Familie Lambert

De Lambert-dynastie is vanaf het begin onlosmakelijk verbonden met de familie Bischoffsheim, een van de grote huizen van het haute banken-bedrijf van Joods Europa in Midden- en West-Europa, waarvan de takken zich uitstrekten van Mainz tot Amsterdam, Antwerpen, Londen en Parijs. In het kielzog van dit netwerk ontstond te Brussel de oprichtende instelling. De bronnen zijn het erover eens dat het huis teruggaat tot 1835, onder de eerste impuls van Lazare Richtenberger, voordat de familie Lambert de meester ervan werd en er duurzaam haar naam aan gaf. De Banque Lambert werd in 1835 opgericht door Lazare Richtenberger, met de familie Lambert als eigenaar.

De verankering van deze jonge bank in de Rothschild-sterrenbeelden is een beslissend feit. De Brusselse vertegenwoordiger van het huis Rothschild van Parijs onderhield regelmatig correspondentie met zijn commanditaire — corpus uitgegeven door historicus Bertrand Gille — die getuigt van de plaats die Brussel innam in de continentale architectuur van krediet [Gille, 1961]. In een jonge staat die kapitaal zocht voor zijn spoorwegen, zijn kolenmijnen en zijn industrie, brengt de Joodse bank wat de traditie van Israël door historische noodzaak en deugd langdurig had gekweekt: de voorzichtige circulatie van geld, het gegeven en nageleefde vertrouwen, de kunst om verre plaatsen met elkaar te verbinden. Deze economische expertise, door vooroordelen vaak teruggebracht tot een karikatuur, verdient gelezen te worden voor wat zij ook was — een werkelijke bijdrage aan collectieve ontwikkeling, uitgeoefend in een discipline van risico en nageleefde belofte.

De lignée beweegt zich aldus vanaf haar eerste eeuw in een dubbele beweging: het economie van een recent gastland dienen, en deel blijven van een transnationaal Joods familiaal weefsel waar huwelijksalliantie evenveel waard was als kapitaal. Het is deze verstrengeling die het oprichtingsgebeurtenis van het volgende hoofdstuk voorbereidt.

De naam Lambert bereikt de eerste rang van de Europese hogeфинancié wanneer het Brusselse handelshuis de agent van de Rothschild voor België wordt, en vervolgens wanneer een huwelijksalliantie zijn toetrede tot de meest gerenommeerde van de joodse bankiersdynastieën bezegelt. Léon Lambert, eerste baron van de naam, huwt in 1882 Zoé Lucie de Rothschild, uit de Parijse tak — een unie die werd vereeuwigd door het portret dat Charles Giron van het echtpaar in 1889 schilderde. Een portret van Charles Giron stelt Zoé Lucie Betty de Rothschild en Léon Lambert voor, gedateerd 1889.

Deze alliantie is geen eenvoudig maatschappelijk feit: zij artikuleert het lot van de Lambert aan het collectieve geheugen van de grote geëmancipeerde joodse families, bij wie economisch succes gepaard ging met een plicht tot weldadigheid en gemeenschapsloyaliteit. De joodse traditie maakt van de tsedaka — gerechtigheid-liefdadigheid — een verplichting en geen gunst; de dynastieën van de hogeFinancié, Rothschild voorop, maakten er een principe van huishoudelijk bestuur van, financierend ziekenhuizen, scholen en instellingen van bijstand. Door in deze verwantschap in te treden, erven de Lambert ook deze ethiek van geven, waar fortuin verplichting schept jegens de meest bedelaars zowel als jegens excellence.

Het handelshuis Lambert structureert zich dan als een echte financiële dynastie, van vader op zoon overgedragen met de titel van baron. Henri Lambert (1887-1933), zoon van Léon en Zoé Lucie, leidt de instelling in het interbellum; Baron Philippe Lambert (maart 1930 – september 2011) was een Belgische bankier van de dynastie van de Banque Bruxelles Lambert, zoon van baron Henri Lambert (1887-1933) en van Johanna von Reininghaus (1899-1960). De continuïteit van de naam, de vermogensbehoedsaamheid, de gehechtheid aan Brussel als sterke plaats: alles draagt ertoe bij dat deze lignage een van de zeldzame joodse huizen is die, gedurende meer dan een eeuw, een onafhankelijk familiebankhuis in het hart van Europa heeft behouden.

