Familie Aboab

De eerste Aboab die de bronnen met precisie noemen is geen geleerde en geen rabbijn: het is een zakenman en een notabele. De stamvader van de familie is Rav Abraham Aboab die in 1263 van koning Jacobus I van Aragon een toren in Altea ontving, met de omliggende zuivelbedrijven en alle eigendomsrechten, alsmede een wapen. Dit feit is opmerkelijk voor die tijd: van een christelijk vorst een grondrentrecht met wapenbrieven ontvangen is een teken van vertrouwen en integratie dat slechts weinige Iberische Joodse families in de dertiende eeuw konden opeisen. Deze gift zegt iets over de plaats die de Aboabs al hadden verworven in de netwerken van invloed in Aragon — waarschijnlijk door handel, financiën of advies aan het hof.

De familie is afkomstig uit Aragon en heeft verscheidene rabbijnen, geleerden, artsen en opmerkelijke kooplieden voortgebracht, en bereikt een bijzondere prominentie in Amsterdam, Venetië en Hamburg. Maar vóór deze etappes van de diaspora is het in Toledo dat het geslacht zijn intellectuele opgang maakt. Abraham Aboab had een zoon, Isaac Aboab I, die een talmoedische geleerde was in Aragon, voordat hij zich in Toledo, in Castilië, vestigde, waar hij zijn eigen jesjiwa leidde en Joodse ethiek onderwees.

De Jewish Encyclopedia, in haar artikel over de familie, beschrijft het als een naam van een oude en zeer verspreide Spaanse familie, wier leden onder de meest bekwame geleerden behoorden, en wier aanwezigheid kan worden authentiek getraceerd tot de dertiende eeuw, met vertegenwoordigers in Nederland, Italië, Turkije, Afrika en Amerika.

Binnen deze gedeeltelijk gereconstrueerde genealogie keren voornamen met treffende regelmatigheid terug. In bepaalde takken van de familie verschijnen de voornamen Abraham, Isaac, Jacob, Jozef en Samuel frequent. Door huwelijk en volgens de Spaanse gewoonte van het verbinden van vadernamen en moedernamen ontstonden de families Aboab y Cardoso, Aboab y Lopez, Aboab y Brandão, Aboab y Coronel, Aboab y Osorio en Aboab de Paz. Deze veelheid aan takken is zowel een teken van vitaliteit als een bron van verwarring voor de genealoog: naamgenoten en dubbele namen bemoeilijken de afstammingen.

Isaac Aboab I, zoon van Abraham, is de stichtende intellectuele figuur. Hij is de auteur van de Menorat ha-Maor (« De Kandelaar van het licht »), een verzameling van ethiek en aggada bestemd om het volk te onderwijzen, geordend als een kandelaar met zeven armen. De auteur van de Menorat ha-Maor was een zakenman die aan het einde van zijn leven veel tijd aan literair werk en prediking wijdde, stellende dat grote talmoedische geleerden en belangrijke onderwijscentra zeldzaam waren in zijn tijd. Hij combineerde uitgebreide rabbijnse kennis met filosofische eruditie, en waardeerde de mystieke interpretatie van de mozaïsche wetten en ceremonies. Het werk kende aanzienlijke verspreiding en werd gedurende eeuwen vertaald, gekopieerd en gedrukt — tot aan Jemenitische handschriften uit de achttiende eeuw [Sotheby's, Important Judaica, lot 110, Jemenitisch handschrift van 1716].

De traditie laat de geslachtslijnen aldus beginnen met een werk bestemd voor de massale bevolking, niet uitsluitend voor de geleerde élite. Dit is een trek van democratische vroomheid — in de zin van de zorg voor het overdragen van de Torah aan heel Israel — die een van de eerste gedocumenteerde uitingen vormt van de waarde van onderwijs en gemeenschapsparticipatie in dit geslacht.

