Familie Teitelbaum

De dynastieke traditie voert het huis Teitelbaum terug tot Rabbi Moshe Teitelbaum (1759–1841), bekend in de gehele chassidische wereld onder de titel van zijn meesterwerk, de Yismach Moshe (« Laat Mozes zich verheugen »). Geboren te Przemyśl in Galicië, gevormd in de wereld van het rabbijnse, « Litouwse » en niet-chassidische judaïsme van zijn jeugd, diende hij eerst als rabijn van Sátoraljaújhely — Ujhely in het Jiddisch — in het noordoosten van Hongarije, waar hij gedurende vele decennia de rabbijnse zetel bekleedde.

Het verhaal dat in de chassidische hoven werd doorgegeven, vertelt dat Moshe Teitelbaum, een man van reeds erkend talmoedische geleerheid, zich tot het chassidisme aansloot onder invloed van Rabbi Yaakov Yitzhak Horowitz, de beroemde « Ziener van Lublin ». Deze innerlijke bekering van een al gevestigde meester naar de chassidische weg vormt een van de terugkerende motieven in de familiale mémoire: zij zegt dat vroomheid nooit iets verworven is, maar een steeds opnieuw ondernomen verovering. De Yismach Moshe, een homiletische commentaar op de Torah, wordt nog altijd bestudeerd in de batei midrash van de hele wereld en maakt van haar auteur de geestelijke evenals biologische voorvader van de dynastie.

Het is hier dat de waarde van talmoedische kennis en onderwijs haar eerste incarnatie in de lignée vindt. Door studie en homilie tot het hart van zijn ministerie te maken, schreef Moshe Teitelbaum zijn nakomelingen in deze kardinale deugd van het judaïsme in, volgens welke talmud Torah keneged kulam — de studie van de Torah staat gelijk aan alle andere geboden. De traditie schrijft hem ook een intensieve activiteit als geestelijke gids en genezer van zielen toe, die menigten gelovigen naar Ujhely trok op zoek naar raad en zegen: een typisch kenmerk van de chassidische tzaddik, bemiddelaar en herder, wiens deur open staat voor de bescheiden zowel als voor de geleerde.

Moshe Teitelbaum liet verscheidene zonen achter, onder wie Rabbi Elazar Nison Teitelbaum, die zijn vader opvolgde aan het hoofd van een gemeente en rabijn van Drohobycz werd, een stad in Galicië die toen in het hart van het Oostenrijks-Hongaarse Keizerrijk lag. Deze tussenliggende generatie — minder beroemd dan de stichter, minder bekend dan zijn eigen zonen — belichaamt echter een fundamentele realiteit van het Asjkenazische rabbijnse leven: de stille overdracht, het doorgeven van de fakkel tussen twee generaties van ongelijke bekendheid. Elazar Nison was de brug tussen de Yismach Moshe van Ujhely en de tak die de grote hof van Sighet zou stichten; zijn Hebreeuwse naam, Elozor Nison, verschijnt in genealogische bronnen als vader van de Yetev Lev. Hij vertegenwoordigt de discrete continuïteit zonder welke geen dynastie kan overleven.

Het is hier van belang de juiste afstand van de historicus te bewaren. De details van het leven van Moshe Teitelbaum bereiken ons grotendeels via het kanaal van chassidische hagiografieën (shivhei, verzamelingen van lofprijzingen), een literair genre waarin de erbouwing voorrang heeft op strikte datering. Wat men als vastgesteld kan beschouwen, is het bestaan van zijn gedrukte werk, zijn rabbijnse functie in Hongarije, en de stichtende rol die hij speelde in de vestiging van het chassidisme in de Hongaarse landen, die tot dan toe gedomineerd werden door klassiek rabbijnse judaïsme.

De beslissende geografische verschuiving van de lignée voltrekt zich halverwege de negentiende eeuw, met de vestiging van de familie in de Maramureș, dit bergachtige gebied dat tegenwoordig tussen Roemenië en Oekraïne is verdeeld, waarvan de historische hoofdstad van het judaïsme Máramarossziget was — Sighet in het Frans, Sighetu Marmației in het Roemeens.

