Naar de inhoud
Zakhor
Antieke diaspora301-400 apr. J.-C.

IVe eeuw n.Chr.

Clôture du Talmud de Jérusalem

Samenvatting

Le Talmud yerushalmi est clos vers 400 à Tibériade. Julien l'Apostat projette un temps de reconstruire le Temple (363). Les Juifs vivent aussi en Yémen et dans l'empire sassanide.

Markante gebeurtenissen

  • 313Édit de Milan : Constantin reconnaît le christianisme ; début de la christianisation de l'Empire.
  • 325Concile de Nicée ; la date de Pâques est désormais calculée indépendamment de Pessah.
  • 361-363Julien l'Apostat, empereur non chrétien, autorise la reconstruction du Temple de Jérusalem.
  • 363Mort de Julien en campagne contre les Sassanides ; le projet de reconstruction s'éteint.
  • c. 400Clôture du Talmud de Jérusalem (Yerushalmi) à Tibériade.
  • 425Théodose II abolit le patriarcat juif de Palestine à la mort de Gamaliel VI.

De eeuw in verhaal

Le IVᵉ siècle apr. J.-C. est celui de la grande bascule. En 313, l'empereur Constantin reconnaît le christianisme par l'édit de Milan. En 380, Théodose Iᵉʳ en fait la religion d'État. L'Empire romain devient chrétien — et la condition juive change radicalement. En même temps, les sages de Galilée clôturent un des deux monuments rabbiniques majeurs : le Talmud de Jérusalem.

La christianisation de Rome pèse rapidement sur les Juifs. Le concile de Nicée (325) détache la célébration de Pâques du calendrier juif pour marquer une distinction claire entre les deux religions. Le Code Théodosien (publié en 438 mais compilant des lois du IVᵉ siècle) interdit aux Juifs de posséder des esclaves chrétiens, de se convertir, de contracter des mariages mixtes, de construire de nouvelles synagogues. Saint Jean Chrysostome, archevêque de Constantinople, prêche une série de sermons violents *Adversus Iudaeos* à Antioche (386-87) qui nourriront l'antijudaïsme chrétien pour des siècles. Saint Ambroise de Milan et saint Augustin fixent la « doctrine du témoin » : les Juifs doivent survivre, mais dans une condition humiliée, pour témoigner de la vérité du christianisme.

Un épisode exceptionnel brille dans ce siècle noir. En 361, Julien, neveu de Constantin, devient empereur après avoir secrètement abjuré le christianisme (on l'appellera *l'Apostat*). Il tente de restaurer le paganisme traditionnel. En 363, voulant démontrer contre le christianisme que la prophétie de Jésus sur la ruine définitive du Temple était fausse, il autorise officiellement les Juifs à reconstruire le Temple de Jérusalem. Les ouvriers affluent, rassemblent les matériaux, creusent les fondations. Puis, selon Ammien Marcellin et Socrate le Scholastique, des boules de feu jaillissent du sol (tremblement de terre, dépôts de gaz, fondations instables ? Les hypothèses modernes divergent). Le chantier s'arrête. Julien meurt en Mésopotamie quelques mois plus tard dans une campagne contre les Sassanides. Le Temple ne sera plus jamais reconstruit.

À Tibériade, Sepphoris, Césarée, les sages travaillent sans relâche. Rabbi Yohanan ben Nappaha, son beau-frère Resh Laqish, Rabbi Abbahu (qui sait parler grec et dialogue avec les chrétiens), Rabbi Zeira, Rabbi Levi. Ils commentent la Mishna, accumulent débats, contradictions, récits, médecine populaire, astronomie, kabbale embryonnaire. Vers 400, sous la menace croissante de la christianisation et la pression fiscale romaine, la rédaction du *Talmud Yerushalmi* (Talmud de Jérusalem, ou de Palestine) se clôt. Il porte surtout sur les quatre premiers ordres de la Mishna et sur les lois agricoles spécifiques à la Terre d'Israël. Plus bref, plus fragmentaire que son homologue babylonien, il reste pourtant précieux pour sa proximité à la Terre sainte.

En 425, Théodose II, à la mort de Gamaliel VI, abolit la charge de patriarche. L'institution qui liait depuis trois siècles la communauté juive à Rome disparaît. La Terre d'Israël, progressivement christianisée (pèlerinages, monastères, cimetières chrétiens empiétant sur les juifs), cesse d'être le centre juif mondial. Ce rôle passe en Babylonie. Par paradoxe historique, c'est sous le paganisme zoroastrien sassanide, et non sous la chrétienté romaine, que s'épanouit le plus grand monument rabbinique.

Hors du monde gréco-romain, le judaïsme essaime. En Yémen, le royaume himyarite se convertit au judaïsme sous le roi Abu-Karib Asad (c. 390) et surtout Dhou Nuwas (au siècle suivant). En Arabie, les tribus juives s'installent à Yathrib (future Médine) et dans les oasis. Un nouvel horizon s'ouvre.

