Institut Steinsaltz (Israel Institute for Talmudic Publications)

דער ינסטיטוט קען זיך נישט פארשטיין אונאָפהענגיק פון דער סינגולערער פיגור פון זיין שאָפער. אַדין Even-Israel Steinsaltz איז געבוירן געווען אויפן 11טן יולי 1937 אין Jérusalem, דעמאָלס אין Palestine מאַנדאַטאָרי, און איז דאָרטן געשטאָרבן אויפן 7טן אויגוסט 2020 אין דער עלטער פון 83 יאָר. זיין טראַיעקטאָריע איז אַלס איז רימאַרקאַביל אַז ער קומט נישט פון אַ טראַדיציאָנאַליסטיש מיליעו. געבוירן אין Jérusalem אין 1937 פון לאַיקע עלטערן, שטיינזאַלץ שטודירט מאַטעמאַטיק, פיזיק און כימיע אויף דער Hebrew University, אין צוגאָב צו זיינע ראַביניש שטודיום.

די דאָפּלטע בילדונג, וויסנשאַפטלעך און רעליגיעז, עקספליצירט טיילווייז די מעטאָדיש שטרענגקייט וואָס ער וועט אַפּליצירן שפּעטער צו זיין עדיטאָריאַל ווערק. פאַר ער זיך דערגעבט אויף דער שטודיום פון טעקסטן, ער זיך ענגייזדזש אין דער עדוקאַציע: נאָך ער האט באקומען זיין דיפלאָמע, ער גרינדט מערערע יקספּערימענטאַלע שולן און איז געווארן, אין דער עלטער פון 23 יאָר, דער יינגסטער שול־דיריקטאָר אין Israel. לויט אַנדערע קוואָלן, די נאָמינאַציע וואָלט געשען אין דער עלטער פון 24 יאָר, מינער דיווערגענץ וואָס אױסנישט אַלטערס נישט דעם פּאָרטרעט פון אַ פרימאַטיור און אַנטערפּרייזינג גיסט [Jewish Virtual Library].

די דעציזיע וואָס וואָלט דעפינירט זיין לעבן קריסטאַליזירט זיך אין דער מיטן פון די 1960ער יאָרן. אין 1965, דער Rabbi Steinsaltz האָט זיך ענגייזדזש אין אַ מישאָן פון אַ גאַנצן לעבן: מאַכן דעם Talmud צוגענגלעך צו אַלע. עס איז אין דעם קאָנטעקסט אַז ער קרייט דער ינסטיטוציע באַשטימט צו טראָגן דעם דיזיין. אין 1965, Steinsaltz גרינדט דעם Israel Institute for Talmudic Publications און אַנטערנומען זיינע תרגום און זיינע מאָנומענטאַל קאָמענטאַר פון דעם Talmud אין מאָדערנער עברית. דער ינסטיטוט און דער Talmudic פּראָיעקט זיינען אַזוי שטרענג קאָנטעמפּאָררי: אין 1965, Steinsaltz גרינדט דעם Israel Institute for Talmudic Publications, דער זעלביקער יאָר ווען ער האָט אנגעהויבן זיין תרגום פון דעם Talmud.

די שאַפֿונג פֿן דער אינסטיטוציע אין 1965 איז אַ ענטפֿער צו אַ דוקע אַנאַליזע פֿן דער צוסטאַנד פֿן יידן אין דער מאָדערנער צײט. דער Talmud, אַ ווײַטרײַכיקער זמל פֿן רעכטלעכע און עקסעגעטישע דיסקוסיעס שריבן אין אַרומייש און עברית, איז פֿאַר דער גרויסער מערהײט פֿן יידן אין יענער מאָדערנער עפּאָכע געבליבן אַ פֿארשלאָסן בוך. די לאַקאָנישע שרײַבווייז, דער מאַנגל פֿן פּונקטוואַציע, דער נוץ פֿן טעכנישן לעקסיקאָן און דער צוזאַמנווירונג פֿן דער אַרגומענטאַציע האָבן געמאַכט דעם צוגאַנג פּראַקטיש ומעגלעך אָן אַ אינטענסיוו לערנען אין יישיוולע.

