די יידיש־אינטעליגענציע אין דײַטשלאַנד פון דער וויימאַר־פּעריאָדע

די רעפּובליק פון וויימאַר (1918-1933) איז געווען דער שכל־זאָל פון אַ יידיש־אינטעליקטועלער און קונסטלעריש פּראָצצעס אָן פּרעצעדענץ אין דײַטשלאַנד, פּרוּפּאָרציאָנעל צו דער עמאַנציפּאַציע און ינטעגראַציע וואָס האָבן זיך פול געמאַכט איבער דעם לאַנגן XIX יאָרהונדערט. אין פילאָסאָפיע און קריטיק, פיגורן ווי Walter Benjamin, Ernst Bloch, Theodor Adorno און Franz Rosenzweig האָבן דער דאַנקן פון דאָס דאַנקן פּרופונדליך אױף־געניירט; אין קונסט און ליטערατור, Kurt Weill, Arnold Schoenberg, Alfred Döblin און די רעדאַקטאָרן און ניוז־מאַן פון דער גרױסער בערלינער פּרעסע האָבן אַ ערשטע־ראַנג־ראָלע געשפּילט. Sigmund Freud, אין וויען, און Albert Einstein, אין בערלין, האָבן מעגליך געמאַכט די גלאַנץ פון דער וויסנשאַפט. דאָס העסט־פּנים האָט זיך אָבער אײַנגעקװידערט אױף אַ בּאַקגרױנד פון בעשיד־שטאַנדיקער און וואַקסנדיקער אַנטיסעמיטיזם, וואָס האָט די יידן געמאַכט צו בּאָק עמיסאָריס פון דער קריזיס און דער הײַסט־מאָדערנער טויוו. די מאַכט־אָנטוויקלונג פון די נאַצים אין 1933 האָט דिס «וויידערגעבורט» שעלנערהײַט אַברֿעִסן: אַרױסגעװאָרפן, פּערזיקוטעד אַניס דרױט פון טויט, האָבן רוב פון די אינטעליגענץ גענומען דעם וועג פון גאָלוס, פּלאַנצינג אַ טיל פון דער דײַטשער קולטור אַנדערש־וװו.

מקורים און רעסורסן

• Encyclopaedia Judaica — 2e éd., Keter/Macmillan
• Jewish Virtual Library ↗