משפּחה Faldini

דער obligatory starting point איז דאס ווערק פון Samuele Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, וואס איז דערשינען אין Florence אין 1925 אין דער קאָלעקציע רעדאַקטירט דורך די צייטשריפט Israel. דיזער אַרבעט איז דער ערשטער סיסטעמאַטישער ינווענטאַר פון די פאַמיליענעמן וואס זענען געטראָגן געװארן דורך די יידן פון דער פּענינסולע; ער קלאַסיפיצירט הונדערטער נעמן און פרוות, פאַר יעדן אַיינצלן, די מקור אַרויסצונעמן — טאָפּאָנימיש, פּאַטראָנימיש, פּראָפעסיאָנאַל אָדער שמוץ. דאס איז אין דעם קאָרפּוס אַז Faldini איז כּלָל־שם־אַרגומענט אַלס cognome יידיש פון איטאַליע [Schaerf, 1925]. דיזער אַייַנשרייבונג איז גילטיק צוער־אַטעסטאַציע: זי באַווייזט אַז צום צייטן וואָס Schaerf קאָמפּילירט האָט זיינע לিסטן, אין די ערשטע דעצעניאָת פון דעם XX יאָרהונדערט, דער נאָמן איז געטטענטיפיצירט געווען אַלס שייך צום אָנאָמאַסטיש פאַטרימאָנים פון יידיש־איטאַלישן יידן.

עס אַרט מעסרן די עקזאַקט שפּאַנוונג פון דעם אַטעסטאַציע, אָן עס צו ויידערגיין. Schaerf האָט אַרבעטט צוגעװאַנט פון די רעגיסטרן פון די קהילות, פון די לִיסטן פון בייטּראַגן־פּלייער, פון די הנצחות על־מצבה און פון די אַדרעס־בוכער וואָס זענען געווען בּנימצא; זיין רעפערטואַר שרייבט אױף די ריאַלע ניצן, נישט די סיכּער עטימאָלאָגיע. דער דאַזיגער פון אַ נאָמן אין זיינע בּלעטער באַדייט אַז ער איז געטראָגן געווען; ער זאָגט נישט נאָך וואַנן, נישט נאַכ ווי פיל משפּחות, נישט אין וועלכע סטעדטער בּדיוק. פאַר Faldini, ווי פאַר אַ סך אינטראָיז פון דעם סימנים, די מענציע איז קורץ און דער באַװײַז־אַפּאַראַט בּגבול צום עקזיסטענץ פון אַלײן דער אַרויס־זוך. עס איז דאָ אַ פאַקט וואָס איז בּנוכּח — דער נאָמן איז דאָקומענטירט — אָבער אַ סובער פאַקט, וואָס קען אָפֿעקס איינציג צו פּרודנטן אַבדוקציעס.

דעם רערעטי דאָקומענטאַר איז נישט וויכטיק־לאָיז. זי לאָקאַלִיזירט דולקס Faldini צװישן די פּאַטראָנימן פון שוואַך הייפּיקייט, ייענע וואָס טוען נישט אַרױשװײַזן אַ דינאַסטיע פון רבּנים אָדער בּרוגער בּרילאַנט אָבער צו לאָקאַלע שושלות, גיש־גיש אין אַ אָדער אַ סך קהילות, און דער טראַק צו זיך איז דילוטיד אין דער ריגולעטער צוגרײַ־גאנג פון יידיש־איטאַלישן יידן־לעבן. דער היסטאָריקער פון יידיש־קולטור פון דער Renaissance Robert Bonfil האָט שטאַרק אַנטערשטריכן ווי מער דער יידיש־סאָציעטעס פון איטאַליע איז געװען געמאַכט פון די מיטן עקזיסטענצן — קרדיטאָרים, מאַסטער, טאַלמידי־חכמים פון דריטער גראַד, משפּחות פאַרבונדן דורך חתונה און נאַכבּארשאַפט — וואָס די קאָנצענטראַציע שטעלט די סובסטאַנץ פון אַ מיר אַ סך מער ווי די קומץ גאָרים וואָס שטײן אַרױס [Bonfil, 1994]. Faldini שטײט, לױט אַלס אַ בּסברא טובה, פון דעם יידיש־איטאַלישן צו איטאַליע דאָ.

