משפּחה Gernsheim

Gernsheim איז אַן אַלטע שטאָט, וואָס ווערט דערמאָנט שוין אין פֿרי מיטלאַלטער, איר געשיכטע איז פֿאַרבונדן מיט דעם שיפֿפֿאָרט אויפֿן ריין און מיטן ערצביסטום Mayence, וואָס זי האָט אונטערגעהערט צו. די טאָל פֿונעם מיטלן ריין — פֿון Spire ביז Cologne דורך Worms און Mayence — איז געווען, אין די X–XIII יאָרהונדערטן, דער וויג פֿון אַשכּנזישן יידנטום: דאָרטן זענען אויפֿגעקומען די בארימטע קהילות ŠUM (דאָס העברעיִשע ראָשי-תּיבֿות פֿון Spire, Worms און Mayence), הערצן פֿון אייראָפּעישן תּלמוד-לערנען, היים פֿון רש״י פֿון Troyes וואָס האָט דאָרטן גלערנט, און פֿון Ḥasidei Ashkenaz, די ריינישע פֿרומע פֿון XIII יאָרהונדערט. אַ משפּחה וואָס הייסט נאָך Gernsheim שטייט גיאָגראַפֿיש אין דעם שלאָגנדיקן האַרצן פֿון מיטלאַלטערלעכן יידישן לעבן, צווישן די גרויסע לערן-צענטערן.

דאָס ריינישע יידנטום האָט באַצאָלט אַ שרעקלעכן מחיר: די רציחות פֿון די קרייצצוגן פֿון 1096, עלילות פֿון בלוט-לייקענונג און גאָסטיע-שאַנדונג, פּאָגראָמען צוגעבונדן צום שווארצן טויט פֿון 1348–1349. יעדער חורבן האָט מיטגעבראַכט אַ צעשפּרייטונג פֿון די איבערגעבליבענע קיין אַנדערע שטעט, וווּ זיי האָבן פֿורגעטראָגן, ווי אַ סימן פֿון דערקענונג, דעם נאָמען פֿון דער פֿאַרלוירענער שטאָט. אַזוי האָבן זיך, מיט גרויסער וואָרשיינלעכקייט, אָנגעהויבן די ערשטע טרעגער פֿון נאָמען Gernsheim: ניט אין דער שטאָט אַליין, נאָר אין די אויפֿנעמענדיקע קהילות וווּ דער גערנסהיימישער אָפּשטאַם איז געוואָרן אַן אידענטיטעט. דאָס דאָזיקע פֿאַרהאַרענען פֿון נאָמען אַנטקעגן דעם אויסמעקן זאָגט שוין אַ הויפּט-מידה פֿון יידישן זכּרון: זכור, „געדענק", די חובֿה וואָס איז אויפֿגעלייגט אויף ישׂראל ניט צו לאָזן אונטערגיין די עקבֿ פֿון אָנהייבן. דער משפּחה-נאָמען אַליין איז אַן עקט פֿון טרייקייט צום עבֿר.

אין די־שבעה־עשרטע און אַכטן־עשרטע יאָרהונדערטן, האָבן יידן פֿון די דײַטשע טעריטוריעס געלעבט אונטער דעם רעסטריקטיוון רעזשים פֿון Schutzjude, דער «יידישער שוצ», דעסן בלײַבן און הענדווערקער זײַנען געװען ענג רעגולירט. די גרויסע אומברוך איז געקומען מיט דער עמאַנציפּאַציע: די רעװאָלוציאָנערע צרַנצויזישע געזעצן װאָס זײַנען געברענגט געװארן אויף דער לינקער זײַט פֿון דער Rhin דורך די נאַפּאָלעאָנישע אַרמיעס, און דערנאָך, מער שפּעט און סטופּנווײַז, די געזעצן פֿון די דײַטשע שטאָטן אין דער־נײַנטן יאָרהונדערט. עס איז ביי דעם בעװעגונג פֿון צוטריט צו בירגערשאַפט אַז די יידישע פֿאַמיליעס פֿון די Rhin הײנט קענען זיך אָנעמען די הוקערישע פּראָפעסיעס, האַנדל, מעדיצין און קונסט, און אָپֿטאָטשן שטעטיג פּעסטע שום־נעמן — אָפּט, ווי Gernsheim, ערבט פֿון אַן אָרטן־שום שטארק געטראָגן אָפּיציעל.

