משפּחה Elizur

דער נאָמן Elizur איז אַ תיאָפאָרישער העברײַשער קאָמפּאָזיטום, געבילדעט פּון צװײַ עלעמענטן: El (אֵל), „גאָט", און tsour (צוּר), „שטיין", „פעלס", מיטן בעזיץ-סופיקס פון ערשטער פּערזאָן. עס איז אַלזאָ צו איבערזעצן ווי „מיין גאָט איז אַ שטיין" אָדער „גאָט איז מיין שטיין". דער דער קאָנסטרוקציע געהערט צו אַ טיפ וואָס איז זייער פּראָדוקטיוו אין העברײַשער נאָמען-יסדה, ווײַל דאָס גאָטלעכע עלעמענט El קומט צוזאַמען מיטן אַ קוואַליטעט, אַ טעטיקײַט אָדער אַן בילד צו בילדן אַ נאָמן-פּראָגראַם, אַ וואַרע סדר-דל-עמונה זוזאַמנגעפאַסט. מען טראַכט פאַר דער צײַט אַן פּאַראַלעלע בילדונגען ווי Eliézer („גאָט איז מיין הילף"), Elyakim („גאָט שטעלט אויף"), אָדער Elisha („גאָט איז ישועה"). די רעפערענץ-ווערק אין העברײַשער נאָמען-סיינטיץ אַנאַליזירן פּרעצייז דעם מעכאַניזם פון תיאָפאָרישער קאָמפּאָזיציע ווי אַ פון די עלטסטע און שטאַביל'סטע גרונדן פון דער רעפעטואַר פון יידישע נאָמען [Origins of Jewish Names (Stahl, 2005)].

דאָס בילד פון שטיין (tsour) נעמט אַ אָמינענטע שטעל אין דער פּאָעזיע און די תיאָלאָגיע פון דער תנ"כ: עס בעטייטנדיקט די סטימקײַט, די דויערנדיקײַט און די שיצנדיקע געטרײַ פון די גאָטהײַט. דער געזאַנג פון משה (Deuteronomy 32) מאַכט אַ וידערהאָלטע ניצן פון דער מעטאַפאָר, און פילע תהלים בעטן גאָט ווי „מיין שטיין און מיין ווער". צו קלייַבן אָדער צו טראָגן אַ נאָמן וואָס שרײַבט דאָס בילד אין דער האַרץ פון דער פּערזענלעכער אידענטיטעט אָן הייסט די עקזיסטענץ צו שטעלן אונטער דעם צײַכן פון אַ אונצעררוטלעכע פאַרטרױען. דער תיאָלאָגישער אַספּעקט פון דעם נאָמן איז נישט אָטעווסאָג: עס ערקלערט בא-טיל די הסברה דערפאַר וואָס Elizur האָט גענוסן בײַ פאַמיליעס וואָס זײנען שיקוח צום העברײַשן מקור, פאַר וועם דער נאָמן האָט געטאָן זאָגן עטװאָס פון דעם אמונה אַוועלן אַלס פון דער שושלת [La trace de l'infini. Emmanuel Levinas et la source hébraïque].

עס איז נישט קײַן צופאַל אַז אַ פון די גרעסטע שפּעציאַליסטס פון פּיוט אין דער מודערנער צײַט — דער העברײַשער ליטורגיע-פּאָעזיע — טראָגט דאָק פּרעצייז דעם נאָמן. דײַל דער tsour, דער שטיין, איז אויך אין דער ליטעררישער תנ"כ טראַדיציע אַ בילד פון דויער און פּּמידן פאַר דער אויסמעטשונג פון דער צײַט: עס איז שום וואָס די פּילאָלאָגיע טוט ווען זי ריסט אָיס פון דער פאַרגעסנקײַט די קול פון די פּאָעטן פון דער ערשטער טויזנט-יאָר. דער נאָמן Elizur האָלט אַלזאָ, אין קים, אַ קאָלינג.

עס איז ווערטיק צו מאַכן אַ חילוק צװישן דער מענליכער פאָרם Elizur און דער ווײַביש-אָדער געדעריווטער וואַריאַנט וואָס מען טרעפט אָפטמאָלן, אַוועלן ווי דאָס מאַנטיק לאַטיין-פאָרמן (Elitzur, Elitsur, Elizur) וואָס קומען פון דער פאַרשידנער סיסטעמס פון טראַנסקריפציע פון העברית צו די אייראָפּעישע אַלפאַביטן. דער גראַפישער אַנשטעבלקײַט, כראַקטעריסטיש פאַר העברײַשע נאָמען וואָס פאַרביטן אין די מערכבות-סיוויל רעגיסטרן, קאַמפּליציר די יד פאַר די עדנטיפיקאַציע פון די טראָגער אָבער עס עדות אויך דער וויטאַליטעט פון אַ נאָמן וואָס ווַנדערט צװישן די שפּראַכן [Le Yiddish. Histoire d'une langue errante].

דער ערשטער באוואָרענער פון דעם נאָמען Elizur איז אַ פִּרצוף פּון דעם בוך נומערס. אין דער מעשׂה פון דער ציילונג פון די שבטים פון ישׂראל אין דער מדבר סינַאי, Elizur, בן-Shedéur (אֱלִיצוּר בֶּן-שְׁדֵיאוּר), ווערט באַשטימט אַלס דער אַנפירער, דער נסיא פון דעם שבט Ruben. ער איז גופא דערשיינען אמאָל ביסודלעכע מאָלן אין די קאַפּיטלען וואָס זענען פאַרייד דעם אָרגאַנִיזאַציע פון דעם לאגער, די קרבנות פון די שבטים און דער מאַרש פון די שבטים (נומערס 1, 2, 7 און 10). אַלס פאָרשטעלער פון דעם בכור פון Ya'akov, דער שבט Ruben האָט איינגנומען אַ שטעלע פון כּבוד, און זײַן אַנפירער איז געווען צווישן די צוועלף גדולים וואָס זענען באַשטימט געווארן צוּ הילפן Moses און Aaron בעת דער ציילונג פון דעם פּעולם.