וואס קען דער ברײַ אַליין פון דעם וואָרט Faldini זאָגן? דאָ שווײַגט דאָס אַרכיוו און נאָר די פילאָלאָגיע רעדט, וואָס צווינגט אונדז צו טראַכטן דורך אָנגענומענע הבחנות. דרײַ וועגן קוּמען אָפּ, וואָס מען דאַרף פּרעזענטירן ווי סעך הכל.

דער ערשטער, און דער נאַטירלעכסטער פֿאַר אַ לינגוויסט פֿון ס'איטאַליענער, בינדט דעם נאָמען צו falda — א שפּיץ פֿון אַ קלײַד, דער פֿאָלד פֿון אַ שטאָף, און אַ מעם אדם דער הנג פֿון אַ באַרג אָדער הוּגל. דער סופֿיקס -ini, דימינוטיוו און פּאַטראָנימיק זייער פארבּרײַטט אין דער איטאַליענער אַנטראָפּאָנימיע (Bellini, Martini, Guardini), וואָלט אַלדען געמאַכט אַ דעריװציע מיטל פּרושׁ „די קליינע פֿון דער Falda" אָדער „דיזע אױס דעם פֿאָלד / פֿון דעם הנג". לויט דער לעזונג, וואָלט Faldini געווען אַ נאָמען מיטל טאָפּאָגראַפישער אָדער מעטאַפאָרישער אָפּשטאָם, צו פאַרגלײַכן מיטן סך אַלאַנצן קאָגנאָמי איטאַליענער הערנדיק פֿון געטײל אָדער קוסטום. די הבחנה האט דעם זכות פֿון מאָרפאָלאָגישער ברירוּת, אָבער זי בלײַבט דער סברה: גאָרנישט, אין דער שטעלע פֿון Schaerf, געשטײן זי בענאָדן.

דער צװיטער וועג, איינציק צום אידישן קאָנטעקסט, טאַקט אַן צוזאַמענהאַנג מיטן ריטואַל־קלײַד אָדער דער האַנדװאָרק פֿון שטאָף. דער אידישער וועלט איטאַליע האָט טײער פֿילן שנײַדער, שטאָף־האַנדלער און פּאָגרומנים, און עס איז ניט סתם אַז אִידיש־פאַמיליע־נעמן שטאַמן אַ מלאכה פֿון שטאָף; falda, ווייל עס מיינט אַ שפּיץ פֿון שטאָף, קיד אָפּשטײן אַזאַ טעטיקייט. דא אָךְ, מען רעדט פֿון אַ סברה־רעדאַקציע, וואָס איז ליב אָבער אומביװיּזן אין דער שטאַט.

דער דריטער וועג, דער מערסט פּרודנט, ערינערט אַז אַ גרויסער טײל פֿון אידישן־איטאַליענע פאַמיליע־נעמן זײַנען טאָפּאָנימן: די אידן, געצװוּנגן דורך דער גירושׁ און דער אורבאַן־בעװעגונג, האָבן אָפט געװאָרן צענומען לויט איר שטאָט אָדער דאָרף פֿון קוּם — Modena, Ancona, Sinigaglia, Rimini. מען וואָלט אַלדען דערזוכט אַ געטלאַך־נאָמען בנחמד פֿון Falda אָדער Faldo. די לאָגיק טאָפּאָנימיק, מהעקדמות אין דער אָנאָמאַסטיק אידישער־איטאַליענער, איז גוט באַשטאַטיקט דורך די שטודיעס פֿון גאַנצן פּרעקטן אין די קהילות פֿון דער פּענינסולע [Bonfil, 1994]. קיין פֿון די דרײַ הבחנות קען נישט געװאָרן דערשלאָגן: דער קפּיטל אויס שטעלט זיך אַלדען אַלס אַ צוזאַמענשטויס פֿון סברה, וואָ די פֿאָרם פֿון דעם וואָרט (אַנדענק פֿון דער שפּראַך) און דאָס שווײַגן פֿון דער אַרכיוו זיך אָנטװאָרטן אָן זיך אָפלעזן.

