פון פּוילן אין 1772, און הייַנט צוטיילט צווישן דעם דרום־מזרח פון פּוילן און דעם מערב פון אוקראַינע. דאָרט, אונטער עסטרייַכיש־אַוטאָריטעט, האָט דער עדיקט פון Joseph II פון 1787 דעם אידן אַוטאָנגעזונגען דער אַדאָפּציע פון געשטאַנדיקע פאַמיליע־נעמען, פון גערמאַנישער טקל, רעגיסטרירט דורך פונקציאָנערס אָפט גערמאַנאָשפּרעכיק. דיזע פּראָצעדור דערקלערט דעם סיסטעמאַטישן גערמאַניזם פון פּאַטראָנימס פון אָריגינעל העברעיש אָדער יידיש, און דער מרובות פון אָרנאַמענטאַלן נעמען בעסעד פון Gold, Silber, Rosen — און Honig.

די אַנשטאָלטן געװיד צו דער ג־נעאָלאָגיש־פארשונג גאַליציאַנער, ווי די אָרגאַניזאַציע Gescher Galicia — וואָס פּירט, לויט איר אייגענער דארשטעלונג, ג־נעאָלאָגישע און היסטאָרישע יידישע ומתברות אַז די גאַליציע, אַמאָלס פּראָװינץ פון עסטרייַך־אונגאַרן און הייַנט צוטיילט צווישן דעם דרום־מזרח פון פּוילן און דעם מערב פון אוקראַינע — האָלטן די שורה פון פאַמיליעס Henig אין זייער רעגיסטער. די בעזעס פון גאַליציאַנע ערשטנעמען, וואָס בעדעקן די פּעריאָדע 1795-1925, באַשטעטיקן אין פּאַראַלעל די ציִרקולאַציע פון די ערשטנעמען Hena, Henich און זייערע וואַריאַנטן אין דער זעלבער ערגן, קאָנפירמירנדיק דעם רעגיאָנאַלן אַנװוירץלונג פון דער שטאַם.

יענדער פון דער גאַליציע, האָט דער נאָמען אַװעקגעשפּרייטשט זיך אין דעם קיניגרייַך פון פּוילן (אונטער רוסישער טוטעלע נאָך 1815) און אין די מערב־פּראָװינצן פון דער רוסישער אימפעריע, וואָ אַנאַלאָגע פּאַטראָנימישע געצעצן זענען פּראָקלאַמירט געװאָרן אין די ערשטע דעצענניעס פון דעם XIX יאָרהונדערט. Beider דיסטינגװיז פּריצעס די דרײַ ערגנים — רוסישע אימפעריע, קיניגרייַך פון פּוילן, גאַליציע — וואָס, אָבװױל נאָך־באַרבאָרט, אָביִן זיך אונטער אַנדערע כראָנאָלאָגיעס און אַדמיניסטראַטיוו־לאָגיקן [Dictionnaires des patronymes juifs d'Europe de l'Est]. דער נאָמען Henig בלײַבט דאָרט זעלטן, וואָס קאָנפירמירט דער מאָדערנער דעמאָגראַפיש־אָפנעמונג: די רעפערטוארס פון געבורטן רעגיסטרירן נאָר זייער שװאַכע ענטװיקלונגן פאַר דעם פּאַטראָנים אין פּראַנקרײַך, קנוץ פון אַ שװאַכער דיפוזיע אַוסער איר אָריגינאַל־וױגל [HENIG, פּאָپולאַריטעט פון דעם נאָמען, Filae].

קיין אַשכּנזי־יידיש פאַמיליענאָמען פון מיטל־אױראָפּע קען מען נישט פֿאַרשטיין אויסערהאַלב פון דער האָריזאָנט פון גלות — דער galout — וואָס שטרוקטורירט די פּאַנטאַזיע און די זכּרונע פון די אַשכּנזי קהילות. דער נאָמען, אין דער תּרבות דעם, איז נישט בלויז אַ אַדמיניסטראַטיווער טיקעט: ער איז זכּרונע פון אַ אָרט, פון אַן זקן, פון אַ בּרורה. Yitzhak Baer האָט געוויזן ווי פֿיל די איידיע פון גלות בּעוואַסערט אַלע די יידישע בּעוועגונג מיטלאַלטער און מאָדערן, מאַכנדיק דעם פֿאָרטשטעלן נישט קיין צופאַל אָבּער אַ רוחנית־קונדיציע [Baer, Galout. L'imaginaire de l'exil dans le Judaïsme, 2000]. דער פאַמיליענאָמען Henig, איבּערגיבן פון דור צו דור דורך די צווראַנגענע פֿאָרטריבּונגן, נעמט טייל אין דער זכּרונע פון דער שטומערן: ער רייזט מיטן משפּחה, און יעדער נײַער שריפֿט — Honig געוואָרן Hoenig, דערנאָך Henig — מאַרקירט אַ שטוףן פון דער צרירות.

