גיין צום אינהאַלט
Zakhor

Les juifs d'Afrique du Nord

יהודי צפון אפריקה: דמוגרפיה ואונומסטיקה

רעגיסטער געשיכטע · באַהיטער, נישט באַזיצער

פֿאַרעפֿנטלעכט דעם 8טן אויגוסט 2026

דעם יידן פון צפון אַפריקע: דעמאגראַפיע און אָנאָמאַסטיק איז אַ ווערק פאַרפּובליצירט אין אַלזשיר אין 1936 דורך Maurice Eisenbeth (1886-1957), דעמאָלט גרויסער רבינער פון אַלזשיר. עס איז דער ערשטער סיסטעמאַטישער שטודיום פון די פּאָפּולאַציעס פון יידן אין צפון אַפריקע — Maroc, אַלזשיר, Tunisie און Libye — געגרינדעט אויף די קאָלאָניאַלע צענזוסן, קאָמונאַל־רעגיסטרן און אַ מעטאָדיש אַוסשטודיום פון פאַמיליען־נעמן. דאָס ווערק צערטיילט זיך אין צוויי גרויסע טיילן. דער ערשטער טייל, דעמאָגראַפיש, שטעלט אָן די צאָלן, די געאָגראַפישע פארטיילונג און די שטרוקטור פון קהילות פון די יידן נאָרד־אַפריקעס אום דריי־יאָרן 1930, דורך די סטאַטיסטישע דאַטן פון פרענקרייך, Espagne און Italia וואָס האָבן געווען בנימצא אין יענער צייט, געקרייצט מיט די לאָקאַלע רבאַנישע אַרכיווס. Eisenbeth באַשרייבט דאָרטן, געמיינד פּאַר געמיינד, די גרויסע קהילות (Alger, Constantine, Oran, Tunis, Fès, Casablanca, Tripoli…) אָבער אויך דציקס סך פון קלענערע קהילות פון אָאַזן, פון Atlasע און פון דרום Tunisie. דער צווייטער טייל, אָנאָמאַסטיש, שטעלט דאָס האַרץ פון דער שטendernder וועלט־בעדייטונג פון דעם ווערק. Eisenbeth שטעלט דאָרטן צוזאַמען אַ רעאָנירטן קאַטאַלאָג פון עטלעכע הונדערטער פאַמיליען־נעמן וואָס האָבן געטראָגן יידן פון צפון אַפריקע, אינדעם ער צייגט פאַר יעדן: זיין מעגלעך אור־שפּראַך (העברעאיש, אַרמעיש, אַראַביש, בערבער, ז'ודאָ־ספּאַנול, איטאַליעניש אָדער טאָפּאָנימיש), זײַנע שרייב־אַרטן, זיין ארויסשפּרייטונג אין געאָגראַפיע און די באַמערקטע רבאַנישע אָדער סוחר־שושלות וואָס האָבן עס געטראָגן. ער שטיצט זיך אויף דאָקומענטאַציע פון ערשטער האַנט — רעגיסטרן פון ketoubot, טריבונאַל־אַקטן, ליסטן פון סינאַגאָג־דער, קברים צו קברים־הפך — און אונטערנעמט דעם ערשטן טיפּאָלאָגיש־קלאַסיפיצירונג פון די נעמן פון יידיש־מאַגרעביניש־פאַמיליעס: ביבליש נעמן, קאָהן־נעמן (Cohen, Levi), איבערישע טאָפּאָנימן ערבט פון דער וויתור פון 1492 (Toledano, Narboni, Corcos), מאַגרעביניש־טאָפּאָנימן (Tetouani, Mrejen, Fezzani), אַראַביש־באַשרייביק (Abitbol, Dahan, Chriqui), פּראָפעסיאָנאַלע שמועסנים (Sayag, Neggar), און פאַמיליע־נעמן שפּעציפיש רבאַניש. דורך זיין מעטאָד ווי אַ דורך זיין אומפאַנג, בלײַבט דעם ווערק, נאָך א סך זמן שפּעטער, אַ ניט־צו־איבערגיין־דיק רעפערנץ פון יידיש געגענעאָלאָגיע אין צפון אַפריקע און פון פארשונג אויף יידיש־מאַגרעביניש־אידענטיטעטן. עס האָט באַפרוכטן אָלע שפּעטערע שטודיעס — Paul Sebag, Robert Attal, Joseph Tolédano, Michaël Laskier — און ערשטעלט פאַר דציקס טויזנטער פאַמיליעס פון צפון אַפריקע די פּראָרטקע צום גאַנץ פון זעלבסט.

Introduction

En 1936, sur les presses de l'Imprimerie du Lycée d'Alger, paraît un volume d'apparence austère qui va durablement transformer la connaissance que le judaïsme maghrébin a de lui-même : Les Juifs de l'Afrique du Nord : démographie et onomastique, signé Maurice Eisenbeth, alors Grand Rabbin d'Alger [Eisenbeth, 1936]. L'ouvrage ne raconte pas une histoire au sens narratif ; il compte, il classe, il nomme. Il embrasse d'un même regard les quatre grands ensembles de la rive sud de la Méditerranée — le Maroc, l'Algérie, la Tunisie et la Libye — et prétend, pour la première fois, en établir la population et en déchiffrer les patronymes selon une méthode rigoureuse.

