משפּחה Bernthal

דאָס וואָרט Ashkenaz, אין דער באִבלישער און מיטלאַלטערלעכער טראַדיציע, האָט דעזיגנירט אַ נױרדלעכע טעריטאָריע וואָס די יידן האָבן אידענטיפיצירט, אָנהייב פון דער הויכער מיטלאַלטער, מיטן דײַטשישן לאַנדן פון דעם ריין־בעקן. דאָרטן, אין די קהילות פון Mayence, Worms, Spire און Cologne, האָט זיך געשמידט די אַשכנזִית ציוויליזאַציע, מיטן אַהרן טאַלמודישע שולן, איהרע אייגענע ליטורגישע מנהגים און, אפֿילו אַלץ, איהר שפּראַך־פֿאָלקס: דער יידיש. די שפּראַך, געבוירן פֿון דער באַגעגנונג צווישן אַ מיטלאַלטערלעכער גערמאַנישער בנין, אַ העברעאִש־אַראַמעאִסטער ציגאָב, און — אֿיבערן גאַנג פֿון מיגראַציעס קעגן מיזרח — סלאַװישע עלעמענטן, מאַכט אַ לינגװיסטישע גרונט אין וואָס דער פֿאַמיליע־נאָמען Bernthal טרעפֿט אַ קאָהערענץ [Baumgarten, 2002].

דער יידיש איז נישט קײן אַלגעמײן דיאַלעקט: דאָס איז דער פֿאָרמיטל פֿון אַ גאַנצער קולטור, אַ לאַנג־צײַט גערעדט פֿון דער מערהײַט פֿון יידן פֿון אַלטאָיראָפּע. איהרע קראַפֿט איז געװען אַזוי אַז אָנהייב פֿון סוף דעם XIX יאָרהונדערט האָט זי פּוצליווט אַ רעאַלער קולטור־, ליטעראַטור־ און טעאַטער־רענעסאַנס [Bechtel, 2002]. דער פאַקט אַלײן אַז Bernthal מישט אַ יידישער קערן (Ber) מיטן דײַטשער צוציבער (Thal) ווײַזט אָן די טיף־האַנדיק הײַבּרידע נאַטור פֿון דער שפּראַך און פֿון דער קולטור וואָס זי בּערט: די אַשכנזִים יידן האָבן געלעבט אין אַ לינגװיסטישן פּלאץ אַדער דער דײַטשער פֿון קאַנצלעריעס און דער יידיש פֿון הײַם האָבן קאָעגזיסטירט און זיך מיעדיק געמישט.

פֿאַרשטײן Bernthal איז דער דערשטער דאָס פֿאַרשטײן Ashkenaz: נישט אַ נאַציע אין מאָדערנער זינען, אָבער אַן ערי פֿון קולטור, באַװעגלעך און שטאַרק, וואָס האָט זיך סטעפּ־פֿאַר־סטעפּ אַוסגעשטרעקט פֿון די שטרענעס פֿון Rhin קעגן Poyln, Lite, Galitsye, Ukrayne און Rusland. דער נאָמען Bernthal איז אַ שטיין געזעצט אויף דעם בריטן טעריטאָריום פּאַנטאַזטישער און וויקליכער. ער טראָגט אין אַלאַיין דער צײַכן פֿון דער דײַטשקענעדיקער ערי — דער Thal — און דער צײַכן פֿון דער יידישער פּראַק־פֿאָלקס־עמפֿפֿינדלעכקײַט — דער Ber. די דאָפּעלטע שיכות איז נישט קײן קאָנטראַדיקציע: זי איז די אונטערשריפֿט אַלײן פֿון דער אַשכנזִות, קולטור פֿון דער גרענעץ און פֿון דער שטענדיקער טראַנסלאַציע [Baumgarten, 2002].

אין דעם האַרץ פון Bernthal שטייט Ber, אַ יידישער וואָרט וואָס הייסט „בער" [לעקסיקאָנס פון יידישע שלחנות־שמות אין מזרח־אייראָפּע און יידיש־דײַטש]. דאָס איז נישט קיין ציפעלדיקע בחירה. Ber איז אַיינער פון די פארשפרייטסטע יידישע מענערמענע־נעמען אין דער אַשכּנזים וועלט, און ער קלויבט זיך נאָך אַן אַלטער און שטרענג־קאָדיפירטער לאָגיק אין יידנטום.