קומעט צו געבן פלײש אַ פאַמיליע־נאָמען אָן אייגן דאָסיר, דאַרף מען מאָלן דעם וועלט וואס האָט עס געטראָגן. די יִדן פון איטאַליע בילדן אײן פון די עלטסטע קאָנטינואִירליכע יִדישע פאָרהאַנדענהײטן אין מערב־אייראָפע, צוריקגייענדיק ביז דער רוימישער־אַנטיקװאַרטעט, און אונטערשיידן זיך דורך זייערע ריטן — דעם nusaḥ איטאַליעניש, אָדער minhag Italiani — סו פון דער אַשכנזים־וועלט ווי אָך פון דער סראַדיש־וועלט. בײַם אומקער פון דער רענעסאַנס, דער קהל־קומוניטעט עלעפערט אַ עמודיוו געיסטלעך און געזעלשאַפטלעך לעבן. Robert Bonfil האט באשריבן אַ יִדישע געזעלשאַפט טיף אַרײַנגעשטעלט אין איר כריסטלעך אומגעבונג, באַטײליקן זיך אין דער אַמביענטער קולטור בײַ מחזיקע אַלץ אייגנע אינסטיטוציעס — סינאַגאָגעס, בראַדערשאַפטן, רביִנישע געריכטן [Bonfil, 1994].

די אַקטיװיטעט פון פאַנד־לײַ, אָפט אַרײַנגעצװוּנגן צו די יִדן דורך אַ מעטלאַ פון קאָרפארירונג, שטרוקטור זיך פאר לאַנג דער עקאָנאָמיע פון פילע פאַמיליעס; אָבער ביזן אַ סייט פון בענקירן, די באַפעלקערונג האָט מיטגעהאַלטן דאָקטירים, דרוקערן, קאָפיסטן, מעלמדים און הנדוורקסמענער. די פראָדוקציע פון ברוך יִדיש איז געװעזן באַזונדערש גלאַנצנדיק: איטאַליע איז געװעזן, שוין דער שפּאָט פופצנטער יארהונדערט, אײנס פון די קריבלעך פון דעם העברעישן דרוק, און די טראַדיציע פון יום־טוב מאָנוסקריפטן האָט דאָרט געקומען צו אַ באַמערקנסװערטער פייִנהאַйט, ווי עס האָבן געװיזן די שטודיעס אין יבריטיש מאָנוסקריפטן אומגעװערט פון דער פעניננסולע [Tamani, 2010]. אַ פאַמיליע ווי די Faldini, וואָס אָך זייער בדין גע־, האָט זיך געבועגט אין דעם אומיווערסום פון סינאַגאָגעס, קאָפיסטן און געלערנטע.

דער קיבול עס טוט זיך מיט דער קאָנטרא־רעפאָרמע. די בולע Cum nimis absurdum פון Paul IV, אין תקטו [1555], גרינדן דעם געטאָ פון Rome און פירן אַרויס אַ פּאָליטיק פון פאַרביטונג וואס שפּרײטן זיך אויס צו די מערסט שטאָטן איטאַלישן. אָנגעשפּערט, אונטערװארפן צו דיסטינקטיװ צייכנס און צו פרופעשנאַלע באַנכעיס, די יִדן פון איטאַליע דורכקומען דרײ יארהונדערטער פון געטאָ פאריק אָב ליבעריישן פון דער פראַנצושישער רעװאָלוציע און דער Risorgimento. עס איז אין דעם לאַנגן ציט — רענעסאַנס־גרויס, דערנאָך פאַרביטונג, דערנאָך פרײהײט אין דעם נײנצנטן יארהונדערט — אַז מען דאַרף אַריינשטעלן יעדע יִדישע איטאַלישע לינעאַגע, ווי אָך יענע וואָס די געשיכטע האָט דאָקומענטירט בלויז דורך אַ נאָמען.

דער פאַקט אַז Schaerf האָט געפֿובליצירט אין Florence, און אַז זיין אַנקװעסט האָט נאַטירלעך געשיפּט פון די טאָסקאַנער ארכיװן, לאָדט אַרײַן צו בעטראַכטן די Toscane ווי איינער פון די פּלאַוזיבלע שטעטער ווו דער נאָמען Faldini האָט זיך קענען אַנװערצלן. די הילפּאָתיזע שטיץ זיך אויף קיין באַקאַנטן נאָמינאַטיװן אַקט; זי קומט אָן פון אַ רחוק־טריט פון געאָגראַפּיש שיינבאַרקײט, וואָס מען מוז דער־פּאָר אָנווײַזן ווי פּראָביבל און ניט ווי געגרונדט.