De la XXe eeuwse vervolging tot de wederopbouw

De twintigste eeuw stelde de Joodse families van Europa, hoe geïntegreerd ook, voor de gemeenschappelijke beproeving van vervolging. De lignée Lambert, geworteld in Brussel en verwant aan de Rothschild, ontving geen vrijstelling van deze geschiedenis, hoewel haar maatschappelijke positie en internationale vertakkingen haar hulpbronnen verschaften die de meesten niet hadden. De wetenschappelijke documentatie over deze periode roept tot voorzichtigheid op: bankaire en familiale archieven werpen licht op kapitaal- en personeelsbewegingen, maar zwijgende gaten zijn talrijk, en het is noodzakelijk onderscheid te maken tussen wat vastgesteld is en wat tot het doorgegeven verhaal behoort.

Wat de geschiedenis zonder twijfel vasthoudt, is dat het Joodse lidmaatschap, lange tijd discreet in de geassimileerde wereld van de haute banque, onder de bezetting opnieuw een gevaarskenteken werd. De grote Joodse bankiersfamilies moesten zich toen aanpassen aan de arianisering, de plaatsing onder toezicht van instellingen, de verspreiding van familieleden naar Londen, Zwitserland of Amerika. Het voortbestand van de Banque Lambert na de oorlog, en zijn snelle wedergeboorte, getuigen van een vermogen tot overleven dat ook een collectieve deugd van Israël is: het vermogen om na de ramp te herbouwen wat de haat had willen vernietigen. Deze veerkracht weerklinkt in de lange herinnering aan Joodse ballingschappen en nieuw begin, van het Ibische schiereiland tot de getto's van Italië, waar hele families konden behouden wetenschap, geloof en gemeenschapsbinding door de verspreiding [Yerushalmi, 1987].

Het zou oneerlijk zijn, zonder sluitende archieven, de familie toe te schrijven welk heroïsch gebaar of welke bijzondere houding ook gedurende deze jaren. Men kan echter op grond van feiten stellen dat het huis de oorlog heeft doorstaan, dat het heeft overleefd de instorting van de wereld van emancipatie, en dat het, zodra de vrede was teruggekeerd, wist terug te investeren in het Belgische economische leven. Het voortbestand zelf, hier, geldt als getuigenis.

Het naoorlogse tijdperk ziet de bank herleven onder leiding van de beroemdste figuur van de lignée: baron Léon Lambert. Baron Léon Lambert, geboren te Etterbeek op 2 juli 1928 en gestorven te Anderlecht op 26 mei 1987, was een Belgische bankier en kunstverzamelaar; ongehuwd en zonder kinderen wijdde hij zijn gehele leven aan zijn carrière die hem wereldwijd beroemd maakte. Onder zijn gezag werd Banque Lambert een internationaal financieel conglomeraat, gestructureerd rond de Compagnie Bruxelles Lambert. Léon Lambert presideerde met name Banque Lambert S.C.S. en Compagnie Bruxelles Lambert voor financiën en industrie, te Brussel, alsmede Lambert Brussels Corporation in New York.

Zijn meesterzet was de grote fusie die aanleiding gaf tot de BBL. Banque Bruxelles Lambert (BBL) was een Belgische bank ontstaan uit de fusie, in 1975, van Banque de Bruxelles en Banque Lambert; wat voorzien was als een absorptie van Banque Lambert door Banque de Bruxelles werd in feite een fusie waarin Banque Lambert, onder leiding van baron Léon Lambert, een sterke positie innam. Dit succes bekrachtigde het voltooiing van anderhalf eeuw geduldig accumulatie: van een handelspost opgericht in 1835 had de lignée één van de pijlers van het Belgische bankstelsel gemaakt.

Economische actie — het krediet dat industrie, werkgelegenheid, innovatie financiert — is hier de voornaamste deugd, uitgeoefend met opmerkelijke strategische intelligentie. Maar Léon Lambert belichaamde ook een ander waarde, zeldzamer onder financiers: openheid naar de wereld en dienst aan de stad. Zijn internationale functies, van New York tot Luxemburg, maakten van hem een brug tussen de centra, een man wiens visie de grenzen van een koninkrijk oversteeg, trouw aan de kosmopolitische roeping die Israël zich uit noodzaak had eigen gemaakt en die hij in de loop der tijd in geschiktheid had omgezet.

Als Léon Lambert de financiën domineerde, was het misschien door de kunsten dat hij het hoogste uitdrukte wat de joodse traditie schoonheid in dienst van de geest noemt. Een man van smaak, maakte hij van zijn fortuin het instrument van een aanzienlijk mecenaat. De familie Lambert behoort tot de financiële geschiedenis van het koninkrijk België; Léon Lambert (1928-1987) was de laatste schakel ervan, en voorbij zijn bankprojecten wijdde hij zich aan kunst door middel van zijn beroemde collectie.