Ce projet n'est pas neutre. Il naît dans un monde colonial où la statistique française, espagnole et italienne encadre les populations autochtones, mais où les communautés juives du Maghreb, présentes depuis l'Antiquité, portent une mémoire propre que nul recensement administratif ne saurait épuiser. L'entreprise d'Eisenbeth consiste précisément à faire dialoguer ces deux ordres de savoir : les chiffres de l'État et les registres de la synagogue, l'archive coloniale et la ketouba, l'épitaphe et la liste d'offrandes. C'est de cette confrontation que naît la valeur durable de l'œuvre.

Le présent Grand Livre suit le fil de ce texte fondateur : l'homme qui l'a écrit, la matière démographique qu'il rassemble, le catalogue onomastique qui en fait sa gloire, les typologies de noms qu'il forge, enfin sa postérité dans la recherche du siècle suivant. Il s'agit moins de commenter un livre que de restituer un moment où une diaspora entreprend de s'inventorier elle-même, à la veille des ruptures qui, entre Vichy et les indépendances, allaient bouleverser son existence.

ווערסיעס (1)
  1. v1 · אַקטועל · 8טן אויגוסט 2026

זעצט אױס דעם לייענן פֿון דעם גרױסן בוך

מעלדט זיך אָן אָדער שאַפֿט אַ פֿרײַ קאָנטאָ כדי לייענן די גאַנצע גרױסן בוך — און זוכט, פֿאָלגט און רײכערט די לינעאַזשן וואָס בעטרעפֿן זיך.

אָדער פֿאָרזעצן מיט בליץ־פּאָסט

אײן בליץ-פּאָסט, אײן קלאַפּ. קײן פּאַראָל; איר קענט אַוועקגײן ווען איר ווילט.

אײַער זכור-פּלאַץ

איז „Les juifs d'Afrique du Nord” אַ טײל פֿון אײַער געשיכטע?

שאַפֿט אײַער מיטגליד-פּלאַץ צו נאָכפֿאָלגן די משפּחות וואָס זײַנען אײַך טײַער, באַקומען מעלדונגען וועגן נײַע אַנטדעקונגען און בײַשטײַערן — אָן אַ פּאַראָל.

אײן בליץ-פּאָסט, אײן קלאַפּ. קײן פּאַראָל; איר קענט אַוועקגײן ווען איר ווילט.

מקורים און רעסורסן

  • Maurice Eisenbeth, Les Juifs de l'Afrique du Nord : démographie et onomastique (1936)
  • Abraham I. Laredo, Les Noms des Juifs du Maroc : essai d'onomastique judéo-marocaine (1978)
  • André Goldenberg, La Saga des Juifs d'Afrique du Nord (2014)
  • Joseph Toledano, Les Noms de famille des Juifs d'Afrique du Nord (2003)
  • Paul Sebag, Les noms des Juifs de Tunisie. Origines et significations (2002)
  • Joseph Toledano, Une histoire de familles : les noms de famille juifs d'Afrique du Nord, des origines à nos jours (1999)
  • Robert Attal, Les Juifs d'Afrique du Nord : bibliographie (1993)
  • André Chouraqui, Histoire des Juifs en Afrique du Nord (1985)
  • Michel Abitbol, Les Juifs d'Afrique du Nord sous Vichy (1983)
  • Joëlle Allouche-Benayoun, Le décret Crémieux et la naturalisation des Juifs d'Algérie (2012)
  • Maurice Eisenbeth, Le judaïsme nord-africain : études démographiques sur les Israélites du département de Constantine, Imprimerie Braham, Constantine (1931)
  • Maurice Eisenbeth, Pages vécues, 1940-1943, Imprimerie Charras, Alger (1945)
  • Haïm Zeev Hirschberg, A History of the Jews in North Africa, E.J. Brill, Leyde (1974)
  • Michel Abitbol, Histoire des juifs : de la Genèse à nos jours, Perrin, Paris (2013)

🔗 ציטירן / פֿאַרבינדן דעם בלאַט

קאָפּירט איינעם פֿון די פֿאָרמאַטן כּדי צו ציטירן דעם קאַרטל אָדער שאַפֿן אַ פֿאַרבינדונג צו אים.

Link

https://zakhor.ai/yi/grands-livres/textes/les-juifs-d-afrique-du-nord

HTML

<a href="https://zakhor.ai/yi/grands-livres/textes/les-juifs-d-afrique-du-nord">Les juifs d'Afrique du Nord — Zakhor</a>

Citation

Les juifs d'Afrique du Nord — Zakhor, https://zakhor.ai/yi/grands-livres/textes/les-juifs-d-afrique-du-nord
← אַלע textes & œuvres
Voir la notice catalogue (support, conservation, images) →