Familie Kadari

De vorm Kadari (קדרי) vertoont een typisch Hebreeuwse structuur: een trilitère wortel gevolgd door het suffix -i (יـ), dat in het Hebreeuws een adjectivisch en gentiëel morfeem vormt, dienend ter vorming van namen van toebehoren, oorsprong of kwaliteit. Dit suffix is een van de meest productieve in de fabricage van gemodern gehebraïseerde patroniemen, zoals aangetoond in Israëlische repertoria [Family Names in Israel, Eshel, 1967].

De onderliggende wortel is vermoedelijk קד"ר (q-d-r), die in het Hebreeuws verschillende semantische velden omvat. Het eerste, het meest concrete, is dat van het pottenbakkersvak: het woord qadar (קַדָּר) duidt de pottenbakker aan, degene die klei vormt, terwijl qderah (קְדֵרָה) de pot, de aarden kan aanduidt. Veel Joodse familienamen zijn afgeleid van ambachten, en een naam gebouwd op de wortel van de pottenbakker zou zich in deze familie van goed gedocumenteerde beroepsantroponiemen in de Hebreeuwse onomastiek inschrijven [Origins of Jewish Names, Stahl, 2005].

Het is opmerkelijk dat deze zelfde wortel een van die was die Menahem Zevi Kaddari, met de nauwgezetheid van een lexicograaf, onderzocht in zijn Ozar Leshon ha-Miqra — het Woordenboek van het Bijbels Hebreeuws dat van alef tot taw het gehele bijbelse vocabulaire bestrijkt. Gepubliceerd in zijn volledige vorm in 2007 door de uitgeverij van de universiteit Bar-Ilan na een eerste editie in drie delen, is dit werk het eerste woordenboek van het Bijbels Hebreeuws geheel in modern Hebreeuws geschreven, en het inventariseert nauwkeurig de getuigenissen van de wortel q-d-r in de canonieke teksten. Dit is geen bijzaak: dat de meest eminente drager van de naam een deel van zijn leven wijdde aan het ontleden van het vocabulaire waarvan de naam zelf afstamt, maakt van deze wortel een draad met dubbele betekenis, semantisch en biografisch.

Een tweede piste, minder waarschijnlijk maar niet onbelangrijk, verwijst naar de wortel q-d-r in de betekenis van « donker zijn, duister, donker worden », waarvan woorden afgeleid zijn die verband houden met donkere kleur. Ten slotte, een derde lezing, toponymisch en bijbels, koppelt de naam aan Qedar (קֵדָר), stam en nomadisch volk genoemd in de Hebreeuwse Bijbel, met name in het Hooglied (« de tenten van Qedar ») en bij de profeten; deze lezing zou van Kadari een gentiëel maken, « hij van Qedar ». Voorzichtigheid is echter geboden: zonder precieze familiarchieven blijven deze etymologieën geredeneerde hypothesen, de ene beroepsmatig, de andere chromatisch, de derde toponymisch.

Bovendien moet men Kadari zorgvuldig onderscheiden van de homoniemen van schijn arabische vorm Qadari/Qadiri, afgeleid van de Arabische wortel qadar (goddelijk decreet, macht), die circuleert in Oost-Afrika en in de islamitische wereld. Deze grafische convergentie tussen een Hebreeuwse naam en een Arabische vorm is niets uitzonderlijks: de twee Semitische talen delen nabije wortels, en de Judeo-Arabische ruimte mengde lange tijd lexicale lagen, zoals aangetoond door het onderzoek van de Hebreeuwse component in Judeo-Arabische dialecten [Bar-Asher, 1992]. De gelijkenis kan dus geen afstamming vaststellen; zij berust op de structurele verwantschap van de Semitische talen.

