גיין צום אינהאַלט
Zakhor
הײַנטצײַטיק2001-2100 apr. J.-C.

XXIטן יאָרהונדערט נאָך דער ציַיטרעכענונג

Israël, diaspora numérique et renouveau

קיצור

Le XXIᵉ siècle s'ouvre sur les Accords d'Abraham (2020), l'antisémitisme recomposé, la recherche numérique des archives, et le nouveau rôle des familles dans la transmission — à l'heure où Zakhor s'inscrit.

וויכטיקע געשעענישן

  • 2000-2005Seconde Intifada en Israël ; désengagement unilatéral de Gaza en août 2005.
  • c. 2008Israël émerge comme « Startup Nation » ; rôle global dans la tech, la cybersécurité, l'agronomie.
  • 2011-2013Printemps arabe ; recomposition géopolitique du Proche-Orient, Israël se trouve isolé puis allié ambigu.
  • 2013Sefaria.org lance la plus grande bibliothèque ouverte de textes juifs — des millions de consultations par an.
  • mai 2018L'ambassade américaine quitte Tel-Aviv pour Jérusalem.
  • août-décembre 2020Accords d'Abraham : normalisation diplomatique entre Israël et EAU, Bahreïn, Maroc, Soudan.
  • 7 octobre 2023Attaque du Hamas en Israël : 1 200 morts, 251 otages ; guerre de Gaza ; ondée mondiale d'antisémitisme.
  • 2024-2025Israël démantèle le Hezbollah et frappe l'Iran ; recomposition du Proche-Orient.

דאָס יאָרהונדערט אין דערציילונג

Le XXIᵉ siècle apr. J.-C. est encore en cours, mais son premier quart a déjà livré plus de ruptures que bien des siècles entiers du passé. Pour le peuple juif, il s'agit d'un siècle paradoxal : puissance israélienne sans précédent, renaissance intellectuelle mondiale — et en même temps, retour brutal d'un antisémitisme que l'on croyait exorcisé. Entre souveraineté et fragilité, entre Jérusalem et Brooklyn, entre hébreu contemporain et yiddish ressuscité par les réseaux, le judaïsme du XXIᵉ siècle cherche sa nouvelle forme.

Le siècle s'ouvre dans la **seconde Intifada** (septembre 2000-février 2005). Les accords d'Oslo, signés dans l'espoir de 1993 et brisés par l'assassinat de Yitzhak Rabin en 1995, agonisent. Ariel Sharon, après une visite controversée sur l'esplanade des Mosquées en septembre 2000, voit éclater une vague d'attentats-suicides qui ensanglante les cafés, les autobus, les discothèques israéliennes pendant cinq ans. Plus de 1 000 Israéliens et 3 000 Palestiniens meurent. En réponse, Sharon retire unilatéralement Israël de la bande de Gaza en août 2005 — démantelant 21 implantations juives, pariant que la séparation apportera la paix. Le pari échoue : le Hamas prend Gaza par les armes en 2007 et transforme le territoire en front d'attaques permanent.

Parallèlement, Israël devient une **« Startup Nation »**. Avec huit millions d'habitants, le pays concentre plus de *startups* par habitant que la Silicon Valley. Les universités de Haïfa, de Tel-Aviv, le Technion, l'Université hébraïque produisent des découvertes majeures — prix Nobel de chimie pour Daniel Shechtman (2011), Aaron Ciechanover (2004), Avram Hershko (2004). En cybersécurité, Israël devient l'un des trois piliers mondiaux. En agronomie désertique, en médecine, en pharmacie, la contribution est disproportionnée. Le pays accueille aussi, dans les années 2000-2010, de grandes vagues de retour juif : 800 000 Juifs de l'ex-URSS entre 1990 et 2010, 100 000 Juifs de France après 2000 (Sarcelles, Paris, Toulouse, Marseille).