דער פֿאָטער פֿון דעם קאָמפּאָזיטור Friedrich Gernsheim, Abraham Gernsheim, איז געװען דאָקטער אין Worms, איינער פֿון די דרײַ היסטארישע זיצן פֿון דער Rhin־יידישקײט. דיזע באַהן איז טיפּיש פֿון דער דור פֿון דער עמאַנציפּאַציע: דער אָװערגאַנג פֿון דער פּאַרנגטער וועלט פֿון געטו און אַסיינדער־מעטיערס צום אַרום־פּרַקטיײַז פֿון אַן געלערנטער פּראָפעסיע אין דינסט פֿון אַלע, יידן ווי נישט־יידן. די מעדיצין, אין דער יידישער טראַדיציע, איז נישט קיין געװעניקער מעטיער: פֿון Maimonides דאָקטער פֿון די Ayyubid־קורט בִּישׂ די דינאַסטיעס פֿון יידישע דאָקטורים פֿון דער Renaissance, זי איז דער פּיקוח נפש, די שמירה פֿון מענשלעך לעבן, ווערט וואָס אין אַלגעמיין הערשט איבער בײַ שטול אַלע אנדערע געבעטן. דורך דעם פּאַציענטן פֿון Worms צו בעהאַנדלן, די Gernsheim־פֿאַמיליע נעמט חלק אין דער לאַנגער ברופה ווו דאָס װיסן דינט די שמירה פֿון דער אנדער.

Friedrich Gernsheim געבױרן אין Worms אויפן 17 יולי 1839 אין דער משפחה יודישער געבילדעטער. קינד־נס, אויסגעביל' ביי פּיאַנאָ פון דער פּראָע אַלטער, ער לערנט אין Frankfurt, דערנאָך ביי קאָנסערוואַטאָרי פון Leipzig — הױך־פּלאַץ פון der Mendelssohn מסורה — בײַ רבנים פון שולע פון Felix Mendelssohn און Robert Schumann. אַ שטײַן־אױפנטהאַלט בּ Paris אין די יארן 1850-1860 ער אַפּן צו אַנדערע השפּעות. ער געמאַכט דערנאָך אַ קאַרירע פון דירעקטאָר, פון פּעדאַגאָג און פון קאָמפּאָזיטאָר: פּראָפעסאָר ביי קאָנסערוואַטאָרי פון Cologne, וױ ער צאָלט Engelbert Humperdinck צװישן זיינע תּלמידים, דערנאָך מוזיקאַלישער דירעקטאָר אין Rotterdam, פּארװאָס ער שטעל זיך צו Berlin, וו ער לערנט אין der Royal Academy פון קינשטן און דירעקט אָרקעסטערז ביז זיין טױט, דעם 10 סעפטעמבער 1916.

מוזיקאַלי, Friedrich Gernsheim פארהעלט צו דער בעוועגונג פון Johannes Brahms, וואָסער ער איז געװען דער פרײַנד און דער חסיד, קעגן־שטרום פון דעם לאַגער wagnérien און lisztien. זיין שאַפן — פיר סימפאָניעס, קאָנצערטס, אַ שטאָרקע מוזיק פון קאַמער, ליידער און בּנאָת־קול־שטיקן — עס מײַן זיך דורך אַ קלאַסיש שמאַק, אַ וויסנשאַפט פון קאָנטערפּונקט און אַ וואָרם מעלאָדיש. צװישן די גרעסטע פאַרטיטורן איז אַ בּנאָת־קול־און־אָרקעסטער שאַפן Miriam, זאָלן אַז בּלעטער פולן פון תורנים מ Tanach און עברית, וו דור אַ פאַמיליע געדענק פון זײנע אָפּאָשטאַרטע. דער דער שטימען אין דעם ער בּ Israel־ערבשאַפט, אין אַ צײט כאָטש פיל מוזיקער יודישער דײַטשלאַנד טײַגן אָדער פארקלײנערן זאָלן זײער יודישקײט אונטערם דריק פון אַנטיסעמיטיזם, פאַרדינט צו זײַן בּאַמערקט: דער רועיות שטיל צום אַנטיקע־אירבשאַפט עס קאָעקסיסט מיט אַ פּול־מעמבערשיפּ צו דער דײַטשער קולטור.

