משפּחה Goldwyn

דער פאַונדינג־פיגור פון דער שושלת איז געבוירן געװאָרן אין דער יידישער קוואַרטיר פון Varsovie. אונטער'ן נאָמען Samuel Goldfish האָט ער געגרינדט די Goldwyn Pictures Corporation אין 1916 אין פּאַרטנערשאַפט מיט צװיי בראָדװיי־אונטערנעמער — אָבער זיין געבוירן־נאָמען איז געװען Szmuel Gelbfisz. Samuel Goldwyn, געבוירן Szmuel Gelbfisz, איז געװען אַן אַמעריקאַנער פּראָדוצענט פון פּוילנישער העװקונפט, געבוירן דעם 17טן אָגוסט 1879 אין Varsovie, אין אַ פּרנטים־משפּחה. די ערנסטהאַפטיקסטע בייאָגראַפישע קוועלן קאָרעקטירן די דאַטום וואס ער זעלבער האָט דערקלערט: Samuel Goldwyn האָט געמיינט אַז ער איז געבוירן געװאָרן דעם 27סטן אָגוסט 1882 אין Varsovie, אָבער אין וואָרהײט איז Schmuel Gelbfisz געבוירן געװאָרן אין יולי 1879. דער קלײנער בעטריג מיט דער צוזאַץ פון דער בערט, אַ פּאָסיקע חוזה ביי מיגראַנטן וואס מאַכן זיך ניי לעבן, סאָגט שוין עפּעס פון אַן עקסיסטענץ גאַנץ אָנגעװענדט קעגן די אויפ־הײַזן פון זיך אַליין.

די משפּחע־סביבה איז געװען די ארמות פון געטאָ. זיין עלטערן, Abraham און Hannah, זײַנען געװען אָרטאָדאָקסע יידן וואס האָבן געלעבט אין ארמות; מען ווײס נישט ווי זיי האָבן פּרנסה פארדינט. די שולע־יאָרן פון Goldwyn'ס האָבן זיך שטאָפּן אין אַלטער פון עלף יאָר. מען רירט אַן דא אַן מאַסיווע אמת פון דער יידישער געשיכטע פון מיטלם־מזרח־אייראָפּע: יענע אַבילדן פון פרומע און ארמע משפּחות דעם וועלן די איבערגאבע איז נישט געגאנגען דורך שכל, אָבער דורך די Тора, דער עדות־כרך און אַ אונצעטיילבאַרע וויל צו לעבן. דער אָרטאָדאָקסער פרומקײט פון די עלטערן, אָטעשטירט דורך בייאָגראַפן, מאַכט דעם שטילן פאָן וואָס שפּרינגט אַן זון וואס מיט עיקר וועט זיך אַװעקטרעטן פון דער אָבזערװאַנץ אָן אַמאָל פאַרזאגן די אַבער־קוועלן.

דער משפּחות־נאָמען זעלבער פאַרדינט דער אָפּמערקזאַמקײט פון'ם אָנאָמאַטיקער. Gelbfisz — פאָרטעקסטליך "געלער פיש" אין יידיש — געהערט צו דער ברײטער קאַטעגאָריע פון יידישע אַשכנזים־נאָמען דעסקריפּטיווע אָדער מעטאַפוריקע, אָפט אַדמיניסטראַטיװ צוגעוויזן בײַ דער אויפלעגונג פון משפּחות־נאָמען אין פּוילנישע און רוסיש־טעריטאָריעס אומהום דעם דרײסטן און נײנצנטן יאָרהונדערט, אַ קאַטעגאָריע וואס די גרױס־רעפערענץ־לעקסיקאָנים רעגיסטרירן אַלטװארט־מעתודיקעם [Lexicons of East European and Judeo-German Family Names]. דער דורכגאנג פון Gelbfisz צו Goldfish, דערנאָך צו Goldwyn, איז דעמטײן נישט אַן שפּאָנטיקע ברוך אָבער אַ לאַנגזאַמע אַנגלישירונג פון אַן יידישן־נאָמען דורך די שטופן פון אַ גלות.

