Familie Gindi

Voor Brooklyn kwam er Aleppo. De joodse gemeenschap van Aleppo behoort tot de oudste en meest vereerde van de oosterse wereld; de traditie stelt haar ontstaan in de tijd van koning David, en haar bijnaam Aram Ṣova verwijst naar de biblische grenzen van Syrië. Zij was gedurende eeuwen de bewaarster van een scripturair schat van eerste rang: de Keter Aram Ṣova, het beroemde Codex van Aleppo, een massoretisch manuscript uit de 10de eeuw dat wordt beschouwd als de meest gezaghebbende referentie voor de bijbelse tekst. De vroomheid van de joden van Aleppo, hun nauwgezette gehechtheid aan de halakha, hun gezonden liturgie met melodieën (maqāmat) die erfgenaam zijn van de arabisch-moslimwereld, hebben van deze gemeenschap een brandpunt van trouw aan de Wet gemaakt dat de gehele joodse traditie heeft erkend.

Uit deze voedingsbodem voortkomen de families Gindi. Textielhandelaren, geldwisselaars, handelaars, ambachtslieden, de joden van Aleppo leefden van uitwisseling, een natuurlijke positie in een kruispuntsstad die de Middellandse Zee met Perzië verbond. Deze handelskunst, van vader op zoon doorgegeven als een tweede taal, vormt een van de wereldse deugden die de lignée intact tot Amerika zal dragen: niet de hebzucht naar winst, maar de kunst van matiging, krediet en het houden van woord, wat in de joodse commerciële ethiek onder emunah, betrouwbaarheid, valt. De opening van het Suezkanaal in 1869, daarna de achteruitgang van de karavanroutes en de convulsies aan het eind van het Ottomaanse Rijk, versnelden het vertrek van de joden van Aleppo naar Egypte, Latijns-Amerika, Frankrijk en, massaal, naar de Verenigde Staten. De lignée Gindi behoort tot deze diaspora in de diaspora.

De aankomst van Syrische joden in New York, tussen de jaren 1900 en 1924 — het jaar waarin quotawetten de immigratiedeur abrupt sloten —, vestigde hen eerst op de Lower East Side, aan de marge van de grote Jiddische wereld. De ontmoeting was ruw: Sefardische Arabischsprekenden onder de Asjkenaasische Jiddischsprekenden; de Halabim moesten hun eigen identiteit bewijzen, door hun eigen synagoges, ondersteuningsmaatschappijen en rituele slagerijen op te richten. Het portret van New York als zich vormende Joodse metropool, geschetst voor de periode 1840-1920 [Polland, 2012], geeft het decor van deze inplanting.

Hier antwoorden het archiefstuk en de mémoire familiale elkaar zonder altijd samen te vallen. De mondelinge traditie van de Gindi bewaart, zoals zovele Sefardische families, het verhaal van de eerste aankomeling, van de textielwinkel geopend in Manhattan, van de offers die werden gebracht om broers en neven naar zich toe te halen. Het archiefstuk levert slechts fragmenten op: immigratieregisters, handelsadresboeken, naturalisatieakten. We beschouwen het als waarschijnlijk, zonder het stuk voor stuk te kunnen documenteren, dat de stichtingsgeneratie in textiel en mercerie werkzaam was, naar het voorbeeld van vrijwel alle families uit Aleppo van haar cohort. In dit eerste Amerikaanse verbanning manifesteert zich een deugd die de Joodse traditie zeer waardeert: de zorg voor de ander, deze ondersteuningsnetwerken waardoor de eersten die zich hadden gevestigd de nieuwkomers onderdak boden en werk verschaften, en waarbij de solidariteit van het geslacht werd omgevormd tot communautaire instelling.

De twintigste eeuw in New York was voor joden een groot movement van stedelijke armoede naar de middenklasse van randwijken. De tweede generatie van New Yorkse joden zocht naar een thuis in Amerika [Dash Moore, 1981], en verliet de sloppenwijken voor Brooklyn en de Bronx. De Syrische gemeenschap volgde dit pad met bijzondere intensiteit, concentrerend zich rond Bensonhurst en vervolgens, verder naar het zuiden, rond Gravesend, Ocean Parkway en Flatbush, langs de SY community die een van de meest hechte Sefardische groepen van het Westen zou worden.