לויט דער מַסורה טראָגט יעדער יידישער מאן אַ העברעיִשער „הייליקער" נאָמען (shem ha-qodesh), וואָס מען נוצט אין דער שול און אין רעליגיעזע דאָקומענטן, און אָفט אַ מדבר־נעמען צום טעגליכן ברוך, דעם kinnui. די צוויי נעמען זענען אָפט פארבונדן דורך סטאביל־פּיירן, אַ דעמעהרונג פון דור צו דור. Ber — דער בער אין יידיש — בילדט דראַוואָס אַיינס פון דעם קאָפּלן מיטן העברעיִשן Dov, וואָס הייסט אויך „בער". מען טראפט אַלטסא אונצייליקע יידן וואָס טראָגן דעם דאָפּלן נאָמען Dov-Ber, וווּ דער העברעיִש און דער יידיש זאָגן דאס זעלבע חיה, דער אַיינער פֿאַר דעם הימל פון ליטורגיע, דער אַנדערער פֿאַר ד׳ ערד פון אַלטעג.

דיזע פּאַרטנערשאַפט איז זיך נישט זוּמאל צוקעליק: זי האט זייערע וואָרצלן אין דעם ביבלישן טעקסט. יאקבס בראכה צו זיינע זין אין בראשית, קומפּאַרירט די שבט Binyanin צו אַן „וואָלף", בכל וואָס אַנדערע סימבאָלישע אַסאָציאציעס — באַנוצט דורך קומנטאַרן פון דר חכמים — באַנדן דעם בער צו פיגורן פון קאּפט. דער נאָמען Ber/Dov זירקלאַט אַלזאָ אין אַן טײטער נעץ פון קאָרעספּאָנדענצעס צווישן דעם חיה, דעם העברעיִשן נאָמען און זיין דאָפּלער מדבר. דאָס איז וואָס מען רופט דעם סיסטעם פון kinnuim, וווּ דער רעליגיעזער מַסורה (די מנורה) און דער יומיומדיקער ברוך אַטעסטירט דורך רעגיסטרן (דער אַרכיוו, דער היסטאָריע) ענטפֿערן זיך אַנענאַנדער און באַשטעטיקן זיך גוואּל.

ווען אַ משפּחה האט אָפּגענומען Bernthal, זי האט אַלטסא אין זיין ערב־שם אַ קדמוני נאָמען — דעם פון אַן אָּפון גרוסטאַטער בענאָמט Ber — גראָגן אין אַן טאָפּאָגראַפישן סופיקס. דער פּראָצעס איז געווען געמיין: אונצייליקע יידישע שלחנות־שמות זענען זיך געבילדט דורך צוזאַמנצואַגונג פון אַן פּערזענלאַכן נאָמען און אַן דעסקריפּטיוון אָדער אָרנאַמענטאָלן עלעמענט. Bern-thal הייסט אַלטסא אין אַיין מאָל „די טאָל פון Ber" און „די טאָל פון דעם בער", דער נאָמען און דאס חיה זענען נישט מער ווי אַיין [לעקסיקאָנס פון יידישע שלחנות־שמות אין מזרח־אייראָפּע און יידיש־דײַטש]. דער שם האַלט, פּאַטראיִזירט, די מנורה פון אַן קדמוני אַנאָנימוס הוד־דער.

דער צווייטער עלעמענט, Thal («בק»), געהערט צו אַ וויל-אידענטיפיצירטער קאַטעגאָריע פון אָנאָמאַסטיקער: יענע פון נעמען גערופן קינסטלעך אָדער דעקאָראַטיוו. די רעפערענץ-לעקסיקאָנים קלאַסיפיצירן עקספליציטלי Bernthal ווי מז「artificial names», נעמען קאָנסטרוקטעד דורך אַסעמבלידж פון עװעקאַטיװ עלעמענטן מער ווי דעריװד פון אַ אָנגעווױנטער אָרט [לויט יידיש-אָנאָמאַסטיק לעקסיקאָגראַפיע].