Daar manifesteert zich de figuur van Rabbi Yekutiel Yehuda Teitelbaum (I) (1808–1883), zoon van Elazar Nison en kleinzoon van de Yismach Moshe, bekend onder de naam van zijn voornaamste werk, de Yetev Lev (« Goed hart »). Geboren in Drohobych in Galicisch Oostenrijk — dezelfde stad die eerder de bakermat van Elazar Nison was geweest —, bekleedde hij verschillende rabbijnse zetels voordat hij naar Sighet werd geroepen. Het was precies in 1858 dat hij tot rabbijn van Máramarossziget werd benoemd, een datum die de formele stichting van de chassidische dynastie van Sighet markeert. Hij bleef daar tot aan zijn dood, op 8 september 1883, en werd daar begraven. Deze chronologische precisering, geattesteerd door encyclopedische en genealogische bronnen, verankert de lignée in een vastgesteld feit: het hof van Sighet is niet voortgesproten uit een aloude traditie, maar uit een gedateerde daad, een benoeming, uit een man die van een bergstad het epicentrum van een stralend chassidisch leven maakte.

Onder de gezag van de Yetev Lev en zijn opvolgers werd Sighet een van de voornaamste centra van het Hongaarse chassidisme, voorzien van bloeiende yeshivot en een talrijke gemeenschap. De regio Maramureș telde, aan de vooravond van de Shoah, een dichte Joodse bevolking, overwegend chassidisch en Jiddischsprekend, waarvan Sighet het zenuwcentrum was.

Op Yekutiel Yehuda (I) volgt zijn zoon, Rabbi Hananya Yom Tov Lipa Teitelbaum (1836–1904), auteur van de Kedushat Yom Tov, die het hof van Sighet versterkte en het tot een belangrijke instelling maakte. Onder zijn rabbijnse regering ontwikkelde de dynastie een netwerk van onderwijs en gemeenschappelijke liefdadigheid dat kenmerkend was voor grote chassidische hoven: steun voor de armen, uitkeringen voor arme meisjes, onderhoud van yeshiva-studenten. Op Hananya Yom Tov Lipa volgt zijn zoon Rabbi Chaim Tzvi Teitelbaum, auteur van de Atzei Chaim, die de rabbijnse zetel van Sighet bekleedde tot zijn dood, rond 1926. Deze laatste was de vader van de twee personen die het lot van de dynastie in de twintigste eeuw zou uitdrukken: Rabbi Moshe Teitelbaum, die na de oorlog Satmar Rebbe zou worden, en Rabbi Yekutiel Yehuda Teitelbaum (II), de laatste grote rabbijn van Sighet.

Het is in deze meergenerationale bediening dat de deugd van de tsedaka, liefdadigheid opgericht niet als incidentele aalmoezen maar als permanente instelling, zich krachtig uit. De Joodse traditie onderscheidt sinds Maimonides de graden van liefdadigheid, de hoogste zijnde degene die de arme zelfstandig maakt; de Hongaarse chassidische hoven, door wezen uit te keren en behoeftige studenten in onderhoud te voorzien, sloten zich aan bij deze veeleisende opvatting van zorg voor de ander. Daarin nam het huis van Sighet deel aan een collectief geheugen van Israël waarvoor de gemeenschap een solidair lichaam is, gehouden geen van zijn leden in de steek te laten.

Het documentair bestaan van deze rabbijnen, hun gedrukte werken en hun rabbijnse zetel in Sighet is stevig vastgesteld door rabbijnse bibliografische catalogi en de historiografie van het Hongaarse judaïsme. De dichtheid van het Joodse leven in de Maramureș is ook een historisch feit geattesteerd door de Oostenrijks-Hongaarse en vervolgens Roemeense volkstellingen.

De geschiedenis van een dynastie is niet alleen die van haar continueïteiten, maar ook van haar scheidingen. Het was in 1905 dat een schijnbaar onbelangrijke gebeurtenis het begin markeerde van een bifurcatie die het landschap van het wereldwijde judaïsme zou transformeren: op 8 september van dat jaar verlaat de jonge Yoel Teitelbaum, geboren in Sighet in 1887, zijn geboortstad om zich in Szatmárnémeti te vestigen, een stad die het Jiddisch Satmar zou noemen, in het noordwesten van Transsylvanië. Hij is dan slechts achttien jaar oud.