Deze periode was er een van gedeelde beproevingen. De Grote Depressie liet New Yorkse joden met een onzekere belofte achter [Wenger, 1996], en Syrische handelaren, afhankelijk van textiel en detailhandel, ondervonden er de gevolgen zwaar van. Daarna kwam, in de naoorlogse periode, de grote stedelijke herstructurering die de historiografie heeft beschreven als de neergang van stedelijke etniciteit onder New Yorkse joden tussen 1950 en 1970 [Lederhendler, 2001]. Waar veel Ashkenazische families zich verspreidden naar de voorsteden en zich assimileerden, maakte de Syrische gemeenschap de omgekeerde keuze: haar gelederen aanscherpen, haar scholen en synagogen bouwen, haar jeugd behouden. De lineage Gindi hoort volledig tot deze gemeenschap die van collectieve samenhang — de weigering van verdunning — een kardinale waarde heeft gemaakt, het geest van de am, van het volk dat één wil zijn, in de Nieuwe Wereld verlengend.

Het is aan handel dat de familie Gindi zijn faam te danken heeft. In 1961 opent het merk Century 21 in Brooklyn; het zou een van de grootste en meest beroemde off-price warenhuizen van New York worden, bekend om het verkopen van merk- en luxeartikelen tegen gereduceerde prijzen. Lange tijd geleid door de familie Gindi — de broers Sonny en Al Gindi, vervolgens de volgende generatie — maakte het bedrijf van de winkel aan Cortlandt Street, in de schaduw van het World Trade Center, een instituut van de stad. Beschadigd bij de aanslagen van 11 september 2001, heropende de vlaggenschipwinkel als symbool van de commerciële veerkracht van Lower Manhattan, voordat het bedrijf in 2020 zijn activiteiten stopzette en later een relance probeerde.

Century 21 illustreert, op industriële schaal, de deugd van handel die uit Aleppo is geërfd: kwaliteit aan het grootste publiek aanbieden, tegen een eerlijke prijs. In de Joodse ethiek is eerlijke handel geen ondergeschikte activiteit, maar een plaats voor de uitoefening van gerechtigheid — tsedeq in de weegschaal, nauwkeurige gewichten, eerlijke prijs — die de Talmoed verheft tot een religieuze verplichting. Door goederen die tot dusver voorbehouden waren aan rijken, toegankelijk te maken voor bescheiden gezinnen in Brooklyn, verlengde het huis Gindi op zijn eigen wereldlijke manier deze opvatting van de Wet die weigert om zaken van de wereld en morele plicht van elkaar te scheiden. Het is ook door dit economische succes dat de familie zich de middelen verschafte voor zijn toekomstige vrijgevigheid; want volgens de traditie is rijkdom alleen legitiem voor zover zij de gemeenschap van voeding voorziet.

Bij het commerciële succes kwam het onroerendgoedavontuur. De familie Gindi heeft zich onderscheiden in promotie en bouw, met name rond het complex Ashley Park, een residentieel en commercieel geheel dat getuigt van de karakteristieke verschuiving, bij Sefardische ondernemers in New York, van detailhandel naar onroerend goed — deze grondbelastingsinvestering beschouwd als de duurzaamste en overdraagbaarste vorm van familiepatrimonium. Bij gebreke van gemakkelijk toegankelijke gepubliceerde archieven over de details van deze operaties, beschouwen wij de omvang en precieze chronologie van deze realisaties als waarschijnlijk eerder dan vastgesteld in detail, zonder de werkelijkheid ervan ter discussie te stellen, die op grote schaal in het gemeenschapsgeheugen is bevestigd.