די פֿאָרמאַציע פון סאָלשע נעמען — -thal (בק), אָבער אויך -berg (באַרג), -baum (בוים), -blum (בלום), -stein (שטיין), -feld (פעלד) — כאַראַקטערירט אַ בעטייטיק אָנטיל פון יידיש-אָנאָמאַסטיק אין דער גערמאנאָפאָנער און מיטל-אייראָפּעיש גegend. די סופיקסן שעפן אַ שטום אַוס שטום דער נאַטור: וועלדער, בקים, שפּיצן, גרוינערײַ. זיי געבן יידישן נעמען אַ פּאָעטיש און לאַנדשאַפֿטלעך טאָן וואָס שטייט אין קאָנטראַסט צו איהר ברייטנס אַדמיניסטראַטיוו אָריגין. דער «בק פון דעם בער» איז פּראָבאַבלי נישט אַן עקזאַקטער טאָפּאָנים וואָס מען קען שטעלן אױף אַ קאַרטע; עס איז אַן בילד, אַ קאָמפּאָזיציע, פאַסט אַ פֿערבאַל ווּפּן.

מען דאַרף דאָ בנשה איבערצוקלעקן דעם קאָמפּאָזיטן כאַראַקטער פון דעם נאָמען: Bernthal איז נישט ערשטנס אַ לאָקאַל-דזשַאדאָתּ וואָס געװאָרן אַ פּאַטראָנימיק, נאָר אַ פֿאָרנאָמען (Ber) צו וואָס מען האָט צוגעבונדן אַן אָרנאַמענטאַל סופיקס (-thal). די שטרוקטור — אַנטראָפּאָנימישער קאָר + טאָפּאָגראַפיש אָרנאַמענטאַציע — איז אַ דער פּראָדוקטיװסטער סכימעס פון אַשכנאָזיק-אָנאָמאַסטיק. זי האָט עװידענץ פון באַשרענקטער קריאַטיװיטעט: די משפּחות, באַפּאָלן צו קלייבן אַ נאָמען, האָבן זיך קאָמפּאָזיצן ווָס זײנען גלײַַך-פירזענלעך (דורך דעם פֿאָרנאָמען פון דעם אָלאָב) און יופאָניק (דורך דעם נאַטור-עלעמענט).

מען וועט דיסטינגווישן Bernthal פון בנאי-פּאַטראָנימיקס דעמש ער דאַרף נישט קאָנפיוז זײן: Bernstein («אַמבער-שטיין»), Bernheim, Bernfeld אָדער Berenbaum טײלן דעם זעלבן קאָר Ber(n)- אָבער וואָס דיפֿערן דורך זיי צווייטן עלעמענט. דער משפּחה פון נעמען, אַלע געבויט אַרום דעם יידישן בער, ציכט אַ קאָהעראַנטע אָנאָמאַסטיק קאָנסטעלאַציע אין דעם אַשכנאָזיק קאָשער וואו Bernthal איז אָקיופּייטן אַ פּרעסײַז פּלאַץ: דער בק [לעקסיקאָנים פון אָסט-אייראָפּעיש און יודיש-דײַטש פּאַטראָנימיקס].

דער שיבצנאָם Bernthal, ווי קאַז גאַנץ די יידישע שיבצנעמער אַרבער, איז נישט אונווִנדלֿיך. ער איז דער פרי פון אַ גענוי היסטארישער מאָמענט: יענער וואָ די מאָדערנע מדינות, אין דער שערעבעניש פון די 18טן און 19טן יאָרהונדערטן, צװאָנגן די יידישע קהילות צו קבל זיך פעסטע און ירשענדיקע שיבצנעמער. פאָרן דעם איז די דומינאַנטע מנהג געװען פאַטראָנימיש — אַ מאַן איז געװען „אַלטער זון פון אַלטער" (ben), דער שיבצנאָם בַאדערנדיקס ביי יעדער דור.

אין דעם דײַטשן און אַװסטרא-אונגאַרישן ראַום איז דער קערט געװען הארט און בירוקראַטיש. דער קיסער Joseph II פון Autriche, דורך אַן עדיקט פון 1787 אַנבילדונג צו די Galicia וואָס איז נאָכנגדיקס אַנעקסירט געװען, צװאָנג די יידן צו טראָגן פעסטע דײַטשע שיבצנעמער. אָנליכע מאָסנים זענען נאָכגעקומען אין די דײַטשן מדינות, אין Prusse, דערנאָך, מער שפעטער און מער טײלװײַז, אין דער Russischer Impir. עס איז אין דעם רחוב — אַ אַלטער אַדמיניסטראַטיװ ובלים אָנצוימן דײַטשע שיבצנעמער — אַז פילטיקע די קאָמפאָזיטע שיבצנעמער בִנצוגן מ'ער אלכמענטן ווי -thal.