Dit vertrek is nog niet dat van een groot meester: Yoel Teitelbaum is een begaafd adolescent, zoon van Hananya Yom Tov Lipa en dus kleinzoon van de Yetev Lev, die zijn rabbijnse loopbaan ver weg van het huis van zijn vader begint. Hij zal vooruitgang boeken in verschillende gemeenschappen in Transsylvanië en Noord-Hongarije voordat hij in 1934 zijn eindpunt bereikt als rabbi van Satmar. Maar het vertrek van 1905 is een datum die de traditie heeft vastgehouden: het markeert de fysieke scheiding tussen de tak die in Sighet zou blijven — die van de zonen van Chaim Tzvi Teitelbaum — en de tak die Satmar zou stichten. Twee takken voortkomend uit dezelfde stam, bestemd voor verschillende lotgevallen, waarvan de ene zou worden vernietigd en de ander een wereld zou herbouwen.

De waarde van de verhouding tot de vreemde en tot zwerving belichaamt zich hier in de beweging van de dynastie zelf. Net zoals Moshe Teitelbaum het chassidisme van Galicië naar Hongarije had gebracht, zou Yoel Teitelbaum zijn erfenis van Sighet naar Satmar brengen, en vervolgens van Satmar naar Brooklyn. De geografische mobiliteit, gedwongen of gekozen, is een constante in de geschiedenis van Israël die de Teitelbaum-stamboom met bijzondere scherpte uitdrukt: elke verplaatsing is tegelijk een transport van Torah, een overdracht van autoriteit en van de geestelijke vlam.

Wonderkind van geleerdheid, Yoel (Yoelish) Teitelbaum bekleedde verschillende rabbijnse zetels in Transsylvanië en Noord-Hongarije voordat hij in 1934 rabbijn werd van Szatmárnémeti — Satu Mare in het Roemeens, Satmar in het Jiddisch, een stad die nu in Roemenië dicht bij de Hongaarse grens ligt. Daar bouwde hij een hof en een netwerk van onderwijsinstellingen van opmerkelijke omvang op, waardoor Satmar een van de bastions van de Hongaarse ultraorthodoxie werd.

Yoel Teitelbaum belichaamde, zelfs vóór de oorlog, een onverzoenlijke theologische positie: categorische weigering van enige toevoeging aan de seculiere moderniteit, verzet tegen de zionistische beweging en tegen elke vorm van joods nationalisme die hij in strijd achtte met het messiaanse geduld dat door de traditie werd geleerd. Deze houding, die het handelsmerk van Satmar zou worden, was geworteld in een rigoureuze lezing van de talmoedische teksten over ballingschap en verlossing — met name de « drie eden » uit de verhandeling Ketubot, waardoor, volgens deze interpretatie, Israël zich verbond om het einde niet door menselijke middelen te bespoedigen.

Hier speelt zich een van de grote spanningen van het verhaal af, die oneerlijk zou zijn te verbergen. De opvatting van de Joodse Wet (halakha) gedragen door Yoel Teitelbaum was van absoluut gewicht, waardoor volledige trouw aan het gebod het organiserende principe van een hele samenleving werd. Maar diezelfde eis voerde hem tot felle oppositie tegen het zionistische project, een positie die hem, tijdens zijn leven en daarna, plaatste onder de meest besproken figuren van het twintigste-eeuwse jodendom. De geschiedenis van de lignage kan niet worden begrepen zonder deze polemische dimensie te erkennen: het huis Teitelbaum was zowel een bewonderenswaardig conservatorium van een geestelijke wereld als de voorhoede van een theologische strijd die velen in het jodendom hebben geweigerd te delen. Het is precies in deze spanning — tussen de grootheid van trouw en de scherpte van controverse — dat de eerlijkheid van het portret bestaat.

Terwijl Yoel Teitelbaum zijn hof in Satmar opbouwde, bleef de oudste tak van de dynastie in Sighet. Na de dood van Chaim Tzvi Teitelbaum rond 1926 werd de rabbijnse opvolging in Máramarossziget aanvankelijk geregeld door gemeentelijke regelingen, totdat in 1936 de zetel terugkeerde naar Rabbi Yekutiel Yehuda Teitelbaum (II), geboren in 1911 in Sighet zelf. Hij was de oudste zoon van Chaim Tzvi en de broer van Moshe Teitelbaum — dezelfde Moshe die na de oorlog de tweede Satmar Rebbe zou worden.