Du côté diasporique, le **judaïsme numérique** naît. **Sefaria** (lancé en 2013 par Daniel Septimus et Brett Lockspeiser) met en ligne l'ensemble du corpus juif classique — Torah, Talmud, Midrashim, Kabbale, responsa — avec traductions et liens dynamiques. Le **Friedberg Genizah Project** numérise la guenizah du Caire redécouverte par Solomon Schechter au XIXᵉ siècle. Les grandes bibliothèques (Jérusalem, New York, Oxford, Saint-Pétersbourg, Paris) mettent leurs manuscrits hébreux en haute résolution. Pour la première fois dans l'histoire, n'importe quel Juif peut, depuis son téléphone, consulter un manuscrit médiéval que même un *Rosh Yeshivah* du XIXᵉ siècle n'aurait pu voir.

Politiquement, la période Netanyahou — Premier ministre le plus long de l'histoire d'Israël (1996-1999, 2009-2021, 2022-) — polarise. Elle voit en mai 2018 le transfert à Jérusalem de l'ambassade américaine sous Donald Trump. En 2020, les **Accords d'Abraham** — négociés par Jared Kushner — normalisent les relations entre Israël et les Émirats arabes unis, Bahreïn, Maroc, Soudan. La géographie diplomatique du monde arabe bascule.

Puis vient le **7 octobre 2023**. Le Hamas perce la barrière de Gaza, massacre 1 200 Israéliens, enlève 251 otages dont des enfants. C'est le plus grand massacre de Juifs depuis la Shoah. La guerre qui s'ensuit — Gaza, Liban, frappes iraniennes — redessine le Proche-Orient. Mais elle déclenche aussi, dans le monde, la plus grande vague d'antisémitisme depuis les années 1930. Campus américains, rues européennes, réseaux sociaux : les Juifs redécouvrent brusquement que leur émancipation était fragile.

C'est dans ce moment charnière — souveraineté israélienne, diaspora inquiète, patrimoine numérisé, IA générative qui brouille l'authenticité — que naît **Zakhor**. Le XXIᵉ siècle, pour le peuple juif, aura été celui où il lui a fallu réapprendre à graver sur tablette numérique ce qu'il avait hier gravé sur pierre : les mémoires de ses familles, les visages de ses ancêtres, les textes de ses maîtres. Pour qu'à l'heure où tout devient falsifiable, quelque chose reste vrai.

פּערזענלעכקייטן פֿון דעם יאָרהונדערט (33)

Adin Steinsaltz

1937-2020

Rabin, gelehrter un educator Israeli vos hot gemakt di ershte gantse ibergetzung fun Talmud Bavli in modern hebreyshn (un in english, frantseyshn, rusish). Zayn monumentaln verk, farshlosn in 2010 nokh 45 yor arbet, hot gemakt Talmud tsugenig far milyonen layzer vos nit spetsialisten.

Avigdor Bonchek

American-Israeli klinisher psikholg un ordeyned rabin (Ner Israel Rabbinical College), oyfgegangen tsum Torah-khoker, oytor fun der fünf-bender "What's Bothering Rashi?" serise analyzing Rashi's Torah commentary, publitsirt fun Feldheim un Gefen.

Avraham Dov Halevi Bromberg

Rosh Yeshiva of Sha'ar Hatalmud (Lakewood/Cherry Hill, New Jersey), previously associated with Beth Hatalmud Rabbinical College; Talmudic scholar and posek in the American yeshiva world, author of a notable 2002 responsum permitting a 9/11 agunah to remarry.

Avraham Faust

Israeli arkheolog, professor tsum universitey Bar-Ilan, firt di khrifes fun Tel Eton (probaler ort fun der biblisher Eglon).

Danny Burstein

American stage and screen actor, nine-time Tony Award nominee, winner of the 2020 Tony Award for Best Featured Actor in a Musical for Moulin Rouge!.

David Grossman

1954–

Israeli novelist and essayist, author of See Below: Love and A Woman Fleeing an Announcement. Recipient of the Man Booker International Prize 2017.

Dvora E. Weisberg

Rav un Professor fun Rabonkes Bay Hebrew Union College-Jewish Institute of Religion, mekhaber fun verk oyf rabonish literatur.

