משפּחה Berer

⟦געשיכטע · באַשטעטיקט⟧

יעדע שטודיע פֿון פּאַטראָנים Berer הייבט זיך אָן מיט איין איינציקן מקור וואָס איז גאַנץ זיכער: דעם קאַטאַלאָג פֿון Samuel Schaerf. אַרויסגעגעבן אין Florence אין 1925 אונטערן טיטל I cognomi degli ebrei d'Italia, איז דאָס ווערק דאָס ערשטע סיסטעמאַטישע פּרוּוו אַ רשימה צוצושטעלן פֿון ייִדישע משפּחה־נעמען פֿון דער האַלבינזל, מיט עטימאָלאָגישע און גיאָגראַפֿישע אָנמערקונגען [S. Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, Firenze, Casa Editrice Israel, 1925]. אין דעם רעפּערטואַר ווערט דאָס נאָמן Berer אַרײַנגעשריבן, וואָס מאַכט עס — בנסיבות פֿעלנדיקע אַנדערע אַרכיוו־שטיקער — צו דעם גרינטלעכן דאָקומענט פֿון דער לינייע פֿאַרן היסטאָריקער.

דאָס פֿאָרנעמן פֿון Schaerf פּאַסט זיך אַרײַן אין אַ ברייטערן באַוועגונג פֿון זעלבסט־דאָקומענטאַציע פֿון ייִדישע קהילות אין איטאַליע בײַם איבערגאַנג פֿון צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, וואָס האָבן זיך זאָרגנדיק באַמיט צו פֿאַרזיכערן די זכּרון פֿון זייערע נעמען אין אַ צײַט ווען עמאַנציפּאַציע, פֿאַרשטעטערונג און אַוואַנדערונג האָבן אָנגעהויבן צעשפּרייטן פֿאַמיליעס וואָס זײַנען לאַנג שטאַביל געווען. דאָזיקע זאָרג פֿאַר זכּרון איז אַליין אַן אויסדרוק פֿון אַ טיף ייִדישן ווערט: דעם זכּרון, דעם חיוב פֿון דערמאָן, וואָס דאָס ביבלישע מצווה זכור — „דערמאָן זיך" — דורכגייט פֿון אויבן ביז אונטן ווי אַ שדרה פֿון דער מסורה [Yosef Hayim Yerushalmi, Zakhor: Jewish History and Jewish Memory, 1982]. אַז קהילות, בײַם שוועל פֿון צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, האָבן גערעכנט פֿאַר דרינגלעך קאַטאַלאָגירן זייערע אייגענע נעמען איידער די מאָדערניטעט זאָל זיי אַוועקטראָגן, אַנטפּלעקט דעם טיפֿן רעפֿלעקס: די איבערגאַבע איז אַן עקט פֿון טרײַשאַפֿט, ניט פֿון שטאָלץ.

די אַרבעט פֿון Schaerf איז זינט דעם צוריקגענומען, דערגאַנצט און דיסקוטירט דורך שפּעטערדיקע פֿאָרשונג, בפֿרט אין די אָנאָמאַסטישע זינטעזן וואָס Alexander Beider האָט געווידמעט ייִדן פֿון אייראָפּע, און אין קאָלעקטיווע ווערק וועגן דער געשיכטע פֿון ייִדן אין איטאַליע [A. Beider, ייִדישע אָנאָמאַסטישע אַרבעטן; cf. C. Roth, The History of the Jews of Italy, 1946]. עס איז אָבער נויטיק אונטערצושטרײַכן די גרענעץ פֿון דעם מקור: דאָס אַרײַנשרײַבן פֿון אַ נאָמן אין אַ קאַטאַלאָג באַשטעטיקט זײַן עקזיסטענץ, און מאָל אויך זײַן לאָקאַליזירונג, אָבער עס גיט ניט אַ דורכגייענדיקן יחוס נאָר קיין משפּחה־דערציילונג. דעריבער טראָגט דאָזיקער קאַפּיטל, געגרינטעוועט אויף אַ רעפֿערענץ־דאָקומענט, דעם צייכן ⟦געשיכטע · באַשטעטיקט⟧, בשעת די היפּאָטעזן וועגן זין און אורשפּרונג וועלן, ווײַטער אין טעקסט, פֿאַלן אונטערן סאַמע מסתּמל־ בי דאָס בלויז מאָגלעכן.

מע מוז נאָך אונטערשטרײַכן אַ דימענסיע וואָס דעם Schaerf'ס קאַטאַלאָג אַנטפּלעקט צווישן די שורות: דער בלויזער פֿאַקט אַז אַ משפּחה האָט אויפֿגעהאַלטן אַ דערקענלעכן פּאַטראָנים דורך די דורות זעצט פֿאָרויס אַ מינדסטן מאָס פֿון קהילה־קאָהעזיע, פֿון מינדלעכן אָדער שריפֿטלעכן איבערגאַב, פֿון טרײַשאַפֿט צו אַן אָנגעהעריקייט. אין אַ וועלט וואָס גאַנצע משפּחות זײַנען פֿאַרשוווּנדן דורך אַנגעצוווּנגענעם גיור, דורך פֿליכט אָדער דורך אויפֿלייזונג אין דער ניט־ייִדישער מערהייט, איז אָנהאַלטן אַ דערקענלעכן ייִדישן נאָמן, בפֿנים עצמו, אַן עקט פֿון קאָלעקטיווער פֿאַרפֿליכטונג און דמוּת פֿאַרן אַנגענומענעם ירושה.

---

⟦אָנאָמַאסטיק · סביר⟧

דער זינוס פון דן פאַמיליענאָמען Berer קען נישט באַשטעטיקט ווערן אָן פאָרזיכט ; עטלעכע וועגן, אַלע פלאָוזיבל, שטעלן זיך צו דער אַנאַליז, און עס איז וויכטיק זיי צו פרעזענטירן ווי אַלזא אויבן אַז קינסטלעך צו עטוואס אַנטשיידן.

