Chełmno

Chełmno — Kulmhof — was het eerste vernietigingscentrum van de Shoah, en het enige dat uitsluitend gaswagens gebruikte. Er was geen selectie, geen werkkamp: de konvooien kwamen uit het Warthegau en vooral uit het getto van Łódź; de aangekomen mensen werden ontvangen in een landhuis, uitgenodigd zich uit te kleden voor een bad, vervolgens via een gang geleid naar een vrachtwagen waarvan de motor draaide; de lichamen werden begraven en daarna verbrand op een open plek in het bos van Rzuchów.

Chełmno neemt een bijzondere plaats in omdat enkele ontsnapten er vroeg uit wisten te ontsnappen: Jakub Grojanowski bereikte het getto van Varsovie, waar zijn getuigenis werd opgetekend door het team van Emanuel Ringelblum en al het jaar daarop naar Londen werd doorgestuurd. Het is een van de eerste documenten waardoor de wereld het heeft geweten. In totaal waren er slechts een handvol overlevenden.