זיין שאַפן פון Gernsheim באַװיזט די באַטײטונג־העך פון Juifs צום מוזיקאַליש־לעבן דײַטש פון XIX יאָרהונדערט — פון Mendelssohn צו Meyerbeer, פון Joachim צו Gernsheim עצמו. דער בּלוימונג קריאַטיוו, אויסדרוק פון ḥokhma, פון וויסן און פון שכל פארנעמונג, עס איז אַ אופן פון זשענערטן דער בּרירה פון עמאַנציפּאַציע: צײגן אַז אַ יודישער קען זערבן דער קולטור געמײנזאַם אין די היכסטע שטוף. מען קען אָבער נישט שווײגן דעם שאָטן: אומרעכטלעך פאַרלאָרן נאָך זיין טױט, די מוזיק פון Gernsheim איז דערנאָך בּיכל גערופן דורך דעם Nazi רעזשים גענאו אום זיינע יודישע אָפּאָשטאַרטע, פאַר זיי געוויסן אַ למדן־ריידערדיסקאָװערי ביים סוף פון XX יאָרהונדערט. דער שווײגן וואָס אַ שעקל זיינע שאַפן איז עצמו אַ טײל פון דער יודיש־דײַטש געשיכטע.

אומצא פרידריך גערנשהײַם שנויים מאנדערע פאמיליע־גלידער, וואס זײערן שפור, ווייניקער דאקומענטירט, צײַכנט אַ קאנסטעלאַציע פון טאַלאַנטן. די פאמיליע געהערט צו דער יידישער בירגערשאַפט פון רײַנלאַנד און דרום־מערב־דײַטשלאַנד וואס, אין אַן אָדער צװײ דורות, האָט זיך אַרײַנגעווארן אין מעדיצינישע, קאָמערציאַלע און אינטעלעקטואַלע פּרופעסיעס. די ראָלע פון פרויען איז זײער שום אונדזיכער געװען, כּמו אין פילע יידישע פאמיליעס, ווו די מוטער האָט אפּגעזיכערט דעם איבערטראָג פון היימישער פרומקײט, פון זיקァרון און פון טאַפּלן־סניס — טוּגנד פון דער ḥinnukh, דער לימוד, וואס הוב אנגעהויבן אין דער שטוב.

דער סוג פון פאמיליע דער גארנוני אַ ווירט פון אנטיל־נעמונג אין דעם קאָלעקטיוו לעבן: טאָן־שטעלונג אין יידישע־טוב־טוּן־פארײנעס (Ḥevra Qaddisha, צדקה־פארײנעס, Ẓedaqa), הײל־נעמונג אין קאָמוניטעטס־אינסטיטוציעס פון גרויסע רײַנלאַנדער־שטעט, מעצנאס און פארבאַנד־לעבן פון דער באַפרײטער בירגערשאַפט. די אָרגאַניזירטע צדקה — די ẓedaqa, וואס אין עברית הײסט אַזוימעס «יושר» ווי אַ«אָלמוזע» — איז געװען אַ שטיץ פון די קאָמוניטעטן, ווו מען האָט באטראַכט דעם זורג צו דער אָרמן, צום קראַנקן און צו דעם פרעמדן גאָסט אַלס אַ חוֹבה און נישט אַלס אַ טוּב. די פאמיליע Gernsheim, אַרײַנגעשטעלט אין דעם געװעב, איז צו שם שוין קען דער טײל־האָבער, אין Worms ווי אין די שטעטן ווו זשיר מיטגלידער זײער פּראָדוצירט האָבן.

די גאַלישע זרוטע — Worms, Francfort, Leipzig, Cologne, Rotterdam, Berlin, דאָן London און דערוועטער — פֿילן וויידער אַן־קלײַנשטיק־גרייס די מולטי־יאָרהונדערט־שכנה דיאַספּאָרע: דער גָּלות נישט אַלס סוף נאָר אַלס פּוןדלעך־רײַכער־ווילן, ווו יעדער פֿאָרװאָרט רײַכערט דעם עדות און איבערדיסטריביוטן דעם ערבשאַפט. דער נאָמען געבוירן פּון אַן אָרט וואס מען קװיטן אין דעם מיטלאָלטער, פֿאָרזעצן אַזוי צו רייזן.