דער אַשכנזיש־פאַמיליענאָמען־וועג איז די מערסט שטאַרק אויף דעם לינגוויסטישן פלאַץ. אַ גרויסער טייל פון יידישן פאַמיליען־נעמן קומט פון מענשנ־נעמן, אָפט דורך אַדאַפטאַציע פון יידיש אָדער עברית. דער מענשנ־נאָמען Ber (פון דייטש Bär, „ בער", קאָרעספּאָנדינג־טראַדיציאָנעל צו עברית Dov, אויך „בער") איז ערשטאַנלעך פארשפּרייט אין דער אַשכנזיש וועלט, און האָט אַ סך דעריוואטיווז געשאָפן: Berman, Bernstein, Berer קענע זיין אַ פאָרם סופיקסירט מיטן -er, טיפּיש פון דעם אַגענטיוו אָדער דעם גענעטיוו אין יידיש [לויט די פּרינציפּן בשריבן דורך A. Beider אין אַשכנזיש יידישן אָנאָמַאסטיק]. אין דער היפּאָטעז, Berer וואָלט זיין דער נאָמען פון אַ אָפּשטאַמלינג אָדער אַ מיטגליד פון אַ האוּס „פון Ber" — אַ אופן זיך צו דעפינירן אין באַציונג צו אַ אָנטסעסטער אַ נאָמען־געבער וועמענס סימבאָליש קראַפט (דער בער, Dov אין עברית) איז געווען עטוואס אַ נאָמען פון סעגנונג, אַ אָפפרוף פון קראַפט און שוּם.

דער אַרויסווייל פון דעם מענשנ־נאָמען Ber איז נישט ערגעץ אין דער יידישער טראַדיציע. דער בער שטייט אין די ביבלישע און רביִנישע טעקסטן ווי אַ אַנגעשטעלטער בעשעמער, אָבער אויך ווי סימבאָל פון קראַפט געשטעלט אין דינסט פון שוּם — David, שאָפֿער און מלך־מזל, קעמפט מיטן בער צו בעשיצן זיין טרובּע (1 Samuel 17, 34-37). צו געבן אַ קינד דעם מענשנ־נאָמען Ber איז אים אַרײַנשרײַבן אין דעם בילדנעס פון שוּץ־קראַפט, און דער פאַקט אַז דער מענשנ־נאָמען האָט זיך קענצן אין אַ פאַמיליענאָמען זאָגט עטוואס דערפון ווי די שושלת האָט זיך געמיינט אַליין אין דער סדר־עלום.

דער געאָגראַפישער אָדער פּראָפעסיאָנאַלער וועג, מער נאַטירלעך אין איטאַליענער קאָנטעקסט, פאַרדינט אויך צו ווערן גערעכנט. יידישע נעמן אין איטאַליע שטאַמען אָפט פון לאָקאַליטעטן פון אָפּשטאַם — Modena, Pisa, Volterra, Recanati — אָדער מעטיערס ; אַ נאָמען קענט פּואָינטן צו אַ לאַנדשטריך אָדער אַ אַקטיוויטעט [C. Roth, The History of the Jews of Italy]. בלי אַטעסטאַציע ענלעך ביי Schaerf וועגן דער פּרעציז עטימאָלאָגיע, מיר ווילן ערהאַלטן אַז דער איטאַליענער כאַראַקטער פון דער צעלונג שליסט נישט ווילדרוף אַ אַשכנזיש וואָרצל, אזוי וויל די מיגראַציעס איבער די אַלפּן האָבן גענערט די קאָמוניטעטן פון דעם נארד פון איטאַליע.

דער סביר־ווּג וואָס די צוויי וועגן זאַמן זוגן בילדן אַ סטאַנדיק פיגור אין דער געשיכטע פון יידישער איטאַליע: אַ שושלת פון אַשכנזישער אָפּהאַרקומסט, געקומען פון די דייטישע לענדער צווישן דער 14טער און 16טער יאָרהונדערט, עײנגעלאָדן אָדער געצויגן דורך דער עקאָנאָמיש און אינטעלעקטואַלע אָפּארטוּנאַטיצן פון די מאַכט־הוּקעס פון זענטער־פּראַווע, און וואָס, בײם אָנשטעלן זיך אין דער הלביִן, האָט האַלטן זיין פאַמיליענאָמען יידישיצירן ווי אַ זיימערקן פון זיין אָפּהאַרקומסט, אַגע בײם שטופנווײַז אָנמעמן דער שפּראַך און די אָביCherokee פון די לאָקאַלן. דאָס איז דער פּראָפיל פון הונדערטער פון פאַמיליעס וואָס האָבן דורכגעגאנגן די אַלפּן און זיך געשמעלצן, אָן זיך אַפֿלעזן, אין דעם גערעבע פון די איטאַלישע קאָמוניטעטן [Encyclopaedia Judaica, „Italy"]. דער קאַפּיטל געהערט אַלזא צו דער שניטפּונקט : די אָנאָמַאסטיש טראַדיציע און דער לינגוויסטישער אינדעקס אָנטווערטן זיך אָן אַ ארכיוו־שטיק צו שליסן דעם דעבאַט, דער שטאַטוס סביר.

היסטאָריע · באַגרינדעט

כדי צו גיבן דעם נאָמן Berer זײַן ריכטיקע טיפֿקייט, מוז מען אים אַרײַנשטעלן אין דער קאָלעקטיווער היסטאָריע וואָס דינט אים אַלס הינטערגרונט. דאָס איטאַליענישע ייִדישע קהל האָט זיך אויפֿגעבויט אין שיכטן, און דאָזיקע סטראַטיגראַפֿיע טראָגט אין זיך אַליין אַ לעקציע וועגן די ווערטן וואָס האָבן דערמעגלעכט אַז דאָזיקע קהילות זאָלן איבערלעבן און אויפֿבליִען כּל־זמן ניט.

צום אַלטן רוימישן קערן זײַנען צוגעקומען, פֿון דעם י״ד ביז דעם ט״ז יאָרהונדערט, ייִדישע קרעדיטאָרן און קרעמערס, אײַנגעלאַדן פֿון די פֿירשטנטימער און גמייַנדעס פֿון מיטל־נאָרד. די Médicis אין Firenze און די Este אין Ferrare האָבן ייִדישע באַנקירן אויפֿגענומען און פֿאַרגינט אַ פֿרוכטבאַרן קהלשן לעבן [Encyclopaedia Judaica, „Italy" ; C. Roth, The History of the Jews of Italy]. דאָזיקע אײַנלאַדונג איז ניט געווען אומאינטערעסירט: זי האָט געעפּנט אַ וויקטיקן וויכטיקן עקאָנאָמישן באַדאַרף, דעם קרעדיט אין געזעלשאַפֿטן וווּ וווכער איז תיאָרעטיש פֿאַרבאָטן געווען פֿאַר קריסטן. ייִדישע קרעדיטאָרן האָבן אַזוי אַרום אײַנגענומען אַ אומאַנטבערלעכע עקאָנאָמישע נישע, אַ עקאָנאָמישע טעטיקייט אין פֿולן זין — ניט קיין ספּעקולאַציע אָן אַן אָנקערפּונקט, נאָר דאָס צושטעלן פֿון קאַפּיטאַל פֿאַר האַנטווערקערס, פּויערן און קרעמערס וואָס האָבן ניט האָרבן קיין אַנדערן צוגאַנג צו קרעדיט. דאָזיקע פֿונקציע, אָפֿט פֿאַראַכטעט און סטיגמאַטיזירט דורך ניט־ייִדישע צײַטגענאָסן, איז אין דער אמתן צוגעווען אַ דינסט דעם מענטשלעכן קהל, אַ פֿאָרם פֿון hesed עקאָנאָמיש וואָס האָט צוגעטראָגן צום אַלגעמיינעם גוטן, בשעת עס האָט דערמעגלעכט דאָס קהלשע איבערלעבן.