Bij het schemerlicht van de joodse aanwezigheid in Spanje verrijst een figuur die zorgvuldig onderscheiden moet worden van de auteur van de Menorat ha-Maor: zijn achterkleinzoon Isaac Aboab de Castille was een posek (rechtsgeleerde) en commentator van de Tora te Toledo. De traditie heeft hem de titel van « laatste gaon van Castillië » gegeven, wat onderstreept dat hij de laatste grote autoriteit van het Castiliaanse jodendom was vóór de verwijdering.

Isaac Aboab, rabbijn van Castillië en supercommentator van Naḥmanide, stierf in 1493. Hij was een zakenman die aan het einde van zijn leven veel tijd wijdde aan literair werk en prediking, stellende dat grote talmudische geleerden en belangrijke onderwijscentra zeldzaam waren geworden. Onder zijn werken kunnen we een Supercommentaar op het commentaar van Naḥmanide op het Pentateuch noemen, gepubliceerd te Constantinopel in 1525, en een verzameling preken getiteld Nehar Pishon, gepubliceerd te Constantinopel in 1538. Zijn leerling, de kroniekschrijver en wiskundige Abraham Zacuto, hield zijn lijkrede.

Dit detail — Abraham Zacuto als student van Aboab — is waardevol. De astronoom en kroniekschrijver Zacuto, auteur van het Almanach Perpetuum dat Portugese zeevaarders zou leiden, getuigt van de intellectuele hoogte van de meester. Het vormen van een geleerde van deze omvang zegt meer dan enig lofschrift over de kwaliteit van de academie die Isaac Aboab te Toledo leidde.

Het jaar 1492 werpt deze autoriteit in ballingschap. Na het verbanningsbesluit van de Katholieke Vorsten trok Isaac Aboab naar Portugal. De traditie verhaalt dat hij daar een delegatie van Castiliaanse notabelen leidde om met koning Jan II de ontvangstvoorwaarden voor de vluchtelingen te onderhandelen [Encyclopedia.com, art. « Aboab, Isaac II »]. Hij stierf kort na aankomst te Porto, rond 1493. Zijn snelle dood, op de drempel van het asielland, heeft bijna een symbolische waarde: zij markeert het einde van een wereld, die van de geleerde en officiële jodendom van Castillië.

Wat het familiedossier ons hier te zien geeft, is een man wiens zorg voor de gemeenschap — tsedaka in brede zin, collectieve verantwoordelijkheid — niet uitdoofde voor tegenspoed. Tot aan zijn dood onderhandelde Isaac Aboab voor de zijnen. Deze beschikbaarheid voor de dienst van Israël, ook in de nederlaag, is een van de best bevestigde deugden van de geslachtslijn in haar middeleeuwse periode.

De exacte genealogische verbinding tussen deze gaon en de Aboab van Amsterdam in de volgende eeuw blijft onzeker. Voorzichtigheid gebiedt ons van dezelfde familie in brede zin te spreken eerder dan van een volkomen gereconstrueerde afstamming [JewishEncyclopedia.com, art. « Aboab »].

De ballingschap in Portugal was slechts een tussenstation. Het Portugese decreet van gedwongen bekering uit 1497 transformeerde veel van deze vluchtelingen in conversos, gedwongen hun judaïsme in het verborgene uit te oefenen, achter een katholiek masker. Uit deze broedplaats van crypto-joden zouden de Aboab van Amsterdam voortkomen. De tak die de naam da Fonseca aannam — die van de moeder — is hiervan de meest gedocumenteerde illustratie.