Om een naam als Kadari te begrijpen, moet eraan herinnerd worden dat de vaste erfelijke familienaam in de joodse wereld een relatief recent en zeer ongelijk verdeeld fenomeen is. Gedurende eeuwen was het gebruik dat van de persoonlijke naam gevolgd door een patroniem in strikte zin (« zoon van »), volgens de formule ben in het Hebreeuws of ibn in het Arabisch. De overdracht van een stabiele familienaam, zoals wij die begrijpen, veralgemeende zich slechts onder druk van moderne overheidsinstellingen en dynamische processen binnen gemeenschappen.

In Midden- en Oost-Europa was de opname van familienamen grotendeels het gevolg van staatsdecreta van het einde van de 18^e en het begin van de 19^e eeuw, in het bredere kader van het emancipatie- en moderniseringsproces dat de plaats van Joden in de maatschappij opnieuw bepaalde. Deze intrede in de moderne administratieve en politieke realiteit was ook een intrede in een nieuwe manier van naamgeving, zoals historici van emancipatie [Kriegel, 1977] en van modern jodendom [Hayoun, 1992] hebben geanalyseerd. Het intellectuele avontuur van de Haskala, waarvan Moses Mendelssohn de openingsfiguur was, vergezelde deze hersamenstelling van identiteiten [Bourel, 2004].

Deze band tussen naam en moderniteit is bijzonder welsprekend voor de familie Kadari in haar Hongaarse tak. Menahem Zevi Kaddari droeg, vóór zijn emigratie en aanname van de definitieve Hebreeuwse patroniem, de Hongaarse burgerlijke naam Schwarcz Ernő. Deze familienaam, Schwarcz — variant van Schwarz, « zwart » in het Duits — was zelf aan zijn voorouders toegewezen tijdens de golf van administratieve oplegaing die de Joden van het Habsburgse keizerrijk aan het einde van de 19^e eeuw trof. De overgang van Schwarcz naar Kaddari/Kadari vat in zich twee eeuwen joodse geschiedenis: de oplegaing van een Germaanse naam aan een familie die wellicht Jiddisch sprak, vervolgens de soevereine keuze van een Hebreeuwse naam op het moment van aankomst in Israël. Deze vervanging is niet alleen administratief; zij is symbolisch voor een gewild verschil met de diaspora en een aanvaarde terugkeer naar de taal der Ouden.

In de Sefardische en oosterse wereld was de logica anders. De grote gemeenschappen van Noord-Afrika en het Nabije Oosten behielden lange tijd oude familienamen — vaak toponiemisch, beroeps- of clangebonden — zonder dat een uniek decreet deze zou vastleggen. De joodse samenlevingen van de Maghreb, werelden in permanente beweging, brachten aldus een voorrraad eigennamen van grote rijkdom voort, waar beroepen, steden en afstammingslijnen in te lezen zijn [Taïeb, 2000]. Bij de Joden van Jemen verwezen namen regelmatig naar beroep of plaats van herkomst, wat voor een naam gebouwd op de wortel van de pottenbakker een oude beroepsoorzaak aannemelijk maakt.

Het is in dit algemene kader dat Kadari moet worden geplaatst: een naam waarvan de moderne, Hebreeuwse vorm zowel een oude oosterse patroniem kon voortzetten als het gevolg kon zijn van een vrijwillige hebraïsering in de 20^e eeuw. Beide scenario's zijn documenteerbaar en bestaan naast elkaar.

De doorslaggevende wending voor een patroniem van het type Kadari is ongetwijfeld die van de hebraïsering van namen, een massale beweging die gepaard ging met het zionisme en, nog sterker, met de stichting van de Staat Israël in 1948. Het veranderen van zijn naam in een Hebreeuwse vorm werd toen een identitair, cultureel en soms administratief gebaar, dat de breuk met de ballingschap en de inwortelging in een nieuwe natie symboliseerde.