דער פראָצעס גלייכשטעלט דער שטרוקטור פון Bernthal: די אַדמיניסטראַטיװע הילך פארלאַנגט אַ דײַטשער שיבצנאָם; די טרייַ צו דער משפחה־מנהג האָט דער יידישער פרעם פון דעם קדמוני אָנגעהאלטן. דער פּאָדוקט איז דעם שידוך אלעגאַנט צװישן דער קיסער־אָרדער און דער יידישער מנהג. דער בירוקראַט וואָלט געװאָלט דער Thal; די משפחה האָט אָפגעצװונגן איר Ber. דער שיבצנאָם Bernthal איז דער גענוי פראָדוקט פון דעם שטיל־שטאָגער־פאַרהאַנדלונג צװישן מדינה און קהילה.

עס דאַרף צו בעטאָנירן אַז דעם מאָמענט פון שיבצנאָם־גבורה, אָפט דערלעבט ווי אַ אַדמיניסטראַטיװע גװאַלד, איז אָך פאַראַדאָקסאַלי אַן אַקט פון זיכרון געװען. אין אָנקלאַפּנדיקס Ber ווי צענטרום, האָט אַ משפחה דּײַערנדיקס אין דער סיווילער מדינה דעם שיבצנאָם פון אַן קדמוני אָנשריבן, וואָס רעטן אים פון די שכחה. דער שיבצנאָם איז געװאָרן אַלטער אין זיין נישט־וויסן, אַ מאָנומענט גענעאַלאָגיש: יעדער Bernthal טראָגט דעם דנקונג פון אַן ערשטער Ber, אַ איניש מאַן דעסן פרעם דורכגעגאַנגן די יאָרהונדערטן אונטער אַ פיקסירטער פאָרם. עס איז אין דעם אַז די יידישע אָנאָמאַסטיק בעטרעפט ניט אויף אַדמיניסטראַטיװ געשיכטע ווי אויף פילער זוהן [יידיש־שיבצנאָמע־לעקסיקאָן פון Mizrekh־אייראָפא].

אַמאָל געפֿעסטיקט, האָט דער פּאַטראָנים Bernthal גערייזט. די געשיכטע פֿון די יִדן פֿון מיטל־ און מזרח־אייראָפּע, אין די XIX און XX יאָרהונדערטער, איז די געשיכטע פֿון אַ גרויסער מוביליטעט: עקסאָדוס פֿון שטעטלעך צו די גרויסע שטעט, עקאָנאָמישע מיגראַציעס, פֿליכט פֿאַר פּאָגראָמען און פּערסעקוציעס, און דאַן אַ מאַסיוו עמיגראַציע צום מערבן און צום אַמעריקע.

די אַשכּנזים יִדן וואָס האָבן געגאַנגען צום נייעם וועלט — און צווישן זיי, טרייבער פֿון דעם נאָמען Bernthal — שטאַמן האָפּטזעכלעך פֿון קלײנע שטעט און שטעטלעך פֿון פּוילן, ליטע, רוסלאַנד, דײַטשלאַנד, רומעניע און אוקראַיִנע, לאַזנדיק הינטער זיך דעם גרעסטן טײל פֿון זייער משפּחה [Jewish Genealogy in Argentina, hebrewsurnames.com]. די אָבზערװאַציע, פֿאָרמוליִרט וועגן דער יִדישער גנאַלאָגיע אין אַרגענטינע, איז גילטיק ברייטער פֿאַר אַלע דיאַספּאָרעס וואָס שטאַמן פֿון מזרח־אייראָפּע: די עמיגראַציע איז געווען אַ צעריסונג, און דער פּאַטראָנים, אָפט, איז געווען אײנער פֿון די וועניקע שצעכורים וואָס מען האָט מיטגענומען אַנטאַקט.

דער נאָמען Bernthal טרעפֿט זיך אַזוי דאָקומענטאירט אין די גנאַלאָגישע קאַטלאָגן פֿון צפֿון־אַמעריקע, ווו ער שטייט געשריבן ווי אַ יִדישער אַשכּנזי נאָמען מיטן אָריגינעלן צוזאַמנשטעלטן [Geneanet ; DAFN2 — Dictionary of American Family Names, 2022]. זײן דורכגאַנג אױס־אַטלאַנטיש האָט מאַנכמאָל גלײכצײטיק גשהט מיט אָרטאָגראַפֿישע אַדזשאַסטמענטס — די פֿאַרפּלאַנירונג פֿון דער דײַטשער -thal אין -tal, די אַנגליציזאַציע פֿון דער אַוסשּפּראַך — אָן אַז דער קערן Ber הָט זיך פֿאַרלוירן. די וואַריאַציעס דינען בעװיישן פֿאַר די אַדאַפּטאַציע פֿון די משפּחות צו זייערע נייע שפּראַך־סביבות, בשעת קאַנסערװירן די שפּור פֿון זייער אָריגין.