Ilay Feingold

2004

joueur de football israélien

Jamie Margolin

2001

écologiste américaine

Jonathan Sacks

1948-2020

Groysn rabbi fun der Commonwealth (1991-2013), filosof un faribl mekhbr. Zayne bikhrim oyf interreligyeze dialok, di dignitet fun undersheydenkayt un morl in der moderner gezelshaft hobn im gemakht eyn fun di gehertste yidishe stiemn in der velt-vest im 21tn yorhundert.

Juan Marcos Bejarano Gutierrez

contemporain (XXIe s.)

Rov (Congregation Zohar Yisrael) un doktor, spetsialist fun der historye fun konversos (nye-khristns fun yidisher herekunt) un fun der Inquisition. Oytor fun etlikhe verker, arumtser "Secret Jews" un "The Rise of the Inquisition", un fun a doktorshe "Complex Identities: Christian and Jewish Attitudes Towards Conversos".

Judah Lewis

2001

acteur américain

Julien Darmon

contemporain

Altern-shuler fun Henry-IV-litseum, doktor in sotsyologye fun religyonen (EHESS, 2007, tezis vegn kabalishe-tekst vi mekor fun halokhe), shuler fun Charles Mopsik, balboym fun rabinishe-semikhe. Er hot gelert Talmud un Midrash (Yeshive fun Parizh-studentes) un publitsirt etlikhe bikher vegn halokhe un Kabale.

Laura Geller

Amerikanerishe Reform-rabin, eyner fun di ershte froyen vos zaynen ordaynirt gevorn als rabines in di USA, un a firndike shtimme far froyen-ordayntsyon un egalitarizm in Yudaizm; lang-yoyriker senior rabin fun Temple Emanuel fun Beverly Hills.

Levi Salem Musa Marhabi

époque contemporaine

יעמעניטיש יידן ינקאַרסעריט דורך די Houthis זינט 2016 (באשולדיקט פאַר האָלפן צום אַװעקגאָן פון אַ יידישער פאַמיליע מיט אַ אַלטן Torah סקרול), אנגעהאָלטן אין כלא טראָץ אַן אַקװיטאַל. זײַן פּונקט איז געװארן אַן ינטערנאַציאָנאַלער סימבאָל ווײַטערגעגעבן דורך די American Sephardi Federation און דיפענס־רעכט ינסטאַנצן.

Natan Sharansky

né en 1948

מתנגד סובייטי שהוכלא ב-gulag למשך 9 שנים בגלל שלימד עברית וביקש להגר לישראל. הפך לאיש פוליטיקה ישראלי ומחשב של החירות, המאבק שלו מגלם את התנגדות היהודים לכבוד וחופש המצפון במאה ה-21.

Owen Gleiberman

Amerike­nishn film-kritiker, geboyrn tsu yidishn eltern, lange chief kritiker in Entertainment Weekly un shpeter Variety (zint 2016), oytor fun der memore "Movie Freak: My Life Watching Movies."

Rabbi Elchonon Jacobowitz

contemporain (XXIᵉ s.)

ortodokser oyftor farbeytnt durkh Feldheim Publishers; er hot geshribn vi di biografye "Rav Shmuel" gevidmet tsum Rosh Yeshiva fun Mir, HaRav Refael Shmuel Berenbaum, un oykh andere verker fun Torah-literatur.

Rabbi Meir Abitbol

décédé récemment (contemporain)

Rabbin contemporain, décédé peu avant la rédaction, qui n'épargna aucun effort pour retrouver, y compris dans des lieux reculés, des manuscrits de sages marocains. Il faisait appel à des experts pour déchiffrer et reconstituer les écrits abîmés, puis en finançait l'impression. Avec le professeur Rabbi Moshe Amar, il dirigea les instituts « Machon Orot » et mit à la disposition de l'auteur quelque 140 ouvrages de sa bibliothèque.

Raphael Luzon

Libyan-born Jewish journalist un diplomat, chairman fun der Union fun Libyan Jews, vos hot gehelft tsum kleren kontaktn tsvishn Israeli un Libyan ofitsiln, inkluziv a 2017 treffen oyfn Rhodes.