Dit fenomeen maakt deel uit van een breder proces van joodse culturele renaissance, waarin de Hebreeuwse taal, lange tijd beperkt tot liturgie en studie, opnieuw werd ingezet als levende nationale taal. De joodse culturele renaissance in Midden- en Oost-Europa, tussen het eind van de 19^e eeuw en het interbellum, had reeds de grondslag gelegd voor een reconstructie van de identiteit via taal en literatuur [Bechtel, 2002]. Het Jiddisch, de taal van het dagelijks leven van een groot deel van de asjkenazische diaspora, diende als voedingsbodem voor deze gisting alvorens plaats te maken, in Israël, voor het Hebreeuws dat werd verheven tot taal van de soevereiniteit [Baumgarten, 2002].

Veel nieuwkomers namen patroniemen aan die waren opgebouwd uit een Hebreeuwse wortel en het gentilicum-suffix -i, precies volgens het model van Kadari. De inventarissen van de meest voorkomende namen in Israël getuigen van deze verspreiding van ghebraïseerde vormen in de tweede helft van de 20^e eeuw [The Book of Names — 200 Most Popular Surnames in Israel, Ariel, 1997]. Hier antwoorden familiale traditie — het verhaal van de naam die „gekozen" of „vertaald" werd — en administratief archief elkaar: wanneer een Hongaarse, Maghrebijnse of Jemenitische immigrant een naam als Kadari aanneemt of behoudt, werpen beide registres, het doorgegeven geheugen en het burgerlijk document, gezamenlijk licht op het gebaar.

De trajectorie van Menahem Zevi Kaddari illustreert dit herrichtingsgebaar via de naam op magistrale wijze. Naar Israël emigrerend in 1947, een jaar voor de proclamatie van de Staat, neemt hij het patroniem Kaddari aan — schrijfwijze met verdubbeling, fonetische variant van dezelfde Hebreeuwse etymon q-d-r — en maakt van deze naam de grondslag van een heel leven gewijd aan de Hebreeuwse taal zelf. In dit gebaar zit een diepe, bijna emblematische coherentie: de geleerde die een Hebreeuwse naam kiest en wiens carrière eraan gewijd zal zijn de Hebreeuwse taal in haar bijbelse, post-bijbelse en moderne lagen in kaart te brengen, openbaart door zijn nominale identiteit zelf de waarde die hij in daad uitdraagt.

Dit is waarom dit hoofdstuk op de grens van verschillende domeinen ligt: de naam die vandaag wordt gedragen kan zowel een oud oosters erfgoed voortzetten als een moderne zelfhergrounding inzegelen. In beide gevallen is de Hebreeuwse taal het medium van deze bevestiging.

De familienaam Kadari kan, met wisselende mate van zekerheid, aan verschillende diasporacentra worden gekoppeld, waarvan de convergentie in Israël zijn hedendaagse aanwezigheid verklaart.

Het eerste plausibele centrum is Jemenitisch. De Joden van Jemen, de Teimanim, droegen traditioneel namen die verwijzen naar een ambacht of een plaats. Een familienaam gebaseerd op de wortel van de pottenbakker zou aanluiten bij dit naamgevingssysteem, waarin ambachten een centrale plaats innamen in de gemeenschappelijke economie. De Joodse pottenbakkers, goudsmeden en wevers van Jemen bekleedden vaak ambachtelijke niches die hun moslimse buren hen graag lieten. De enorme migratiegolf van Jemenitische Joden naar Israël, culminerend met de immigratieoperaties van 1949-1950, bracht deze naamenschat naar de nieuwe staat, waar hij opging in de nationale naamgeving.

Het tweede centrum is Noord-Afrikaans en Nabijostelijk. De Joodse werelden van de Maghreb, uitgebreid gedocumenteerd door de historiografie [Chouraqui, 1965 ; Taïeb, 2000], produceerden familienamen waarin Hebreeuwse erfenis en Judeo-Arabische omgeving vervlochten waren. De nabijheid van de semitische wortels q-d-r in het Hebreeuws en het Arabisch kon in deze gemeenschappen namen met dubbele klankwerking hebben bevorderd, wat aanleiding geeft tot voorzichtigheid ten aanzien van de bepaling van een unieke oorsprong [Bar-Asher, 1992]. De Sefaradische geschiedenis in ruime zin, gekenmerkt door de Iberische verdrijvingen, het marranisme en de mediterrane herschikking, vormt een essentiële achtergrond voor de verscheidenheid van Joodse geslachtskringen [Yerushalmi, 1998].