די דיספּערסיע שטעלט זיך אײַן אין אַ ברײטערע קולטורעלע קאָנטעקסט. אין דער קער פֿון דער XX יאָרהונדערט, האָט די יִדישע קולטור געלעבט אַ אַוסערגעװåנליכן הילוק, טראַגן דורך אַ בלוימערנדיקע ליטעראַטור — יענע פֿון די גרויסע קלאַסיקער Abramovitsh, Sholem Aleichem און Peretz [Frieden, 1995] — און דורך אַ טיאַטער וואָס האָט זיך פּערוועלט פֿון Varsovie צו New York, פֿון Vilnius צו Buenos Aires [Sandrow, 1996] ; [Caplan, 2018]. די משפּחות טרײבער פֿון נעמען ווי Bernthal זײנען געווען די צײטגנאָסין און די אַקטאָרס פֿון דעם אױפּברױזן: לעזער פֿון דער יִדישער פּרעסע [Stein, 2004], צושױער פֿון דעם ווילצן טרופּעס [Quint, 2019], חברים פֿון אַ יִדישער מאָדערניטעט וואָס האָט זיך געזוכט די פֿאָרמען צווישן טראַדיציע און סעקולאַריזאַציע [Krutikov, 2001]. דער פּאַטראָנים Bernthal איז אַ דרוד אין צװיי מיליאָן וואָס טװעבן דעם טראַנסנאַציאָנאַלן טאַפּיס.

צום דעם סוף פון דעם מעשה, מוזן ביידן זיך זאָגן וועגן דער טיפער מענינג פון אַ נאָמען ווי Bernthal. אַ פאַמיליע־נאָמען איז נישט בלויז אַ צִיוויל־רעקאָרד: ער איז אַ געדיכטע געשיכטע, אַ זאץ וואָס מען טראָגט.

דער בער — Ber, Dov — איז נישט קיין נײַטרלער חיה. אין דער יידישער פאַנטאַזיע ווי אויך אין דער אייראָפּייִשער, שטעלט ער פאָר קוואַלן, שוץ, אַ כוח וואָס איז אַ מאָל אַנגשטלעך און אַ מאָל זעגנראייך. דער שאָס, אַז אַ פאַמיליע האָט דעם פרעמנאָמען בהיכלו אין יר עדים־נאָמען געהאָלטן, איז אַלסא נישט אָן סימבאָליש געוויכט: ער שטעלט די שושלת אונטער דעם צייכן פון אַ קוועטש־לעבן פּאַק־לעבן קוואַזי־טאָטעמיש. אַז די כוח איז דערנאָך אונטערגעשטעלט אין אַן טאָל — אַ אומגעבונדענער אָרט, אַ פּראָטעקטיוו־אָפנות צווישן די בערגן — לייגט צו דעם בילד אַן אוטון פון פּלוצ. די «טאָל פון דעם בער» לעמתם זיך אַלס אַ קליינער אומװילקיקער לידל: די כוח אינגעשטעלט, די קוואַלן בנוחה.

דעם קריאמען געבערט אַ סך צו דער מנחם וויל אויך צו דער איסטאָריע. דאָס אַרכיוו זאָגט אונס זיכער וועגן דער עטימאָלאָגיע: Ber + Thal [דיקציאָנעריס פון יידישע שנומנים פון אָסטאָיראָפּאַ און יידיש־דייטש]. אָבער די אַרט אַז די פאַמיליעס האָבן אונטער גדרות פון דאָרות אירע נעמנים מיטן זין אינװעסטירט — די אַנעקדאָט פון דעם אלטער־אלטער, דער שטאָלץ פון דער קלאַנג, דער קלענג צום אַלטן שרײַביצל — געבערט צו דער דורך־גיג־תורה, וועלכע דאָס אַרכיוו קען נישט איבערשטעלן. עס איז אַן דעם שניט וואו אַ משפּחה־נאָמען לעבט וואָס: צווישן וואָס די דאָקומענטן בא־פעסטיקן און וואָס די נאָכקומלינג ערציילן.