Steinsaltz האָט דעם דיאַגנאָזע פֿאָרמוליזם געהייסן אין זער שוועלנדיקע ווערטער. «דער Talmud איז דער צענטראַלער שטיץ פֿן אידישן וויסן, ווִיכטיק פֿאַר דער שלימוטיקער פֿאַרשטיין וואָס איז יוידאַיזם», האָט ער געזאָגט, אָבער «עס איז אַ בוך וואָס יידן קענען נישט פֿאַרשטיין. עס איז אַ געפֿערלעכע סיטואַציע, ווי אַ קלעקטיווער אַמנעזיע.» די ענטפֿער פֿן דער אינסטיטוציע איז געווען צו שטערן די שװעלעס פֿן צוגאַנג אָן צו שאַדן דעם טעקסט. ער האָט דערקלערט אַז ער האָט פּרובירט צו שאַפֿן וועגן דורך וועלכע מענטשן קענען פּענעטרירן אין דעם Talmud אָן צו טרעפֿן אומעטיקע הינדערנישן.

די עדיטאָרישע ינאָוואַציע פֿן דער אינסטיטוציע איז די קאָנצעפּציע פֿן דער בלאַט. צום אָריגינאַלן אַרומייש־טעקסט, האָט די אינסטיטוציע צוגעלייגט אַ איבערזעצונג און אַן אַפּאַראַט פֿן קאָמענטאַר דעזיינט צו לײטן דעם לייזער שריט־אַדורך־שריט. די Steinsaltz עדיציעס פֿן דעם Talmud אַנטהאַלטן אַן איבערזעצונג פֿון דעם אָריגינאַלן אַרומייש אַזוי ווי אַ אַלגעמײנער קאָמענטאַר. דער דיספּאָזיטיוו האָט צעריסן מיטן קלאַסישן Vilna-אַנשטעלונג, ווערטפֿול אָבער העריוטעך, דורך פּרעפּאָנירן אַ נײַ פּעדאַגאָגישע אַרכיטעקטור. די אינסטיטוציע איז געווען דער לאַבאָראַטאָריום פֿן אַ מדיאַציע צווישן דער אַלטער שריפֿט און דעם מאָדערנן לייזער, געטרײַ צו דער דעװיזע «זאָל מיין פֿאָלק וויסן».

דער טאַלמודישער פּראָיעקט פון דער אינסטיטוציע דאָוערט אויפן אריך פון אַ גאנצער לעבנס־דאוער. וואו אַנדערע רედאקציע־אונטערנעמונגען וואלטן מאָביליזירט צאלרייכע מאנשאַפטן איבער דורות, טראָגט דער Talmud Steinsaltz די זיכנוציםפון אַ אײנציקער אנשטרענגונג, אונטערשטיצט איבער קנאַפ אַ האַלב־יאָרהונדערט. עס דאָוערטע 45 יאָר, אָבער ער פארענדיקטע די 63 בענד פון דער ווערק. דער אנענדיקונג איז אַ גרויסער מילשטיין אין דער געשיכטע פון יידישן אינטעלעקטואָלן לעבן פון דעם XX־טן און פון דעם אָנהייב פון דעם XXI־טן יאָרהונדערט.

די דאַטע פון דעם דערגרייכן איז געראָו דאָקומענטירט. Steinsaltz פארענדיקטע זיין העברעאישע אויסגאַבע פון דער גאנצער Talmud Bavli אין נאָװעמבער 2010, דער מאמנט ווען Koren Publishers Jerusalem געווארן דער הוצאה פון אָלע זיינע ווערקס, אריינגערעכנט דעם Talmud. דיזע רעדאקציע־איבערגאנג מארקירט אַ נעiem שטוקן: די אינסטיטוציע, וואָס האט געטראָגן די אָנהייב־פראָדוקציע, אַסאָשיאִירט זיך איצטער מיט אַ בעקאנטער הוצאה־דאוער צו זיכערן די פארשפרײטונג און דער דאָוערהאַפטיקײט פון דעם גאנצן קאָרפוס.