De loopbaan van Yekutiel Yehuda (II) biedt een van die biografieën die de Shoah tot enkele data en een onherstelbare stilte heeft gereduceerd. Op veertienjarige leeftijd werd hij al gepresenteerd als opvolger van een lange reeks Rebbes van Ujhely-Sighet — de traditie erkende hem een vroege geestelijke en talmudische volwassenheid. Zijn eerste huwelijk verbond hem op bijzonder betekenisvolle wijze met zijn eigen geslachtslijn: hij trouwde met Ruchel, dochter van zijn oom Yoel Teitelbaum. Deze verbintenis tussen de twee takken van de dynastie — Sighet en het toekomstige Satmar — had een duidelijke symbolische betekenis: het versterken van de eenheid van het huis op een moment waarop de twee takken hun respectieve onafhankelijkheid beginnen te stellen. Ruchel stierf na minder dan twee jaar huwelijk; Yekutiel Yehuda (II) hertrouwde.

Opperrabbijn van Sighet vanaf 1936 oefende hij zijn functies uit onder twee opeenvolgende regimes: dat van Roemenië tot 1940, vervolgens, na de tweede arbitrage van Wenen die Noord-Transsylvanië aan Hongarije terugbezorgde, onder Hongaars bestuur tot 1944. De joodse gemeenschap van Sighet was toen een van de levensvatbaarste in Maramureș, met haar jesjiva's, haar batei midrash, haar liefdadigheidsstellingen geërfd van vorige generaties. De jonge opperrabbijn, nog geen dertig jaar oud, droeg op zijn schouders een erfenis van bijna zesentachtig jaar van de Teitelbaum-dynastie in Sighet.

De Duitse bezetting van Hongarije in maart 1944 versnelde de afloop. Binnen enkele weken werden de Joden uit Noord-Transsylvanië — onder de laatste grote gemeenschappen van Oost-Europa die nog betrekkelijk intact waren — samengedreven in getto's en vervolgens gedeporteerd. Yekutiel Yehuda Teitelbaum (II) werd ingekwartierd in het eerste transport vanuit Máramarossziget naar Auschwitz-Birkenau. Hij werd op 18 mei 1944 vermoord. Hij was drieëndertig jaar oud. Met hem verdwenen de getrouwen, de studenten, de hulprabbijnen, de ouderlingen en kinderen van de gemeenschap van Sighet — de gemeenschap die zijn overovergrootvader in 1858 had gesticht met het voornemen deze bergstad tot een brandpunt van talmudisch licht te maken.

De dood van Yekutiel Yehuda (II) is een van die feiten die de geschiedenis met wrede precisie vastlegt — een datum, een plaats, een naam — terwijl het collectieve lot van duizenden andere namen zonder graf of monument blijft. Dit hoofdstuk van de Teitelbaum-dynastie behoort tot wat het collectieve geheugen van Israël Shoah ve-Gvurah heeft genoemd, de catastrofe en het geestelijk verzet dat haar tegemoet trad: want zelfs in de vernietiging belichaamt de houding van de opperrabbijn van Sighet tot het einde van zijn functie deze deugd van rabbijnse dienst tot de uiterste grens, zonder zijn gemeenschap in de steek te laten.

De ramp die het Hongaarse jodendom in 1944 trof, spaarde de dynastie Teitelbaum niet. Na de Duitse bezetting van Hongarije in maart 1944 werd de deportatie van Joden uit de provincies, onder wie die uit Maramureș en de regio Satmar, met afschuwwekkende snelheid naar Auschwitz-Birkenau uitgevoerd. De chassidische gemeenschappen van Sighet en Satmar werden bijna volledig vernietigd.

Yoel Teitelbaum zelf ontsnapte aan de dood door een van de meest paradoxale en meest betwiste episoden in de geschiedenis van de Shoah: hij behoorde tot de passagiers van de « trein van Kastner ». Deze convoi, onderhandeld door de Hongaarse zionistische leider Rudolf (Israël) Kastner met Adolf Eichmann in het kader van een ruilhandel — levens tegen goederen en valuta — vervoerde bijna 1 700 Hongaarse Joden die, na verblijf in het kamp Bergen-Belsen, uiteindelijk eind 1944 naar Zwitserland werden gebracht. De Satmar Rebbe, felle tegenstander van het zionisme, dankte zijn overleven dus aan een operatie uitgevoerd door een zionist: tragische ironie die de geschiedenis vastlegde, en die het chassidische geheugen zelf nooit helemaal kon oplossen.