דער בלתי-מעמד הזה פון די תנ״ך גיט דעם נאָמען אַ גרויסע טיפֿקייט און אַ משמעות וואַס שטאַמט פון דער תורה. פֿאַר דער Jewish tradition איז דער טראָגן פון אַ נאָמען וואָס שטאָנדנדיק אין דער תורה ניטאָ נאָרמאַל: דער נאָמען פֿארבינדט זײַן טראָגער מיט אַ גרונדלעגנדיקן ווענדזאַץ, מיט אַ פִּרצוף פון מעצדות, מיט אַ מאָמנט פון דער קאָנסטיטוציע פון דעם פּעולם ישׂראל אַלס אַ קאָמונע וואָס גייט. דער בלתי-Elizur איז ביסודלעך ניטאָ אַ אַבאָט און אַ גדול נביא, אָבער זײַן ראָלע ווי שבט-נסיא דערשטעלט אַ בעסטאַנדיק שטעלע אין דער זיכרון פון דער יציאת מצרים און דעם דורכגאַנג פון דער מדבר, דער מאַטרִיצאַל ווייטן פון דער Kollektiv Jewish memory [Philosophie de la Loi. L'origine de la politique dans la Tora].

דאָס איז דער שורש פון דער תנ״ך וואָס ערקלערט, ווארום דער נאָמען, וואָס האָט זיך לאַנג בליבן אַלס אַ זעלטן פּרעים אָדער אַ פּשוט טעקסטצוויי-הנאה, האָט געקענט ווערן אַקטיװירט אין דער מאָדערן צייט אַלס אַ משפּחה-נאָמען. דער באַװעגונג פון די העברעִיש-רענַאִיסאַנס, אין שיקן-שיקן פּאָם שופֿט פון דער vocabulary און דער onomastik פון דער בלתי אַדער אַ neforged national identity, האָט געפּונען אין נאָמען ווי Elizur די מאַטעריאַל וואָס איז שוין בִּרייט: אַלטקלאַסיש, פּרעסטיזשיעם, פּאָלנעם מיט מעשׂה, און אַבער דאָך צוגענומען פֿאַר אַ נייַע נוץ [La Renaissance culturelle juive en Europe centrale et orientale 1897-1930].

מען זאָל בֿאַמערקן, דערצו, אַז דער בלתי-Elizur ייבט אַ פֿונקציע פון ציילונג און אָרדן: ער ציילט, ער אָרדנט, ער באַשטאָטיקט. דער דיסקרעטער אָבער נויטװאַנדיקער ראָלע אין דער הוצאה פון דער תורה פון di Numbers פֿארגעשטעלט, מיט אַ קוויק סימבאָליש שטימקייט, דעם אַרבעט וואָס די פִּילאָלאָגן און די היסטאָריקער פון דער hebräischer Literatur טאָן עצמן ווען זיי רעגיסטרֿען און הרוץ קאָרפּוסן פון פּואָטיש צעווארפּענע טעקסטן: ציילן וואָס האָט ווערן פאַרגעסן, אָרדן וואָס איז צעצעווארפּן געווארן, באַשטאָטיקן וואָס האָט געזאָגט צוּ פּשוטער אַפּערן.

צו פֿאַרשטיין ווי Elizur איז געווארן אַ « מאָדערנער העברעיִשער שפּילנאָם », מוז מען עס צורוקשטעלן אין דעם גרויסן באַװעגונג פֿון פֿאַרוואַנדלונג וואָס האָט דורכגעשאָקן דעם ייִדיש וועלט פֿון דעם XVIII יאָרהונדערט אָן. די עמאַנציפּאַציע, אָנגעהויבן אין דעם שיבל פֿון דער Haskalah — דעם ייִדישן אויפֿקלערונג דעריבער מאָשע מענדעלסאָן איז געווען די אַנהייביקנדיקע פֿיגור [Moses Mendelssohn. הגדלת הייהדות מודרני] — האָט עס טיף אָפּגעענדערט דעם שיבל פֿון ייִדן צו זייער נאָמען. דאָ וווּ די מסורה האָט אָפֿט דער באַנט גענוטשט דער פֿאָרנאָם פֿאַלגט פֿון דעם נאָמען פֿון טאָטן (« דער אָדער ענער סון פֿון דער אָדער ענער »), האָבן מאָדערנע שטאָטן אָנגעצווינגן דער אַדאָפּשאָן פֿון פֿעסטע שפּילנעמן, טראַנסמיטאַבל און רעגיסטערד אין דעם סיוויל סטאַטוס.

דער פּראָצעס פֿון פֿעסטיקונג פֿון שפּילנעמן, אָפֿט אָנגעצווינגן און מאָנכמאָל אַרביטראַרי, האָט געצייגט אַ גרויס מאַנגווייטיקייט פֿון ייִדיש נעמן [Jews and the Modern World. Essay on the Logics of Emancipation]. עטלעכע שפּיגלען מעטיערס, ערטער פֿון אָריגין, סאָבריקעטס; אַנדערע, מער זעלטן, שעפּן דעליבעראַטלי אין דעם העברעיִש און ביבליש אומהאַנג. עס איז אין דעם לעצטן קאַטעגאָריע אַז Elizur שטייט, דעם ברירה אָדער אַדאָפּשאָן סיגנאַלס אַ וויל פֿון אַנקער אין די העברעיִש מקור קוקן ווי אין די פּאַפּולער שפּראַכן פֿון דער דיאַספּאָראַ [Origins of Jewish Names (Stahl, 2005)].

