משפּחה Blumenkranz

דער נאָמן Blumenkranz לאָזט זיך אָן אַמביגוויטעט צערלעגן אין צוויי דײַטשישע סובסטאַנטיווען וואָס זיינען צוזאַמנגעבונדן: Blume(n), „בלום(ען)" און Kranz, „קראָנע", „גירלאַנדע", „געפלאָכטענער קרײַז". דער גענאַטיוו־פאָרמע פון פאַרבינדונג -n- (Blumen-kranz, „קראָנע פון בלומען") איז די נאָרמאַלע קאָנסטרוקציע פון דער דײַטשער נאָמן־צוזאַמנשטעלונג. דאָס רעזולטאַט געהערט אָן קײן צווײַפל צו דער קאַטעגאָריע פון זאָגנאַנטע יודעאָ־דײַטשישע פאַמיליע־נעמן, דערן אַרטיקל פון რეפערענץ בלײַבט דער לעקסיקאָן פון Lars Menk, צוגאָב צום מערבן אַנטװערטונג צו דן אַדרעס־סניסן פון Alexander Beider פאַר דער רוסישער אימפעריע, דער פּאָלנישער מלוכה און גאַליציע [Leksikאָנים פון יודישע פאַמיליע־נעמן פון מזרח־אייראָפּע און יודעאָ־דײַטשע].

דער סציינס פון נאָמן־שטודיום אונטערשיידט, צװישן דן יודישן אַשכנזים־נעמן, עטלעכע גרויסע משפחות: די פאַמיליע־נעמן אין זיך (אַבגעליטעט פון אַ פאַטער־נאָמן, Abramowicz), די מוטער־נאָמן (Rivkin, פון Rivka), די ארט־נאָמן (Krakauer, פון קראַקאָװ), די פאַך־נאָמן (Schneider, דער שנײַדער) און, שלוסדיקס, די שמוק־נאָמן אָדער „דעקאָראַטיווע" נאָמן. צו דיזער לעצטער קלאַס געהערט Blumenkranz, נאָבן Blumenfeld („אַקער פון בלומען"), Blumenthal („טאָל פון בלומען"), Rosenkranz („קראָנע פון ראָזן"), Lilienthal אָדער Morgenstern. דער קאָמפּאָנענט Blume- איז דאָרטן אַלץ סך ס־פּראָדוקטיװ: ער האָט ארויסגעשאַפן עטלעכע צענער פון נאָמן וואָס זיינען דאָקומענטירט, וואָס קאָנפירמט דער גרויסער פרוכטבאָרקײט פון דעם בלום־מאָטיװ אין דער אַשכנזים־ אָנאָמאַטיקער־פאַנטאַזיע [Leksikאָנים פון יודישע פאַמיליע־נעמן פון מזרח־אייראָפּע און יודעאָ־דײַטשע].

עס איז וויכטיק צו פונטקליכן אַז די ליטעראַלער שײנקײט פון דעם נאָמן אין קײן שום אופן אָפּ־אַמפליצירן אַ אַדל־הערקונפט אָדער אַ העראַלדיק־מיינונג: די שמוק־נאָמן זיינען געװorn, פאַר דער מערהײט, צוגעזאָגט אָדער אַװעק־געװוילט אין דעם אַדמיניסטראַטיװן רעװר פון דער פּעצוּג פון פאַמיליע־נאָמן, אַמאָל דורך דער בארנע פון דער צוהיל־אָפיס, אַמאָל דורך דער משפחה אַליין. דער „קראָנע פון בלומען" איז דערפאָר קומער אַ שילד ווי אַ לינגוויסטיק־צוגניש: זי זאָגט דער דײַטש־שפּראַך פון דער Hofsprache קיסערישער, דער דײַטששפּראַכיקער קולטור פון דן יודן פון עסטער־רײַך, פון בעמעןמערעװ, פון גאַליציע און פון דן רענדן פון דער מערבן אַשכנזים־געגנט, קוקל ווי אַ בעזונדערער שטאָם. די שּׁלַחת־שתלשול צו Rosenkranz — וואָס בעטיילט אויך, אין קריסטן־קאָנטעקסט, דעם „בעדנקרענץ" — רימינט דערװײַל האָפּט מעט דעם פלױs פון דיזע קאָמפּאָזיציעס אין דער דײַטשער בעקן בפנים די אַדאָפציע דורך יודישע משפחות [Leksikאָנים פון יודישע פאַמיליע־נעמן פון מזרח־אייראָפּע און יודעאָ־דײַטשע].