די משפּחה־תּרבות, ווי זי איז מיטנעמען מעלצפּיים אין די קהילות פון Galicia, בּעהאַלט אָפֿט דעם זכּרון פון אַ אַמט — די האַנדל פון האָניק, די האַלטונג פון אַ כּנסיה וואו מען האָט געטרונקן מעד — אָדער פון אַ אָנטּשטערער גערופֿן Hena, דעסן נאָמען וואָלט אַריבּער געגאַנגען צו גאַנצער די לינאַזש. די מעשׂים, אין זייער נאַטור נישט־אַרכיװ, געהערן צו רעגיסטער פון טראַנסמיטּירטער זכּרונע מער ווי פון איסטאָריע; זיי זענען אָבּער נישט מינדער ווערטפֿול, טאָמער זיי בּרענגען דעם סיניפיקאַנץ געליבּט פון דעם נאָמען, דאָ וואו דאָס אַרכיװ בּרענגט קיין פֿאָרמע.

דער עפּאָכע פון דער פֿיקסאַציע פון נעמנען קואָרדינאַט דורך־קרוצן מיטן גרויסן שאַקסן וואָס פּרוטיילן מיטל־אױראָפּע: די מלחמות נאַפּאָליאָנישע, די האָרשע פון hassidic, די תיקווה מעשיחי וואָס דורכגעיוגן די קהילות. Martin Buber האָט מעיסטערהאַפֿט רעסטיטואיט די רוחנית־אַטמאָספער פון די יאָרן וואו די מייסטער hassidic זוכן אויף די באַגעבנישן פון דער וועלט — די פּרירּיט פון נאַפּאָליאָן — ווי אַזוי פֿיל צייכנים פון אַ בּנחמה גדולה [Buber, Gog et Magog. Chronique de l'épopée napoléonienne, 1958]. עס איז אין דעם קליימאַט — צווישן בִיראָקראַטיש צוואַנג און רעליגיעזער פּאַסיאָנשאַפֿט — אַז די משפּחות Henig האָבן אַנגענומן אָדער געקלערט זייער נאָמען.

די מאָדערנע געשיכטע פֿון דעם נאָמען Henig איז דער געשיכטע פֿון אַ דיסטראַקציע. אַלס די משפּחות האָבן זיך אַװעקגעמאָװט פֿון Galicien און Poyln — אַנטלויפֿן פֿון ערמאָט, מן פּאָגראָמען, דערנאָך דער נאַצישער פּערזיקוציע — האָט זיך דער נאָמען פֿאַרגרייטערט אין קאָנטאַקט מיטן נייע שפּראַכן און נייע אַדמיניסטראַציעס. אין אַמעריקע, Henig איז געגאַנגן צוזאַמן מיטן Hoenig, Honig און Henick ; די אָנאָמאַסטישע באַמערקונגען אַמעריקאַנישע קאָנפֿירמירן די איינהייט פֿון דעם בינדל דורך צוריקפֿירן Henig צו Hoenig [Dictionary of American Family Names, via Geneanet]. אין ענגלישן, Honig איז צוויילן געווארן אַנגעפּאַסט אָדער אַנגלאַסיזירט, און אָסטוקלאַפֿטע פֿארמען ווי Honigman זענען צירקולירט געװאָרן אין דער עמיגראַציע.