דאָס ייִדישע יישובֿ אין די איטאַליענישע הויפֿן האָט אויך צוגעטראָגן צו דעם אינטעלעקטועלן אויפֿשוואונג פֿון דער רענעסאַנס. ייִדישע דאָקטוירים, פֿילאָזאָפֿן, איבערזעצערס פֿון אַראַביש און העברעיִש האָבן צוגעטראָגן צום אומלויף פֿון וויסנשאַפֿטלעכן — מעדיצינישע, אַסטראָנאָמישע, פֿילאָזאָפֿישע — צווישן דער איסלאַמישער וועלט און דעם קריסטלעכן אייראָפּע [Encyclopaedia Judaica, „Italy"]. דאָזיקע ראָלע פֿון אַ וויסנשאַפֿט־דורכגייער, פֿון אַ מיטלמאַן צווישן קולטורן, דרוקט אויס יענע אײַגנאַרטיקע פֿעיִקייט פֿון דיאַספּאָרע־קהילות צו מאַכן פֿון דעם שייַכות מיטן פֿרעמדן אַ רײַכקייט אַנשטאָט אַ סכּנה: דער פֿרעמדער ברענגט אַ וויסן וואָס מען קען אויפֿנעמען, איבערזעצן, איבערגעבן.

דאָס יאָר 1492, מיט דער אַרויסטרײַבונג פֿון ייִדן פֿון Spanye, דערנאָך פֿון Sicilie און Sardegna — דעמאָלט אונטער אַראַגאָנישער הערשאַפֿט — האָט אויסגעוואַרפֿן דאָזיקע גיאָגראַפֿיע, אָפּקאַלטנדיק סעפֿאַרדישע באַפֿעלקערונגען קיין קאָנטינענט, וואָס האָבן זיך פֿאַרשמאָלצן, אויף פֿאַרשיידענע אופֿנים, אין די שוין בעסטייענדע קהילות [Encyclopaedia Judaica, „Spain, Expulsion from" ; „Sicily"]. איטאַליע האָט זיך דעמאָלט פֿאַרוואַנדלט אין אַ מקום מפּלט פֿאַר דאָזיקע גולים: די איטאַלישע קהילות, זיך אַליין שוין לאַנג צוגעוווינט צו דערנעמען מיגראַנטן און פֿליטלינגען פֿון צפֿון און מיזרח, האָבן פּראַקטיקירט אַ פֿאָרם פֿון hakhnasat orchim — דעם אָרחות מיט דעם וואַנדערער און גולה — וואָס איז אַיינע פֿון די הויפּט־מידות פֿון רבינישן ייִדנטום. אַז די קהילות פֿון מיטל־נאָרד האָבן אויפֿגענומען פֿולגיקע כוואַליעס פֿון אַשכּנזישע און דערנאָך סעפֿאַרדישע אימיגראַנטן אָן זיך צעריסן, אַז זיי האָבן אײַנגעהאַלטן זייער צוזאַמענהאַלט כּל־זמן ניט דעם פֿאַרשיידנקייט פֿון מינהגים (רוימיש, אַשכּנזיש, סעפֿאַרדיש, לעוואַנטינישׂ), איז אין זיך אַליין אַ עדות פֿון אינערלעכן סאַבלאָנוּס און אויסגעצייכנטער קהלשער קלוגשאַפֿט.

דאָס ט״ז יאָרהונדערט האָט דערנאָך מיטגעבראַכט אַ פֿאַרהאַרטעוונג: דאָס בולע Cum nimis absurdum פֿון Paul IV (1555) האָט אײַנגעפֿירט דעם גהיטאָ פֿון Rome און אויפֿגעלייגט שווערע באַשרענקונגען, אַ מאָדל וואָס האָט זיך פֿאַרשפּרייט קיין Venetsia — וווּ דאָס וואָרט ghetto זיך אַליין איז אַנטשטאַנען אין 1516 — און קיין אַנדערע שטעט [Encyclopaedia Judaica, „Ghetto" ; „Venice"]. עס איז אין דאָזיקער וועלט פֿון אײַנגעפּרעסטע אָבער לעבעדיקע קהילות, אָרגאַניזירט אַרום דעם בית־הכּנסת, דעם חבֿרות און די קהלשע פּנקסים, וווּ זיך האָבן פֿאַרפֿעסטיקט און איבערגעגעבן די משפּחה־נעמען וואָס Schaerf האָט פֿאַרצייכנט דרײַ יאָרהונדערט שפּעטער, צווישן זיי Berer.

---

⟦געשיכטע · באַשטעטיקט — אויסטייטשונג · וואַרשיינלעך⟧

דאָס געטאָ איז נישט בלויז אַ שטאָטישן תּפֿיסה געווען. עס איז אויך, אויף אַ פּאַראַדאָקסאַלן אופֿן, אַ ראַום פֿון פֿאַרטיפֿונג פֿון גמינדלעכן און גייסטיקן לעבן געווען. אײַנגעשלאָסן אין ענגע קוואַרטאַלן, האָבן די ייִדישע קהילות פֿון איטאַליע אַן אינערלעכן לעבן פֿון אַ אויסערגעווײנטלעכן רײַכקייט אַנטוויקלט: פֿאַרשיידענע שולן לויט פֿאַרשיידענע נוסחאות, וווילטוישע חבֿרות (חבֿרות), תּלמוד-תּורה-שולן, העברעיִשע דרוקאייַען — Venise איז איינער פֿון די ערשטע צענטערן פֿון העברעיִשן ביכלדרוק אין אייראָפּע געווען — און לערן-חבֿרות [C. Roth, The History of the Jews of Italy].