Bouwen is in de joodse gevoeligheid niet eenvoudigweg een belegging. De bouw van woningen en leefruimten neemt deel aan een vorm van yishuv ha-olam, de vestiging en bewoning van de wereld, die de traditie onder de doeleinden van de Schepping rekent. Door hun regio van een blijvende ruimte te voorzien, hebben de Gindi de omgekeerde beweging van de ballingschap in de grond geschreven: na eeuwen van zwerven en koffers klaar, wortelde de lignage. Deze inwortelingProcession, bij een familie voortkomend uit de verscheuring van Aleppo, draagt een herinneringslast die verder gaat dan alleen welvaart: zij spreekt de wil uit om voort te bestaan, door te geven, niet opnieuw van nul af aan te beginnen.

Het is misschien in het mecenaat dat de Gindi-lignée het duidelijkst haar trouw aan de waarden van Israël uitdrukt. De Syrische gemeenschap van Brooklyn onderscheidde zich, meer dan alle Amerikaanse Joodse gemeenschappen, door de dichtheid van haar instellingen: netwerk van religieuze scholen (yeshivot en gemengde scholen), synagogen, liefdadigheidsorganisaties zoals de Sephardic Bikur Holim en de grote gemeenschappelijke federatie. De gemeenschappelijke herinnering schrijft de familie Gindi een rol van weldoener van deze onderwijskundige en synagogale instellingen toe — steun aan scholen, dotatie van synagogen, financiering van ondersteunende werken.

Deze rol betreft hier, in wezen, het doorgegeven: het leeft in de erkenning van de gemeenschap, in gegraveerde namen en hommages, meer dan in het gepubliceerde wetenschappelijke archief. Maar traditie en sociale werkelijkheid spreken elkaar aan: men weet, uit historische bron, hoeveel de Syrische gemeenschap van de tsedaqah — weldadigheid als gerechtigheid, niet als aalmoezen — de cement van haar identitaire overleven maakte. Door het onderwijs te financieren dat de jeugd vasthoudt en de synagoge die de gelovigen samenbrengt, doet een Sefardische mecenas niet alleen een gift: hij koopt voor het collectief, de tijd van transmissie. De Gindi-lignée belichaamt hierin twee tweelingdeugden die de herinnering van Israël niet heeft opgehouden te associëren: de weldadigheid en de betrokkenheid bij het collectieve leven, het idee dat niemand zich alleen redt en dat de arevim, de onderling waarborgen, het ware lichaam van het volk vormen.

Van de citadel van Aleppo tot de avenues van Ocean Parkway heeft de Gindi-lignée de voorbeeldige trajectory afgelegd van een familie uit de oosterse diaspora die een pijler van het Amerikaanse Sefardische jodendom is geworden. Zij behoort tot die grote beweging zoals beschreven door de historiografie: die van een joodse gemeenschap die in het immigratietijdperk van New York een metropool maakte [Polland, 2012], en die, tegen de achteruitgang van de stedelijke etniciteit in de jaren 1950-1970 [Lederhendler, 2001], ervoor koos om verenigd te blijven waar anderen zich verspreidden.

Zou men één deugd moeten aanwijzen die deze lignée het best zou hebben uitgedrukt, het zou die van de rijkdom teruggegeven aan de gemeenschap zijn — de tsedaqah begrepen niet als geïsoleerd gebaar maar als blijvende verantwoordelijkheid. Het handelserfgoed uit Aleppo, gebracht tot de omvang van Century 21, en de verankering in het steen van Ashley Park hebben alleen betekenis, in het familiale verhaal, wanneer zij worden gerelateerd aan hun bestemming: het ondersteunen van scholen waar de Wet wordt overgedragen, van synagogen waar de liturgie van Aram Ṣova wordt gezongen, van werken waar zorg voor elkaar wordt uitgeoefend. Hierin participeert de familie Gindi in een deugd die de herinnering van Israël van eeuw tot eeuw en van continent tot continent heeft gedragen: die van de borg, van de man die voor zijn broer instaat. Daarin, meer dan in rijkdom, ligt de ware adel van de lignée — en daardoor voegt een enkelvoudig verhaal zich bij de collectieve herinnering van een volk.