צו פֿאַרשטײן דעם אויסגאַנג פֿון אַ נאָמען ווי Blumenkranz, דאַרף מען זיך צוריקװײַזן צום באַשלוס־رייכן וואַנדל פֿון אנדן XVIIIטן יאָרהונדערט. ביז דעמאָלט האָבן זיך מערהײט פֿון אַשכנזים יידן גענעמט לויט דעם טראַדיציאָנעלן העברעישן סיסטעם — אַ פֿאָרנאָמן געפֿאָלגט פֿון דעם נאָמן פֿון טאַטן (ben, "זון פֿון"), פּאָסיבל אויך אַ ניקנאָמן, אַ טאָפּאָנימ אָדער אַ בּרוּפֿ־נאָמן, אָבער אָן קײן ערבלעכן פֿאַמיליע־נאָמן וואָס איז פּאַסירט פֿון דור צו דור. דער אַלטשײד איז געקומען פֿון שטאַאַטלעכע ריפֿאָרמעס. אין 1787 האָט דער Toleranzedikt פֿון דעם קײַזער Joseph II און די נאָכדערַיקע אָרדנונגען געצװונגן די יידן פֿון דער Habsburger מאָנאַרכיע — אַרײַנגערעכנט דיינע פֿון גאַליציע וואָס איז נױ אַנעקטירט געװאָרן בײַם צוטײלונג פֿון פּוילן — צו נעמען זיך אַ פֿעסטער דײַטשער פֿאַמיליע־נאָמן [Werterbicher fun yidishe familyen-nemen fun מזרח־אירופּה און יידיש־דײַטש].

עס איז אין דעם ראַמן וואָס שטאַרק קומען אָן אָרנאַמענטאַלע נעמן. דער בעאַמטנים וואָס האָבן געמוזט אַנשרײַבן זיי, אָפט דײַטשװאָס־שפּרעכער, האָבן גלאַדזש געטאַפּט אין אַ ספּעצער פֿון גורל־פֿולע קאָמפּאָזיטן — בלומן, מעטאַלן, שטײַנער, לאַנדשאַפֿטן — צו שאַנקן די משפּחות אַ פֿאַמיליע־נאָמן. גאַליציע, אַ גראָסע פּראָװינץ וואָס האָט אומגעשלאָסן Kraków, Lwów (Lviv), Brody און Tarnopol, איז געװאָרן אַ פֿון די גדולים איזולאַציעס פֿון דיזע דײַטשע־קלינגנדיקע נעמן געטאָרן פֿון יידיש־שפּרעכנדיקע יידישע קהלות. Beider האָט געװידמט צו דער פּראָװינץ אַ גאנצער לעקסיקאָן, שימן פֿון דער טיפקייט און בזונדערהייט פֿון איר אָנאָמאַסטיק [Werterbicher fun yidishe familyen-nemen fun מזרח־אירופּה און יידיש־דײַטש].

עס איז דערפֿאָר מעגליך, אָן אַז קײן איינציקער נאָמן־אַרכיוו־שטיק וואָס לאָגערט עס פֿאַר אַלע טרעגער, אַז דער נאָמן Blumenkranz איז זיך קריסטאַליזירט קדימאָ אין דעם Austria-galitsianer אַרטיקל און ברײַטער געװאָרטן־דײַטשן אַרטיקל — Austriye, Bəmeň-Maraw, Galiċïye, נארדן Ungarn — בעת דעם ערשטן ווײַל פֿון פֿעסטיקונג פֿון פֿאַמיליע־נאָמן. דיזע געאָגראַפֿיש־הקדימה איז קאָהערענט מיטן בעסטער־פּירוב בײַאָגראַפֿיש־דאַטום אין אונדזער קאָרפּוס: דער היסטאָריקער Bernhard Blumenkranz איז געבורן געװאָרן אין Wyen, אין אַ יידישער משפּחה וואָס דער Wikipedia־פֿרענטשיש זאָגט אַז זיי איז געװען פֿון פּוילן — עס איז צו זאָגן, לויט אַלע סיבות, פֿון דער אַלטער פּוילן־גאַליציע־געגנט וואָס איז געקומען אונטער Habsburger־הערשאַפט. דער וועג פֿון דעם נאָמן, פֿון גאַליציע צו דער קֿײַזערלעכער הויפּטשטאַט Wyen, בילדט בייספּילדיק די אינערלעכע ווַײלערונג פֿון די יידן פֿון דער קאַיזעריום אין דעם XIXטן יאָרהונדערט.