De spanning tussen de twee lotgevallen is hier op het hoogtepunt. Enerzijds Yekutiel Yehuda (II), opperrabbijn van Sighet, die bij zijn gemeenschap bleef tot het einde en met haar sterft; anderzijds Yoel Teitelbaum, rabbijn van Satmar, die in ambigue omstandigheden overleeft, dankzij een netwerk waarin zijn ideologische tegenstanders een beslissende rol speelden. Wat het chassidische geheugen interpreteert als een goddelijk wonder — de overleven van de meester als voorwaarde voor de wedergeboorte van de gemeenschap — is ook het resultaat van menselijke improvisatie, van onderhandeling met de krachten van het kwaad, van ongelijkheid van lot tussen de rabbijnen van dezelfde familie. De geschiedenis kan zich niet voornemen deze spanning op te lossen: zij kan deze slechts blootleggen met het respect verschuldigd aan de slachtoffers en overlevenden.

Dit hoofdstuk is degene waarin het doorgegeven geheugen en het historische archief het meest rechtstreeks op elkaar antwoorden. De lijsten van de trein van Kastner zijn gedocumenteerd; de aanwezigheid van Yoel Teitelbaum onder de geredden is vastgesteld. Uit deze doorgang door de afgrond ontleende de lignage wat de Joodse traditie she'erit ha-pletah noemt, de « ontkomende rest ». Het collectieve geheugen van Israël was in die tijd dat van een volk dat gedecimeerd werd maar weigerde te verdwijnen. De grote studies over de concentratiekampuniversum en de getto's van Oost-Europa — die van Isaiah Trunk over de interne mechanismen van getto's, het aangrijpende getuigenis van Charlotte Delbo over Auschwitz — stellen ons in staat te meten wat deze vernietiging was waarvan de Teitelbaum-gemeenschappen uit Maramureș onder de talloze slachtoffers waren. Het is tegen deze achtergrond van bijna totale vernietiging dat men de wederopbouwonderneming die volgde moet begrijpen.

Overlevende, via Zwitserland naar het Land Israël gekomen, vestigde Yoel Teitelbaum zich in 1946 in de Verenigde Staten, in de wijk Williamsburg in Brooklyn. Daar voltooide hij wat men zonder overdrijving kan kwalificeren als de wederopbouw van een wereld.

Rond zijn persoon werd de gemeenschap van Satmar opnieuw gevormd, niet langer als een provinciaal hof in Transsylvanië, maar als een echte tegenmaatschappij in het hart van de Amerikaanse metropool. Yoel Teitelbaum richtte daar opnieuw yeshivot op, scholen voor jongens en meisjes, synagogen, liefdadigheidsinstellingen, rituele baden, rabbijnse tribunalen. Het ging erom de voorwaarden voor een joods leven dat volledig in overeenstemming was met de vooroorlogse traditie opnieuw te scheppen op Noord-Amerikaanse grondgebied en in het midden van de moderniteit — tot in de taal toe, waarbij het Jiddisch de volkstaal van de gemeenschap bleef. Deze wederopbouw was in diepe zin een daad van trouw jegens de doden van Sighet en jegens de levenden van Williamsburg: door de derech — de weg — van de verdwenen generaties in stand te houden, earde Yoel Teitelbaum de erfenis van zijn broer Yekutiel Yehuda (II) en van allen die door de Sjoa waren weggevaagd.

Deze vestiging maakt deel uit van een groter verhaal, namelijk dat van het New Yorkse jodendom dat door grote migratiegolven werd gevormd. De werken van Annie Polland over de opkomende metropool, van Daniel Soyer over joodse immigrantenbonden, van Deborah Dash Moore over de tweede generatie en van Eli Lederhendler over de stedelijke transformaties na de oorlog werpen licht op het terrein waarop Satmar wortel schoot. Maar waar andere New Yorkse joodse gemeenschappen zich amerikaniseerden en integreerden, koos Satmar bewust voor de omgekeerde weg: behoud, naar binnen gekeerde orientatie, weerstand tegen aculturatie.