Zijn appartement aan de avenue Marnix in Brussel, een juwelenkistje ontworpen voor zijn werken, werd een mythische plaats in de kunstwereld. Internationaal erkend hedendaagse kunstcollectioneur associeerde Léon Lambert in dezelfde passie hoge financiën en creatie — een alliantie die de pers vastlegde op het moment van zijn dood. Talrijke persbericht kwamen, bij zijn dood, terug op het leven van degene die, zal men zeggen, de „hoge financiën en kunsten had verenigd".

Dit mecenaat zet een diep in het geheugen van Israël ingeschreven traditie voort: zorg voor schoonheid, het bestellen van werken, de verfraaiing van plaatsen van herinnering en contemplatie — van het mozaïek van antieke synagogen tot kostbare voorwerpen van joodse families van de diaspora, waar kunst tegelijkertijd het geloof, de familieband en de overdracht diende [Hachlili, 2013] ; [Leibman, 2020]. Als collectioneur zonder rechtstreekse erfgenaam maakte Léon Lambert van kunst een nalatenschap aangeboden aan de collectieve blik, een manier om aan de mensengemeenschap terug te geven wat het fortuin hem had toegestaan te verzamelen. De culturele generositeit sloot zich dus, onder een seculiere vorm, aan bij de oude plicht van de tsedaka.

Met Léon Lambert eindigt de directe lijn. Gestorven zonder nageslacht, was hij, volgens de geijkte formule, het laatste schakel van een keten die anderhalf eeuw eerder begon. De zijtak, die van Philippe Lambert en zijn echtgenote baronesse Marion Lambert, ook zij kunstverzamelaarster, perpetueerde de naam en de esthetische roeping van de familie zonder de onafhankelijke bancaire continuïteit te waarborgen. Philippe Lambert, bankier en Belgische kunstverzamelaar van de dynastie van de Banque Bruxelles Lambert, was de echtgenoot van kunstverzamelaarster baronesse Marion Lambert.

De naam Lambert bleef eerst in stand in de handelsnaam van de BBL, tot deze door een grote internationale groep werd opgeslorpt eind jaren negentig. De Banque Bruxelles Lambert werd eind 1997-begin 1998 overgenomen door de groep ING. Zo verdween het bedrijfsmerk, maar niet de herinnering.

Deze herinnering heeft haar plaats. Het grafmonument van de familie Lambert staat op de begraafplaats van Dieweg in Uccle, in Brussel. Daar, in de stilte van een Brusselse necropolis, rust een lijn die gedurende meer dan honderdvijftig jaar de baan van een Joodse familie in Europa belichaamde: emancipatie, succes, beproeving, overleven en doorgave. De spanning die inherent is aan deze geschiedenissen — tussen diepe assimilatie en trouw aan de oorsprong, tussen identitaire discretie en toebehoren tot de herinnering van Israël — doorloopt de hele geschiedenis van de Lambert, en de eerlijkheid gebiedt deze te benoemen zonder erover uit te spreken.

Van Lazare Richtenberger tot Léon Lambert zal de Lambert-geslacht het kenmerkende pad van de grote joodse families uit het hoogfinancieringswereldt hebben bewandeld: vertrokken van een bescheiden handelspost in 1835, verbonden met de Rothschild, bouwde zij een financieel imperium voordat zij uitstierf in de naam van een geworden Europese instelling. Zij behoort volledig tot deze emancipatiegeschiedenis waarin, zoals de geschiedschrijving heeft aangetoond, de joodse moderniteit zich voor een deel in de economie en financiën heeft afgespeeld, gebieden van integratie en ook van kwetsbaarheid [Barnavi, 1992] ; [Goldberg, 2000].

Onder alle deugden die deze geslacht zal hebben aangeraakt — economische voorzichtigheid, loyaliteit aan het gegeven woord, voortbestaan na de ramp —, is het wellicht de economische actie in dienst van de stad, verlengd en getransfigureerd door kunstenopatronage, die zij het best zal hebben uitgedrukt. In Léon Lambert, financier zonder erfgenaam en verzamelaar zonder voorbehoud, kwamen samen het krediet dat opbouwt en de schoonheid die blijft. Zijn culturele vrijgevigheid, aangeboden aan ieders blik, was een seculiere en verheven manier om aan de menselijke gemeenschap zijn deel van schuld terug te geven: moderne, discrete maar trouwe vorm van de tsedaka die de Israëlische traditie door al haar balsems heeft gedragen. Aldus sluit het enkelvoudige lot van een Brusselse familie zich aan bij het collectieve geheugen van een volk dat, zo vaak beroofd, van de overdracht van kennis, zorg en schoonheid zijn manier van voortbestaan heeft gemaakt.