די אינטענסיווקייט פֿון לעבן אין דער צוואַנג איז דער אויסדרוק פֿון אַן ווערט וואָס דאָס ייִדנטום האָט דורך אַלע זייַנע פּרובן אַריבערגעטראָגן: דעם פּרימאַט פֿון לערנען (תּלמוד תּורה) ווי אַן אַקט פֿון קגן-שטעלעניש און טרייַשאַפֿט. וווּ דער אויסנווייניקסטיקער גוואַלד זוכט צו קלענערן און צו פֿאַרניידעריקן, ענטפֿערט די קהילה מיט פֿאַרטיפֿונג פֿון וויסן. די העברעיִשע דרוקאייַען פֿון Venise, Mantoue און Ferrare האָבן פֿאַרשפּרייט איבער גאַנץ אייראָפּע ביבלישע, תּלמודישע און פֿילאָסאָפֿישע טעקסטן, וועלכע האָבן דאָס ייִדישע דענקען פֿאַר יאָרהונדערטן גענערט. דאָס תּלמודישע וויסן און דאָס פֿילאָסאָפֿישע און ליטעראַרישע וויסן, אָנגעבויט אינעם האַרצן פֿון גאָר דעם געטאָ, זענען די ענטפֿער וואָס די קהילות פֿון איטאַליע האָבן זיך קגן זייער פֿאַרשיקונג אַנטקעגנגעשטעלט.

די וווילטוישע חבֿרות פֿאַרדינען אַ באַזונדערן אויפֿמערק. אין יעדן פֿאַרגעטאָטן קהל האָבן חבֿרות אָרגאַניזירט דעם זאָרג פֿאַר קראַנקע (בקּור חולים), דעם קבֿר פֿון טויטע (חבֿרה קדישׁה), דעם שטיצן פֿון אָרעמע און פֿון כּלות אָן נדן. דאָס זענען אינסטיטוציעס וואָס האָבן אין קאָנקרעטע עובֿדות אויסגעדריקט דעם ווערט פֿון צדקה — צדקה, אָדער בעסער נאָך: פֿאַרטיילנדיקע גערעכטיקייט, ווייל אויף לשון-קודש טיילט צדקה דיזלבע וואָרצל מיט צדק, גערעכטיקייט: געבן איז ניט קיין אָפּציאָנאַלע גנאָד נאָר אַ פֿליכט פֿון גלײַכרעכטיקייט. פֿאַר יעדן משפּחה וואָס האָט זיך אין דיזע קהילות אָנגעזעסן, איז די צוגעהעריקייט צו איינעם פֿון די אָ חבֿרות ביידעס אַ געזעלשאַפֿטלעכע חובֿ און אַ אויסדרוק פֿון דער פֿונדאַמענטאַלסטער ייִדישער עטיק. מע קען מיט אַ גוטן גרונט אָננעמען — אָן עס קענען נאָמינאַטיוו דאָקומענטירן פֿאַר די Berer — אַז די מיטגלידער פֿון דיזער ליניע , ווי אַלע מיטגלידער פֿון די איטאַליעניִשע קהילות, זענען איינגעטוקט געווען אין דעם וועלטל פֿון אָרגאַניזירטן צדקה און זאָרג פֿאַר דעם אַנדערן.

די פֿראַגע פֿון דעם פֿאַרהעלטעניש צו ייִדישן דין, דער הלכה, פֿאַרדינט אויך דאָ אויפֿגעדעקט צו ווערן. די קהילות פֿון איטאַליע, דורכגעצויגן פֿון פֿאַרשיידענע שטראָמען — אַלטן רוימישן נוסח, אַשכּנזישן השפּעה, ספֿרדישן צוטראָג — האָבן שטענדיק מוזן פֿאַראַנדלען צווישן פֿאַרשיידענע רעכטלעכע און ליטורגישע מסורות. דאָזיקע שטענדיקע פֿאַראַנדלונג מיטן דין האָט עס, ווייַט פֿון צו פֿאַרשטייַפֿן, פֿאַרייַכערט: די שאלות-ותשובות (ראַבינישע קאָנסולטאַציעס) פּראָדוצירט פֿון די אויטאָריטעטן פֿון די איטאַליעניִשע קהילות באַוויַזן אַ לעבעדיקע יוריספּרודענץ, אַכטזאַם אויף דעם ריאַלן מצבֿ פֿון מענטשן, זאָרגנדיק די רעגל אָנצופּאַסן אָן זי צו פֿאַררוטן [Encyclopaedia Judaica, « Italy »]. אין דעם סבֿיבֿה האָט זיך דאָס רעליגיעזע און רעכטלעכע פֿילן פֿון משפּחות לאַנגיאָריק אָנגעזעסן אין דער האַלבאינזל אויסגעבילדט.

---

⟦געשיכטע · באַשטעטיקט — אינטערפּרעטאַציע · וואַרשײַנלעך⟧

די מאָדערנע פֿאָרם פֿון אידישע איטאַליענישע משפּחהנעמען האָט פֿיל צו דאַנקען די רעכטלעכע טראַנספֿאָרמאַציעס פֿון די 18טן און 19טן יאָרהונדערטן. אונטערן איינפֿלוס פֿון דער פֿראַנצויזישער רעוואָלוציע און די נאַפּאָלעאָנישע כּיבושים זײַנען די גייטאָס געעפֿנט געוואָרן און אידן זײַנען צוגעלאָזן געוואָרן צו דער בירגערשאַפֿט אין אַ טייל פֿון דער האַלבינדזל, ביז די רעסטאַוראַציע האָט צום טייל ווידערגעשטעלט די אַלטע אײַנגעשרענקונגען [Encyclopaedia Judaica, « Italy » ; « Emancipation »]. די איטאַליענישע איינהייט, וואָס איז פֿאַרטיק געוואָרן אין די יאָרן 1860–1870, האָט סוף-כּל-סוף באַשלאָסן די בירגערלעכע גלײַכבאַרעכטיקונג פֿון אידן און דעם חוקותדיקן אָפּשאַפֿן פֿון די גייטאָ-שרנקן, באַזונדערס אין Rome נאָך 1870 [Encyclopaedia Judaica, « Italy »].

פֿאַר אידישע משפּחות איז די עמאַנציפּאַציע גלײַכצײַטיק אַ באַפֿרײַונג און אַ פּרוּוו פֿון זייער אידענטיטעט געווען. דער היסטאָריקער Yosef Hayim Yerushalmi האָט גוט באַוויזן ווי די עמאַנציפּאַציע האָט אָנגעבאָטן „אַלץ ווי יחידים און גאָרנישט ווי אַ פֿאָלק" [Y. H. Yerushalmi, Zakhor, 1982]: צוצוגאַנג צו פֿולשטענדיקער בירגערשאַפֿט האָט אָפֿט באַדייט אָפּזאָגן אויף דער קהילותדיקער זיכטבאַרקייט. עטלעכע משפּחות האָבן אויסגעקליבן שנעלן אַסימילאַציע; אַנדערע האָבן אָנגעהאַלטן אַ גלײַכגעוויכט צווישן בירגערלעכן אינטעגראַציע און טרײַשאַפֿט צום אידישן צוגעהעריקייט. פּאַמיליעננעמען זײַנען אַ שטילער, אָבער עכטער צייכן פֿון דעם דעם שפּאַנונג: אַ משפּחה וואָס באַהאַלט אַ מאַרקאַנט אידישן פֿאַמיליענאָמען — אָדער פֿון אַ ייִדישן אָפּשטאַם, ווי Berer — נאָכן עמאַנציפּאַציע, ווײַזט, דורך דעם אָנאָמאַסטישן גסטן אַליין, אַ פֿאָרם פֿון שפֿלות פֿאַר דעם ירושה וואָס איז אָנגענומען געוואָרן, און אַ ווייגערן צו פֿאַרוויסן.

