Alexander Zaïd

לפי ההגדה הביוגרפית הנתקבלת על דעת רבים, Alexander Zaïd נולד בשנת 1886 בZima, בסיביר הקדומה, לאורך הרכבת הטרנס־סיבירית, במשפחה שהיה לה מסלול חיים בלתי רגיל [Encyclopaedia Judaica ; Yad Ben-Zvi]. אביו היה כנראה יהודי שגורש לסיביר בשל פעילויות מהפכניות, ואמו היתה בת Subbotniki — כיוצרים של אלו, איכרים רוסים שהתגיירו ליהדות ושמרו את השבת. הירושה הכפולה הזו, המערבבת מרד פוליטי רוסי ויהדות של התגיור, מוזכרת כל הזמן כדי להסביר את הגודל המוסרי והייחודיות של האיש [Yad Ben-Zvi].

ראוי להדגיש כאן שרוב האלמנטים הגנאלוגיים הללו מגיעים אלינו דרך סיפור מועבר, שעתים קרובות עוצב מחדש לאחר מותו בפרספקטיבה של הגדול־שיבוח. יתום־אם די מוקדם, לכאורה עבר הצעיר Zaïd ילדות שנשלטה על ידי עקירה ועוני, והגיע לקרים ואחר כך לVilna, שם התרגל לסביבות של עובדים יהודים וההתלקחות האידיאולוגית של התקופה — בין הBund, סוציאליזם רוסי וציונות בראשיתה [Encyclopaedia Judaica]. ההשכלה הזו, שהייתה פעמון־עצמי והשקעה, הכינה אותו להצטרפות לזרם של ציונות־סוציאליזם שבשונה מתנועות אחרות, הציבה הגירה לארץ־ישראל במרכז התוכניתה. חלק המיתוס וחלק העובדה נותרים כאן קשים להבחנה, ואנו מאמצים בכוונה את רישום של הזכרון המועבר.

Zaïd איז אנגעוואנדערט קײן Ottoman Palestine אין 1904, אין אַלטער פון אַכצן יאָר, אין דער נאַכפאָלג פון די ערשטע קאָנטינגענטן פון דער צווייטער Aliyah (1904-1914), דעם קלאַל פון אימיגראַציע געטראָגן דורך יונג אידיאָליסטן עס קומען הויפּטזאַכלעך פון דער Russian Empire נאָך די pogroms און דער דורכפאַל פון דער 1905 ריוואָלוציע [Encyclopaedia Judaica]. די pioneers זיך אוんטערשיידן וואָס דער Erste Aliyah דורך זייער אידיאָלאָגיע: זיי אָנגעברעדט די kibboush ha-avoda (אַרבעטס־קאָנקוועסט) און יידיש זעלבסטפאָרזאָרגונג, פארוואַרפן דאס מאָדעל פון דער אַגריקולטור קאָלאָניע בשימוש אַ מעגנדו פון Arabic.

בַּשעת זיין אָנקומען, Zaïd געאַרבעטן ווי אַגריקולטור ווערקער און carrier, שעאַרנדיג די קרודער באַדינג פון די halutzim (pioneers) אין די exploitations פון Judea און Galilee. עס איז אין דעם קאָנטעקסט פון רוווטונג דורך מאַנואַל אַרבעט אַז אן אנדער באַזורגניש געשטראַקן, דעצידנדיג פאר זיין trajectory: דעם פון דיפענסע. די Jewish implantations פאַלן צו guardians, אָפט ניט-Jewish, צו שוצן קראָפּס און flocks. דער אַידיע אַז די Jews דאָרפן אַפּ זעלבסט זייער איגן security — א component פון דער ideal פון national אָטאָנאָמיע — גײן אָפּ דורך לאַנד צווישן די יונג activists. Zaïd איז געווען אױַנער פון די most דיטערמינד promoters פון דעם conviction, וואָס אים לידט צו דער founding פון די ערשטע אָרגאַניזיישנס פון guard [Encyclopaedia Judaica ; Yad Ben-Zvi].