די Toscane האָט אַ סינגולער רעזשים אַנגעבאָטן צו דן יידן. כּל אַז די מערשטע איטאַליענער שטאַטן האָבן אַרײַנגעשלאָסן זייערע יידן אין געטאָס, האָבן די גראָס־דוקס פון Medici די Livourne צו אַן גלאַנציקער אַוסנאָם געמאַכט. די Livornine, פּאַטענטן פּראָמולגירט אין 1591 און 1593, האָבן גאַראַנטירט יידישן מערכנטן — בעטונדערש די Séfarades פון דער יבעריש־פּורטוגעזער האַלבקוגל — די פרײהײט פון אַנזעצן, דער זיכערהײט און דער אַבװeséنס פון געטאָ. ווי Lionel Lévy האָט מאַגיסטראַל אָנגעשיכט, איז Livourne אַזוי געװאָרן דער האַפן פון דער « português jüdischer Nation », דרײ־ווײג־קנאָטן פון אַ קאָמערציאַלן און קולטורן נעץ וואָס האָט פֿאַרבונדן Amsterdam, דער Middelmeer און צפון־אַפֿריקע [Lévy, 1999]. די ליװאָרנער קאָמוניטעט, קאָסמאָפּאָליטן און פּראָסּפּער, האָט גיבן אַ שמעלץ ווו זיך באָגעגנטן יידן פון Iberia, Italien און di Levante [Lévy, 1996].

אום אַ צווײג Faldini האָט געװאּילט אין דער Toscane, זי האָט קענען צוגעהן צו יידער דער אַלטער איטאַליעניש־פּונד פון שטעט ווי Pisa אָדער Florence, אָדער אומגעבן דעם ליװאָרנער פּאָלוס. דער לעצטער הילפּאָתיזע איז שװער פון פּאָלגנס, כּן אַז Livourne איז געװען דער גרויסער הער־קוועל צום Maghreb: פּון דאָרטן זיינען אַװעק פּמילער צו Tunis, Algérie און Maroc, טראַגנדיק זייערע איטאַליענער נעמנס. דאָס איז פּשוט דער חקירה פון די צפון־אַפֿריקער דיאַסּפּאָרעס, ווו דער קאָלעקטיװ פון ספרדי־ארבעט האָט זאַמלט אַזוי פיל מאַטעריאַלן, פֿerdyngt אַ קאַפּיטל בילדער. מיר בלייבן דאָ אין דער וואׂרשיינלעכער שניט: די טראַדיציע פון אַ טאָסקאַנער אַנקער איז בעקוימצוכל, די אַרכיװ־נאָמינאַטיװ פֿעלט נאָך צו קאָנפֿירמירן זי.

איינס פון די שטאַרקסטע לערנונגען פון דער לעצטן היסטאָריאָגראַפֿיע איז אַז איטאַליענישע פֿאַמיליענאָמען זענען נישט פֿאַרבליבן אינגעשלאָסן אויף דער האַלבאינדזל. דורך דעם Livorno-קאַנאַל האָבן זיך טאָסקאַנישע און איטאַליענישע נעמען פֿאַרשפּרייט אויפֿן דרום-ברעג פֿון ים-התּיכון, געטראָגן פֿון די grana-סוחרים — יענע ייִדן פֿון Livorno-ישׂראלישן אָפּשטאַם וואָס האָבן אין Tunis געשאַפֿן אַ באַזונדערע קהילה אַנטקעגן די אָרטיקע Twansa. Lionel Lévy האָט באַוויזן די טיפֿקייט פֿון דעם איינוואָרצלונג, וואָס האָט פֿון Tunis אַ מאַמעשן פֿאָרלענגערונג פֿון Livourne געמאַכט, מיט אירע פֿאַמיליעס מיט איטאַליענישן נאָמען און אירן אייגענעם נוסח [Lévy, 1999].