די פֿענאָמענאָן נימט אַ באַזונדערע אינטענסיטעט מיט דעם ציוניזם און די סעטלמענט אין לאַנד פֿון ישראל. פֿון אנדן פֿון דעם XIX יאָרהונדערט, און מער נאָך אין XX יאָרהונדערט, פֿילע ימיגראַנטס און געבוירנס האָבן ברוירן צו העברעיִז זייער נאָמען, אַבאַנדאָנינג דעם יידיש, גערמאַניש, סלאַװ אָדער אַראַביש שפּילנעמן פֿון דער דיאַספּאָראַ אין פּלעץ פֿון שאָפֿן העברעיִש נייע אָדער ריאַקטיװאַציעס ביבליש. דער העברעיִזאַציע פֿון נעמן איז געווען איינער פֿון דער סichtbarets שטן פֿון דער בנין אַ נאַציאָנאַלן און דער « נעגאַציע פֿון דעם גלות » וואָס האָט אָנגעטריבן א טייל פֿון דעם נאַציאָנאַלן באַװעגונג ייִדיש [The Jewish Cultural Renaissance in Central and Eastern Europe 1897-1930]. Elizur, מיט זייער זוונעט פּוילי העברעיִש און זייער סקריפּטוראַל אַטעסטאַציע, שטייט אַקזאַקטלי אין דעם לאָגיק: עס שטייט צוויִשן די נעמן וואָס זיינען אַדאָפּטעד אַקוראַט ווייל זיי האָבן געזאָגט די שיכות צו דער העברעיִש ווידער.

די פרײג וואס דיאַסּפּאָרע האָט Elizur זיך ערשט געגרינדט ווי פאַמילიע־נאָמען בלײַבט אָפן, און דאָ דיאַלאָגירן סיטראַדיציע און אַרכיוו אָן זיך פולקומען צו דעקן. דער נאָמען טרעף מען בּהערשט אין דער אַשכּנזיִּ וועלט און אין מאָדערן ישראל, וואו ער זיך האָט אַדאָפּטירט אָדער העברײַזירט, אָבער זײַן גאנץ־העברײַש קאָמפּאָזיציע מאַכט אים אין פּרינציפּ צוגענגלעך פֿאַר אַלע יידישע געמיינשאַפטן, סעפֿאַרדיש אַזוי ווי מזרחיש, ווײַל העברײַש איז דער ליטורגיש און אָנאָמאַסטיש גרונד פֿון גאַנץ דעם יידישן פּאָלק.

אין די יידישע געזעלשאַפטן פֿון מאַגרעב האָט אָנאָמאַסטיק פארבונדן אַרבישע, בּערבּערישע, היספּאַניש און העברײַש נעמן, און די נעמן וואס טאָג־אָטערישע קאָמפּאָזיציעס מיט El זײַנען דאָרטן גוט בּעקאַנט געװאָרן [Sociétés juives du Maghreb moderne (1500-1900). Un monde en mouvement]. די העברײַש קאָמפּאָנענטע פֿון יידיש־אַרביש, וואס מען האָט דערשטודירט פֿאַר אַלجיריע, ווײַזט ווי שטאַרק דער הײַליקער לעקסיקאָן איז געבּליבן לעבנדיק אין דער נאָמענגעבונג [La composante hébraïque du judéo-arabe algérien]. מען קען אָבער נישט זאָגן, אין דער צושטאַנד פֿון די קוואָלן, אַז Elizur זאָל געװען אַ פאָרברייטער מאַגרעביש־פאַטראָנים; ער שײַנט אײַנער פֿון די מאָדערנע קאָנטעקסט־ווידערבּעלעבטע ריפּאָרטואַר אין אייראָפּעיש און ישראַליש צוזאַמענהאַנג [Origins of Jewish Names (Stahl, 2005)].

די סעפֿאַרדיש וועלט, מאַרקירט דורך די ערפֿאַרונג פֿון די מאַרראַנים און פֿון די נײַע־קריסטן פֿון היספּאַנו־פּארטוגעזיש אָפשטאַמונג, האָט אױך אַ שטאַרקן צוזאַמענהאַנג קיין די העברײַש קוואַל געהאַלטן, אַפילו ביי די וואס, צוריק קומנדיק קיין יידישטום, האָבן זיך העברײַש נעמן גענומען אום זייער צוריקקער צו מאַרקירן [Sefardica : essais sur l'histoire des Juifs, des marranes et des nouveaux-chrétiens d'origine hispano-portugaise]. אױך דאָ קלערט די לאָגיק פֿון דעם העברײַש נאָמען ווי סימן פֿון טרײַיקײט אָדער צוריקקער, דורך אַנאַלאָגיע, דעם רײַץ פֿון אַ פאַטראָנים ווי Elizur. די פֿאָרזיכטיקײט פֿאָדערט אָבער, אַז מען זאָל די נאָנטאָיִַקומען אָנשטעלן ווי פּלאָזיבלע קאָנװערגענץ און נישט ווי געגרינדטע לאַיניעס: די טראַדיציע שלאָג אַ בּרײטע מעגלעכע פּאָפּולאַריזאַציע פֿאָר, די אַרכיוו באַשטעטיק נאָר אַ מאָדערן אום־באַגרענץטן גebruch [Family Names in Israel (Eshel, 1967)].