דער יטינערער פון דעם יונגן Gelbfisz איז איינער פון די מערסט דורכגרייפנדיקע אָפּסטײַמונגען אין דער אפיק פון דער יידישער מיגראַציע. אין זעקצן יאָר אַלטער, Schmuel Gelbfisz דורכקווערט ליטערליך אייראָפּע צו פוס פון זיין געבוירן־לאַנד פּוילן ביז אין דײַטשלאַנד. פֿון דאָרטן, ער גײט קײן אַנגלאַנד: ער האָט פאָרלאָזן Varsover אַלס נאָער, צו פוס, און האָט זיך געפֿונען אין Birmingham, אַרעם און וווינט ביי משפּחה־גלידער אונטער דעם נאָמן Samuel Goldfish. דער בריטיש־אַבשניט, אָפט פאַרגעסן, בילדט אָן א פּלוץ פון דער סאָלידאַרנאָס פֿון יידיש פּשׁפּחה: דער אָנקום פון א דאָרפֿטיקער קרובֿ דורך דעם צווײַג וואס איז שוין אַװåגגעװאָנדערט, א גלידעלע אין א קײטן פון קרובים צו קרובים וואס האָט פֿאַרבונדן די shtetlekh פון אָסטן מיט די גרויסע שטעט פון וועסטן. דער ממלאות פֿון דער מיגראַנט דורך זיינע — דער hakhnasat orḥim, דער גאַסטפרײַנדשאַפט שולדיק צום וואס קומט אָן אָן ניטאָ — מען קען לעזן דאָס דאָ ניט ווי א אַבסטראַקטער פּרינציפּ, נאָר ווי דער קאָנקרעטער פאַקט וואס האָט געמאָגלעכט דעם קומענדיקן טײל פון דער געשיכטע.

דערנאָך קומט דער באַשלוסיקער דורכקווערטן. געבוירן Schmuel Gelbfisz אין Varsheve אין 1879 פון אָרטאָדאָקסן יידיש עלטערן, Goldwyn האָט דורכגעלעבט לײַד און אנטישמיטיזם אין זיין יוגנט; ער מיגרירט צו די פֿאַראײניקטע שטאַטן אין 1896 און איז געװאָרן ערשטן א טריימפן האַנדלער פון האַנטשוך פּײַער ער איז געװאָרן א פּיאָנירדיקע קװאַלימע פון קינאָ פון די פֿאַנגעס פון Hollywood. דער ערפאַרונג פון אנטישמיטיזם, דערמאָנט דורך די ביאָגראַפן, בינדט זיין יחידותדיקן גורל מיט דעמק פון דער גרויסער וועלן פון יידישער מיגראַציע וואס פ্লוחט, אין די זעלבע יאָרן, דער פּאָגראָמען און דער דיסקרימינאַציע פון דער צאַריש־אימפּעריע און פּוילישע לענדער. זיין הצלחה אין דער האַנטשוק־הענדל איז ניט אַ ביװײַנק: עס שטאַמט פֿון דער דער אָקציע־עקאָנאָמיש גדול־געמאַכטע, געמאַכט פון הענדלערײַ־װאַגן און האַנדװאַרק, דאַרך וואס יידישע אימיגראַנטן האָבן זיך אַרײַנגעטײלט אין דעם עקאָנאָמיעס פון אָנקומס. די שטאָט Gloversville, אין דעם סטעט New York, אַמעריקאַנער האַװפּטשטאַט פון האַנטשוך, איז געװאָרן דער ערשטער אַרענע פון זיין אָנשטײגן — אַ בשפל אַרבעט פּאָר דער כּבֿוד.

דאָס איז דער אָרט, וואו דער פאַמיליע־נאָמן הערט אויף צו זיין אַן עִרבּון און ווערט אַן אויסערפינדונג. דער האַנטשוק־פאַרקויפער האָט זיך געוואָנדן צו דער אויפװאַקסנדיקער שאָוקונסט. אין 1916 האָט ער זיך פארבונדן מיטן אדגאַר און אַרקיבאַלד Selwyn, פון Broadway, און האָט אַנגעהויבן Goldwyn Productions, אַ פארמיישונג פון זייערע צוויי פאַמיליע־נעמען. Shmuel Gelbfisz איז געװאָרן Samuel Goldwyn. דער נאָמן Goldwyn איז אַלסו אַ שמועס־פאַרבינדונג פון Gold־ פון Goldfish און -wyn פון Selwyn: אַ פאַמיליע־נאָמן־אויסערפינדונג וואָס איז דורך אַ דיסטריקט־דעסיזיע צו אַ מענטשן־נאָמן געװאָרן, ווײל דער פראָדוצער האָט לעגאַל פאַר זיך אָנגענומען דעם ביזנעס־נאָמן וואָס ער האָט מיטגעשאפן.

