Familie Yaron

De naam Yaron wortelt in het trilitère Hebreeuwse r-n-n (רנן), dat de roep van jubel, het lied van vreugde, de toejuiching uitdrukt. Uit deze wortel vloeien werkwoordsvormen voort die de Bijbel overvloedig gebruikt in de Psalmen om de uitbundige lofprijzing aan God aan te duiden. De vorm yaron, in de onvoltooide tijd, leest zich als « hij zal zingen » of « hij zal van vreugde roepen ». De naam betekent « is vol vreugde », « zal vol vreugde zijn », of « roepen, zingen ». De moderne onomastische naslagwerken bevestigen deze lezing : de naam Yaron betekent « hij zal zingen, hij zal roepen » in het Hebreeuws.

Deze muzikale semantiek is niet toevallig in de Joodse cultuur. Het zingen — dat van de Leviet in de Tempel, dat van de hazzan in de synagoge, dat van de gelovige die de Hallel reciteert — vormt een van de eerste vormen van aanbidding. Een kind « hij zal zingen » noemen, is hem wijden aan lofprijzing, hem inschrijven in de lijn van degenen voor wie de hoop zich in muziek uitdrukt. De referentiewerken van de Israëlische onomastiek plaatsen dit soort namen onder de creaties die opzettelijk uit het Bijbels en poëtisch lexicon putten, gekozen om hun welluidendheid en hun spirituele lading [Origins of Jewish Names ; Family Names in Israel ; The Book of Names]. Daarin drukt de naam Yaron een kardinale waarde uit : de vreugdevolle piëteit, de dienst aan God niet uit dwang maar uit vreugde volbracht, een deugd die de Joodse traditie als superieur beschouwt aan somber nageleefd gebod.

Een van de meest opvallende kenmerken van Yaron is zijn dubbele onomastische leven. Het is in Israël gebruikelijk als zowel mannelijke voornaam als familienaam. Dit fenomeen — de verschuiving van een voornaam naar de functie van patroniem — is kenmerkend voor moderne Joodse samenlevingen, waar de fixering van familienamen vaak laat plaatsvindt en waar de herinnering aan de vader (het patroniem in strikte zin) natuurlijk de materie van een erfelijke naam levert.

In de oude Joodse traditie werd identiteit uitgedrukt als « Zekerman zoon van Zekerman » (ben), zonder stabiele familienaam. De veralgemening van vaste patroniemen drong zich slechts op onder druk van keizersadministraties in de 18e en 19e eeuwen. Voor Joden uit Midden-Europa werd deze dwang vaak ervaren als een bureaucratische beperking, soms vernederend, waarbij de ambtenaar namen toekende naar willekeur [De moderne Judaïsme]. De Hebreeuwse wedergeboorte zou precies de mogelijkheid bieden om de controle over deze opgelegde identiteit terug te nemen: zelf een naam kiezen die betekenis draagt, ontleend aan de schat van de taal, in plaats van deze te ondergaan. De voornaam Yaron, aangenomen en vervolgens als patroniem overgedragen, illustreert deze herovering. Hij drukt een waarde van bescheidenheid en kinderlijke trouw uit: de herinnering aan een voorouder genaamd « hij zal zingen » door de naam door te geven, is het maken van de naam tot een draad van continuïteit tussen generaties.

Om Yaron volledig te begrijpen, moet men hem plaatsen in een van de grote identiteitsbewegingen van het hedendaagse judaïsme: de verhebraïsering van familienamen. De verhebraïsering van patroniemen was een onderwerp van debat in de tijd van de Yishouv en na de oprichting van de Staat Israël. Het moderne proces van verhebraïsering van namen begon aan het eind van het Ottomaanse Rijk, bereikt zijn hoogtepunt tijdens de periode van het Brits Mandaat voor Palestina, en zette zich daarna voort.

Dit gebaar reageerde op een overtuiging: breken met de namen van de diaspora — vaak Germaans, Slavisch of Arabisch van oorsprong — om opnieuw aan te sluiten bij de taal van de voorouders en een directe band met het land en de tekst te bevestigen. Belangrijke figuren van het zionisme maakten hiervan een zaak. Onder de meest significante voorstanders bevonden zich Yitzhak Ben-Zvi, toekomstig president van de Staat. Deze dynamiek past in het grote project van joodse culturele renaissance dat zich aan het begin van de 20e eeuw manifesteert, waar taal het voorkeursgereedschap van nationale opbouw wordt [De joodse culturele renaissance in Midden- en Oost-Europa].

De naam Yaron voegt zich natuurlijk in deze verzameling van korte, klinkende namen, zonder vreemde klank, afgeleid van bijbelse wortels. Hij drukt aldus een waarde uit van betrokkenheid bij het collectieve leven: een Hebreeuwse naam aannemen betekende zich volledig inzetten voor het gedeelde lot van het volk dat thuiskwam. Men moet echter de schaduw van deze beweging noemen: het verlaten van diasporanamen betekende soms het uitwissen van een meerdere eeuwen durende familieherinnering, een breuk die sommigen als verlies ervaarden. De eerlijkheid van het verhaal gebiedt aan te erkennen dat de renaissance haar prijs had.