דאָ, די טראַדיציע פֿון מונד און דער געלערנטער אַרכיוו גיבן אָנטווארט צו יעדער אַנדערן: דאָרטן איידער אַ משפּחה האָלט אין די ערינערונג אַ נאָמען « וואָס מיינט האָניג », קאָנפֿירמירט דער ווערטערבוך די שורש Honig ; דאָרטן איידער אַ אַנדערער שליכט אַריבער דעם נאָמען פֿון אַ זקן Henich, באַשטעטיקט די אָנאָמאַסטיק די פּמילייע צו דעם ביבליש נאָמען Hanoch. דער קאָנווערגענץ — צוויילן באַשטעטיקונג, צוויילן נואַנס — אילוסטרירט די פֿרוכטבאַרקייט פֿון אַ קרייצווייז לעזונג פֿון קוואָלן. די פֿאָרומס און בייזן פֿון גענעאָלאָגישע דאַטאָס, ווי דער איינגעמאַכטער זיטל צו דעם אָנאָמאַסטיק פֿון יידישן וואָס שטעלט זיך בַײַ אַ אָפֿן פֿאָרום צו רעדן פֿון דער הערקונפֿט, דעם איבער־שטאַנד און די משפּחדיק־שיכטות פֿון דעם אָנאָמאַסטיק Henig, איידער אַזויווי דאָס וויסן אַלס די טראַדיציע פֿון מונד זענען ניצלעך, זאָמלן דיוק דעם דיאָלאָג צווישן ערינערונג און דאָקומענטאַציע.

דער סוררויװל פֿון דעם נאָמען דורך די Shoah דערדארף אַ ערנשטע מענשן. די בייזן־דאַטאָס פֿון קורבנות — ערשט אָנמאָל דאָס פֿון Yad Vashem — האָלטן אין די שפּור פֿון טראַגערן פֿון דעם נאָמען Henig וואָס זענען צוניכטגעמאַכט געװאָרן אין די קהילות פֿון Galicien און Poyln. דער אָנאָמאַסטיק, אין דעם סעכל, איז אַוך אַ מאָנומענט: ער זאָגט די אַנװעזנד, דערנאָך דער פּערדורבונג, דערנאָך די פּערסיסטענס דורך־בײַ די צערשטערונג, אין דער אָיס־צװײַגן וואָס האָבן אָױסגעצויגן אין אַמעריקע, אין Palestine דערנאָך אין Israel, און אין מערבן אייראָפּע.

Am סוף פון דעם וועג, דער פאַמיליעננאָמען Henig ווײַזט זיך אַז פיל רייכערדיקער ווי דער אַנפַּנגס־נאָטיץ האָט לאָזן ערװאַרטן — „דייטשער פאַמיליעננאָמען". גערמאַניש אין זיין פאָרם, איז ער אַשכּנזיש אין זיין געשיכטע, און דופּל אין זיין אַרשפּרונג: בלי־בדרך אחרת שטאַמדיק פון Honig — דער האָניק — אָרנאַמענטאַלער און באָרופֿ־מעסיקער שורש אָנגנומען אין דער שפּור פון די פּאַטראָנימישע דיקטאַטן פון דער האַבסבורג־אימפּעריע; בלי־בדרך אחרת אָפּשטאַמדיק פון אַ פּרשנאָמען, דעם תנ״כ־דיקן Hanoch איבערגעגעבן אונטער דער פאָרם Henich, אָדער דער ווײַביקער Hena פֿאַרבונדן מיט Hannah. די רעפּערטואָארים פון Beider און פון Menk בלײַבן, אויפ־דעם־צװײ־וועגן, די זיכערסטע פירער [דיקציאָנאַר פון יידישע פאַמיליענשטייגן פון מזרח־אייראָפּע און יידיש־דייטשע]. און די מאָדערנע אָנאָמאַסטישע־בילעטנס באַשטעטיקן די אַיינהײַט פון דעם בונדל Henig–Hönig–Hoenig–Honig.

אימפּלאַנצירט אין Галיציע, פאַרשפּרײַט דורך פּוילן און דער רוסישער אימפּעריע, דער נאָמען Henig טראָגט אין זיך די גאַנצע שפּור פון דעם מאָדערנעם אַשכּנזיז: די אַדמיניסטראַטיװע צװאַנג און דער מעמוריאַלער אויסװײַל, די זיסקײַט פון אַ באַװורפּוס און די ערנסטהאַפטקײַט פון גלות. עס עקזיסטירט נישט אַ איין Henig־שושלת, נאָר שושלות — באַזונדער, אונאַפֿהענגיק, פֿאַרבונדן דורך אַ נאָמען וואָס, פון רעגיסטרירביוראָ ביז אָמצאפּ, האָט קײנמאָל שטיל־געשטאַנדן אַ שריפט צו זיך אַליין בעת־מנת זיך צוריק־האַלטן דער זיקרון פון זיין פּונקט פון אופשׂטאַנד. דער גרויסער ספּר עקשּׁאוסט נישט אירן געשיכטע; ער שטעלט אויף די חזקות אָיױערקייטן, אויף וועלן יעדער צװײַג וועט קענען בויען אירן אייגן־פאַמיליענ־וװיפס.