אין סעפטעמבער 1907 איז Zaïd געווען צווישן א קליין גרופע פּיאָנירים וואָס האָבן זיך צונויפגעזאמלט אין יַפאָ, אין דער שטוב פון Yitzhak Ben-Zvi — וואָס וועט זיין דער צווייטער פּרעזידענט פון דער מדינת ישראל — וואָס האָבן געגרינדעט די היימלעכע אָרגאניזאציע Bar-Giora, געבנומען נאך Shimon Bar-Giora, איינער פון די אנפירער פון דער יידישער רעװאָלוציע קעגן רוֹם. די סודיתע גזירה האָט אנגענומען פֿאַר מאָטאָ אַ פּאָרמולע אינשפּירירט פון אַ לידער פון Yaakov Cohen, וואָס האָט ערטײלט דעם מחשבה אַז דורך בלוט און פייער איז יהודה געפֿאָלן, און אַז דורך בלוט און פייער וועט זי זיך אויפשטיין [Encyclopaedia Judaica]. די גרופע האָט אכלּ געמיינט Israël Shochat, וואָס איז געווען די הויפט־קראַפט, ווי אויך Manya Wilbushewitz-Shochat.

Bar-Giora האָט געדינט אלס דער קערן פון אַ גרעסער און מער אָרדנטלעכער אָרגאניזאציע, Hashomer (« דער שומר »), געגרינדעט אין Mesha (Kfar Tavor) אין אַפּריל 1909. Hashomer האָט אָנגענומען די אַכץ־הטירה פון מערערע סטלמענטן אין Galilée און אין דער Wadi Yizrael, פאָרמירנדיק אַ עליט פון באַװאָלטע רײטער, מישן צוזאַמען מיליטערישע קונסט, קענטניש פון טערעין און הערשאפט פון דער אַרויביש שפּראַך און לאָקאַלע קאָדן. Zaïd האָט געשפּילט אַ ראָלע פון ערשטער אָרדנונג, אנערקאַנט פאַר זיין מוט און זיין אונצוגעבונקענהייט. די אָרגאניזאציע, קליין אין צאָל אָבער מיט גרויס סימבאָליש געװיכט, האָט געלעגט די פּילערן פון אַ טראַדיציע פון יידישער זעלבסטפארטיידיגונג וואָס וועט שפּעטער שפּילן א ראָלע אין דער Haganah [Encyclopaedia Judaica ; Yad Ben-Zvi]. די פאַקטן, באַשטעטיקט דורך די מעמוארן פון די גרינדער און דורך די היסטאָריאָגראַפיע פון דער אַרבעטער־ציוניזם, פאלן אָפן דעם רעגיסטער וואָס איז בעסטאָנדיק טײף אָנגעשטעלט.

דער געשיכטע פון Hashomer איז נישט געווען פרייַ פון אינערלעכע צעשטרייטונגען, און Zaïd איז דאָ אַרײַנגעווארן. נאָך דער ערשטער וועלט־קריג, האָבן שׂנאָות געשטאַנען צווישן אַלטן מיטגלידער וועגן דער צוקונפט פון דער אָרגאַניזאַציע און וועגן איר באַצייאונגען מיט די וואַקסנדיקע אינסטיטוציעס פון דער אַרבעטער־באַווegונג. Hashomer איז געווען פֿאָרמאַל אָפגעלייזט אין 1920, איר פֿונקציעס זײַנען אַבזארביט געווארן דורך דער Haganah, נייע אָרגאַניזאַציע פון דיפֿענס וואָס איז געשטאַנען אונטער דער אָטוריטעט פון דער Histadrout און ציוניסטיש אינסטאַנצן [Encyclopaedia Judaica].

אַ טײל פון די אַלטע מיטגלידער, אונטער זיי Zaïd, האָבן מיטגענומען טײל אין די דיסקוסיעס וועגן די שאַפֿונג פון אַ קלאַנדעסטינע אַפּאַראַט און דער אַקוויזיציע פון וואָפֿן. די טראַדיציע שיינט אַז Zaïd, געטרייַ צו אַ געװיסער איידעאַל פון אונאָפֿהענגיקייט דער שומרים, האָט זיך נישט אַלטײַד אַליינערן מיט דע מערהײט אָריענטאַציעס. די ספּיזודען, וואו די מעמעריע פון די פּראָטאַגאָניסטן און שפּעטערע רעקאָנסטרוקציעס שניידן זיך און אַמאָל דיװערדזשן, בלײַבן אָביעקטס פון היסטאָריאָגראַפֿיש דיסקוסיע: דורום שרײַבן מיר זיי אָן אונטער דער צײכן פון דער שנײדונג צווישן טראַדיציע און אַרכיוו, מיט אַ שטאַטוס פון סכנה. אָבער וואָס איז בשלום, דאָס איז אַז Zaïd האָט ניאַמאָל אָפגעגעבן דעם איידעאַל פון אַנװורצלונג און שומּרות וואָס האָט שטרוקטורירט זיין יוגנט [Yad Ben-Zvi].