אין דר־ישראל, Elizur פֿונקציונירט אַז גייכער פֿאָרנאָם און אַז פֿאַמיליען־נאָמען, און ער האָט זיך איינגעשריבן אין דער לאַנדשאַפט פֿון נאָמען־קולטור אינ דער צדדיקות אַזוי ווי אַנדערע ביבלישע נאָמען וואָס האָבן וועלן אַקטיווירט. די בוכים וואָס זענען געווידמעט צו פֿאַמיליען־נאָמען אין ישראל מחסנים און אָנאַליזירן פּרעסייז דעם קאָרפּוס פֿון העברעיש־פּאַטרונימס, וואָס פֿיל פֿון זיי זענען דער רעזולטאַט פֿון דער וואָלנטאַרישער העברעיזאַציע אָפּערירט אין לויף פֿון דעם טוואָנציקסטן יאָרהונדערט [Family Names in Israel (Eshel, 1967) ; The Book of Names — 200 Most Popular Surnames in Israel (Ariel, 1997)]. Elizur דערשיינט דאָרטן אַלץ אַ נאָמען פֿול אַנטיגריירט, געטראָגן פֿון פֿאַמיליעס, אָבער אויך ניצן אַלץ טאָפּאָנים און אַלץ דעזיגנאַציע פֿון אינסטיטוציעס.

דער נאָמען איז בעיקער געווען אַסאָסיאַטעד מיט ספּאָרטסלעך אָרגאַניזאַציעס און מיט לאָקאַליטעטן, וואָס טעסטיפֿיעס פֿון אים עקשילענגטמאַנט אין דער געמײַנשאַפטסלעך לעבן ישראל ביז יענעם ס־עימאָלץ פּערזענלעך ניץ. די צירקולאַציע צווישן דעם פּערזענלעך־נאָמען, דעם נאָמען־פֿאַמיליע, דעם נאָמען־אָרט און דעם נאָמען־אינסטיטוציע איז קאַראַקטעריסטיש פֿון דער אָפֿטן אַז דער העברעיש־מאָדערנער האָט ריעמפּלאָיעד זיין אַלטער לעקסיקן אין אַלע רעגיסטערן פֿון דער סאָציאַלער לעבן. זי איללוסטרייטס דעם פּראָצעס דורך וואָס אַ ווערטל פֿון דער Тора וועלן אַ אָרדינאַרער עלעמענט פֿון דער קאָנטעמפּאָררירער לאַנדשאַפט, ניט לוזן־קײַלעס פֿון אים זיין אָריגינעלער סימבאָליש־צער [Le Judaïsme moderne].

די טויערוודיק געפֿאַלן וואָס דער נאָמען היילעןלעךט אָן צו די קאָנדזשּונקציע פֿון אים קוואַליטעטן: בריוווטי, סאָנאָריטי בראַׁש, טראַנספּאַרענץ סעמאַנטיש פֿאָר אַלע סמיכעסער פֿון דער העברעיש, און בעסונדערץ דיזע טיאָלאָגיש מידות — «Gott is mein Stein» — וואָס עס מאַקעס אַ נאָמען פֿון האָפנונג און פֿון סטאַביליטעט. אין אַ לאַנד געשטעלט אַף דער אידעיע פֿון אַ ריטאַרן און פֿון אַן עקשילענגטמאַנט, אַ סאָך נאָמען רעזאָנאַטעס מיט אַן אָפּענבאַר בעזונדערץ [Philosophie de la Loi. L'origine de la politique dans la Tora].

צווישן דער צייטגנעסישער טראָגער פֿון דעם נאָמען Elizur, איז איין פיגור מיט בילדער־קלארער אָװנדזע: די פּראָפעסאָרין Shulamit Elizur (שולמית אליצור), געבוירן דעם 6טן אַפּריל 1955 אין Jerusalem, שפּעציאַליסטקע אין אַלטן און מיטלאַלטערליכן העברעאיש piyyut. איר וועג, גאָנץ געװיידמעט צום לערנען און האַרצוגאַבן פֿון העברעיאיש־ליטורגיש פּאָעזיע, איז אַלעין אַ ליװעדיקער טיפּ סתירה צו דעם װאָס דער נאָמען Elizur הָלט אין מאַכט: דער שטיין פֿון איבערטראָגן, די דױערהאַפטקײט פֿון טעקסט קעגן דער אָדער פֿון אָפֿנזאָנע פֿון פֿאַרגעסן.

Shulamit Elizur האָט פֿארדינט איר בּאַטשלערס־גראַד אַן דער Hebrew University in Jerusalem, אין דעם אָטדילן פֿון העברעיאיש שפּראַך און העברעיאיש ליטעראַטור, איידער זי אַרײַנגאַנגען גלײַך אַ דאָקטאָרן־פּראָגראַם אונטער דער דירעקציע פֿון Ezra Fleischer. איר דיסערטאַציע איז געװען פֿון די piyyutim פֿון אַ paytan געהייסן Éléazar ben Qilar, וועלכע זי האָט דערװיזן־מאַכט אַז ער איז געװען אַ פֿאָלשטענדיק אַנדער אָדם ווי דער בּערימטער פּאָעט Éléazar ben Qallir. דער ערשטער וויסנשאַפטליכער טעטיקײט איז שוין געװען פּראָגראַמאַטיש: צוצעלן פֿאַרװירטע קײנהוּיות, צוריקגעבן צו יעדער קול איר איינציקאַרטיקײט, צוריקגעבן צו דער געשיכטע אַלץ אַז דער איבערטראָגן האָט צוזאַמנגיבונדן. דאָס איז אַ הויכער שטוקער אינטעלעקטואַלער גערעכטיקײט — emet, דער אמת —, וואָס פֿאָדערט צו געבן צו יעדער דעם ממש האָט, אַפּילו אין דער סדר פֿון טעקסטן און נעמנס.