De figuur van Immanuel Aboab belichaamt deze overgang van duisternis naar licht. Geboren rond 1555 in Portugal en gestorven rond 1628, was Immanuel Aboab een Sefardische geleerde die actief was in Venetië, apologist van de joodse mondelinge traditie. Na jaren onder een nieuw-christelijke identiteit te hebben geleefd, keerde hij terug tot het judaïsme en wijdde zich aan de verdediging van de legitimiteit van de Mondelinge Wet tegen haar tegenstanders — christenen en soms Joden die in de scepsis van een roerig tijdperk verleid waren [Wikipedia, Immanuel Aboab ; Encyclopedia.com, art. « Aboab, Immanuel »]. Zijn meesterwerk, de Nomologia o Discursos legales, gepubliceerd in het Spaans in het begin van de 17e eeuw, is een pleidooi voor de rabbijnse traditie gesteld in dezelfde taal van de Iberische cultuur die de marranen zich hadden eigen gemaakt. Het bevat genealogische elementen en familiale tradities die Immanuel zelf heeft opgetekend, stellende dat het huis Kastiliaans is gegrond en door geleerdheid is versierd.

Dit boek is tegelijk een theologisch werk en een daad van identiteit. Het feit dat een man die cultureel in een katholieke Iberische wereld was gevormd, op het moment van zijn herbekeering, ervoor koos de Mondelinge Wet te verdedigen in plaats van in twijfel te trekken, zegt iets dieps over de verhouding van deze generatie tot de halakha : de wet was niet alleen een erfenis, zij was een heroverde woning. Men zal daarin een van de intenses uitdrukkingen lezen van de waarde van trouw aan de Torah die de joodse traditie door de eeuwen heen heeft gedragen.

Intussen beleefde de tak die Isaac Aboab da Fonseca zou voortbrengen haar eigen omzwervingen. Isaac Aboab da Fonseca werd in 1605 geboren te Castro Daire, in Portugal ; hij was de zoon van David Aboab en Isabel da Fonseca, die eenenvijftig jaar oud was toen hij geboren werd. Om zich te onderscheiden van Isaac van Mattathiah Aboab, voegde hij de naam van zijn moeder aan de zijne toe. Uit vrees voor het gevaar van de Inquisitie vluchtte zijn vader David met zijn familie naar Saint-Jean-de-Luz, een klein Frans-Spaans grensstadtje. Isaac was toen nog maar enkele jaren oud. Vanuit Saint-Jean-de-Luz trok de familie naar Amsterdam, waar zij openlijk tot het judaïsme konden terugkeren.

Deze generatie van terugkeer was beslissend. Zij maakte van de naam Aboab een naam van de « Portugese Natie », deze gemeenschap van marranen die opnieuw joods waren geworden en zich over de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan hadden verspreid, en waarvan Amsterdam de geestelijke hoofdstad zou worden.

Amsterdam bood aan de Joden van Iberische oorsprong een uitzonderlijke godsdienstvrijheid voor het Europa van die tijd. De sefardische gemeenschap floreerde daar zo zeer dat men haar een nieuw Jeruzalem noemde, en de Aboab speelden daar een rol van het allergrootste belang. Voor de geschiedenis van deze stad en haar Portugese gemeenschap verwijzen wij naar het Groot Boek — Amsterdam ; het onderhavige hoofdstuk concentreert zich op wat de Aboab daar bereikten en op de zonen die hen verbinden met het geheel van de lignée.

Isaac Aboab da Fonseca werd beschouwd als de meest opmerkelijke leerling van de grote geleerde Isaac Uziel. Op de leeftijd van eenentwintig jaar werd Aboab benoemd tot hakham van de congregatie Bet Israel. Na de fusie van de drie sefardische congregaties van Amsterdam in 1639, werd hij door de verenigde gemeenschap gehandhaafd als senior assistent van rabbijn Saul Levi Morteira.

Zijn intellectuele werk in Amsterdam is aanzienlijk. Zijn meest ambitieuze werk was een Spaanse versie van het Pentateuch met bijbehorende commentaar, de Parafrasis Commentada sobre el Pentateucho, gepubliceerd in Amsterdam in 1688. Vertaler, kabballist, Hebreeuws dichter en gemeenschapsbestuurder, Isaac Aboab da Fonseca belichaamt de figuur van de universele geleerde eigen aan de sefardische Renaissance.