אָב זיך אַ פיגור קריסטאַליזירן צו איר אַלײן די נאָטוריעטעט פון דעם פאַמיליע־נאָמען, ס'ס יענע פון Bernhard Blumenkranz. Bernhard Blumenkranz, געבוירן אין Vienne דעם 12־טן יוני 1913 און געשטאָרבן דעם 4־טן נאָװעמבער 1989, איז אַ פראַנצויזישער היסטאָריקער, אַ מעלמדש אין דער יידישער קהילה אין Frankreych און אין מערב. זיין וועג־באַוויסטזײן באַשיעט אין אײן לעבן דאס גורל פון אַ טײל פון דער מערבלעכער אַשכנזים דיאַספּאָרע: די געבורט אין דער לעצטער צײט פון דער אימפּעריאַלער Vienne, וואָרצלען אָס פוילן, דער געיסטיקער אָפווײקן, דאן דער גלות קײן Frankreych.

די בײאָגראַפישע אלעמענטן קומען צוזאַמען. געבוירן אין עסטרײַך אין אַ יידישער אָרטאָדאָקסער משפחה אָס פוילן, אָבער נישט רעליגיעז, Bernhard Blumenkranz האָט זיך פרוויידיק אינטערעסירט אין ציוניזם. ער האָט פאַרלאָזן זיין לאַנד צו גיין שטודירן אין Frankreych. דאס אינטעלעקטועלע אַװײנדערן, אין דעם אָפשטײגנדיקן קאָנטעקסט פון ניציזם, האָט דער לעבן און זיין ווערק אַרומגעקערט קײן דער פראַנצויזישער זײט: ער זאל דער אײנער פון די גרויסע מיטל־עלטער־מעלמדים פון יידישער היסטאָריע און סטעלט זיך צװישן די אַוטאָריטעטן ציטירט דורך די קווען־אינסטיטוציעס, דער Bibliothèque nationale de France אַלטן זיין אַװטאָריטעטס־נאָטיץ [Bibliothèque nationale de France, notice d'autorité].

די ווישנשאַפטלעכע בײטראָג פון Blumenkranz איז אָפנאָמיק. זיינע ווערק פון די 1960־עס יאָרן האָבן גייווירקט: זיינע ווערק, אָנהייב פון די 1960־עס יאָרן, האָבן אַ השפּעה געהאַט אויף די פאָרשונג אין דער היסטאָריע פון דעם יידיש־פאָלק אין מיטל־עלטער. ער האָט זיך זער אָפגעצאָגן צו פאַרװידערשטעלן די אַלטע יידישע געגנװאָרט אױף דער פראַנצויזישער ערד. אונטער זיין דירעקציע ערשיין אין 1972 דאס קאָלעקטיװ־ווערק פון קווען Histoire des Juifs en France, אַ סכום וואס האָט צוזאַמענגעברענגט, לויט די פּרעזענטאַציעס פון דעם ווערק, די בעסטע מעלמדים פון דעם טעמע. דער סינטעזיס דאָרטן אַרינגעמאַנט אַ גרונדלעגנדיק פאַקט: די ערשטע שרידער פון אַ יידישער געגנװאָרט אין Frankreych שטעלן זיך צוריק צו דער גאַלאָ־רוימישער עפאָכע. אַזוי דער טראָגער פון אַ גאַליציישן בלום־נאָמען איז געװאָרן דער היסטאָריקער פון די עלטסטע יידישע וואָרצלען פון Frankreych — שיין אירוניע פון דער דיאַספּאָרע, וואו דער נאָמען און די וויסנשאַפט קומען צוזאַמען.