זי איז היינט דירעקטאָרין פֿון דער Fleischer Institute פֿאַר שטודיום פֿון העברעיאיש פּאָעזיע, מיטגליד פֿון דער Academy of the Hebrew Language, מיטגליד פֿון דער עדיטינג־קאָמיטע פֿון דער Mekize Nirdamim פּובלישער און מיטגליד פֿון דער Israeli Academy of Sciences and Humanities. די אינסטיטוציאָנאַלע שייכות זענען נישט בלויז אָנערס: זיי צייכנן דעם פּראָפיל פֿון אַ אַרביטרער וואָס האָט געמאַכט דער העברעיאיש שפּראַך און דער פּאָעטיש צדָקה־זקרון די סיבה פֿון אַ גאַנצן לעבן, אַרױסטרױערנד אַלזוי אַ זוּג פֿון אַרײַנמישונג אין קאָלעקטיװן לעבן וואָס Yiddishkayt האָט שטענדיק געהאַלטן פֿאַר אַן חובה און נישט פֿאַר אַ פּחוּת־דרגה.

דער קריטיש אַרּכיװ פֿון די piyyutim פֿון Rabbi Pinḥas ha-Kohen

איינס פֿון דער מאָנומענטן פֿון דער אַרבעט פֿון Shulamit Elizur איז דער קריטיש אַרּכיװ פֿון די piyyutim פֿון Rabbi Pinḥas ha-Kohen. דער בּוך שטעלט צו די piyyutim — ליטורגיש לידער — אַרױסגעשאַפן דורך איינס פֿון די וויכטיקסטע פּאָעטן פֿון Israel Land, Rabbi Pinḥas Hacohen ben Rabbi Yaacov, וועלכער ליים אין דער געגנט פֿון Tiberias אין דעם 8טן יארהונדערט.

Rabbi Pinḥas ha-Kohen געהערט צום גאָלדנעם צייט־אַלטער פֿון פּאַלעסטיניש ליטורגיש פּאָעזיע, דעם איינציקן מאָמענט — צווישן דעם סוף פֿון שפּעטער־אַנטיקוויטעט און דעם אַנהויב פֿון דער Middleages — ווען די סינאַגאָגן פֿון Israel Land האָבן גהאַלטן מיט ערװיקלטן פּאָעטיש־קאָמפּאָזיציאָנן, אַרײַנגעצױגן אין דער אַלאײן־וועזן פֿון תפילה. די piyyutim זענען נישט געװען לעדיק אָרנאַמענטן: זיי זענען געװען אַ וועג צו מעדיטירן דעם בּיבלן־טעקסט דורך ריכערן אים מיט מידרשיש־קלאַנג, מיט אַלוז־שפּילן און פֿאַרריכטנט־פּאָרמאַלער ריפֿיnaמענטן. צו העראַסגעבן די צערשטרײטער טעקסטן אין מאָנוסקריפטן פֿון דער Cairo Genizah און אין אַנדערע קאָלעקציעס, איז דאָס פּולפילן אַ טעטיקײט פֿון יזכור וואָס הערט גלײַך צום צענטראָלן קדר־וואַלו פֿון דער יידיש־טראַדיציע: דער zikaron, דער אַקטיװער זכרון, וואָס זאָגט נישט בלויז פֿון דעם פֿאַרגאַנגנעם אָבער מאַכט אים רען אין דער הײַנטיקער.

Shulamit Elizur לערנט זינט 1980 אין דער סעקציע פֿון מיטלאַלטערליך פּאָעזיע און piyyut אַן דער Hebrew Literature Department פֿון Hebrew University in Jerusalem. זי האָט אַרױסגעגעבן מער ווי 10 בּיכער און פֿילע אַרטיקלן, בּעיקר אין דעם געביט פֿון piyyut פֿון דער Genizah. דער אַרבעט פֿון עטליכע דעצעניעס, דורכגעפֿירט מיט דער שטרענגקײט פֿון קריטיש־פִילאָלאָגיע, איללוּסטרירט אַלץ אַז די יידיש־טראַדיציע האָט האײסן talmud Torah אין איר בּרײטן זיף: שטודיום ווי אַ מוּטשקאַ-פֿליכט, ווי סערװיס צו דער קהילה פֿון לעבנדיקע און טױטע.

A Poem for Every Parasha — די Torah גישונגן וואָך אַ וואָך

צווישן איר ספֿרים, A Poem for Every Parasha: Torah Readings Reflected in the Piyyutim נעמט אַ זונדעררע שטעל, ווײַל ס'איז דער עצעם צו אַ בּרײטער פּובליק ווי בלויז די שפּעציאַליסטן. אין 1999, Shulamit Elizur האָט פּובליצירט דעם בּוך פֿאַר אַ בּרײטער העברעיאיש־שפּראַך־פּובליק, פֿאַר וואָס זי האָט באַקומן די פּרעסטיזשיאָז Rabbi Kook Prize. זי איז דער עצעם פֿרוי צו האָבן זיך קוואָליפיציער דעם פּרײַז זינט זיין קריאַציע אין 1943.