די אנענדיקונג פון 2010 איז אַ פארשטאנדן געװאָרן ווי אַן אירגנים פאַרביי דער שטענגער־וויסנשאַפטלעכער רױם. עס פארשטעלט די פולפירונג פון דעם דיאגנאָז וואָס איז אױפגעשטעלט געװאָרן אין 1965: די „collective amnesia" וואָס Steinsaltz האט זיך באנגסטיקט איז געפונען זיין אַנטידאָט אין אַ Talmud וואָס איז איצטער גאנץ לייענדיק. אין דער צײט פון דער אנענדיקונג, האט דער גרינדער באשטעטיקט וויינע אַ הקדמהן פן די ווערק צו דער פרעסע, הײלנדיקנדיק אַז דער Talmud בלייבט „דער צענטראָלן שטיטץ פון יידישן וויסן" און אַז זיין פארשלאָסנקײט איז אַ סקoning פאר די עברגאבן. די אינסטיטוציע האט אַזױ פארװאַנדלט אַ אינדיװידואָלע מיסיע אין קאָלעקטיװן העריטאַזש.

די אַמביציע פון דעם אינסטיטוט האט זיך נישט באגרענצט צו מאָדערנעם עברית. די יוניווערסאליסטישע וואָקאַציע פון דעם פּראָיעקט — צו דערגרייכן די גרעסטע צאל יידן, אָן קיין חילוק וואָס איז זייער שפּראַך — האָט דאַרפּן אַ תרגום־קושטע פון אַ גדול־מעלה. אין 1965 האָט ער געגרינדן דעם Israel Institute for Talmudic Publications און אנגעהויבן זיין מונומענטאלן וועלטער איבער דעם Talmud, מיטן תרגום אין עברית, אין English, אין רוסיש און אין פארשידנע אנדערע שפּראַכן.

דער בילנץ פון דעם דיפּוזיאָןס־קושטע האט זיך קאָנווערגענטלי אַטעסטירט דורך דעם מקוריים. דער וועלטער איז אויך תורגם געווארן אין English, אין French, אין רוסיש און אין Spanish. דעם שפּראַכן־פּאַלעט שפּיגלט די געאָגראַפיע פון דעם diasporas וואס דער אינסטיטוט האָט וועלן דינען: די English־קאָמיוניטעטן פון North America און אן'דער וועלט, די French־רעדנדיקע יידן פון Europe און North Africa, די Spanish־קאָמיוניטעטן, און די רוסיש־קאָמיוניטעטן, דערן צוגאַנג צו די הייליקע טעקסטן איז געווען לאַנג הינדערט דורך דעם Soviet regime.

די English־אַוסגאַבע פון Talmud Steinsaltz האָט דערלעבט עטלעכע פאַזן פון אַרויספּובליקירן און פון עדיטאָריאל־קאָלאָבאָראַציע. אַ לא שתוק פון דעם פּאַרטנערשיפט מיט Koren Publishers Jerusalem וואָס איז געמאַכט געווארן אין 2010, האָט דער וועלטער אַנגענומן דעם פאָרם פון דעם Koren Noé Talmud. די דיגיטאל־אַוסגאַבע William Davidson פון דעם Koren Noé Talmud, מיטן קאָמענטאַר פון דעם ראַבאַיִן Adin Even-Israel Steinsaltz, איז אַרויספּובליצירט געווארן אונטער CC BY-NC לايסנס דורך Koren Publishers. דעם אַוסגאַבע האָט געמאַכט צוגענגלעך אלע תרגומים פון דעם מייסטער: דער William Davidson Talmud באַשטייט דעם גאנצע תרגומים אין מאָדערנעם עברית און אין English פון דעם Talmud אַרויסגעארבעט דורך דעם ראַבאַיִן Adin Even-Israel Steinsaltz.

דער געשיכטע פון דעם אינסטיטוט קעント אַ באַשלוסיק־וויכטיגן פֿארלענגערונג מיטן קומען פון דיגיטאל־טעכנאָלאָגיע. דער דאָג פֿאַר צוגענגלעכקייט וואָס האָט געפּרעזידירט צום דער פּאַנדונג פון דעם אינסטיטוט האָט געפֿונען אין דער אינפֿאָרמאַציע־טעכנאָלאָגיע אַ נייעם האָריזאָנט פֿון אַנוויינדונג: ניט בלויז אַראָפּלאָזן דער אינטעלעקטואַלער באַריערן, אָבער אויך אַוועקנעמען דער עקאָנאָמישער און מאַטעריעלער באַריערן צוגאַנג צום טעקסט.