די סטודיע פון דער צעשפּרײטונג פון דעם נאָמען Blumenkranz איליוסטרירט די אַרט וואָס פּמילינער טראַדיציע און אַדמיניסטראַטיווע אַרכיוו אַנטוואָרטן זיך. אויף דעם דאָקומענטאַרן פּלאַן, די אָנאָמאַסטישע לעקסיקאָנס פון רעפֿערענץ — יענע פון Beider פֿאַר דער רוסישער אימפּעריע, דעם מלוכת פּוילן און גאַליציע, יענער פון Menk פֿאַר דער יידיש־דײטש־שפּראַך אַרעא — מאַכן דעם געגרינדטן בוידעם: זיי צאָלן אויף די אַטעסטירטע פֿאָרמען אין דער פּאָפּולאַציע־רעגיסטער, די קאָנסקריפּציע־ליסטן, די צילן־שטאַטוטן און די צאָלונגן [Lexikonס פון יידיש־שמן־פון־פֿעלד פון מיטל־ אױרױפּע און יידיש־דײַטש].

פֿון דעם בוידעם האָט זיך אַ קאָהערענטע געאָגראַפיע אַרױסגעמאַכט. דער רעזאָלוציע־גערמאַנישער כּאַראַקטער פון דעם קאָמפּאָזיטום אָריענטירט צו דעם דײַטש־שפּראַך לאַנד און זיינע מיזרח־רענדלען: Efring, Boheim-Moravie, Galicien, פּאָל הונגאַריע צפֿון און וועסטלעכע פּראָװינצן פון דעם Congress-Poyln. קעגן־אָיבער אָט פון סלאַװישע מאַטראָנימס אָדער טאָפּאָנימס אין -er, אַ נאָמען ווי Blumenkranz סיגנאַלירט פּאַסט אַלע צײַטן אַן אַמביאַנץ זוג דער Hochsprache דײַטש גרױנדליך געגרינדטן, צי עס איז דער וויענער יידישער בורזשואַזיע אָדער דער גאַליציש קהלות אונטערווארפֿן דער האַבסבורג־אַדמיניסטראַציע [Lexikonס פון יידיש־שמן־פון־פֿעלד פון מיטל־אײראפה און יידיש־דײַטש].

עס איז דאָ וואָס טראַדיציע און אַרכיוו טומלן זיך אַ שיח. דער אַטעסטירטער פּעלל פון Bernhard Blumenkranz — געבוירן אין Vin, מיט משפּחה אָריגינאַלן פון Poyln — באַשטעטיקט אויף דער אײנצל־שטוף וואָס די אָנאָמאַסטיקס אַבדוקטיװ אויף דער קאָלעקטיװ־שטוף: אַ גערמאַנאָפאָן־נאָמען טראַגן פון אַ משפּחה שטאַמנד פון דעם פּוילן־גאַליציש־אַנט און געגרינדטן אין דער אַיזנער קאַפּיטאַל. דער פּמילינער זיקרון („מיר קומן פון Poyln") און דער אָנאָמאַסטישער דאַטום („אַ גערמאַנער נאָמען פון האַבסבורג־אױסטער גאַליציע") זענען נישט מיטנאַנדער שטריטנדיק; זיי קאָמפּלימענטירן זיך, דער ערשטער גיבט די געאָגראַפישע מקור, דער צווייטער דעם שפּראַך־מאַרקאַנט דער פּראַק־אימפּעריע־אַקולטוראַציע. די שפּעטערדיקע וואַנדערן־וועלן — צו Vin, צו פֿראַנקרײַך, און נאָך 1881 צו אַמעריקע און מערב־אײראפה — האָבן דעמאָלט אַרױסגעסעט דעם נאָמען ארױס פון זײן וועגן, אָן מען קען פּאָסטולירן אַ אײנצל־וואָרץ: פֿילע משפּחות האָבן אים וואָרשיינלעך אומהלייפֿיק באַקומן בעת דער פעסטיקונג־פּאַטרוניק.