Persoonlijkheden van de eeuw (171)

'ilish

Abayé

280-338

Babylonische talmudische meester, directeur van de academie van Pumbedit. Zijn debatten met Rava (sugiot van Abayé en Rava) zijn het model van talmudische dialectische redenering. Zijn biografie van wees tot groot meester illustreert het verdienstecriterium van het jodendom.

Abba B. Bizna

Abba bar Ḥiyya B. Abba

Abba bar Pappai

Abba bar Zebina

Abba de Sidon

Abdima bar Hamar

Abdima de Haïfa

Abdima Naḥota

Abimi de Hagronia

Abin B. Ḥiyya

Abin B. Kahana

Abin ben Adda

Abin Ha-levi

Abin I

IVe siècle

« Nahota » tussen Israël en Babylonië; aggadist (4de generatie).

Abina

Adamantius

Adda B. Abimi

Adda B. Ahabah

Adda B. Matna

Aḥa B. 'ulla

Aḥa B. Adda

Aḥa B. Iḳa

Aḥa B. Isaac

Aḥa B. Minyomi

Aḥa B. Papa Or Papi

Aḥa B. Rab

Aḥa bar Huna

Aha bar Rava

IVe–Ve siècle

Babylonische wijze, tijdgenoot van Rav Ashi; 6e generatie.

Aḥa Iii

Aḥa Sar Ha-birah

Ahabah B. Zeira

Aḥadboi B. Ammi

Aḥadboi B. Matnah

Aḥai B. Josiah

Aibu

Aibu B. Naggari

Alexandra

Alypius D'antioche

Ambroise

Ammianus Marcellinus

Amram Ḥasida

Amram, Rab

Aphraates, le Sage Persan

Asher ben Levi

Ashyan

Athanasius

Datation incertaine : IVe siècle (hypothèse) — d'après Évêque d'Alexandrie, né 293, mort 373 ap. J.-C. Dates fermement établies par l'hagiographie chrétienne.

Awia, Rab Ou Iwia

Awira, Rab

Azaria

Baba

Bebai B. Abaye

Benjamin Asya

Benjamin B. Giddel, R.

Benjamin B. Levi, R

Béréchiah Ii., R.

Bevai bar Abaye

IVe siècle

Zoon van Abaye, Babylonische wijze; 5e generatie.

Bezalel

Bisna, Bisinah, Bisni

Bun

Constantin Ier.

Daniel, Ḥayyaṭa

Domninus Ou Domnus

Dosa

Dosa B. Ṭebet

Efa Ou Ḥefa

Éléazar B. Abina

Éléazar B. Malai

Éléazar B. Ménachem

Éphrem le Syrien

Eusèbe

Datation incertaine : IVe siècle (hypothèse) — d'après Évêque de Césarée, né vers 270, actif au Concile de Nicée (325).

Gamaliel V

400–380

Joodse rabbijn en prins van het Sanhedrin.

Gamaliel VI

370–425

Rabbijn en Vorst van de Oude Sanhedrin.

Ḥama

Hamnuna Zuṭa

Ḥana B. Bizna

Hanania

Hananiah

Ḥanina B. Abbahu

Hanina B. Isaac

Hanina B. Pazzi

Ḥanina de Shalḳa

Ḥarith ibn 'amr

Datation incertaine : IVe siècle (hypothèse) — d'après Roi yéménite; dates précises 260-330 CE; roi juif post-talmudique

Hillel B. Samuel B. Naḥman

Hillel II

c. 330-365

Patriarche van Judea die rond 359 de eeuwigdurende Joodse kalender vaststelde, die vandaag de dag nog steeds in gebruik is. Deze belangrijke hervorming stelde diaspora-gemeenten in staat de feesten op dezelfde data te vieren zonder afhankelijk te zijn van de maandelijkse observatie van de nieuwe maan in het Land Israël.

Hoshaiah

Hoshaiah II

IVe siècle

Israëlische wijze van de 4de generatie, naamgenoot van Hoshaiah Rabbah.

Hoshaiah Ze'era De-min Ḥabraya

Huna B. Ḥanina

Huna b. Nathan

400–500

Babylonische rabbijn en exilarch

Huna bar Abbin Ha-kohen

Huna bar Nathan

IVe–Ve siècle

Exilarch, gelijktijdig en vriend van Rav Ashi.

Huna ben Joshua

IVe siècle

Studiegenoot van Rav Papa ; 5e generatie Babylonische sage.

Idi B. Abin Naggara

Idi bar Abin

IVe siècle

Leerling van Rava; stichtte een lijnage van wijzen in Naresh/Shekanzib.

Jacob B. Abba

Jacob bar Abina

Jacob ben Zabda

Jacob de Kefar Neburaya

Jeremiah (II)

IVe siècle

Babyloniër die naar Israël emigreerde; beroemd om zijn dialectische vragen.