דעם עמאַנציפּאַציע האָט אַ גרויסן אָנאָמאַסטישן פֿולג: די רעגיסטרירן פֿון נעמען אין די אייניקע מעלדונגסביכלעך האָט סטאַבילאַזירט פֿאַמיליענפֿאָרמן וואָס זײַנען ביז דעמאָלט אָפֿט שוואַנקנדיק געווען צווישן קהילהדיקן ניצן און אַדמיניסטראַטיוון ניצן. עס איז גענוי דעם סטאַבילאַזאַציע וואָס מאַכט מעגלעך, אַ דור שפּעטער, Schaerf׳ס ציילאַרבעט. פֿאַר אַ משפּחה וואָס טראָגט דעם נאָמען Berer, קען מען מיט ווארשיינלעכקייט אָננעמען — אָן עס צו קענען באַווײַזן מיט אַ שטיק אין האַנט — אַז די פֿאָרם וואָס איז אַטעסטירט אין 1925 שטימט מיט אַ נאָמען וואָס איז שוין פֿאַרפֿעסטיקט געוואָרן דורך די ביכלעך פֿון 19טן יאָרהונדערט, וואָס רעכטפֿאַרטיקט דעם וואַרשיינלעכן סטאַטוס פֿון דעם קאַפּיטל.

דעם עמאַנציפּאַציע האָט אויך געעפֿנט פֿאַר איטאַליענישע אידן די טירן פֿון אוניווערזיטעטן, פֿרײַע פֿאַכן, מיליטער און עפֿנטלעכן דינסט. אידישע דאָקטוירן, אַדוואָקאַטן, פּראָפֿעסאָרן, אָפֿיצירן און פּאָליטיקער האָבן צוגעגעבן צום בנין פֿון דעם איינהייטלעכן איטאַליע [C. Roth, The History of the Jews of Italy]. אין דעם אַלגעמיינעם באַוועגונג, האָבן משפּחות וואָס זײַנען לאַנג אײַנגעשלאָסן געוואָרן אין ספּעציפֿישע מלאכות זיך קענען פֿאַרמאַנגן, צוגאַנג בעקומען צו וויסנשאַפֿטלעכן און פֿילאָסאָפֿישן וויסן און בײַטראָגן צום אינטעלעקטועלן לעבן פֿון דעם נייעם קיניגרײַך. דעם אָנטייל אין נאַציאָנאַלן לעבן איז פֿון פֿילן דערלעבט געוואָרן ווי אַ מעגלעכקייט צו באַווײַזן אַז אידישע ווערטן — דאָס היטן פֿון עפֿנטלעכן גוטן, גערעכטיקייט, לערנען — זײַנען ניט אין קעגנזאַץ מיטן בירגערלעכן אַרויסטרעטן, נאָר פֿאַרקערט זײַן פֿונדאַמענט.

דאָס אַרײַנמישן אין קאָלעקטיוון לעבן וואָס דעם עמאַנציפּאַציע האָט דערמעגלעכט האָט זיך אויך אויסגעדריקט אין די אינסטיטוציעס פֿון דער אידישער קהילה אַליין, וואָס האָט זיך נײַ אָרגאַניזירט אַלס „ישׂראלישע קהילות" מיט סטאַטוטן אָנדערקענט דורכן שטאַט. דעם דאָפּלטן צוגעהעריקייט — צו דער איטאַליענישער נאַציע און צו דער אידישער קהילה — באַשטימט דעם שטאַנד פֿון אידן אין איטאַליע אין דער צווייטן העלפֿט פֿון 19טן יאָרהונדערט און אין אָנהייב פֿון 20טן, און איז דער קאָנטעקסט אין וועלכן דעם נאָמען Berer איז אײַנגעשריבן און איבערגעגעבן געוואָרן.

⟦לינגוויסטיק · סביר⟧

אם הַהִשׁעָרוּת הֶטִימוֹלוֹגִית הַחֲזָקָה בִּיותר לְשֵׁם Berer הִיא אַשְׁכְּנָזִית — נִגְזֶרֶת מִBer, שֶׁהִיא עַצְמָהּ הַעְתָקַת יִדִּישׁ לַשֵּׁם הַעִברִי Dov — יֵשׁ לַעֲצֹר עַל מַה שֶּׁמּוּצָא זֶה הַלְּשׁוֹנִי אוֹמֵר עַל מְקוֹמוֹ שֶׁל יִדִּישׁ וְשֶׁל הַקְּהִלּוֹת הָאַשְׁכְּנָזִיּוֹת בַּיַּהֲדוּת הַאִיטַלְקִית.

יִדִּישׁ הִיא שָׂפָה בַּעֲלַת שׁוֹרָשִׁים גֶּרְמָנִיִּים בַּימֵי־הַבֵּנַיִם, שֶׁנּוֹלְדָה בְּאֶזוֹר הַרַיִן בִּסְבִיבוֹת הַמֵּאָה הַעֲשִׂירִית־אַחַת־עֶשְׂרֵה, וְהִתְעַשְּׁרָה בִּמְרָכִיבִים עִברִיִּים, אֲרָמִיִּים, רוֹמָנִיִּים וְלַיִם סְלָבִיִּים [zakhor-online.com, « Le yiddish, histoire d'une langue errante »]. לְדַעַת מַקְס וַיְנְרַיְךְ, מוּסַד מַכְלוֹל הַ־YIVO, מוּצָא גֵּוֹגְרָפִי שֶׁל יִדִּישׁ נִמְצָא בְּקְהִלּוֹת הַרַיִן — Cologne, Francfort, Mayence, Worms, Spire — מִשָּׁם הִתְפַּזְּרוּ הַיְּהוּדִים הָאַשְׁכְּנָזִיִּים בְּהַדְרָגָה לַמִּזְרָח וְלַדָּרוֹם. תְּנוּעָה זוֹ לַדָּרוֹם הִביאָה מִשְׁפָּחוֹת אַשְׁכְּנָזִיּוֹת לְעַד הַצַּד הַשֵּׁנִי שֶׁל הָהַרִים, לְאִיטַלְיָה הַצְּפוֹנִית, מִן הַמֵּאָה הְרָבְעָה־עֶשְׂרֵה וָהָלְאָה.