Jנסיבא פון דער פילאָלאָגיע און דעם אַרכיוו, טראָגט דער נאָמען Blumenkranz אַ סימבאָלישע לאַסט וואָס די טראַדיציע פאָרמיטלט און וואָס מען קען נישט שווײגנדיק אָװערגיין. די «קרוין פון בלומען» איז נישט אַ נײטראַלער צייכן אין דער יידישער דימאָננאַלער וועלט. די קרוין — keter, atarah — איז דאָ אַ רקוראַנטער און אידלער מאָטיוו: קרוין פון דער טאָראַה (keter Torah), קרוין פון גוטן נאָמען (keter shem tov), דערמאָנט אין די Pirkei Avot, די מאַקסימען פון די פעטער. אַז דער נאָמען פון אַ משפּחה פאָר‐שטעלט די קרוין און די בלום האָט קענען, אין דער געדענקעניש פון איז טראָגער, בעלאדן ווערן מיטן אַ שמחה‐פולער רעזאָנאַנץ, אומאָפהענגיק פון דער אַדמיניסטראַטיווער אָפּצאָגן אַז דער פאַמיליע‐נאָמען.

עס הויבט זיך אַן ערלעך‐זיין דא אין פרעגן וועגן דעם עפּיסטעמיק סטאַטוס פון אַזאַ לעזונגען: זיי געהערן צו דער געדענקעניש וואָס ווערט פאָרמיטלט און צו דער אויסלעגונג, נישט צום אַרכיוו. קיין קום נישט העווייז אַז אַ פאָנקציאָנאַר פון 1787 האָט וועלן כּבוד מערן אַ משפּחה דורך אַז ס'האָט איר געגעבן אַ «קרוין פון בלומען»; די אָרנאַמענטאַלע נעמן זײַנען אָפט פארטיילט געווארן אָן קײן בעזונדערע כּוונה, מאָל אַפילו אַרביטרער. אָבער אַמאָל באָקומן, דער נאָמען ווערט דער גוט פון די וואָס זי טראָגן, און יעדע דור שטעלט אין אִים אן נחת. די בלום טוט דערמאָנען דער חדשות, דער פרילינג, די שיינע שוואַכקײט פון לעבן; די גירלאַנדע, דער קרײַז וואָס בינדט און בריכט זיך נישט — בילד וואָס די משפּחות פון דער דיאַספּאָרע האָבן קענען, ווײַט אויבן די ברוך פון גלות און די קאַטאַסטראָפן פון דעם XX יארהונדערט, אַוסקליבן ווי סימבאָל פון קאָנטינואיטעט.

די געדענקעניש־דימענסיע איז נישט אַ אַנעקדאָט פֿאַר אונדזער צוזאָמענהאַנג. זי רימיندערט אַז די היסטאָריע פון אַ נאָמען ניט נוצטירן נישט צו איר עטימאָלאָגיע האָ צו איר אָקוראַנצן אין די רעגיסטער: זי אַרײַנשליסן די ווײַז וואָס די לעבנדיקע זיך זאָגן עס. אין דעם פאַל Blumenkranz, דער אַוסטראָ־גאַליציאַנער אַרכיוו און די געדענקעניש פון אַ «קרוין פון בלומען» שטעלן צוזאָמען אַ אָביעקט פון שטודיע ווו די דיספּלינע דאָקומנטאַר און די פאָרמיטלונג מויל זאָלן זיין, יעדע, צו איר גערעכטער אָרט [Dictionnaires des patronymes juifs d'Europe de l'Est et judéo-allemands].

די געשיכטע פון די משפחות Blumenkranz, ווי די געשיכטע פון אַלע יידישקייט אין מיטל־ און מזרח־אײראָפע, קען נישט געשריבן ווערן אָן צו איגנאָרירן די שפּאַלטונג פון דער XX יאָרהונדערט. די פאַרמוטלער וויגל פון דעם נאָמען — Vienna, Galicia, Poland — איז געווען אין הארץ פון די באַשימלונגען. די טרײעקטאָריע פון Bernhard Blumenkranz ביטן אַ שפּיגל: ער האָט פאַרלאָזן Osterreich פֿאַר Frankreich, ער געהערט צו דעם דור פון אינטעליגענטן יידישע אינטעליקטואָלן פון מיטל־אײראָפע, וועלן די עמיגראַציע فאָרגעגאַנגן אָדער בעגלייטן די אוועגװאַקסן פון די סכנות. די דאָקומענטארישע רעסורסן פון Frankreich צוגעװידמט צו דער פּעריאָדע — אַזאַ פיל אַז יענע וואָס שטעלן תאָר אָפעקס און יוסטי — שטאָלן די שפּור פון זיין נאָמען אין דעם קאָנטעקסט פון די יאָרן דער טונקלקייט [AJPN].