Jeremiah (III)

IVe siècle

Israëlische wijze met dezelfde naam uit de 4e generatie.

Jérémie de Difta

Johanan ben Meriya

Jonas

Jose B. Jacob B. Idi

Jose bar Zevida

IVe siècle

Leider van Tiberias met R. Yona; laatste groot Israëlisch duo.

Jose ben Abin

IVe siècle

Late Israëlische halachist, autoriteit van de Talmud van Jerusalem.

José de Mallaḥaya

Joseph L'apostat

Joshua B. Abin

Josué ben Néhémie

Judah ben Simeon ben Pazzi

Judah Ha-levi ben Shalom

Judah IV

400–400

Nasi van het Sanhedrin (385–400 n.Chr.) na Gamaliel V

Julian L'apostat

Luliani ben Ṭabrin

Mar Zutra

400–417

Joodse Amora-wijze van Babylon

Maremar

IVe–Ve siècle

Chef van Sura, tijdgenoot van Rav Ashi; 6e generatie.

Mari bar Rachel

IVe siècle

Kleinzoon van Samuel door diens dochter Rachel ; Babylonische wijze.

Nathan De-ẓuẓita, L'exilarque

Papa

Datation incertaine : IVe siècle (hypothèse) — d'après Amora babylonien de cinquième génération, né ~300, mort 375.

Patricius

Pedat B. Eleazar

Phinehas B. Ḥama

Raba

Datation incertaine : IVe siècle (hypothèse) — d'après Amora babylonien 4e génération, né vers 280, mort 352 de l'ère commune.

Raba B. 'ulla

Rabbah B. Ḥanan

Rabbah B. Liwai

Rabbah B. Mari

Rabbah B. Matna

Rabbah B. Samuel

Rabbah B. Shela

Rabbah bar Shila

IVe siècle

Babylonische wijze aangehaald in de Talmoed; 4e generatie.

Rabbi Aha

IVe siècle

Productieve Israëlische aggadist van de Talmud van Jeruzalem; 4e generatie.

Rabbi Aibu

IVe siècle

Israëlische aggadist genoemd in de midrashim.

Rabbi Berekhiah

IVe siècle

Belangrijke Israëlische aggadist van de midrashim; 4de/5de generatie.

Rabbi Jonah

IVe siècle

Leider van Tiberias met R. Yossi; vader van R. Mana II.

Rabbi Mana II

IVe siècle

Hoofd van Sepphoris, zoon van R. Yona; uiteindelijke autoriteit van de Yerushalmi.

Rabbi Yohanan bar Nappaha

c. 199-279

Grote Amora van Israël, hij stichtte de academie van Tiberias die de Talmoed van Jeruzalem voortbracht. Beroemd om zijn schoonheid en vroomheid, zijn tragische vriendschap met Resh Lakish is een van de meest aangrijpende verhalen van de Talmoed (Bava Metzia 84a).

Rabin

IVe siècle

« Nahota », bracht de leerstellingen van Israël naar Babylonië (« toen Rabin kwam »).

Raframi.

Rami bar Hama

IVe siècle

Dialettico babilonese, cognato di Rava; 4ª generazione.

Rav Dimi

IVe siècle

'Nahota', bracht de onderwijzingen van Israël naar Babylonië.

Rav Jonah

400

4th-century Palestinian amora and rabbi

Rav Kahana III

IVe siècle

Leerling van Rava, gaf zijn leer door; 4e generatie.

Rav Mesharshiya

IVe siècle

Leerling van Rava, Babylonische dialecticus; 5e generatie.

Rav Papi

IVe siècle

Leerling van Rava, collega van Rav Papa; Babylonische rechter.

Rav Yemar

IVe–Ve siècle

Hoofd van Sura, tijdgenoot van Rav Ashi; 6e generatie.

Rav Zevid

IVe siècle

Leider van Poumbedita na Rava; 5e generatie babylonisch.

Rava

280-352

Babylonische talmudische meester, directeur van de academie van Mahouza. Zijn debatten met Abayé ('discussies van Abayé en Rava') behoren tot de meest subtiele redeneringen in de Talmud. De halakha volgt bijna altijd zijn mening tegen die van Abayé.

Ravina I

400–422

rabbijn

Sama B. Raḳta

Samuel ben Abbahu

Samuel ben Ammi

Samuel ben Jonah

Samuel ben José ben Bun

Samuel ben Nathan

Tanḥum bar Jérémie

Tanhuma bar Abba

400–400

Jewish amora

Yannai le Jeune

Yiẓḥaḳ B. Eleazar de Césarée

Yiẓḥaḳ bar Joseph

Yiẓḥaḳ bar Judah

Yiẓḥaḳ bar Redifa

Yiẓḥaḳ ben Ḥiyya le Scribe

Yiẓḥaḳ ben Ṭablai

Yiẓḥaḳ ben Ze'era

Yudan

Zebid

Zerika

IVe siècle

Israeli sage, transmitter from R. Eleazar and R. Ammi.