Het derde centrum is ten slotte Midden-Europees, en het is het best geattesteerd door een precieze figuur. Menahem Zevi Kaddari (1925-2011), geboren te Mezőkövesd in Hongarije onder de burgerlijke naam Schwarcz Ernő, illustreert de weg van een drager van deze naam van Midden-Europa naar Israël. Kaddari studeerde filosofie en Semitische talen aan de Pázmány Péter-universiteit in Boedapest, alsmede Joodse bibliografie, Bijbel en Joodse filosofie aan het Rabbijnse Seminarium van Boedapest tussen 1945 en 1946. Na emigratie naar Israël in 1947 verdedigde hij daar zijn doctoraalscriptie over de grammatica van het Aramees en wijdde zijn hele carrière aan de Bar-Ilan-universiteit in Ramat Gan aan de studie van de Hebreeuwse taal in al haar lagen. Hij werd in 1973 gekozen als lid van de Academie voor de Hebreeuwse Taal en werd in 1994 vice-voorzitter van deze instelling. Hij ontving de Israel Prize voor Hebreeuwse taalwetenschap in 1999. De schrijfwijze Kaddari, met verdubbeling, bestaat naast Kadari en wijst op de variaties in translitteratie die eigen zijn aan de overgang van het Hebreeuws naar de Latijnse alfabetten.

Deze drie centra sluiten elkaar niet uit: zij herinneren eraan dat een dezelfde familienaam meerdere en parallelle wortels kan hebben, bijeengebracht door de Israëlische smeltkroes.

Geen Groot Boek van de geslacht Kadari zou voorbij kunnen gaan aan wat, gegeven de huidige stand van de bronnen, de meest aanzienlijke bijdrage van een drager van deze naam aan de Joodse beschaving vormt: het lexicografische en linguïstische werk van Menahem Zevi Kaddari. Dit werk behoort niet tot één enkele discipline maar overschrijdt meerdere gebieden van het weten — het Aramees, het Bijbels Hebreeuws, het Post-Bijbels Hebreeuws, de syntaxis en semantiek — en vormt daarbij een coherent en monumentaal geheel.

De eerste grote pijler van dit werk is het Woordenboek van het Bijbels Hebreeuws (Ozar Leshon ha-Miqra, אוצר לשון המקרא), gepubliceerd in zijn volledige vorm door de pers van de universiteit Bar-Ilan in 2007. Dit woordenboek bestrijkt van alef tot taw de gehele woordenschat van het geschrift, dus de tweeëntwintig letters van het Hebreeuwse alfabet, en is het eerste werk van dit genre dat volledig in modern Hebreeuws is geschreven. Een eerdere uitgave, ongeveer twintig jaar eerder in drie delen gepubliceerd en lopend van alef tot tet, had al de grondslag van dit werk gelegd; de versie uit 2007 absorbeert en overstijgt deze door hem tot zijn volheid te brengen, in een deel van bijna twaalfhonderd pagina's vermeerderd met ongeveer zestig pagina's inleiding. Het ondernemen is zowel filologisch — elk voorkomen, elke vorm, elke betekenis vastleggen — als cultureel: sprekers van het levende Hebreeuws de instrumenten bieden om terug te keren naar de schriftuurlijke bronnen in dezelfde taal die de Staat Israël zich eigen heeft gemaakt. Hier meet men de innerlijke samenhang tussen het gebaar van de naam — het aannemen van een Hebreeuwse familienaam bij aankomst in Israël — en het gebaar van de geleerde: de taal waarvaan deze naam afkomstig is, in kaart brengen.