אויף דעם פּלאַן פון מעטאָדאָלאָגיע, מע דארף בלייבן סקעפּטיש: מיר האָבן נישט, פֿאַר די אַלגעמענקייט פון די טראָגער פון דעם נאָמען, אַ פּאָלשטענדיקער רעגיסטר פון די גורלים פון יענע אַלע דערוועלן דעם מאַס פון דער Shoah. אָבער די גיאָגראַפיע אַלײן פון דעם זיכנאָמען — קאָנצענטרירט אין רעגיאָנען, Galicia און Poland, וועלן זיינען געווען צווישן די מער הער דערשלאָגן דורך די אויסלעשונג — מאַכט וואָס וואָרשיינלעך אַז פֿיל צווײגן Blumenkranz האָבן זיך געטראָפן. די מעמאָריאַלע דאַטאַבײזעס און די לסטנ פון קרבנות, כּשם שגם דער ליסטער שטיק אַ מאַנואַל צוזאַמנצו־טענעם מיטן אָנאָמאַסטיש ריגיסטער פון Beider און Menk, לײן אויפשטעלן וואָס דער הנוכחי ספּר קען נאָר מיינען אַלס אַ דאָקומענטירטער וואָרשיינלעכקייט [דיקשאָנאַרן פון זיכנאָמען יידיש פון מזרח אײראָפע און יידיש־דײַטש].

אַז, אין דעם קאָנטעקסט, אַ Bernhard Blumenkranz האָט פאַרמעידן זיין לעבן צו אויסגראָבן די אָלטסטע וואָרצלען יידיש פון Frankreich — ביז צו די צײט פון der gallo-romaine — נעמט דעמאָלט די ווערט פון אַ טאָן פון קאָנטינואַטעט קעגן די אויסמאָשעק. Bernhard Blumenkranz, ספּעציאַליסט פון די געשיכטע פון יידן אין דעם מיטלמעם־אַלטער, האָט צוזאַמנגעשטעלט אין זיין צײט, כּדי אװערשטרווינג ווי עסק, די בעסטער קענער פון דעם סובֿיעקט. דער ווײס האָט טוען זשנס פון קאָלעקטיװ מעמאָריע אין דער עט דער צײט אָז זיין אייגנער משפחה און זיין וועלט פון קוום־בעגריף ליידן די פּראָװע. דער נאָמען־בלום, דעמאָלט, בלוימט נישט נאָר אין דער שפּראַך: ער בלוימט אין די געשיכטע וואָס אַ פון זיין טראָגער וואָס געקען שרײַבן.

בעקבות נתיב זה, שם המשפחה Blumenkranz מתגלה כעשיר הרבה יותר ממה שתרגומו המילולי אינו משתמע. « כתר של פרחים » : מאחורי התמונה החנונה מציירת את כל ההיסטוריה של הגלות האשכנזית המערבית. השם הוא תחילה עובדה לשונית — מרכיב יידיש-גרמני קישוטי, אח של Blumenfeld ו-Rosenkranz, הרשום במילוני השמות הגדולים [מילוני שמות משפחה יהודיים של מזרח אירופה ויידיש-גרמניים]. הוא אז עובדה אדמיניסטרטיבית, שנולדה מהקביעה של שמות משפחה שהוטלה על יהודי המונרכיה ההפסבורגית החל משנת 1787, וכנראה שורשה בחלל אוסטרו-גליציאני. הוא לבסוף עובדה של זיכרון, שבה הכתר והפרח משקיעים הד סימבולי המועבר מדור לדור.

אף גזע יחיד לא יכול להיות מוכח, וכנות ההיסטוריון מחייבת לא להמציא אחד. אך חוט אדום חוצה את החקירה: דמותו של Bernhard Blumenkranz, שנולד בווינה ממשפחה פולנית, שהגר לצרפת, מייסד המחקר המודרני של היסטוריה של יהודי צרפת. בו, השם מפסיק להיות קלט פשוט של מילון ונעשה יצירה, עדות וגשר המושלך בין גליציה של מקורותיו לאדמה גלו-רומית שהוא ידע לחשוף את הטביעות היהודיות העתיקות ביותר שלה. זוהי השיעור של הספר הגדול זה: שם של פרח, שנישא על פני אימפריות אסונות, יכול להפוך לשם עצמו של הזיכרון.