קאָן מען אַ צווייג Faldini פֿאָלגן אויף דעם וועג? קיין מקור וואָס מ'האָט זיך אין אים יועץ גענומען, דערלויבט נישט דאָס צו באַשטעטיקן, און עהרלעכקייט גיט אַן, דעם דאָזיקן אָפּשניט ווי אַ רעדאַקציאָנעלע השׂערה פֿאָרצוצייגן. מ'באַמערקט אָבער, אַז די גרויסע זאַמלשריפֿטן וואָס זענען גיוויידמעט צו די קהילות פֿון Maghreb — Tlemcen, Sidi Bel Abbès, און ברייטער Oranie — האָבן אַ מאַסע פֿון רבנישע און גענעאַלאָגישע אַרכיוון אויפֿגעהיט, ווּ עס קומען אַרויף פֿאַמיליענאָמען פֿון איטאַליענישן אָפּשטאַם אַרײַנגעמישט אינעם ספֿרדיש-מאַגרעבינישן פאָנד. די אַרבעטן וועגן דער קהילה פֿון Tlemcen שטעלן אַריבער דאָס גראָב, ווּ זיך קרייצן אָרטיקע לינייעס, ספֿרדישע צוגאָבן און פֿאַמיליעס וואָס זענען געקומען פֿון איטאַליע [Botbol, 2000], בעשאַס די רבנישע אַרכיוון פֿון Sidi Bel Abbès ווײַזן אויף דעם דאָקומענטאַרישן לעבנסקראַפֿט פֿון יענע קהילות אין Oranie [Archives rabbiniques de Sidi Bel Abbès].

אָן אַ נאָמענטלעכן עדות פֿאַר Faldini אין יענע זאַמלונגען, וועט מען זיך היטן פֿון אַ מסקנה. אָבער דער מבנה אַליין פֿון ייִדישע מיטלמעערישע נדידות מאַכט עס פֿאָרשטעלבאַר, אַז אַ צווייג פֿון דער לינייע האָט נאָכגעגאַנגען דעם דרך Livourne–Maghreb, ווי אַזוי פֿיל אַנדערע פֿאַמיליעס מיט איטאַליענישן נאָמען. דער דאָזיקער קאַפּיטל גייט אַרויס פֿונעם געעינשאַצטן: ער צייכנט אַ פֿאָרשונגס-האָריזאָנט — דורכקוקן די Livorno-אַר-אָראַניע-רעגיסטרן אויפֿן אות F — אַיידער אַ פֿאַרטיקע טאַטזאַך. עס איז דאָס גענוי דאָס דאָרטיקע גאַנג וואָס ספֿרדישע וויסנשאַפֿטלעכע גענעאַלאָגיע לאַדט אײַן מיט מעטאָד צו אַנטדעקן, כּדי יעדע השׂערה צו קאָנפֿראָנטירן מיט דער ריי פֿון אַקטן.

אַ שושלת וואָס עס בלײַבט פונעם אפילו ווער האַרפּער נישטאָ ווי אַ נאָמען אין אַ רעפּערטואַר שטעלט אויף דעם העכסטן גראַד דער שאלה וואָס דורכגייט אַלע ייִדישע היסטאָריאָגראַפיע: וואָס איז דער פארהעלטעניש צווישן מעמאָריע און געשיכטע? Yosef Hayim Yerushalmi האָט געוויזן אַז יהדות האָט לאַנגע צײַט קולטיווירט דער מעמאָריע — דער פליכט צו זיך איבערמאָנען, zakhor — מער ווי דער געשיכטע אין קריטישן און דאָקומענטארן סינס; און אַז דער מאָדערנער היסטאָריקער אַרבעט אָפט קעגן די גראַן פון קאָלעקטיוון געדענקן וואָס סעלעקטיט, סטיליזירט און איבערגיט [Yerushalmi, 1984]. פאַר די Faldini, די טענטאַציע וואָלט געווען גראָס צו ארויספולן דעם לער מיט אַ סאַגע; דער פּרעזענטער ווערק שטייט דאָס אַנטקעגן, האלטנדיק די לינע צווישן וואָס מען וויס און וואָס מען טען.

דיזע פאָדערונג פאַרבינדט זיך מיט אַ ברייטערע מעדיטאַציע וועגן דער יידישער קאָנדיציע און וועגן דער אופן ווי אַן יידנטיטעט גייט אָבער דורך די ברעך פון דער גָלוס. Isaiah Berlin האָט פרעגט וועגן דער אופן ווי יידן פון דער דיאַספּאָרע האָבן אָנהײַנדלט איר געהעריקייט צווישן געטרײַוואָלד און ינטעגראַציע, אָפט אויף דער פּרײַס פון אַ שאַרפער אָנווארענעס פונעם אַנשטאַביליטי פון מעמאָריע [Berlin, 1973]. די ייִדישע מחשבה זע אַלײן האָט געמאַכט פון איבערגאָב — massorah — אַ צענטראַלע קאַטעגאָריע, ווו דער נאָמען וואָס מ'בקום פון טאַטן בינדט אַ קאָנטינואִטעט וואָס די געשיכטע, זי, קען נאָר טײַלווײַז פּרוווירן; עס איז דאָ אַ טעמע וואָס Léon Askénazi האָט געשטעלט אין דער מיטן פון זײַן מעדיטאַציע וועגן דער טראַדיציע [Askénazi, 1999], און וואָס Armand Abécassis האָט פאַרבונדן צו דער סטרוקטור זעלבן פון דער לוסט פון פיליאַציע אין דער העברעיער מחשבה [Abécassis, 1987].