De tweede pijler wordt gevormd door de twee delen van de Taḥbir ve-Semantikah ba-Ivrit shel-le-aḥar ha-Mikra (תחביר וסמנטיקה בעברית שלאחר המקרא — Syntaxis en semantiek van het Post-Bijbels Hebreeuws), gepubliceerd in 1991 en 1995. Dit werk richt zich op de periode van het Hebreeuws die zich na de afsluiting van het Bijbelse canon uitstrekt — de taal van de Mishna, de Talmud, de Midrashim, de rabbijnse teksten van de late Oudheid — en analyseert de syntactische en semantische structuren met de instrumenten van de moderne taalkunde. Het belang van dit werk is tweeledig. Vanuit wetenschappelijk oogpunt vulde het een aanzienlijke leemte: het Post-Bijbels Hebreeuws was al lang in morfologische termen beschreven, maar de architectuur van de syntaxis en de verschuivingen in betekenis bleven slecht in kaart gebracht. Vanuit cultureel oogpunt geeft Kaddari, door de taal te analyseren die precies het medium is van de halakha — de Joodse wet, overgeleverd in de talmudische teksten — beoefenaars en studenten van rabbijnse rechtsgeleerheid een meer nauwkeurig instrument voor begrip van de grondleggerteksten. De semantiek, deze wetenschap van betekenissen en hun transformaties, staat hier in dienst niet alleen van kennis maar van de overdracht van de Wet zelf.

De onderzoeksterreinen van Kaddari, zoals zijn tijdgenoten die opsommen, bestrijken het Aramees, Hebreeuwse syntaxis, Bijbels Hebreeuws, rabbijnse Hebreeuws en modern Hebreeuws [Jewish Virtual Library]. Deze breedte getuigt van een wil om de taal niet te fragmenteren in geïsoleerde lagen maar deze in haar diachronische continuïteit te vatten, van de Bijbel tot de kranten van Tel Aviv. Daarin stemt zijn intellectuele project overeen met een zuiver Joodse visie op tijd: een tijd waarin de teksten der oorsprong gelijktijdig zijn met degene die ze leest, waarin de taal van Bereshit ook de taal van het dagelijks leven is, waarin Bijbels Hebreeuws en modern Hebreeuws niet twee talen zijn maar de twee oevers van dezelfde rivier.

Geen Europese Joodse lignage van de twintigste eeuw ontkomt aan de schaduw van de Shoah. Voor families uit Centraal-Europa, met inbegrip van Hongarije, hebben deportatie en vernietiging de continuïteiten verstoord, hele takken uitgewist en hebben ze de overdracht van namen en herinneringen tegelijk broos en kostbaarder gemaakt. Het literaire getuigenis van deze concentratiekampervararing, evenals dat wat door de overlevenden werd nagelaten, blijft een onherleidbaar deel van het collectieve geheugen [Delbo, 1970].

Mezőkövesd, geboorteplaats van Menahem Zevi Kaddari, is een plaats in het noordoosten van Hongarije, in het graafschap Borsod-Abaúj-Zemplén, waar een bescheiden Joodse gemeenschap leefde. De deportatie van de Joden van Hongarije, georganiseerd met verschrikkelijke snelheid in het voorjaar en de zomer van 1944, trof de provinciën hard: tienduizenden mensen werden in enkele weken naar Auschwitz gebracht. Het feit dat Kaddari in 1945 en 1946 — dus na het einde van de oorlog — nog steeds aan het Rabbijnse Seminarium van Boedapest studeerde, suggereert dat zijn persoonlijke loopbaan die van een overlevende was, maar het beschikbare documentaire archief preciseert de omstandigheden niet. Het zou onjuist zijn deze stilte met hypothesen op te vullen; het is echter legitiem om het te benoemen, want deze stilte zelf is een historisch gegeven, gemeenschappelijk aan zoveel families wier takken zijn afgekapt en wier herinnering zich na 1945 moeizaam heeft hersteld.