In deze onderneming gaf de Teitelbaum-dynastie op de krachtigste manier uitdrukking aan de deugd van de trouw en betrokkenheid bij het collectieve leven. Volledige gemeenschappelijke instellingen opnieuw opbouwen voor een getraumatiseerde "restgroep" was eerbetoon aan de plicht de wereld van de omgekomen niet dood te laten gaan. Het netwerk van onderlinge hulp van Satmar — ondersteuning voor nieuwe immigranten, hulp bij huisvesting, steun aan grote gezinnen, bruidsschatten — zette op grote schaal de traditie van institutionele tsedaka voort, erfenis van Sighet. In die zin maakt de wederopbouw van Williamsburg deel uit van de collectieve herinnering van Israël als volk van de continuïteit, dat na elke verwoesting zijn studiehallen herbouwt nog voor het haar woningen herbouwt.

De grootheid van een chassidische meester meet zich ook aan wat hij schriftelijk achterlaat. Yoel Teitelbaum is de auteur van een aanzienlijk doctrinair oeuvre, waarvan de bekendste titel Vayoel Moshe (« En Mozes stemde toe », Exodus 2,21) is, gepubliceerd in 1961. Dit werk systematiseert zijn antizionistische theologie: hij ontwikkelt daarin uitvoerig de leer van de « drie eden » en betoogt dat de vestiging van een joodse staat vóór de komst van de Messias een overtreding van de traditionele lering over de ballingschap vormt. Later voegde hij Al Ha-Geoulah ve-Al Ha-Temourah (« Over de Verlossing en de Vervanging ») toe, geschreven naar aanleiding van de oorlog van 1967.

Deze teksten maakten Yoel Teitelbaum tot de voornaamste theoreticus van het haredi-antizionisme, een leer die vandaag nog steeds bewegingen als Neturei Karta inspireert, hoewel Satmar zich daarvan onderscheidt door zijn demografische omvang en institutionele organisatie. De bijdrage aan het joodse denken van de dynastie is hier werkelijk en gedocumenteerd — het oeuvre bestaat, het is gedrukt, bestudeerd, besproken —, maar het is onlosmakelijk verbonden met zijn polemisch karakter. Men kan de samenhang en geleerdheid van de constructie erkennen zonder de conclusies ervan over te nemen, welke het merendeel van de joodse wereld, ook de orthodoxe, heeft verworpen.

Bij de dood van Yoel Teitelbaum in 1979 kende de dynastie opvolgingskwesties — eerst rond zijn neef Rabbi Moshe Teitelbaum (1914–2006), voormalig rabbi van Sighet en zelf overlevende, vervolgens in de volgende generatie tussen de zonen van deze laatste, een splitsing die de gemeenschap in rivaliserende fracties verdeelde. Deze geschillen, fel betwist tot voor de burgerlijke tribunalen toe, herinneren eraan dat zelfs de dynastieën die zich het meest wijden aan de eenheid van de Wet niet ontkomen aan menselijke hartstochten. De individuele demdigheid, deugd die de traditie op de eerste plaats stelt, werd daar soms hard op de proef gesteld: dynastieke opvolgingsgeschillen vormen een van de aanhoudende schaduwen in de geschiedenis van het chassidisme, waarover dit boek niet kan zwijgen.

Rabbi Moshe Teitelbaum (1759–1841) — Hebreeuws : משה טייטלבוים ; bekend onder de titel van zijn werk, Yismach Moshe — Geboren in Przemyśl in Galicië, werd hij rabbijn van Sátoraljaújhely (Ujhely) in Hongarije nadat hij zich had aangesloten bij de chassidische beweging onder invloed van de « Visioenervan Lublin ». Stichter van de dynasty Teitelbaum, hij is de auteur van een belangrijk homiletisch commentaar op de Torah, de Yismach Moshe, die nog steeds wordt bestudeerd in de batei midrash over de hele wereld. Zijn omslag van klassieke rabbijnse orthodoxie naar chassidisme vertegenwoordigt de stichtingshandeling van de gehele lignage. Hij stierf op 17 juli 1841 en werd begraven in Ujhely.