דער XX־וואָרהונדערט טראָג דעם נאָמען Gernsheim ביז צו די גרנצן פון גלות און געדענקן. Helmut Gernsheim, געבוירן אין Munich אַם 1טן מערץ 1913 אין אַ געביִלדעטער פאַמיליע מיט יידיש אָפשטאַמונג, איז געװאָרן איינער פון די גרעסטע היסטאָריקערס פון פאָטאָגראַפיע אין דעם יאָרהונדערט. אַוסגעביִלדעט אין Munich, האָט זיין קאַריער אַ שטײנערן שלאָג באקומען דורך די אַנקונפט פון די נאַציס: קלאַסיפיצירט ווי אַ „האַלב־ייד" לויט די Nuremberg געזעצן, מיגרירטע ער אין Engeland אין 1937. די אַופשטײג פון פאַשיזם האָט אים צװאונגען, ווי הונדערטטאָוזנטער אנדערע, צום גלות — אַ דערפאָרונג וואָס געבט צו זיין שפעטערן ווערק אַ באזונדערע שװערקײט.

אַרעסטירט אין די אַנפאַנג פון דער מלחמה ווי „פרעמדער פײנט" און דאַן דעפּאָרטירט קײן אַװסטרעליע אויף דעם שלעכטinfamous שיף Dunera, האָט Helmut Gernsheim צוריק גיין אין Grossbritanien וואו ער האָט זיך צוזאַמען מיט זיין אַיידער Alison, דעדיצירט צו קולעקטן און שטודירן דער היסטאָריע פון פאָטאָגראַפיע, דעמאָלסט אַ נײַע און פאַרשמעטע דיסציפלין. דאָס פּאָר האָט געשאַפן איינס פון די ווִיכטיקסטע פאָטאָגראַפישע קולעקציעס אין דער וועלט, די Gernsheim Collection, היינט געהאַלטן גרויס־טײלס אין דער Harry Ransom Center פון דער יוניװערסיטעט פון Texas אין Austin. מען איז אים שולד, בעיקר אין 1952, פֿאַר דער ווידערפֿאָרונג פון דער ältester בקנועם שטיק, די הליוגראַפיע פון Nicéphore Niépce גענומען פון אַ פֿענצטער אין Gras אום 1826-1827 — אַן אָביעקט וואָס מען געגלויבט איז פארלוירן און וואָס ער האָט אים אָפגעפֿונען, אויף דעם ווײַ ראטעװנדיג פֿאַר דער מענשהײט דעם געבורץ־אַקט פון פאָטאָגראַפיע.

דער תנועה — אַװעקרײַסן פֿון פֿאַרגעסנישט דאס ältester בילד פון דער וועלט — איז ווי די אויסגעפּילטע מעטאַפאָר פון דער בערופֿן פון אַ גאַנצער שושלת. פֿאַרגיגט דורך די בארבארײַ וואָס האָט געװאָלן אויסמעשן די יידן פון אייראָפּע, האָט Helmut Gernsheim זיין לעבן דעדיצירט צו באַוואָרן, צו קאַטאַלאָגירן, צו איבערגעבן. ער איז דער קלאַסישער באװיס פון דעם zakhor, דער אימפּעראַטיוו פון געדענקן, הערץ פון יידישער בין־זיסטאַנונג: קעגן אויסמעשונג, אַרכיװ; קעגן פֿאַרגעסנישט, דער קאַטאַלאָג; קעגן צערשטערונג, גדולה בּברירה. אַז דער נאָמען פון אַ קלײנע Rhenish שטאָט, יענמאָל געטראָגן דורך עקסילים פון מיטלאַלטער, איז געװאָרן אין דעם XX־וואָרהונדערט סינאָנים פון באַוואָרונג פון ווִזוועלער געדענקן פון דער מענשהײט, שטייט אויס ווי אַ גרײַפֿנדיק קאָהאַרענץ.

דער קאָרפּוס פון רעפֿערענצן וואָס איז אַנטראָװט צו דעם בוך לאָדט אַרײַן צו לאָקאַליזירן די שושלת אין דער בריטער פּאַנאָראַמע פון יידישע דיאַספּאָרעס — די סעפֿאַרדישע סאַלוניקא אין סוף פון אָטאָמאַנישן אימפּעריע [Veinstein, 1992], די קהילות פון מאַגרעב ווי דער קהילה פון Salé אין מאַראָקא [Archives de Salé]. דאָ דאַרף מען זיך האַלטן מיט דער גרעסטער ערליכקײט: גאָר גאָרנישט דאָקומענטאַרש קנאָפּט אַן די פאַמיליע Gernsheim, אַן אַשכנזיש און רײניש פאַמיליע־נאָמען, צו די סעפֿאַרדישע און מאַגרעביש וועלטן. דער קאָנפּראָנטאַציע איז אַלזע נישט קיין פילייישאַפט־שאַכן, נאָר אַ ליכטיקער קאָנטראַסט.