דער אירָנישער אַספּעקט פון דער געשיכטע, וואָס דער ָּנאָמנקונדער קען נישט פאַרפעלן צו באַמערקן, איז אַז דער פאַבריקירטער נאָמן גייט צופעליק צוריק צו אַ בראָדער פון מייִנליך באַוואָרענע נעמען. די פאַמיליע־נאָמן־לעקסיקאָנים זאָגן אַז Goldwin, די ענגלישע פאָרעם וואָס Goldwyn איז אַ וואַריאַנט פון, איז אַן אַלטער מענטשן־נאָמן פארבונדן מיטן וורצלען gold (גאָלד) און win (דער פריילנד), אָפט געטראָגן דורך אַשכנזי־ייִדן, וואו ער וואָלט געקענט צוריקגיין צו אַן אָנהײב־פאָרעם Goldwein („דער זתן־פון־גאָלד"); דער פאַמיליע־נאָמן איז זייער אומיבן. דער קאָמערשיאַל־צופעל האָט אַלסו בּאַטראָפן Szmuel Gelbfisz צוריק צו דער זעלביקער מאַטריץ פון אַשכנזיער־ָּנאָמנקונדע וואָס ער האָט אַװעקגעלאָזן אין אַנגלאָ־פארמיישונג פון זיין געבאָרן Gelbfisz — ווי אַז דער גאָלד־נאָמן, אונטער זיינע אָנצעלבאַרע פאָרמען רעגיסטרירט דורך די רעפערענץ־לעקסיקאָנים, האָט אָנגעקראַכט דעמען וואָס האָט געגלויבט ער װעט זיך אַ גאָנץ נייעם אויסערפינדן [Leksikones פון פאַמיליע־נעמען פון אָסט־אייראָפע און יידיש־דײַטשלענדער]. דאָ, די טראַדיציע פון ָּנאָמנקונדע און די אַרכיווישע ביאָגראַפיע באַנטװאָרטן זיך אין אַ וועגװײזנדיקער אויפטרעפונג.

דער נוחות האט זיכער שמואל גאָלדווין ווי איינער פון די גריונדער פון דער Metro-Goldwyn-Mayer, וואָס באשטעטיקט זיך אין זיין עדות: קאָ-גריונדער פון די MGM. די וויקליכקייט, מער קאָמפליצירט, ווערט בעסער געדינט דורך די אַרכיוו. פראָדוקציע-מאַן פון פילם פון פּוילישער אָריגין און פּיאָנירער פון דער אָפּיסט פילם-ינדוסטרי, ער האָט פּראָדוצירט דעם ערשטן גרױסן לאַנג-מעטראַזש פון די פאָראייניקטע שטאַטן און איז פּסחִתי מען צו ווײַסן ווי א בעמערקנס קאָנטריביוטאָר אַנד לידער פון עטליכע סטודיאָס. זיין גיזעלשאַפט, די Goldwyn Pictures, האָט אַרײַנגעברענגט איר נאָמען — און איר אייקאָנישן ליווע — צו דער פיוזשן פון 1924 וואָס האָט געגעבן געבורט צו דער MGM; אָבער דער טעמפּערמענט פון דעם מאַן האָט זיך ניט געבויגט צו טימוואָרק. וויכטיקע פּראָבלעמס, עסענשאַלי פּקודה צו זיין שווערקייט אין טימוואָרק, מאַכן אַז ער איז אויסגעווארפן אין 1924.

פון דעם גלײַכווײַט פאָל האָט געבארן זיך זיין גרעסטער סוקסעס: דער בילד פון דעם אונאָפיציעלן פּראָדוקציע-מאַן. רייַפיוזינג אַנאָנימיטי פון גרויסע סטודיאָס, Goldwyn האָט אויפגעצוונגן זיין פּערזאָנליכע מאַרק צו סארג פילמס, אַמביטשיאָס, אָפט גענומען פון דימאַנדינג ליטעררי וואָרקס. זיין קארירע איז געווען קרּאונד מיט די העכסטן דיסטינקשן פון די ינדוסטרי: ער האָט אָנגענומען די Golden Globe Cecil B. DeMille Award אין 1973 און די Irving G. Thalberg Memorial Award אין 1947. מען קען לייזן, אין דעם דימאַנד פאַר קוואַליטעט און אין דעם טעיסט פאַר אַדאַפּטאַציע פון גרויסע וואָרקס, אַ שיפט קען צו ליטעררי ווייסן און קולטורעל אַמביציע — דער ווילן פון אַ מאַן אָן פאָרמאַל לערנוג, דער שול האָט סטאָפּט בײַ עלף, צו בּרענגן צו דעם שירן וואָס ליטעררי האָט פּראָדוצירט זיך אַמאָנגסט די הייכעסטע. עס איז קיין הײַליקײט דאָ; עס איז די אָבסטינאַציע פון אַן אָטאָדידאַקט צו העבן אַ מאַסנ אַרט צו דיגניטעט.