Rabbi Elazar Nison Teitelbaum (data onbekend, actief in de eerste helft van de 19de eeuw) — Hebreeuws : אלעזר ניסן טייטלבוים ; ook bekend onder de vorm Elozor Nison — Zoon van Moshe Teitelbaum (de Yismach Moshe) en vader van Yekutiel Yehuda (I), bekleedde hij het rabbijnse ambt in Drohobycz in Oostenrijks-Hongaars Galicië. Generatie-scharnier tussen de stichter van de dynasty en zijn rabbijnse grootvader van Sighet, Elazar Nison verzekerde de intergenerationele overdracht zonder welke de lignage zich niet in de Maramureș zou hebben kunnen wortelen. Zijn precieze geboorte- en sterfdata zijn niet vastgesteld door de beschikbare bronnen.

Rabbi Yekutiel Yehuda Teitelbaum (I) (1808–1883) — Hebreeuws : יקותיאל יהודה טייטלבוים ; bekend onder de titel van zijn werk, Yetev Lev — Geboren in Drohobych in Oostenrijks Galicië, zoon van Elazar Nison en kleinzoon van de Yismach Moshe, werd hij in 1858 benoemd tot rabbijn van Máramarossziget (Sighet), waar hij de plaatselijke chassidische dynasty stichtte die naar zijn naam werd genoemd. Zijn voornaamste werk, de Yetev Lev, verschafde hem erkend doctrinaal gezag in de gehele Hongaarse chassidische wereld. Hij stierf in Sighet op 8 september 1883 en werd er begraven. Onder zijn bestuur werd Sighet een van de grote centra van het Karpaten-chassidisme.

Rabbi Hananya Yom Tov Lipa Teitelbaum (1836–1904) — Hebreeuws : חנניה יום טוב ליפא טייטלבוים ; bekend onder de titel van zijn werk, Kedushat Yom Tov — Zoon van Yekutiel Yehuda (I), hij consolideerde het hof van Sighet en maakte het een instelling van regionaal belang. Zijn rabbijnse regering zag de ontwikkeling van de gemeenschappelijke liefdadigheidsinstellingen die karakteristiek zijn voor grote chassidische hoven : onderhoud van yeshivot, dotatie van onbemiddelde meisjes, ondersteuning van arme families. Hij was de vader van Chaim Tzvi Teitelbaum, en dus de rechtstreekse voorouder van alle latere takken van de dynasty.

Rabbi Chaim Tzvi Teitelbaum († rond 1926) — Hebreeuws : חיים צבי טייטלבוים ; bekend onder de titel van zijn werk, Atzei Chaim — Zoon van Hananya Yom Tov Lipa, hij verzekerde de continuïteit van het rabbijnse ambt in Sighet na zijn vader. Zijn precieze geboortedatum is niet vastgesteld. Vader van minstens twee belangrijke zonen : Yekutiel Yehuda (II), die hem in Sighet opvolgde, en Moshe Teitelbaum, die na de oorlog de tweede Satmar Rebbe werd. Zijn werk, de Atzei Chaim, past in de traditie van rabbijnse schrijfkunst eigen aan alle generaties van de dynasty.

Rabbi Yoel Teitelbaum (1887–1979) — Hebreeuws : יואל טייטלבוים ; bekend als de « Satmar Rebbe » of Vayoel Moshe — Geboren in Sighet, zoon van Hananya Yom Tov Lipa, verliet hij zijn geboorteplaats in 1905 en bereikt het rabbijnaat van Szatmárnémeti (Satmar) in 1934, waar hij de krachtige gelijknamige chassidische dynasty stichtte. Overlevende van de Shoah via de Kastner-trein en Bergen-Belsen, vestigde hij zich in 1946 in Williamsburg, Brooklyn, en heropbouwde daar een volledige chassidische wereld. Auteur van de Vayoel Moshe (1961), hoofdtekst van harede antizionistische theologie, is hij de beroemdste en meest omstreden figuur van de gehele lignage.