Rav Avraham Mimoun

mort en 2022

Rov fun tunezer herkuft (geboyrn in Tunis loyts di homagim), arrivirt in Marsel in oyf-anfang fun 1960er, er iz gevoyrn rov fun La Rose-rayoyn in 1975. Moyl (mule) aroys-bakantn un gelert, er iz mekhaber fun halakhe-verk "Lev Hanoun". Er iz geshtorbn in Marsel in 2022 un iz oysgebrakht in Yisroel.

Rav Moshe Amar

vivant (contemporain)

Rabbin et professeur contemporain, maître de l'auteur, qui œuvra sans relâche pour localiser et préserver les manuscrits des sages du Maroc, y compris dans des lieux isolés. Il dirige l'institut « Machon Orot » (ainsi que l'institut Bné Yissakhar) et contribua à sauver de nombreux écrits abîmés.

Roy Nawi

2004

Israeli association footballer

Ruth Bader Ginsburg

1933-2020

אַמעריקאַנער יוריסטין, דין אין דער העכסטער קאָרט פון אַמעריקע (1993-2020). פּיאָנערקע פון פרויען־רעכטן, זי האָט זיך אינספּיריען פון יידיש־טראַדיציע פון צדק און tikoun olam. קולטור־סימבאָל, זי האָט דערשטעלט יידיש־אָנגיימינג פאַר גליכ־בערכטיקייט און בירגער־רעכטן.

Shafi Goldwasser

israelisch-amerikanischer Informatiker, 2012 mit dem Turing Award ausgezeichnet, gemeinsam mit Silvio Micali, für grundlegende Beiträge zur Kryptographie, einschließlich probabilistischer Verschlüsselung und Zero-Knowledge-Beweisen.

Shaul Stampfer

Historian and professor emeritus at the Hebrew University of Jerusalem specializing in the social history of East European Jewry, Lithuanian yeshivas, Jewish demography, migration and education; born in Atlanta, Georgia, to a Jewish family.

Shimon Yosef Meller

Hay-tsayt Ortodoks oytorshaft un biograf fun der Brisker rov-dinastye (notsbesnders Rav Chaim Soloveitchik), druckt fun Feldheim Publishers.

Stav Lemkin

2003

footballeur israélien

Susan L. Einbinder

contemporaine

Rov ordenirt un profesorin hebreyzish un yidishe studyes in Univesitete fun Connecticut (zek 2012), nokh zhe gelert hebreyzish literatur in Hebrew Union College fun Sinsinnati (1993–2012). Besitser fun Guggenheim-stibl (2004), zi iz spetsyalist fun hebreyzish literatur medieval un di kidesh-Hashem.

Yehuda Kahalon

contemporain

Forscher des minhag (Ritus) der Juden Libyens. Er hat « Kol ha-Shoneh Halakhot: sefer halakha yomit lefi minhag yehudei Luv » (« Alle, die die Gesetze studieren: Sammlung der täglichen halakha nach dem Ritus der Juden Libyens ») etabliert und veröffentlicht, herausgegeben 2018 (5778) vom Or Shalom Zentrum (Bat Yam) in Zusammenarbeit mit dem Institut Har Bracha, und katalogisiert in der Nationalbibliothek Israels. Er hat auch einen siddur für Yom ha-Atzmaout nach dem libyschen Ritus etabliert und einen Syntheseartikel über die Zeit des R. Eliyahou Bekhor Hazan in Tripolis verfasst.

Yigal Zalmona

Izroelis art-historiker un kurater, senior kurater un stelmvertreter direktor in dem Yisroel-muzey in Yerusholayim, spetsyalist in der geshikhte fun der izroelis kunst.

Yossef Shalom Elyashiv

1910–2012

פֿירשטן דעצידענט און רוחני פֿירער פון ליטװאַק יודאַיזם אין Jerusalem. זיינע halakhic רייעס האָבן געטראָגן אַ‎וטאָריטעט פֿאַר הונדערטער־טויזנטער פידלערס.

Zvi Gitelman

amerikaner akademiker un firer scholar fun rusisher/sovetisher yidisher geshikhte, oytor fun 'A Century of Ambivalence: The Jews in Russia and the Soviet Union,' professor emeritus in der Universitat fun Michigan.