די ערליכקייט פון דער ערציילונג געביט אונז, נישט צו פארוואנדלן דעם וועג אין הגיוגראפיע. Samuel Goldwyn איז געווען אַ שווער מענטש, אויטאָריטער, צעריסן מיט סך פון זײַנע אַסאָשיאַטן, און זײַן באַציונג צו דער ייִדישקייט איז געווען דער, אַמביוואַלנטער, פון אַ גאַנצער דור פון גרויסע יידן אין Hollywood. געבאָרן אין דער אָרטאָדאָקסיע פון די מיזרח, די מענער דעם בויעדן אַן ינדוסטריע וואָס, לאַנג, שװיגט אָדער פאַרהיילט זײַנע ייִדישע אָריגינען דורך פחד פון אַמעריקאַנישן אַנטיסעמיטיזם — דעם אַנטיסעמיטיזם וואָס Goldwyn האָט געקענט אין זײַנע יוגנט־יאָרן. די דיסטאַנץ פון דעם באַטן מיט פאָטערלעכן דבקות איז דאָך נישט אָפּשאָפן די שפּור פון דער אָריגין: דער שום פון סיכסק, די סאָליdarיטעט פון די אָנהייבן, די געטרייַנקייט צו אַ קהילה פון ימיגרענטן וואָס שאַרן טיילן דיזעלבע שפּראַך און דיזעלבע זיכרון.

עס איז אין דער פאַרלענגערטקייט פון דער שושלת וואָס מען לייענט אַ פאָרם פון געטרייַנקייט. דער נאָמן Goldwyn, ערשט קאָמערציעל־פירמע, איז געוואָרן פאַמיליע־נאָמן וואָס מען האָט איבערגעגעבן: דער זון, Samuel Goldwyn Jr., האָט פאָרגעזעצט די פאָטערלעכע אַרבעט פון אונאָפהענגיקן פּראָדוקער, און דער אייניקל, דער שפּילר און רעჟיסצר Tony Goldwyn, האָט פאַרלענגערט אויפן שטאָרן דעם נאָמן וואָס איז געבאָרן אויף Broadway אין 1916. אַזוי האָט אַ דערפינדנער נאָמן זיך ווירצלט, שאָפנדיק אַ עמעסטער נאַכקומענשאַפט אין דער וועלט פון דער שפּילמאָנטע. מען דאַרף דאָ רעדן פון זיכרון מער ווי פון אַרכיוו: די קאָנטיניוטעט פון אַ פאַמיליע פון דער אַמעריקאַנישער שפּילמאָנטע, ווו דער נאָמן וואָס דער אָבנים־ימיגראַנט האָט דערפינדן איז געוואָרן, פאַר זײַנע ירושים, אַן ערבשאַפט פּונקט — צייכן אַז דער גלות, ביי די Goldwyn, האָט זיך אָយפגעטוישט אין אָנווירצלונג.

די Goldwyn אין דער לאנגער איידישער געשיכטע צוריקצושטעלן, דאס איז צו פאראנערקענען אז זיי פארקערפערן, אויף אייער אייגענער אופן, אן מאָמענט פון דער קאלעקטיווער זכרון פון Israel: דער מאָמענט פון דער גרויסער אַטלאנטישער מיגראציע, צווישן 1880 און 1914, וואס האט אָפגעטומלט די שטעטלakh פון דער רוסישער Imperium און פון Poland צו בעפֿאָלקערן America. מיליאנען Szmuel Gelbfisz — קינדער פון דער אָרמן ghetto, קום געשולט, אָפגעגאנגען צו פוס אַרויס מערבץ — האָבן זיך אויסגעמאכט א נייעם לעבן און אן אַנדערן נאמען אויף די ברעגן פון דער Neue Welt. די אייגנארטיקייט פון דעם איז אז ער האט געלאָזן זיין געבוילטער נאמען אingravirt אויף אַ וועלטלیכע קונסט.