Rabbi Yekutiel Yehuda Teitelbaum (II) (1911 – 18 mei 1944) — Hebreeuws : יקותיאל יהודה טייטלבוים — Geboren in Sighet, oudste zoon van Chaim Tzvi Teitelbaum en broer van Moshe Teitelbaum, werd hij in 1936 opperrabbijn van Máramarossziget, eerst onder Roemeense administratie (1936–1940) en daarna onder Hongaarse administratie (1940–1944). In zijn eerste huwelijk trouwde hij Ruchel, dochter van zijn oom Yoel Teitelbaum, een verbinding die de twee takken van de dynasty symbolisch verenigde. Gedeporteerd in het eerste transport van Sighet naar Auschwitz-Birkenau, werd hij op 18 mei 1944 op drieëndertigjarige leeftijd vermoord, en voerde de dynasty van Sighet mee in zijn vernietiging.

Rabbi Moshe Teitelbaum (1914–2006) — Hebreeuws : משה טייטלבוים ; bekend als de Beirach Moshe, tweede Satmar Rebbe — Geboren in Sighet, jongste zoon van Chaim Tzvi Teitelbaum en broer van Yekutiel Yehuda (II), overleefde hij de Shoah en diende als rabbijn van Sighet in ballingschap voordat hij zijn oom Yoel Teitelbaum opvolgde als hoofd van de dynasty van Satmar in 1979. Onder zijn gezag bleef de gemeenschap van Satmar groeien in Williamsburg en in andere chassidische centra. Zijn opvolging gaf aanleiding tot een schisma tussen zijn zonen, dat de gemeenschap in twee rivaliserende facties verdeelde, respectievelijk gevestigd in Williamsburg en Kiryas Joel.

Van het teytlboym uit de Bijbel, de palmboom die rechtop naar de hemel groeit in dorre landen, zal de geslacht Teitelbaum de hele symbolische last hebben gedragen. Ze heeft drie eeuwen en drie continenten doorkruist ; zij zag het Hongaarse chassidisme geboren worden met de Yismach Moshe van Przemyśl, de dynastie zich in Sighet vestigen in 1858 met de Yetev Lev, zich vertakken naar Satmar, in de afgrond van 1944 verdwijnen — waar de laatste grote rabbijn van Sighet, Yekutiel Yehuda (II), op drieëndertigjarige leeftijd in Auschwitz stierf —, en tegen alle verwachting in herrijzen aan de oevers van de East River. Weinig families kunnen zo'n continuïteit door zo'n breuk heen claimen, en zo'n documentaire precisie van een collectief lot : vijf generaties rabbijnen in Sighet tussen 1858 en 1944, van de aanstelling van de Yetev Lev tot aan de deportatie van de laatste van zijn nakomelingen die deze zetel bekleedde.

Welke deugd van Israël zal deze geslacht boven alles hebben uitgedrukt ? Men moet het onverbloemd zeggen : de trouw — de koppige trouw aan de Wet en aan de continuïteit van het geheugen. Waar de geschiedenis van de twintigste eeuw tot vergetelheid, assimilatie, berusting voor vernietiging dreef, koos het huis Teitelbaum ervoor om identiek wederop te bouwen wat het vuur had verslonden, stellende dat behoud een daad van spirituele tegenstand was. Daarin belichaamde het deze diepe deugd van Israëls collectieve geheugen, volgens welke een volk allereerst overleeft door trouw aan wat het heeft ontvangen — ve-shinantam le-vaneha, « gij zult ze uw kinderen onderwijzen ».

Deze trouw had zijn prijs en zijn schaduwen : de terugkeer in jezelf, de onverzoenlijkheid van de leer, de onderlinge vervreemding bij opvolging, een antizionistische positie die het merendeel van het jodendom niet heeft gevolgd, en deze gapende paradox van een grote rabbijn die redding dankte aan de inspanningen van diezelfden tegen wie hij vecht, terwijl zijn neef met zijn gemeenschap in Auschwitz stierf. Eerlijkheid gebiedt deze schaduwen te noemen evenals de grootheid van het werk te bewonderen. Maar het blijft waar dat, in de wederopbouw van Williamsburg zowel als in het duizendjarig onderhoud van studie en liefdadigheid — van Sighet 1858 tot Brooklyn 1946 —, de geslacht Teitelbaum de belofte van de palmboom heeft waargemaakt : rechtop groeien, niet buigen, en nog steeds bloeien waar men het niet meer verwachtte.