Étiquettes hiéroglyphiques de la tombe U-j d'Abydos — Naissance possible de l'écriture égyptienne

In 1988 ontdekte de Duitse archeoloog **Günter Dreyer** in de necropolis U van **Abydos** (Opper-Egypte) een uitzonderlijk goed bewaarde predinastische koninklijke graftombe: de **tombe U-j**, toegeschreven aan een koning mogelijk genaamd **Scorpion Iᵉʳ**, verre voorganger van Narmer. Gedateerd rond 3320 v.C., leverde zij een onverwachte schat op: ongeveer **tweehonderd kleine etiketten** van been, ivoor en hout, voorzien van een ophanggatje, **beschreven met archaïsche hiëroglyfische tekens**. Deze etiketten — elk niet groter dan 2 cm — begeleidden kruiken wijn, olie en producten uit het Levant ingevoerd. Ze geven de herkomst, kwaliteit of eigendom aan: domeinnaam, hoeveelheid, soms wat lijkt een koningsnaam. Hoewel het lezen ervan gedeeltelijk onvolledig blijft, hebben deze tekens al de **formele structuur** van het faraoïsche hiëroglyfische systeem dat duizend jaar later zou bloeien: figuratief teken (stier, vat, vogel), fonetisch teken, determinatief. Met de **proto-cuneïforme tabletten van Uruk IV**, vrijwel gelijktijdig (3400-3200 v.C.), concurreren de etiketten van Abydos om de titel van **oudste schriftsysteem ter wereld**. De kwestie is niet beslecht: Dreyer ziet hierin de autonome geboorte van Egyptische schrift; anderen denken aan vroege Sumerische invloed via handelsroutes. Voor de bijbelse traditie is Egypte één van de grondleggende polen: daar zal Joseph afdalen, daar zal Mozes geboren worden, daar zal de identiteit van Israël als volk zich vormen, ontstaan uit slavernij. De hiëroglyfen — die Israël noch zal kennen noch zal schrijven, trouw blijvend aan zijn Semiëtisch alfabet uit de Sinaï — blijven desondanks de andere oorspronkelijke bron van geschrift in de wereld waarin de Bijbel vorm zal krijgen. Het **schrift van de Farao** en het **schrift van Sumer**: twee polen tussen welke Israël het zijne zal inschrijven, monotheïstisch en populair.