הַנּוֹדְדִים הָאֵלּוּ הֵבִיאוּ עִמָּם אֶת שְׂפָתָם, אֶת מִנְהָגֵיהֶם הַלִּיטוּרְגִיִּים, אֶת מַסּוֹרָתָם הַתַּלְמוּדִית וְאֶת שֵׁמוֹתֵיהֶם הַמִּשְׁפַּחְתִּיִּים. בְּקְהִלּוֹת שֶׁל Venise, Mantoue, Ferrare, Padoue וְVerona, הֵם עֻרְבְּלוּ עִם הַitalkim וּמִשְׁנַת שְׁנַת א"תנ"ב, עִם פְּלִיטִים סְפָרַדִּיִּים [Encyclopaedia Judaica, « Italy »]. הַקִּשּׁוּר בֵּין שְׁלוֹשׁ מַסּוֹרוֹת אֵלּוּ — אִיטַלְקִית, אַשְׁכְּנָזִית וּסְפָרַדִּית — יָצַר סִנְתֵזָה תַּרְבּוּתִית יִדוּנָה, שֶׁבָּהּ הַתְרוֹמוֹת הִשְׂתַּלְּוּ זוֹ בָּזוֹ בְּלִי לְמַחוֹק אַחַת אֶת הַשְּׁנִיָּה. בִּמְרַחַב פְּגִישָׁה זֶה שֶׁל Berer, אִם הִיא אַמְנָם בַּעֲלַת מוּצָא אַשְׁכְּנָזִי, הִיא הָיְתָה חוֹצָה אֶת הַהַרִים וּמִתְקַבֶּלֶת בְּתוֹךְ־הַחֲצִי־אִי.

הַשָּׂפָה יִדִּישׁ עַצְמָהּ, וְהַשֵּׁמוֹת שֶׁהִנְצִיחָה, נוֹשְׂאִים עֵד עַל קִיּוּם בִּדְבַר יִסּוֹדִי: הַיַּחַס לַזָּר. יִדִּישׁ הִיא, בְּהַגְדָּרָה, שָׂפַת סִנְתֵזָה וּמִזְוּוּג — הִיא שׁוֹאֶלֶת, הִיא מַשַּׁנָּה, הִיא מִשְׁתַּלְּבֶת, תּוֹךְ שׁמִרַת גָּרִין עִברִי־אֲרָמִי הַמְקִישָׁהּ לַמַּסּוֹרֶת הַקְּדוֹשָׁה. יָכוֹלֶת זוֹ לִפְתּוֹחַ לִפְנֵי הַסִּבִּיבָה הַלְּשׁוֹנִית בְּלִי לְהִמָּשַׁח בָּהּ הִיא מִשָּׁל מְדוּיָּק לִמְצַב הַיְּהוּדִי בַּגּוֹלָה: נוֹכְחוּת בְּעוֹלַם הַגּוֹיִם, נֶאֱמָנוּת לִבְלִי־הִשָּׁמְדוּת אֶל הַשִּׁיְּכוּת שֶׁלָּהּ. הָעוֹבְדָה שֶׁשֵּׁם כְּמוֹ Ber יָכוֹל לְהִתְעַמֵּד כִּשְׁם מִשְׁפַּחְתִּי, לַעֲבֹר אֶת הַהַרִים, וּלְהִשָּׁמֵר עַד שִׁלּוּחֵי הַמֵּאָה הָעֶשְׂרִים, הִיא עֵדוּת שֶׁתִּקָה שֶׁל הַעֲבָרָה מַתְמִידָה, שֶׁל סִרּוּב לַשִּׁכְחָה שֶׁהִיא בְּעַצְמָהּ צוּרַת חֲסִידוּת (yirat shamayim) לִפְנֵי הַדּוֹרוֹת הַקּוֹדְמִים.

שְׁאֵלַת הַלִּמּוּד וְהַבִּינַת הַתַּלְמוּד יֶשׁ לַזְּכִיר גַּם בִּמְחִשְׁבָה זוֹ אַשְׁכְּנָזִית. קְהִלּוֹת רַיְנוֹת שֶׁמֵּהֶן כַּנִּרְאֶה הִשְׁתּוֹמְמוּ יִשְׁרָאִים אִלּוּ הָיוּ מִרְכָּזִי לִמּוּד בְּדַרְגָּה רִאשׁוֹנָה: Worms וּMayence הִנִּיחוּ חָנִיתוּת לְRachi בַּמֵּאָה הְאַחַת־עֶשְׂרֵה, שֶׁל־פִּרּוּשִׁים עַל הַתּוֹרָה וְעַל הַתַּלְמוּד נִשְׁמְרוּ הַהִנְחָה בְּלִי־דִּיוּק שֶׁל הַמַּסּוֹרֶת הַרַבָּנִית [zakhor-online.com, « En lisant Rachi de Troyes »]. תַּלְמִידִים וַאֲנָשִׁים שֶׁל־יֹדְעִים שֶׁנָּעוּ לְעֻמַּת־אִיטַלְיָה הִבְרוּ עִמָּם תַּרְבּוּת שֶׁל־לִמּוּד עָמוֹק, שֶׁל־דִּיוּן רַבָּנִי וְשֶׁל־פִּרּוּשׁ זָהִיר שֶׁל־טֶקְסְטִים. אַף בְּלִי יְכוֹלֶת לְהַתִּיר בִּשְׁם־פָּרָטִי הִנְמוּדִים כְּמוֹ Berer לַיְשִׁיבָה אוֹ לִמּוֹר מִן־הַמּוּרִים, הַשִּׁיְּכוּת הַנִּשְׁמֶרֶת לְמַקְרַע אַשְׁכְּנָזִי שֶׁל־הַדַּעַת וְהַפִּרּוּשׁ מִשְׁמַרְתִּית אֶת הַשּׁוֹשְׁלֶת בִּתְזֻמֶם עִוּוּנִי וְרוּחָנִי שֶׁל־פְּרִיוּת יוּתְרָה־מִנְיָן.