מען דאַרף אַמאָל אויך מתאכן דעם פּרובן. די אשכנזי־קהילות פון אייראָפּע זיינען אין דעם 20tn יארהונדערט געטראָפן געװאָרן דורך די Shoah, וואָס האָט פאַרניכטעט דעם חולק־זקיף פון דער יידישער וועלט וואָס מען קלינערט אין דעם בוך. פאַר די פאַמיליעס וואָס טראָגן נעמנים ווי Bernthal, ווי פאַר סך אַנדערע, דער יַבּעֿשלוריש פון דעם פאַמיליע־שנום אין דער דיאַספּאָרע פון אַמעריקע, ישׂראל און אַנדערש האָט גענומן בער אַ מעמאָרינג־געוויכט: דעם נאָמען פּערפּעטואַטן מענט דעם טאָג־וועלט פּערפּעטואַטן. דער שפּראַך סיי אין וועלכער דעם שנום איז געשמידט געװאָרן, דער יידיש, האָט אָפּגעלעבט ווי אַ פלאַמע וואָס מען גיט זיך אַ מ'ָט — «וווער אָן פֿיר», לאַךז אַ שענער פּראַזע וואָס גיט דעם קװױ צו דער אומפּאָלענדטער געשיכטע פון דער שפּראַך [Katz, 2004]. Bernthal, בדרך־זה, איז מער ווי אַ שנום: ער איז אַ שטיק פון דעם פלאַמע.

דער פאַמיליע־נאָמען Bernthal לאָזט זיך לייענען ווי אַ מיניאַטור־אַרכיוו פון אַשכנזיות. אַשכנזיש דורך זײן שייכות, יידיש דורך זײן שפּראַך־אָפּשטאַם [Q4894615 — Wikidata], ער פֿארבינדט אין זײנע צוויי סילאַביש דעם נאָמען פון אַן אָלטער — Ber, דער בער, דער פֿאָלקס־צוויילינג פון דעם עברעיִש Dov — און די טאָפּאָגראַפיִשע בּאַקלײדונג פון אַן קינסטלעכער נאָמען — Thal, דער טאָל [Dictionnaires des patronymes juifs d'Europe de l'Est et judéo-allemands]. ער איז געבוירן געװorn פון דער צוזאַמענטרעף פון אַ טױזנט־יאָר־אַלטער נאָמענס־טראַדיציע, אַ גראָנץ־שפּראַך, און אַן אַדמיניסטראַטיוון אַקציע: דער צװאַנג געגעבן צו יידן, אין דער שײך־פונקט פון די 18ן און 19ן יאָרהונדערטן, אַדאָפּטירן קֿשער פֿאַמיליע־נאָמען אָן אַ פעסטער אָרטאָגראַפֿיע.

פֿון דער מאַטריץ האָט זיך דער נאָמען צערשפּרייטן דורכן גוף פון די גרויסן יידישע מיגראַציעס, געװינט די דיאַספּאָראָס פון אַמעריקע און אַנדערש־װוּ, אָנגעפּאַסט מאָלעם אין זיין אָרטאָגראַפֿיע אָן טאָקע צו זיין קערן [Geneanet ; DAFN2, 2022]. ער איז געטראָגן געװorn פון מענטשן און פֿרױַען וואָס זיינען געװeName קאָנטעמפּאָראַריס פון דער מערציגער בלִיטנדעם פון דער יידישער קולטור — זיר ליטעראַטור, זיר פּרעסע, זיר טעאַטער — פּריוער צו זיי געװoren, נאָך דער קאַטאַסטראָפע פון דעם 20טן יאָרהונדערט, די שמירים פון דער געדענקעניש.

דער גרויסער ביכער האָט ניט געמעינט שרײַבן די ביאָגראַפֿיע פון אַ יחיד משפּחה, מאַנגל־דיק פון אַרכיװן וואָס ערמעגליכן סאָ אַ קאָנטינואיטעט. ער האָט געװאָלן, מער צניַע און מער ריכטיק, צורוקשטעלן דער וועלט וואָס Bernthal איז דער פּלאָמב פון. כּן, אַזוי איז די קוח פון נאָמען: אונטערן זײער קורצקייט, זיי האָלטן שטיל קארטעס פון זין. אָ צו דערשמועסn Bernthal, דעס איז צו באַשטעלן אַ טאָל־פֿאָנטאַזיע, אַן אָלטער־בער, אַ ‏שרומדיקער שפּראַך, און דער ענדלאָז־מוט פון די קהילות וואָס די באַפֿאָדערגן דורכן גאַנצן היסטאָריע.