Het is in deze context dat het gebaar van dragen, behouden of verhebraïseren van een naam een aanvullende betekenis krijgt. Na de catastrofe horen naamgeving en zich-noemen tot een bewuste daad van continuïteit: de naam wordt spoor, levend gedenkteken van een lignage dat de geschiedenis is doorgegaan. De loopbaan van Menahem Zevi Kaddari, gekenmerkt door jeugd in Hongarije, studies aan het Rabbijnse Seminarium van een nog steeds onder bezetting staande en later bevrijde Boedapest, en de beslissing in 1947 naar Israël te emigreren, concentreert deze dynamiek van breuk en herrichting die zoveel Joodse families van de twintigste eeuw kenmerkt. Hij vertrok terwijl hij meeneemt wat niemand kan confisqueren: de opgebouwde kennis, de beheersing van talen, en de lust om woorden te onderzoeken.

Dit hoofdstuk berust opzettelijk op doorgegeven herinnering en gedocumenteerde geschiedenis: waar het archief de feiten documenteert, zijn het familietraditie, mondeling verhaal en getuigenis die de intieme betekenis van de naam dragen. Het hedendaagse Joodse denken heeft deze articulatie tussen spoor, herinnering en Hebreeuwse bron inderdaad overwogen, met name in het werk van Emmanuel Levinas [Chalier, 2002], terwijl de reflectie op de Wet en de oorsprong de band tussen naam, afstamming en gemeenschap ter discussie heeft gesteld [Trigano, 1991]. De naam Kadari is in dit perspectief niet slechts een etiket: het is de bewaarder van een geschiedenis die elke generatie opnieuw leest en overdraagt.

Terwijl men de bronnen doorgaat die het mogelijk maken de Kadari-lignée vast te stellen, komt een deugd met bijzondere duidelijkheid naar voren: kennis als daad van vroomheid en dienst. Niet abstraherende kennis, losgekoppeld van het collectieve leven, maar kennis die wortelt in de heilige taal, aandachtig voor haar opeenvolgende lagen, bezorgd om de traditie toegankelijk te maken voor de huidige generaties.

Deze vorm van intellectuele toewijding staat aan de kern van het rabbijnse jodendom sinds zijn ontstaan. De studie van de Torah — talmud Torah — wordt in de traditie beschouwd als een daad van aanbidding op zich, misschien wel de meest verheven die er is. Maar Menahem Zevi Kaddari heeft deze toewijding belichaamd in een bijzondere vorm, eigen aan de grote lexicografen: oneindige geduld tegenover het woord, de nederigheid van degene die weet dat elk woord een geschiedenis, een dubbelzinnigheid, een trilling in zich draagt die de haastige lezer niet waarneemt. Decennia wijden aan een woordenboek van het bijbels Hebreeuws is een daad van zorg voor de taal verrichten — en dus voor iedereen die haar spreekt, bestudeert, erop bidt. Het is ook een daad van betrokkenheid bij het collectieve leven, omdat lexicografische hulpmiddelen geen eenzame werken zijn: zij dienen hele gemeenschappen van studenten, rabbijnen, vertalers, onderzoekers.

De keuze om ook te werken aan het post-bijbels Hebreeuws, dat van de Wijzen van de Mishna en de Talmud, verbindt uitdrukkelijk het wetenschappelijk werk met de halakha, de levende Wet. De semantiek van het Talmudische Hebreeuws is geen academische curiositeit: begrijpen wat precies een bepaalde term betekende in de taal van de Wijzen, is bijdragen aan de juiste interpretatie van de Wet, aan de trouwe overdracht van een praktijk. In dit opzicht maakt Kaddari's werk deel uit van een lange traditie die van de Geonim tot de middeleeuwse commentatoren reikt: die welke meent dat de nauwkeurigheid van het woord een voorwaarde is voor de nauwkeurigheid van de zin, en dat de nauwkeurigheid van de zin een voorwaarde is voor het juiste handelen.