⟦Geschichte · Festgeshteltn⟧

קיין געשיכטע פון אַ יידישער פֿאַמיליע פון איטאַליע קען ניט שווייגן דעם בריך פון דעם XXטן יאָרהונדערט. די פאַשיסטישע רייס־געזעצן פון 1938 בִּנעמען דעם איטאַלישן יידן זייער בירגער־רעכטן, דער אַרויסשליסונג פון דער פפּנטלעך־דינסט, ממשלות־שולן און סך־הכל פרופֿעסיעס [Encyclopaedia Judaica, „Italy"; „Holocaust"]. די געזעצן האָבן גיטראָפן פֿאַמיליעס דיף אַינגעוויקלט אין די נאַציאָנאַלע איטאַלישע לעבן, פיל פון וועלכע האָבן געדינט אין דער אַרמיי ביים ערשטן וועלט־מלחמה און האָבן זיך אַנגעזען ווער אַלץ איטאַלישע בירגער מיט יידישן גלויבן. דער שאָק איז געווען זאָ הפּצל ווײַל די יידישע קהילה פון איטאַליע האָט נישט, בעיקר, אָנטיציפּירט אַזאַ גרויסקײט־פּלעג פון אַ סטאַט וועלן זי איז געווען פאַרצוק צו דער בנייה פאַר דעצניאַס.

נאָך דער אַרמיסטיץ פון סעפּטעמבער 1943 און די דײַטשישע קאָקופּאַציע פון מיטל־צפון איטאַליע, די דעפּאָרטאַציעס צו די פּנימים־לאַגער האָבן גיברענגען דער טויט פון עטליכע טויזנטער יידישער איטאַליעס, דערפון בעפּער אַ טויזנט דעפּאָרטירט פון Rome אין אָקטאָבער 1943 [Encyclopaedia Judaica, „Italy, Holocaust period"]. מענער און פֿרויען זיינען געווען אַרויסגריסן פון זייערע הײַזער, פון זייערע שכונות, פון זייערע קהילות, און אָנגעשיקט צו Auschwitz און די אַנדערע לאַגער פון דעם נאַציסטישן סיסטעם. איטאַליע, וועלן איז געווען פאַר יאָרהונדערטער אַ ביקן פלוכטאָרט פֿאַר יידן פון אייראָפּע, איז געוואָרן אין זיין טורן, צווישן 1943 און 1945, אַ ביקן טויט.

אין דעם קאָנטעקסט פון שרעק, יידיש־לאָז איטאַליעס האָבן שוצן יידן ביי סכנה פון זייער לעבן — אין קלאַסטערן, פֿאַרמס, פּרײַװאַטע הײַזער. אינסטיטוציעס ווי די Delasem (Delegazione Assistenza Emigranti Ebrei) האָבן אָרגאַניזירט, אין קלאַנדעסטינעס, הילף צו דער דער פּערזיקוטירטער יידן און זייערע רעפֿיודזשיז [Encyclopaedia Judaica, „Italy, Holocaust period"]. די Villa Emma אין Nonantola, וועלן יידישע רעפֿיודזש־קינדער זיינען געווען באַהאַלטן און געראטעװעט דורך די שולדות פון אַ גאַנצער קהילה, איז אײנס פון די סימבאָלן פון דעם זאָרגן פֿאַר דעם אַנדערן וועלן נאָן־יידן האָבן געירקט קעגן זייערע יידישע מיטבירגער [zakhor-online.com, „La Villa Emma"]. וואס די יידישע טראַדיציע גייט אַנטלאַנג נאָמען הכנסת אורחים — אַוווזדלנעס, דער וועלקאם פון דערשם וואס אין סכנה — איז געווען דורךגעטאָן, אין די פֿינסטערע יאָרן, דורך Righteous Among the Nations וועלן האָבן דורכגיברענגען, אָן צו וויסן עס כּמעט, אַ טוגנד וואס יודאַיזם האָט געלערנט צור מענשהײַט.

פֿאַר יעדער איטאַלישער שושלת, די יאָרן קאָנסטיטוציען אַ ווענדן־פּונקט דאָקומענטאַר: די אַרכיװן פון דער דער פּערזיקוציע — ליסטן, רעצנסוסן־רייס, דיעס פון די Delasem — זיינען געװאָרן, בּיצעטאָדיק, פּרייזעבּל מקורות צו אָפּשטעלן די פּראָוו פון פֿאַמיליעס וואס די רעגיסטערן אָרדינאַר האָבן מעמונים אַז סּמוּך. אין דעם פּאָסיק פון ספּעציפֿיקס נאָמינאַטיװ סדר־מחשבת פּראָװאַביל אויף דער Familie Berer דורך די צײַט פּעריאָד, דער היסטאָריקער וועט האָלטן זיך פון יעדער סטאַטמענט; ער וועט רימיינד אָנלי דעם מקום עסטאַבלישד, אין מאַרקינג כנסת ⟦Geschichte · Festgeshteltn⟧ וואס מעמשלח צו דעם קאָלעקטיװ קאָנטעקסט, און אין אַבסטיינינג פון לענדינג צום שושלת אונדאָקוּמענטיד עפּיזאָדן.

וואס אַן קען זאַגן, בנגד, מיט אַל די קוטשן וועלן אַפּלײַز, איז אַז די פּערסיסטענץ פון דעם נאַמען Berer ביז צום קאַטאַלאָג פון Schaerf אין 1925 אַטעסטס פון אַ קאָנטיניטי פֿאַמיליאַל ביז צו דעם דאָטום. וואס די יאָרן 1938-1945 האָבן דערטאָן צו דעם קאָנטיניטי, מיר וויסן נישט. דער שטיל פון דער אַרכיװ נאָך 1925 איז נישט ווײַטער-שטיל פון דער אַבסענס; ער קען זיין דער פון דער דיספּערסיען, פון דער עמיגראַציע, פון דער נאַמען־אַנדערונג אָדער פון דער סימפּל־נאָן־דאָקוּמענטאַציע. דער היסטאָריקער מוז נאַמען דעם שטיל און רעספּעקט אים, אָן דעם אַנטוומלן פון קאָנסאָלינג פֿיקשאָנס נאָ פון סופּאָזד טראַגעדיעס.

די קאָלעקטיװ מעמוריע פון ישראל טראָגט אין זיך דעם נאַמען פון יעדער קהילה וועלן האָט געווען שלאָגן. דער יזכור — די בּעטע פון דער ריקאָלעקשן — איז געטײַטשט פֿאַר די טויטן וועלן די נאַמען זיינען בּעקאַנט און פֿאַר דאָס וועלן די נאַמען האָבן געווען פֿאַרלוירן. די יידישע טראַדיציע דיסטינגווישן ניט צווישן דאָס וועלן געשיכטע האָט רעגיסטערד און דאָס וועלן זי האָט פֿאַרגעסן: אַלע געהערן צו דער מעמוריע פון דעם פֿאָלק. אין אינסקרייבינג דעם נאַמען Berer אין דעם גרוסן בוך, אפילו אָן מוגן צו גרענדן אַ קאָמפּליט־ ג ענעאָלאָגיע, איז מען דורך־בּרענגען אַ מעשה וועלן טיילט אין דער קאָלעקטיװער מעמוריע: איז זאָגן וואס די שושלת האָט געקומען, וואס זי געהערן צו דעם שטריק פון דער יידישער איטאַלישער געשיכטע, און וואס זי פּאַסן צו זיין ריקאַלד.