זי ערמעגליכט אָבער מעסן דעם טיפן אײנהײט פון ישׂראל בײַנד דער פאַרשיידנהײט פון איהרע צװײגן. די יידישע סאַלוניקא, „שטאָט פון די יידן" ווו די נאָכקומנים פון די אָוסגעטריבנע קיגן ספֿרד האָבן געבלועקערט דער העברעיש דרוקערײ, די האַנדל און די ראַבאַנישע לערנטן [Veinstein, 1992], און די אַטלאַנטישע קהילות פון מאַראָקא, האָבן בארג'ט די זעלביקע גרונדווערטן — לערנטן פון דער טורה, צדקה, גסטפרײנדשאַפט צום גאָיִם, דער זכרון פון גלות — ווי די אַשכנזי־רײניש בירגערטום פון וועלן סטאַמן די Gernsheim. דער סעפֿאַרדיש יידישקײט פון סאַלוניקא און די רײניש יידישקײט פון ŠUM זענן צװײ דיאַלעקטן פון איין זעלביקער גײסטלעכער שפּראַך. דיזער פּאַראַלעל, אָנגענומן אַלס רעדאַקציאָנאַלע היפּאָטעזע און נישט אַלס פיליאָלאָגיש־פאַקט, אונטערשטרײַכט אַז די טוגנט פון זכרון וואָס איז אומקערפּאָרדלעך אין די פּערזאָנליכקײט פון Helmut Gernsheim איז דער זעלביקער וואָס האָט דער סעפֿאַרדישער סאַלוניקא ערמעגליכט צו באַהאַלטן, פוּנף יאָרהונדערטן גאָנץ דער זכרון פון דער פאַרלוררנער סעפֿאַרדיה — צװײ געזװיסטער־טרײַן צו אַן אָרט־ה פון הערקונפט וואָס איז וואָרן נאָמען און גזירה־שמע.

פון דער קליינער רײנלענדער שטאָט גערנשהײם, פון וואָס מיטלאָלטערלעך אַהנען זענען אַוועק און האָבן אירן נאָמען דאָרטן הינטערלאָסן, ביז די קאָנצערטזאָלן פון בערלין און דער פאָטאָגראַפישער אַרכיוו פון טעקסאַס — די שׁושלת גערנשהײם צײכנט אַ קאָהערענטן וועג. זי האָט געדינט דער מעדיצין אין וואָרמס, דער מוזיק איבער גאַנץ אייראָפּע מיטן פרידריך גערנשהײם, און דער שׁמירה פון דער מנצח פון דער מענשהייט מיטן האֶלמוט גערנשהײם. זי האָט ווײ אויך אונטערגעשטאַנען אנטיסעמיטיזם: דאָס מוזיקאַליש וואַרק צו בעט אָפּגעלייגט, גלות און אומצעטשלונג — יענער שׁאָטן אָן וואָס דער דרזאָג וואָלט גלײגן.

צװישן אַלע טוגנדן — אויב עס איז אויבערהויפּט איינע — וואָס דיזע שׁושלת וועט אַם בעסטן אויסגעדריקט האָבן, עס איז די שׁמירה פון דער מנצח — דער זכור. אַ נאָמען געבוירן פון אַ פאַרלוירנער ארט און דורכגעפּיר מיטן יאָרהונדערטער; אַ קאָמפּאָזיטאָר וואָס האָט יבערגענוטסן ביבלישן טעמעס און דעסן וואַרק אַליין מוז זיין אַרויסגעריסן פון פאַרגעסנדיק; אַן איסטאָריקער וואָס האָט געראַטעוועט פון פאַרשװינדן דאָס ערשטע בילד פון דער וועלט און בויט אַ קאָלעקציע קעגן דער בארבאַריק וואָס אין דעם זעלבן מאָמענט האָט מעגן אַראָפּצוטױגן זיין פאָלק. אין דעם, דיא פאַמיליע גערנשהײם האָט אַ פול אַנטיל אין דער עלטסטער רופן פון ישׂראל: מעוודות זאָגן, ניט לאָזן שׁום זאַך פאַרשװינדן, מאַכן דער שׁטײַ צום פרישן דער באַדינג פון דער צוקונפט. «זכור ואַל תשׁכח» — די שׁושלת ווען עס אַלע געגעבן דעם ווי אַ מעלאָכה, בנימ דומש ווי אַ צװײטער טבע.