Individuele nederigheid, een andere kardinale deugd van de Joodse traditie, komt door in de aard van het lexicografische werk. Het woordenboek draagt geen these uit; het dient de tekst. Zijn auteur plaatst zichzelf onder de woorden, niet erboven. Deze houding is het tegenportret van de trotse geleerde: zij is die van de aandachtige schrijver, van de sofer die zonder vervorming overkopeert. Dat Kaddari deze strenge en moeilijke vorm koos, in plaats van de roemenrijker vormen van wetenschappelijke publicatie, zegt iets over zijn manier van in de wereld staan.

Tot slot betekent het feit dat dit werk aan de universiteit Bar-Ilan is verricht — een instelling opgericht in 1955 om het moderne universitaire leven en de waarden van het traditionele jodendom te verzoenen — dat de Kadari-lignée wordt ingeschreven in een specifieke poging tot synthese: die welke het alternatief tussen het beth midrach (het rabbijnse studeergebouw) en het academische laboratorium weigert, en die erop wedt dat beiden elkaar wederzijds kunnen voeden. Deze institutionele overtuiging raakt iets diepers in Kaddari's leven: het idee dat wetenschappelijke moderniteit en trouw aan de traditie geen vijanden zijn, mits men ermee instemt om taal met gelijke nauwkeurigheid te bewerken.

Aan het einde van deze weg verschijnt de familienaam Kadari als een modern Hebreeuws naam met een rijke semantiek en meervoudige oorsprong. De wortel q-d-r, of je die nu leest als die van de pottenbakker, van de donkere kleur of van het bijbelse volk Qedar, verankert de naam in het lexicale fundament van het Hebreeuws [Q42901088 — Wikidata ; Origins of Jewish Names, Stahl, 2005]. De vorm, opgebouwd met het gentilicium-achtervoegsel -i, plaatst hem onder de geebraïseerde familienamen waarvan Israëlische repertoria de vitaliteit hebben opgetekend [Family Names in Israel, Eshel, 1967 ; The Book of Names, Ariel, 1997].

De geschiedenis van de naam volgt de geschiedenis van de Joden in de moderne tijd : de late vorming van familienamen, emancipatie en modernisering in Europa, de rijkdom van de Sefardische en Oosterse werelden, de beproeving van de Shoah, en ten slotte de grote Israëlische heroprichting waar lijnen uit Jemen, Maghreb en Centraal-Europa samenkomen. De figuur van Menahem Zevi Kaddari belichaamt exemplarisch deze reis van de diaspora naar Israël en naar het uitgevonden Hebreeuws. Geboren als Schwarcz Ernő in Mezőkövesd, hij werd Kaddari in Ramat Gan, en maakte van zijn naam een programma, en van dit programma een werk dat generaties lezers, studenten en gelovigen van dienst zou zijn.

Wat het archief met zekerheid vaststelt — de taal van herkomst, de morfologische structuur, het bestaan van aangeduide dragers, de gepubliceerde werken — wordt verdubbeld door wat de herinnering overdraagt : de intieme betekenis van een naam die breuklijnen doorsnijdt. Tussen geschiedenis en herinnering blijft de naam Kadari wat hij voor diegenen die hem dragen altijd is geweest : een draad gespannen tussen generaties, waarin, telkens opnieuw, de Hebreeuwse taal weerklinkt.

Zou deze lignage gekenmerkt moeten worden door de waarde die zij bovenal het best heeft uitgedrukt, dan zou het die van kennis ten dienste van de gemeenschap zijn — dat talmud Torah dat niet stopt bij persoonlijke studie maar zich verlengt tot gave, tot instrument, tot woordenboek tussen ieders handen. Niet kennis als macht, maar kennis als gasvrij onthaal : degenen die na je komen de sleutels bieden van een taal die tegelijk hun erfenis en hun thuis is. Hierin voegt Menahem Zevi Kaddari zich, door zijn unieke levenspad, bij een deugd die de joodse traditie door eeuwen en continenten heeft gedragen : het geloof dat het woord dat met nauwkeurigheid wordt bestudeerd een daad van rechtvaardigheid is tegenover de doden die het hebben gesmeed en tegenover de levenden die er behoefte aan hebben.