אין דרך אל סוף העשור השני של המאה העשרים, Alexander Zaïd התיישב עם משפחתו על הגבעות השולטות בעמק יזרעאל, באזור Sheikh Abreik, בשירות הקרן הלאומית היהודית (קרן קיימת לישראל) לשמור על הקרקעות שנרכשו לאחרונה. שם התרחש אחד מהפרקים המשמעותיים ביותר, וההיסטורי שנוכח, בחייו: תגלית מחודשת של אתר קדום של בית שערים [Encyclopaedia Judaica ; Israel Antiquities Authority].

בחקור מערות וחללים בגבעה, Zaïd חשף חדרי קברים ונקודות שהתברר שהן שייכות לנקרופול של בית שערים, מרכז יהודי חשוב בעת העתיקה המאוחרת, מושב הסנהדרין ומקום קבורה הקשור Rabbi Yehouda ha-Nassi, עורך המשנה. הדיווחים שלו פתחו את הדרך לקמפיינים ארכיאולוגיים שנערכו בעיקר על ידי Benjamin Mazar מתחילת שנות השלושים, אשר חשפו אוסף יוצא דופן של קטקומבות וכתובות [Israel Antiquities Authority]. האתר כיום רשום ברשימת המורשת העולמית של יוניסקו. תפקידו של Zaïd בתגלית זו, תיעוד כראוי, מהווה חלק מהירושה שלו המובחן מהשם שלו הצבאי ומייסד קשר מוחשי בין שומר מודרני וזיכרון יהודי עתיק של הארץ.

דעם 10טן יולי 1938, בעת דער גרויסער ערביש אפשטאנד 1936-1939, האט Alexander Zaïd געמארדערט געוואן אין אן האַלטן ביי זיין היים אין די בערג פון Sheikh Abreik, בעת ער האט פאטרולירט פּאָן פערד [Encyclopaedia Judaica]. זיין טויט, אין צוויינציק־צוויי יאר, האט טיף באשלאגן דעם Yishouv און איז פארשטאנען געוואן ווי דער בײַשפּיל־האפטער אָפֿער פון דעם וואַכטער וואס איז געפאלן אויף דער ערד וואס ער האט דער גאנצער זיין לעבן פארברענגט צו באַשיצן.

דער ארײַגניס האט גלײַך פאַרוואַנדלט דעם מענטש אין סימבאל. דער קאָלעקטיווער סיוניסטיש־געדענק האט געמאַכט פֿון Zaïd דעם אַרכעטיפּ פון דעם shomer (וואַכטער), פֿארבינדנדיק זיין גורל צו דער לאַנגער קיטן פון די באַשיצער פֿון Yisroel, פֿון אַנטיק־קאָמפּראװערס בנ אַנטיקוויטעט ביז צו מאָדערן פּיאָנירן. די ספּעציפיש אומשטענדישן פון דער האַלטן, די מאָטיװן און דער איידנטיטעט פֿון די מחבלים האָבן זיך מעלדן געמוסט לויט פּאַסיק־סטימנדע אָבער באַלאַדן מיט אויסדרוק פֿון עמאָציאָנאלער און נאַציאָנאלער טראַנד פֿון יענע־טאָג; מיר שטעלן זיי אַלץ אונטערן סימן פֿון אַ געדענק וואס מיר בער מיטגעברענגט טראַדיציע וואס בינדט זיך צו אַטעסטיד פאַקטן. דער מאׁשאָװ Givat Zaid און מערערע ערטער טראָגן אַ צײַטן זיין נאָמען, פּערפּעטשואַטינג זיין דערמאָנונג [Yad Ben-Zvi].