דער פּאַקט, דיסקריט אָבער גרויס, פֿערדינט אַז מען בלײַבט בּיי אים. דער Rabbi Kook Prize, פּונדיט אין אַנטזיכערן פֿון דעם ערשטן גרויס ראבינער אַשקנעז פֿון mandate Palestine, איז איינס פֿון די הייכסטע דיסטינקציאָנס פֿון rabbinic literature און יידיש־דעג מחשבה אין Israel. אַז אַ פֿרוי שטייט דער ערשטער וועיביִש־לאָרעאַט, מער ווי אַ האַלב־יארהונדערט נאָכן זיין שקפּן, זאָגט אַ בּלײַך בּעידן דעם ווידערשטאַנדס אַז וויזנשאַפטליך־פֿרױן האָבן מוזן איבערװינדן אין דער אַקאַדעמיש וועלט פֿון Israel, און פֿון דער עיקר־שטערק פֿון אַ אַרבעט וואָס האָט זיך אָפּגעצווונגן דורך איר עצעם אַקסעללענץ. אין דער יידיש־טראַדיציע, די טוגנד פֿון demut — anavah — איז אָפט די געגנטײל־זײט פֿון טיף וויסן; אָבער זי שטאָפּט נישט אָן דער ערקענונג, זי מאַכט אים בלויז מער פֿאַרדינט.

דער בּוך אַלײן איז בּאַזונדערט אױף אַ דעצידיװ אינטויציע: יעדער parasha, יעדער וואָכנטליך־לעז־טײל פֿון דער Torah, האָט אַלטציַיט אַ אָדער פּילערλײ piyyutim אַװעקגערופן וואָס מעדיטירן זיין תִּמִּים, פּראָלאָנגירן זיינע בילדער, פּרימשן זיינע שפּאָנונגן. צוקלײַבן די לידער, איינס פֿאַר יעדער שבת־לעז, איז צוריקגעבן דער קהילה אַ זוּג פֿון פּאָעטיש־צדָקה־זקרון פֿון איר איגן ליטורגיש לעבן — אַ זכרון וואָס, פֿאַר פּילע קהילות, איז פֿאַרלױרן געװאָרן מיטן אומטום פֿון דעם 20טן יארהונדערט. די טעטיקײט איז בּעיקר פֿון אַלץ אַז די טראַדיציע האָט האײסן gemilut hassadim, דער פּראַקטיש־גיטקײט: צוריקגעבן צו אַלעם וואָס האָט עס פֿאַרלױרן עטװאָס וואָס אים פּנים פֿון אַלע.

Wherefore Have We Fasted? — די פעסטן און דער זכרון פֿון דעם קאַלענדער

דער דריטער גרויסער ביישטייַער פון די נײַע קוואלן איז דאס ווערק Wherefore Have We Fasted ? Megillat Ta'anit Batra and Similar Lists of Fasts. דיס בוך פארשטייט אַ ווײַניק באַקאנטן אָבער פונדאַמענטאלן דאָקומענט פאר דער פארשטאנד פון דעם יידיש־ליטורגיש קאלענדאר. די Megillat Ta'anit Batra — „דער שפעטער רול פון די פאסטן" — איז אַזוי געהײסן צו אנטערשײדן זי פון דער Megillat Ta'anit פון דער צווײטער בית־המקדש. דיס בוך פאר־שטעלט דער היסטארישער אנטװיקלונג פון דער ליסטע פון די פאסטן.

די אוטארין האט אַרײַנגעגראבן אין די כתבי־יד פון ביז דאָס אַנטפּעקטע ווערסיעס פון דער ליסטע, אויסגעצויגן פון אַלטע פּיוטים און אַנדערע אומגעווארטיקע קוואלן. אַלע די ווערסיעס ווערן אויסגעקוקט אין דיטאַלן; אַ סינאָפּטישער אַנאַליז פון יעדער פאסטן, ווי ער ערשײנט אין די פאַרשידנע קוואלן, פּרוּבירט צו לייזן עטליכע רעטלען שטעלט דורך די טעקסטן.

דיס ווערק פון טעקסטואלער ארכעאָלאָגיע — רעקאָנסטרוקציע פון דער גענעסיס און דער מעטאַמאָרפאָזן פון אַ ליסטע פון פאסטן דורך די כתבי־יד, די פּיוטים און די האלאַכישע ליטעראַטור — שטרעענדיקס צו אַיין פון דעם טיפסטן דימענשענס פון יידישקײט: די באַציונג צו דער ליטורגישער צײט, צו דער קאָממעמאָראציע פון דער קאַטאַסטראָף, צו דער אָרגאַנאַיזד זיקרון פון קאָלעקטיווער לײדן. די פאסטן זײנען נישט בלויז פּראַקטיקן פון אינדיווידואלער פרומקײט; זײ זײנען קאָמיוניטאַרע אַקטן דורך וועלן דאס פאָלק, דור נאַך דור, רימאַמבערס וואס אים אַנטפֿאַלן איז און בריינגס עס אַרײן אין זײן אײגן קערפּער. דורך דאס רעסטיטיוציע פון דער גענעסיס פון די ליסטן, Shulamit Elizur אַקאַמפּליזט אַן אַקט פון דער היסטאָריע פון דער האלאַכע וואס איז אויך אַן אַקט פון קאָלעקטיווער זיקרון: זי ווײַזט ווי די קאָמיוניטעט פון Yisroel האט געפאָרמד, אַדיוסטד און טראַנסמיטד איר ספּעשאַל פאָרמן פון קאָממעמאָראציע דורך דער צײט.