דער אַריבערגאַנג צו אַ לאָגיק פֿון פֿראַיער עפֿנונג איז עמבאָדיד אין דעם סכם וואָס איז פֿאַרגלייכט געוואָרן אַרום דעם Talmud William Davidson, פון דעם נאָמען פֿון דעם מעצן וואָס האָט פֿיננאַנסירט זיין פֿאַרברייטונג. דאַנקען צו דעם גענעראָז־וואָס־האַרץ שטייג־אַנטערשטיצונג פֿון דער William Davidson Foundation, דיזע איבערזעצונגן זענען איצטער אַוועילעבל אונטער דער Creative Commons נישט־קאָמערשיאַל ליצענס, וואָס מאַכט זיי פֿרײַ פֿון ניץ און דער ווידערניץ — אַפּילו יענזייטס פֿון דעם Sefaria פּלאַטפֿאָרמע. דער ווערק פֿון דעם אינסטיטוט, יעדער מאָל קאָנפֿיינד צו דעם פּריניד וואלומן, ווארן אָיְס אַ קאָלעקטיוו דיגיטאַל גוט.

די אַקטאָרן פֿון דעם טראַנספֿאָרמאַציע פֿאָרמן אַ קאָליציע וואָס איז רעוועלאַטאָרי פֿון דער שטעלע וואָס דער Steinsaltz הירשאַפט אָקוּפּירט איצטער. די שוטפּל־אַרבעטער פֿון דער אָפּעראַציע בע־אנקלודיד William Davidson Foundation, Matthew Miller און Koren Publishers, אַזוי ווי דער ראַבין Menachem Even-Israel און Milta, וואָס האָבן קאָנטריביוטעד צו קאָנקריטיזירן דעם אַגרימענט פֿון אינטעלעקטואַלער אַײגנטום פֿן קײן אַן פּרעסידענט. דיזע אָפּעראַציע יינשרייבט דעם ווערק פֿון דעם אינסטיטוט אין דער לאַנג־דוער און אין דער קולטור פֿון פֿרײַער צוגאַנג. דעזיינד אַז אַ קאָלעקטיוו הירשאַפט בילוגינג צו אַלאַמענטש, דער יידיש טעקסטן זענען געטאָן אַוועילעבל צו יעדער מענטש דאַנקען צו דער שטיץ פֿון דער William Davidson Foundation, דער איבערזעצונגן פֿון Steinsaltz און זיין טעקסטואַל עקספּלאָנאַציעס אינטערפּאָלאַטעד בקומינג פֿרײַ פֿון ניץ און רייניץ, אַפּילו יענזייטס פֿון Sefaria.

אַזוי, מער ווי אַ האַלב־יארהונדערט נאָך זיין פּאַנדונג, האָט דער אינסטיטוט איבערגעפֿירט, דורך אַנדערע מיטלן, דער זעלבן מיסיע: איבערברעכן דער אָבסטאַקלן צווישן דעם פּאָלק און זיין בוך.

די אָװערק פון דער ינסטיטוציע און איהרן גרינדער איז געװען שפּעתיק געערט, װאָס באַװייזט די ינסטיטוציאָנעלע אָנערקענטנישן פון אַ פּראָיעקט וואָס איז אָבער געבארן געװאָרן פון אַן אָדם־קול אינישיאַטיװ. שטיינזאַלץ באַקום פֿילע דיסטינקציעס, אַרײַנגערעכנט דעם Israel Prize for Jewish Studies in 1988, דעם Shazar Memorial Prize vun President und Premier Minister in 2002, דער ערשטער Presidential Medal of Distinction of Israel in 2012 און דעם National Jewish Book Award in 2012. ער איז אויך געװען, לויט קוויילן, לאָריאַט פון דעם Yakir Yerushalayim Prize in 2017 [Open Siddur Project].