De betekenis van de naam — « hij zal zingen » — nodigt uit tot bezinning op wat het zingen voor het joodse volk door de geschiedenis heen heeft betekend. Zingen is niet alleen liturgie; het is geheugen, overdracht en verzet. Psalm 137, « Aan de rivieren van Babylon », spreekt van de pijn van de balling die bevolen wordt de liederen van Zion op vreemde aarde te zingen: het zingen wordt daar het ultieme draagbare vaderland, het geheugen dat geen ballingschap kan onteigenen.

Deze dimensie krijgt een tragische scherpte in de twintigste eeuw. In de kampen bleef de stem soms het laatste onvervreemdbare goed. Charlotte Delbo, in haar getuigenis over Auschwitz, toonde hoe woord en aanwezigheid bij de ander, in het hart van de vernietiging, een weigering van ontmenselijking konden vormen [Geen van ons zal terugkeren]. Na dit alles een naam dragen die « hij zal zingen » betekent, is niet neutraal: het is een bevestiging van hoop uitgesproken ondanks alles, een trouw aan de beloofde vreugde. Hier antwoorden traditie — het zingen als lof — en geschiedenis — het zingen als overleven — elkaar toe en bevestigen zich wederzijds. De geslacht Yaron is door zijn naam zelf depositaris van deze deugd van het volk Israël: het zingen handhaven, dat wil zeggen de hoop, wanneer alles tot zwijgen nodigt.

Hoewel het een moderne Israëlische naam is, heeft Yaron zich overal verspreid waar de diaspora is doorgedrongen, met name in de Engelstalige landen. Zijn geangliciseerde spelling bestaat in geattesteede gelatiniceerde vormen, wat getuigt van de circulatie van de naam over de grenzen van Israël heen, voortgedragen door de migraties en internationale carrières van zijn dragers.

Deze verspreiding herinnert eraan dat het moderne jodendom zich tegelijk afspeelt in de concentratie van Israël en in de verspreiding van gemeenschappen. De emancipatielogica's die door historici zijn bestudeerd, hebben aangetoond hoe Joden in moderne samenlevingen erin geslaagd zijn een bijzondere identiteit en inburgering in gastlanden samen te houden [De Joden en de moderne wereld]. Een naam als Yaron — herkenbaar, uitsprekelijk, vol betekenis — vergemakkelijkte deze dubbele toebehorendheid. Hij vereiste noch verborgenheid noch afstand: men kon hem dragen in een Amerikaans laboratorium, een Europese universiteit of een kibboets in Galilea zonder de bron te verraden. In dit opzicht belichaamt de familie Yaron een deugd van verdraagzaamheid en openheid voor het buitenland: een naam die, eerder dan muren op te richten, een brug biedt tussen de Joodse bijzonderheid en het universele van de samenlevingen waar zij zich heeft gevestigd.

In het Joodse denken is het geven van een naam nooit een triviale daad. De naam verbindt. De rabbijnse traditie leert dat ouders, door het kind een naam te geven, een deel van profetische inspiratie ontvangen, zozeer dat de naam geacht wordt iets van de roeping van degene die hem draagt te onthullen. « Hij zal zingen » kiezen is een wens uitspreken: dat dit leven lofprijzing zij.

De hedendaagse Joodse filosofie heeft over deze ernst van naam en woord nagedacht. Emmanuel Levinas, uitgaande van de Hebreeuwse bron, heeft van de relatie tot de ander — van de oproep en het antwoord — het fundament zelf van de ethiek gemaakt [La trace de l'infini]. De naam Yaron, die een gericht gezang is, behoort tot deze orde van taal die zich naar de ander en naar de hemel wendt. Evenzo herinnert de bezinning op de Joodse Wet eraan dat de Tora een gemeenschap inricht en een gerechtigheid instelt, waar elke naam een plaats inneemt in een verbond [Philosophie de la Loi]. Wij stellen hier, als aangenomen redactionele hypothese, dat de lignée Yaron — evenals zoveel families die aan de drempel van de moderne Joodse tijd een Hebreeuwse naam hebben gekozen — van deze keuze een ethische daad heeft gemaakt: die van aanwezig te antwoorden op de oproep van het volk, door zich uit te rusten met een naam die tegelijk gebed en engagement is.

De naam Yaron heeft niet de archiefdiepte van grote Sefardische of Asjkenazische familienamen die uit de Middeleeuwen stammen. Zijn adel is van een ander soort: hij berust op zijn transparantie, zijn jeugd en de schoonheid van zijn wortel. Hebreeuwse naam met de betekenis « hij zal zingen » of « vol van vreugde », algemeen in Israël als voornaam en als familienaam, ontstond uit het grote gebaar van wederopbouw dat aan het einde van het Ottomaanse tijdperk en onder het Britse Mandaat de Joden de controle over hun naam en taal teruggaf [Hebraization of surnames].

Van alle deugden die de traditie van Israël door de eeuwen heen heeft gedragen, heeft deze familie het best de blijde vroomheid uitgedrukt — de simh'a als vorm van hoop. Want « hij zal zingen » is geen constatering maar een belofte: die van een volk dat, van de rivieren van Babylonië tot de ruïnes van de twintigste eeuw, heeft geweigerd het zingen te laten sterven. Door deze naam aan te nemen, is de familie Yaron depositaris geworden van deze trouw aan de lofzang, deze overtuiging dat hoop zich in muziek uit en dat vreugde, verre van futiliteit, een daad van geloof en verzet is. Dat is wat, van het bijzondere lot van een moderne naam, aansluit bij het alleroudste collectieve geheugen van Israël.