צום עק פון דעם בוך, אַ דיטאַילד קאַפּיטל טריטס די קאָמפּלעקס אָקערענסן פון דער ליסטע אין די האלאַכישע ליטעראַטור. דאס לעצטע קאַפּיטל עקספּאָוזד דער איננערער סטרוקטור פון דער ליסטע, האַט אַ טראַי צו גע־פּינד דער יוריגינאַל פאָרם און קאַרטאָגראַפ איר מעטאַמאָרפאָזן דורך דער צײט. דיס פּילאָלאָגיש געסטור איז אויך אַ געסטור פון יוסטיס צום דער היסטאָריע: צו גיב צום די דיספּערסט קאָמיוניטעטן די קאָנשיוסנעס פון זייער אײגנע פּראַקטיקן, רע־גיב צו יעדער פאסטן זײן נאָמען, זײן גרונד און זײן פּלאַץ אין דער קאלענדאר פון דער זיקרון.

דער ווערק פון Shulamit Elizur לאָדט אויס צו דערדענקן זיך ברײטער וועגן דער שטעל פון דער פיוט אין דער געשיכטע פון יודאיזם, ווײל אין דעם רײַמען נעמט די בײַטראָג פון דער שושלת Elizur צו דער יידישער וויסנשאַפט איר גאנצע דימענסיע. די פיוט — טערמין דעריװװט פון גריכיש poietes, פאָעט — איז איינער פון די סינגולערסטע אַוסדריקן פון דער רעליגיעזער גענייס פון ישׂראל. געבוירן אין לאַנד־ישׂראל אין דער ביזאַנטינער עפּאָכע, צװישן דער IV און דער VII יאָרהונדערט פון דער איז־שטעלונג, האָט ער אין יאָרהונדערטן געמאכט דעם אָרט ווו די יידישע קהל, בעשׁלום טעמפל און צנטראלער אינסטיטוציע, האָט ווײטער געשאָפן, געמעדיטירט און געבעטן.

די הײליקע פּאָעזיע איז אַ באַשטאַנדטײל פון דער יידישער קולטור זינט דעם אַנפאַנג פון דער כריסטלیכער עפּאָכע. די פיוט איז געבוירן געװארן אין פּאַלעסטינע און בבל. וואָס די payetanim — די ליטורגישע פּאָעטן — האָבן דורכגעפירט איז ענדלעך: דורך אַרײַנלייגן אין די טעגלעכע און שבת־בעטונג קאָמפּאָזיציעס פון אָפטמאָל שװינדלעדיקער פֿאָרמאלער ווירטואָזיטעט, אַלוזיװ צום בני־ברית און מדרשישע טעקסטן, האָבן זיי געהאלטן לעבן דעם באַנד צװישן דעם פולק און זײַנע קװעלן אין אַ קאָנטעקסט פון פּערסיקוציעס, גלות און פֿאַרשפּרייטונג.

Shulamit Elizur האָט אַרויסגעגעבן קריטישע אַדישן פון די ווערק פון El'azar ben Rabbi Qilar (נישט צו פּאַסיקוירן מיט דעם בּרויכמדיקן Qalliri), פון Yehuda ben Rabbi Binyamin, פון Yehoshua bar Khalfa, פון Yosef ha-Lévi he-Ḥaver ben Ḥalfon, און אַנדערע אַך. יעדער נאָמן באַצײכנט אַ פּאָעט וואָס, אָן דעם ווערק פון קריטישער אַדיציע, וואָלט געבליבן אין טונקל פון ניט־פּובליצירטע מאַנוסקריפטן פון דער Genizah פון מצרים — דעם אַוסערגעווענליכן דעפּאָ אַנטדעקט אין שפּעטן XIX יאָרהונדערט אין דער סינאַגאָג Ben Ezra פון Fustat, וואָס האָט אַנטהיילט טױזנטער דאָקומנטן פון דעם לעבן פון מיטעלאַלטערלעך יודאים. צוריקצוגעבן די שטימן איינס עס איין, דאָס איז רעקאַנסטרוקטירן די טעקסטור פון קהל־לעבן אין איר גאנצער רײַכטום: די קאַדענצן פון דער בעטונג, די רידמן פון דעם קאַלענדער, די פאָרמן אין וואָס אַ קהל אַרויסדריקט איר וויי, איר האָפנונג און איר גלויבן.

די קאָנעקציע צװישן דער פיוט און דער parasha וואָכנטלעך, אין הarts פון דעם ווערק A Poem for Every Parasha, אַנטהיילט אַרום אַ טיפע אמת וועגן דער אַרט אין וואָס די יידישע טראַדיציע האָט דערזען דעם פּאָרץ צו דעם הײליקן טעקסט. די לעזונג פון דער תּורה איז ניט קײן שטיל און אינדיװידואל אַקט: עס איז אַ קהל־פּערפאָרמאנץ, רידמד און געזונגן, צו וואָס די ליטורגישע פּאָעזיע לייגט אַ צוגעזעטסטער דימענסיע פון מידיטאַציע און אַפעקט. דורך ווײַזן ווי יעדער פּעריקאָפ האָט זײנע אייגן פּיוטים אָנגעשטיפן, לאָדט Shulamit Elizur אויס אין ליכט די ענדלאָזע קריעאַטיװיטעט וואָס די יידישע טראַדיציע האָט דעפּלוײט פֿור דעם טעקסט — ניט צו פארשטעלן אים, נאָר צו אונטערװוינן אים מער פולשטאנדיקלי, צו לאָזן קלינגן די שיכטן פון זין אין דער שטימ פון דער בעטנדער קהל.