דער פאַטראָנימ Berer שטעלט זיך פאָר דעם איסטאָריקער ווי אַ נאָמען צוגלײַך זיכער און צוריקהאָלטנדיק: זיכער, ווײַל זיין עקזיסטענץ איז גאַראַנטירט דורך זיין פרעזענץ אין דער רעפערענץ־קאַטאָלאָג פון Samuel Schaerf פון 1925; צוריקהאָלטנדיק, ווײַל קײן קײן דאָווערנדיקע גענעאָלאָגיע, קײן מפורש פאַמיליע־דערציילונג איז הײַנט אַן אים געבונדן דורך פריפּבאַרע מקורות [S. Schaerf, I cognomi degli ebrei d'Italia, 1925]. צווישן דער אַשכנזיש־פאַטראָנימיקער הִיפּאָטעזע — אַ דעריוו פון Ber, "דער בער", קאָרעספּאָנדענט פון דעם העברעיִש־נאָמען Dov — און דער מעגלעכקייט פון אַ טאָפּאָגראַפיש אָדער פּראָפעסיאָנאַל־איטאַליענישער וואָרצל, בלײַבט די עטימאָלאָגיע אָפן, און די ערליכקייט בַײנט אונז צו זי אַזוי צו לאָזן.

וואָס מען קען מיט זיכערהייט באַשטעטיקן, איז דער הינטערגרונד: אַ פאַמיליע מיט דעם נאָמען שרײַבט זיך אַרײן אין דער פֿאָדן פון אַ פּלורימילענאַלער יידישער איטאַליענישער פּרעזענץ, דורכגעפּערלט דורך די ספּאַרדיש־בײַשטײַערונגען פון 1492, די קאָנשטרײנץ פון די געטאָס, די אימאַנציפּאַציע פון דעם 19טן יארהונדערט און די טראַגעדיע פון דעם 20סטן. זי שרײַבט זיך אַרײן, מער אָדער מינדער זיכער, אין די אַשכנזיש־טראַדיציע פון די טראַנסאַלפּיניש־קאָמיוניטעס, ערביעם פון יענער ראַיִנishער מיר פון אינטענסיווער לִימוד און פּּונקטליכער קאָמענטאַר, וואָס Rachi of Troyes איז די שיצנדיקע פיגור, און וואָס האָט די אַלפּן גאַמאַכט צו אַ ליניע פון דורכפּאָס דער איז קײן הינדערניס פאַר די טראַגער פון וויסן און טראַדיציע.

וואָס איז, צווישן אַלע די ווערטן וואָס יודאַיזם האָט אַהינגעטראָגן דורך די עלטער, דאַס וואָס די Berer־שושלת וועט אַם בעסטן אויסגעדריקט האָבן? די ערליכע ענטפער איז די וואָס די מקורות בַײנען: וואָס מיר קענען מיט זיכערהייט דאָקומענטירן, איז דין — אַ נאָמען אין אַ קאַטאָלאָג, אַ עטימאָלאָגיש־הִיפּאָטעזע, אַ היסטאָריש־פרעים. אָבער אין דעם דינן־פיליגרי, גלאָנצט אַ טוגנט מיט באַשטענדיקייט: די פון די טענאַסיouse שטורם־אַװ־אָװערטראַנסמישאַן, דער בַײן־ווער־פּארגעס־וועלן, דער zikkaron. צו האָלטן אַ דיסטינקטיוולי אַשכנזיש נאָמען אין איטאַליע, דורך די יארהונדערטער פון געטאָ, די אומװאָלצונגען פון אימאַנציפּאַציע, די פּערסעקוציע פון דעם 20סטן יארהונדערט — און ביז דעם שוועל פון אַ קאַטאָלאָג פּובליצירט אין Florence אין 1925 — איז צו פאַרפילן, דור אַרום דור, דעם פונדאַמענטאַלסטן געביט פון דער יידישער טראַדיציע: zakhor, געדענק דיך. לאָז די פאָדן ניט צורײַסן. טראַנספּאָרט־אַרום.

דער גאַנץ פון דער שטילער טראַנסמישאַן איז אויך, אין פיליגרי, אַן אויסדרוק פון אינדיווידואַלער דעמוטנעס: ניט דער קלעימ פון אַ בעזונדערער כּבוד, אַ הערעיִש־פיגור אָדער אַן אומשטערבלעכער ווערק, נאָר דער פּשוט פאַקט צו גיבן צו דעם קינד וואָס מען האָט אַן דעם פאָטער אָנגענומן — אַ נאָמען, אַן געהעריקייט, אַ מאָדוס־ביוואַנדי אין דער וועלט. איז עס אין דעם קאַזוס אַז דעס סינגולאַר גורל פון די Berer פּאָסט זיך פאָר דער קאָלעקטיװער דערצייל פון ישׂראל: אין דעם פֿאָלק וואָס האָט דורכשיפְט אַ גלוּת, פּערסעקוציע און דיספּערזיאָן, טראָגנדיק ווי יחידער פּאַספּאָרט דער זיכערונג און דער פײַערטשטיקייט צו דער תּוֹרָה, יעדער פאַמיליע וואָס האָלט אָן איר נאָמען און זיך דערצייל פאַרפילט, צו אִיר מאָס, דעס גאַנץ שיקסאַל פון דעם פֿאָלק.

דער גראנד בוך פון די Berer איז אַזוי, ביז היינט, פּיוטער דער דערציילונג פון אַ רעים ווי דאַס פון אַ סאַקסעשן פון מענשן. אָבער עס איז פּריציזלי אין אַ דיסטינגגווישינג צווישן דעם דאָקומענטיד און דעם קאָנדזשעקטורד, און אין אַ ווייווינג אין דעם רעים דעם ווערטן וואָס אִים אַניםשימטן, אַז עס אנדערט אַם בעסטן את מעמריאָן פון דער שושלת — און אַז עס לאָזט דעם דיר אָפן פאַר דעם וואָס, מאָרגן, קום געפילן דעם בלאַטער מיט נייע ווערקליכקייטן, נייע נעמען, נייע פנים.