די שטאַטור אַקװירד בי דער גרינדער איֶבער גיװן וויי הינטער די גבולים פון דער סאַװאַנט יידיש מעלם. דער רב Adin Even-Israel Steinsaltz איז געװאָרן באַגריסט בּי דער צײַטשריפט Time ווי אַ "שכל ווי עס קומט נאָר אַ מאָל בּי אַ טויזנט יאָר". דיזע מעדיע קאָנסעקראַציע, װאָס גט פון אַ עולם־מעמּוריע ווי אויך פון אַן אַקאַדעמיש דינונג, ילוסטרייץ די ווייזע אין װעלכער די אַרכיװ פון דיסטינקציעס און די טראַדישן פון הערצונג זיך צוזאַמנשטעלן אַרום די פיגור פון דער גרינדער.

די קאָנטינוויטעט פון דער ינסטיטוציע נאָך דעם טויט פון שטיינזאַלץ in 2020 רוסץ אין טייל אויף די ערבשאַפט פון פאַמיליע און ינסטיטוציאָנעלער פאָרטראַג. די אָנוואָרכאָםמיי פון זײַן זון, דער רב Menachem Even-Israel, צװישן די מייכער פון דער אָנליסט אויף דעם William Davidson Talmud, באַװייזט אַן אַקטיװ סוקסעשן אין דער פּערלאָפן פון דער אָװערק. די אַפיליאַציע פון שטיינזאַלץ צו דער Habad בעװעגונג, אַטעסטעד בּי די קוויילן, שטעלט אַרום די ינסטיטוציע אין אַ ווײַטערערע גײַסטיגע נעץ, וואו די פאַרשפּרייטונג פון יידיש לערנען האָט אַ מיסיאָנער דימענשן אַנװידערשפּראָכן [Wikipedia, Adin Steinsaltz].

די געשיכטע פון דעם ישראלישן אינסטיטוט פאר תלמוד־פובליקאציעס פלייט זיך גארצע מיט דער געשיכטע פון איין מענטש און איין איידיע. געגרינדעט אין 1965, איז דער אינסטיטוט געווען דער פארמיטלער פון איין איינציקער איבערצייגונג: אז די אומצוגענקלעכקייט פון דעם תלמוד האט געשטעלט, פאר דעם יידישן פאלק, אן עקזיסטענציעלן סכנה וועמען נאר א געדולדיקער אַרבעט פון איבערזעצונג און קאָמענטאַר האט געקענט ענטפערן. פון דער ערשטער געדרוקטער בלאַט ביז צו דער דיגיטאלער אַסגאבע מיט פרייער צוגאנג, האָט דער אינסטיטוט פארהאלטן קונסטאנטלי דעם מאטאָ פון זיין גרונדער, „מיין פאלק זאל וויסן".

דער בילאנס, ווי ער ווערט אָנגעשטאטן דורך די בעלי־מקורות, איז אַזוי גוואלדיק: אַ פולשטענדיקע איבערזעצונג פון דעם בבלי תלמוד אין מודערנער עברית פארענדיקט אין 2010 נאָך דרייצן־פינף יאר אַרבעט, פארלענגערט דורך ענגלישע, פראנצייזישע, רוסישע און ספענישע ווערסיעס, און אַלסדן באפרייט פון קאָמערציעלע טייערונגען דורך איר פארשפרייטונג אונטער אן אָפענער לאיצענס. דער אינסטיטוט האָט אַלזוי אומגעווואנדלט אַ טעקסט וואָס האָט געהאט רוף פון הערמעטיש אין אַ שייכות־גוט, צוגענקליך בעיידע אין ביבליאטעקן און אויף די שירמים פון דער גאנצער וועלט.

עס בלייבט, אַם סוף פון דעם וועג, אַ טייל פון מעמאָריע וואָס אָנטלויפט דעם אַרכיוו: די רעאלער גייסטיקער און פעדאָגאָגישער כושר פון דעם אונטערנעמען אויף דערלעבטער פון דעם לעזערס. דאָ וואוּ די היסטאָריע דאָקומענטירט די דעיטס, די ווָלומען און די דיסטינקציעס, ס׳איז די לעבנדיקע טראדיציע פון לערנען וואָס וועט זי מעסן, אויף דער לאנגער דאויער, דעם אמתן אַקאָמפלישמענט.