עס איז אין דעם דערגײַנג עטװאָס וואָס איז בַארִירנדיק צו דער ווערט פון וויסן ווי יודאיזם פֿאַרשטייט עס: ניט ווי אינדיװידואלער בּאַזיץ, נאָר ווי טרַנספערד, געטײלט, קאָמענטירט און באַרײכערט וואָן דור צו דור. Shulamit Elizur האָט אַך געװאונן דעם Prize Ben-Zvi. די אַנטשׁטיילונגן מאַכן קײן ווײַטער זאָך אויף: שטעלן די פילאָלאָגישע וויסנשאַפט אין דינט פון קהל־מעמוריע, מיט דער שטרענגקײט פון קריטיק און דער פײַערהײט פון טרַנסמיסיע.

דער נאָמן Elizur ביטן אַ ביישפּיל פון דער געשיכטע פון יידישן נאָמן. אַלט דורך זײַן שורש — ער בעצײַכנט שױן אין דער ספר באמידבר אַ שר פון שבט ראובן — מאָדערן דורך זײַן סטאַטוס ווי פאַמיליע־נאָמן, געפעסטיקט אַרום דער צײַט פון דער עמאַנציפאַציע און דער העברעאיש רענעסאַנס [Q18198514 — Wikidata]. זײַן מיינונג, „גאָט איז מײַן שטיין", בינדט אים אַן צום דײַפסטן רעגיסטער פון דער ביבלישער גלויבן, בשעת זײַן אננעמונג ווי פאַמיליע־נאָמן שטעלט אים אַרײַן אין דעם גרויסן באַװעגונג פון יידן־אַיינװאָס װאָס האָט געמאַרקט דעם יודאיזם פון די דרײַ לעצטע יאָרהונדערטן [Origins of Jewish Names (Stahl, 2005) ; Family Names in Israel (Eshel, 1967)].

פאָר דעם מאַנגל פון אַ דאָקומענטירטער יחוס װאָס לויפט פון דער אַלטערטום ביז הײַנט, האָט דער גרויס בוך געװאָלט צו כּלעל נישט אַ אַנדערש פאַמיליע, נאָר אַ נאָמן ווי אַ שטעלע פון אַנדנקן: פונקט פון מעמנע צװישן דעם גרונדעצן טעקסט, די גלידות און דער תרגלי העברית. דער צילפער פון Shulamit Elizur איז געקומן צו רײַכערן דעם אָרט פון אַנדנקן מיט אַ וויקליכדיקן און דאָקומענטירטן דיצער: אַ גלערנטע געבוירן אין Jerusalem, דערצויגן אין דער העברעאיש יוניווערסיטעט, װאָס האָט געװידמט איר גאַנצן לעבן צום דרוק, דער אַנאַליז און דער טראַנסמיסיע פון דעם העברעאיש piyyut, פון די מאַנוסקריפטן פון Rabbi Pinḥas ha-Kohen צו דער Megillat Ta'anit Batra, דורך דער רעסטיטוציע צו יעדער piece פון דער Torah פון איר פאַרגעסנע לידער.

אויב מען וואָלט געוואָלט צו בענעמן דעם וואָס דער שושלת Elizur וועט, צװישן אַלע איר מעגליכע אַוסדריקן, דעם בעסטן אָנגעטריבן, עס איז אָפּן די וויסן ווי דינסט — דער טיפער איבערצייגונג, צו שטומעד אין דער יידישער טראַדיציע זיט די טאַלמודישע אַקאַדעמיעס פון Babylone ביז די יוניווערסיטעטן פון Jerusalem, אַז לעמוד איז נישט אַ צוויק אין זיך אָבער אַ אַקט פון טרייַ צו די טויטע, פון אַנטװאָרטונג צו די לעבנדיקע און פון זאָרג פאָר דעם וואָס וועלן קומן. צו דרוקן אַ דיכטער פון דעם אַכטן יאָרהונדערט איז צו אים רעכט צו טאָן. צו זאַמלן פאָר יעדן שבת דעם ליד וואָס האָט זיך געהערט צו אים, איז צו פלעגן דער קהילה. צו דורכווּרצלן די דנות פון די פאַסטן אין די מאַנוסקריפטן, איז צו כּבד דער אַנדנקן פון דעם וואָס האָבן געליטן און דערפון געמאַכט אַ צורה. אין דעם סינס, דער שטיין וואָס זאָגט דער נאָמן — Elizur, גאָט איז מײַן שטיין — איז נישט בלויז בילד פון אָרדנונג פון פּריֿװאַט: ער איז אויך די מעטאַפאָר פון דעם דויערעמקײט פון דעם בּנד וואָס, דורך אַלע יאָרהונדערטן און גלידות, האָט געמאַכט צו האַלטן דעם פאָלק און זײַן אַנדנקן, דער שפּראַך און איר טעקסט, די קהילה און איר בעטן שטימע [La trace de l'infini. Emmanuel Levinas et la source hébraïque].

Elizur רופט אונס אויף דעמאָלט אַז אין דער יידישער טראַדיציע, צו בענעמן, דאָס איז צו בינדן — צו בינדן דעם טרענער צו אַן אַלטן-שריפט, צו אַ קהילה, צו אַ שפּראַך און צו אַ האָפענונג. און וואָץ מען זאָל זײַן א שר פון דער מדבר סיני אָדער פּראָפעסאָר אין דער העברעאיש יוניווערסיטעט פון Jerusalem, די אַנטװאָרטונג בלײַבט גלײַך: צו טראָגן דעם טעקסט, צו דערגיבן, און נישט צו לאָזן אױסהערן דער שטימע פון דעם וואָס האָבן געזונגן פאָר אונס.