דער Onomastik באשטעטיקט דעם אַנוואָרצלונג אין דער Ashkenazi זכרון. די צוזאמענגעזעצטע מיט Gold- — וואָס די רעפֿערענץ־לעקסיקאנען באשרייבן די פֿארמירונג, די געאָגראפישע פֿאַרברייטונג און דעם אָפט סימבאָליש שטאַט אשער דעסקריפּטיוו — מאכן אַ באַקאַנטע שיכטע פון דער איידישער אידנטיטעט פון צענטראל- און מזרח־אייראָפּע [Leksikon פון איידישע פאַמיליע־נעמנס פון Oystn־אייראָפּע און יידיש־דײַטש]. אַז Goldwyn ניצט זיך אַן־צוזאַמנפֿיל, דורך קאָווקױל פון אַ New York זיבור, מיט דער אַלטער פֿאַמיליע פון Goldwein און פון Ashkenazi גאָלד־נעמנס איז ניט בלויז אַ שאַכל־שקר: דאס איז אַ ציכן אז דער exile, גלויבן זיך עצמו צו דעררופן, האָט וויידער־אַנטאגרַען זיין שושלת אין דער קאָנטינואיטעט פון אַ פאָלק. די ווערטיקייט וואס דא איז געטראָגן איז ניט די פרומקייט — וואס דער זון האָט פֿאַרלאָזן — ניט דער talmudic וויסן, אַוועק פון זיין צוגאַנג, נאָר עפּעס קלײנערס און דערדויערנדס: די resilience פון דעם exile, די איידישע יארהונדרט־אַלטע פעיקייט צו בלײַבן לעבן דער אַוועקרײַסן, צו מאַכן אַ נייען נאמען אַ האָום, און פֿון זכרון אַ שטאַרקע.

אַ סוף פון דעם וועג, די שושלת Goldwyn שטעלט זיך ווייניגער ווי אַ אַלטמאָדישע דינאַסטיע, נאָר ווי אַ גיצוג פון יידישער מאָדערניטעט: אַ קינד פון דער אָרטאָדאָקסישער געטאָ פון Warszawa, Szmuel Gelbfisz, געוואָרן דורך גיין, האַנדל און טראָץ אַיינער פון די גרינדער פון Hollywood, דערנאָך שטאַם פון אַ נאָכקומנשאַפט וואָס טראָגט נאָך זיין אַרויסגעדאַכטן נאָמן. צווישן דעם Gelbfisz יידיש, דעם Goldfish פון דעם אַלימיגראַנט און דעם Goldwyn פון דעם פראָדוצענט, לייענט זיך אַלץ די באַהן פון אַשכּנזיזער גלות — פון דער בידנער פרומקייט פון מיזרח ביז דער אַמעריקאַנישער נייאומקליידונג.

אויב מען דאַרף נאָמען, צווישן אַלע, דיי טוגנד וואָס די שושלת וועט הויפטזעכלעך אויסגעדריקט האָבן, עס איז נישט די גלאַנצנדיקע צדקה און נישט דער תלמודישער וויסן, פון וואָסן קיין די אַרכיוו־שטיקן טראָגן קיין שפּור בי דעם אָרטאָמענען וואָס ווייניג גלערנט ווער. עס איז די תּוקמדיקייט פון דעם גלות־מענטש — די הערהאַלטונג געמאַכט פון הופענונג וואָס, פון דער פוס־וואַנדערונג דורך אייראָפּע ביז דער גרינדונג פון אַ ימפּעריע פון קינאָ, מאַכט דעם אָירוקינג אַ שאַפונג. אין דעם האָבן די Goldwyn פאַמיליע אַן אַנטייל אין אַ טוגנד וואָס די יידישע טראַדיציע האָט באַראָפן דורכן יארהונדערטער און קאָנטינענטן: דער עמונה אַז אַ פאָלק, און אַ פאַמיליע, קען אַלץ פארליירן — דער ערד, די שפּראַך, בעם דער נאָמן — און מחמה אָנשטאָتן אָנהייבן, מאַכן פון אַן נייעם נאָמן אַ דויערהאַפטע זיכּרון. דער נאָמן וואָס Szmuel Gelbfisz האָט זיך אייַנמאָל גענוצן אין 1916 איז געוואָרן פֿאַר זיינע נאָכעס אַ ירושה; און דיי געשיכטע פון זיין שושלת, אַ בּאַװאָרונג פון דעם עלטסטן פון אַלע Yisroel טעמע: יענער פון דעם גלות גוזֿל אין סעך־טוות.