וואָס בלַײַבט דעמאָלט פאַר אַ קורא וואָס וואָלט טראָגן אָדער זוכן דעם נאָמען Faldini? אַ פעסטער פאַקט — די אַנשרײַבונג אין דעם יד־וסף אָנאָמאַסטיש פון יידן פון איטאַליע — אַ בינדל פון טוענלעך היפּאָטעזן וועגן דער עטימאָלאָגיע און גיאָגראַפיע, און אַ מעטהאָד: די וואָס, יותר ווי צו ערפינדן, דעזיגנירט די אַרכיוון צו קונסולטירן. די געשיכטע פון יידן פון איטאַליע און זײער דיאַספּאָרעס איז נאָך, פאַר אַ גרויסן טײל, אין די רעגיסטער וואָס זײנען נישט דורכגערירט; דער נאָמען Faldini ווארט דאָרטן, עפש, זײנע צוקונפטיקע בלעטער.

ביז צום סוף פון דער חקירה, דער נאָמן Faldini בלייבט וואָס ער איז געװען אַנהויב: אַ פעסטע עדות און אַן הענצונג צו סייכל. פעסטע, ווײַל Samuele Schaerf האָט עס אַרײַנגעשריבן שװאַרץ אויף ווײַס צװישן די קאָגנאָמים פון יידן פון איטאַליע, דאָס קאָנפערנד אים רעכטן פון שטאַט אין דער געשיכטע פון פּניניזולאַר יודאַיזם [Schaerf, 1925]. זיכערהייטדיק, ווײַל אַרום דעם אייניקן תחום איז אַ ברײטער טעריטאָריום פון הײפּאָטעזן — עטימאָלאָגיש, געאָגראַפיש, מיגראַטאָריש — װאָס קיין רײַ אַרכיוו־שטיקן איז, ביז היינט, געקומען צו איבערמאַנצן אין סיכלויות. מיר האָבן באַשלאָסן אָן־אָנוואַלדיק אויספּרײַטן יעדן מעלה פון וויסן: פעסטגעשטעלט פאַר דער קאַטאַלאָג און פאַר דער כללי קער פון יידיש איטאַליע; וואַרשיינלעך פאַר דער טאָסקאַנער און Livorno אַנקערונג; געמוטמאַסט פאַר דער עטימאָלאָגיע און פאַר דער צערשטרייונג צו דער Maghreb.

וואָס דער זאגן־שטאַם דערלערנט גייט ווײַטער ווי איר אייגן פּאַרטיקולער פאַל. זי אילוסטרירט די דאָקומענטאַרע קונדישן פון טויზנטער אָרדינאַרער יידישער משפּחות, דערן גרױסקײט איז נישט געװען צו לאָזן אילוסטרע דינאַסטיעס, נאָר צו האָבן געהאַלטן, דור נאָך דור, אין די שטעט פון דער פּניניזולע דעמאָלט אויף די ברעגן פון אַ Mediteriber וואָס איז געװארן געפּלוגט מיט גלויטס. עס ריקװערט סוֹף־סוֹף אַז דער שרייבערײ פון אַזאַ בוך איז אַ מעשה פון טרייJews אַזױ װי אָף מעטאָדע: נישט דיכטן, אָבער האָלטן די דלת פון מנירה אָפן, אין קאָנפידנציא צו דער צוקונפטיקער אַרכיווען — די פון Livorno, פון Toscana, פון Oran — דער טשנה פון צו זאָגן אַ טאָג וואָס מיר האָבן געקענט נאָר אונטערגוקן. דער גרױסער בוך פון די Faldini איז, אין דעם אפן, ווייניקער אַן בשלום אַלס אַ סף.