דער מעמוריאלער אַפּאָטעאָז פון Zaïd האָט אַנמען מאַטעריאַלע פאָרעם אין 1938, קורץ נאָך זיין טויט, מיטן אָפרעכטן פון אַ רייטער־סטאַטוע וואָס שטעלט אים פאָר אַלס רייטער וואָס שאָפט דעם אָפנבאַרוואָג פון דער Jezreel־טאָל, אַ װערק פון סקולפטאָר David Polus, אָפגעשטעלט אויף די העכער פון Beit She'arim [Yad Ben-Zvi]. דער מאָנומענט, איינער פון די מערסט געקענטלעך־שטעלן פון דער ישׂראַעליש־לאַנדשאַפט, האָט באַשטעטיקט דויערהאַפט די בילד פון דער אַלײנאָמער און ווײלעמער וואָכטער, פאַרמישט מיטן ערד און איר געשיכטע.

די פיגור פון Zaïd האָט זיך אַזוי אַרײנגעשריבן אין דעם פּאַנטעאָן פון די גרונדער־הערעאָים פון דער אַרבעטער־ציונيזם, געפייערט אין לערנביכער, לידער און דענקמאָלן. די נאָכאַלטיקע דורות־פאָלגע פאָלט גאַנץ אין דעם רעגיסטער פון דער מעמוריע: זי זאָגט ווייניקער װעגן דעם היסטאָרישן מענטשן ווי וועגן דעם נוצן וואָס אַ נאַציע וואָס בוואוסט זיך אָפגעבוידן האָט גמאַכט פון זיין בייספּיל, אָפגעשטעלט אין מיטוס דעם אידעאַל פון דעם פּיאָניר־זאָלדאַט דער איינגעװואָרצלט. צוצאָמנ די Zaïd־פיגור פון דער אַרכיװ מיטן Zaïd פון דער לעגענדע בלײבט די אַרבעט פון דעם היסטאָריקער, אָן אַביסל אָפציזאָגן דער אָמעם פון דער הנצחה און אפאָפער וואָס האָבן גרונד־געלײגט די מעמוריע.

Alexander Zaïd גייט דורך די געשיכטע פון סיאָניזם ווי אַ פיגור פון שוועל: געבוירן אַן די גרענעצן פון סיביר מיטן ערבשאַפט פון רעװאָלוציע און אַ יידישקייט פון קאָנווערסיע, ער איז געקומען שטאַרבן ווי אַ וואַכטער אויף די היגל פון גליל. גרינדער־מיטגליד פון Bar-Giora און Hashomer, מחדש־מצייר פון דער אַלטער שטעל פון Beit She'arim, קרבן פון 1938 וואָס איז געוואָרן יקונע דורך די סוס־שטאַטואַ, ער כּלוללט אין אַ יחיד טראַיעקטאָריע די גרויסע טעמעס פון דער צווייטער Aliyah: דער אַרבעט, די פאַרטיידיקונג, דער אַינוואָרצלונג און דער קרבן [Encyclopaedia Judaica ; Yad Ben-Zvi].

אונדזער שטודיום וועט האָבן געטראַכט צו האַלטן צוזאַמען די צוויי זייטן פון דעם פיגור: דער מענטש באַשטעטיקט דורך די קוואָלן און די זיכרונות פון די גרינדער, און דער העלד וואָס איז געפאָרמט געוואָרן דורך די נאַציאָנאַלע זיכרון. דאָ וואו דער אַרכיוו רעדט — די גרינדונג פון Hashomer, דער מחדש־צייענונג פון Beit She'arim, דער דאַטום און דער ארט פון זיין טויט — דער היסטאָריקער גייט פאָרװערטס אין שיכר בארג; דאָ וואו די טראַדיציע נימט אַן די רעלע — זיינע אופּקומענישן, זיינע אינטימע מאָטיװן, די רייכווייטע פון זיין סימבאָליש טויט — עס איז וויכטיק עהרליך צו שמען דעם דורכגאַנג פון פאַקט צו מעשׂה. עס איז אין דעם גלײַכװאָג אַז לייגט זיך די רעכטע פאָרשטאַנד פון Alexander Zaïd.