Zijn naam blijft verbonden aan twee belangrijke episodes gedocumenteerd door het gemeenschapsarchief. Enerzijds was hij in 1656 een van de leden van het rabbijnse tribunaal dat de excommunicatie (herem) van de jonge Baruch Spinoza uitsprak [Wikipedia, Isaac Aboab da Fonseca]. Anderzijds presideerde hij, aan het einde van zijn leven, over de inwijding in 1675 van de grote Portugese synagoge van Amsterdam, de Esnoga — een monument dat vandaag nog steeds een van de heilige plaatsen van het sefardische jodendom is [LSJS, The man behind the Great Synagogue].

De dood van Aboab werd door de Joden van Amsterdam zo diep gevoeld dat gedurende vele jaren de naam Aboab en de datum van zijn overlijden in de rand van alle huwelijkscontracten uitgegeven door de gemeenschap werden gegraveerd. Deze zeldzame gedenkenispraktijk getuigt van de genegenheid die zijn tijdgenoten voor hun hakham koesterden: niet slechts het respect verschuldigd aan de gezag, maar een persoonlijke dankbaarheid, ingeschreven in de oprichtingsakte van elk nieuw huisgezin.

De reikwijdte van Aboabs interesses in Hebreeuws en niet-Hebreeuws literatuur wordt geïllustreerd door de verkoopscatalogus van zijn bibliotheek, uitgebracht kort na zijn dood, een van de eerste bekende catalogi in de Hebreeuws bibliografie. Deze catalogus is een document van de eerste rang: hij spreekt van de intellectuele nieuwsgierigheid van een man die in verschillende talen las en zich even veel bezighield met mystiek als met filosofie.

De meest bijzondere episode uit het leven van Isaac Aboab da Fonseca, en de meest betekenisvol voor de geschiedenis van de Nieuwe Wereld, is zijn verblijf in Brazilië. In 1641, naar aanleiding van de Nederlandse veroveringen in Brazilië, voegde Aboab zich bij de Joden uit Amsterdam die een gemeenschap in Recife (Pernambuco) stichtten als hakham, en werd zo de eerste rabbijn van Amerika. Dertien jaar lang zorgde hij voor de geestelijke steun van deze gemeenschap.

De gemeenschap van Kahal Zur Israel was gestructureerd als een volwaardige gemeenschap: zij beschikten over een synagoge, een mikveh en een yeshiva. Het was geen zwakke of informele aanwezigheid, maar een volwaardige rabbijnse instelling, overgeplaatst naar de andere kant van de Atlantische Oceaan onder de relatieve verdraagzaamheid van de Nederlandse kolonie.

Het beleg van Recife door Portugese troepen, de honger en de angst van de belegerde gemeenschap inspireerden Aboab tot een Hebreeuwse tekst, Zekher 'asiti le-niflaot El (« Ik heb gedenking gemaakt der wonderen van God »), beschouwd als het eerste Hebreeuwse werk dat in de Nieuwe Wereld werd geschreven [Encyclopaedia Judaica ; halakhaoftheday.org]. De historicus Kayserling noemde hem een « uitstekende Hebreeuwse dichter die ons magnifiek duurzame werken heeft nagelaten » [Jewish Virtual Library, Isaac Aboab de Fonseca].

De val van Recife in handen van de Portugezen in 1654 betekende het einde van deze baanbrekende gemeenschap. Isaac Aboab da Fonseca keerde terug naar Amsterdam, waar hij zijn functies hervatte en de eminente carrière voltooide die in het vorige hoofdstuk wordt beschreven. De verspreiding van de Joden van Recife had overigens een aanzienlijke nazaat: een deel van hen trok naar andere Nederlandse bezittingen, en de traditie verbindt deze beweging met de vestiging van de eerste Joden in Noord-Amerika, in Nieuw-Amsterdam, het toekomstige New York.

Dit Braziliaanse verblijf draagt een bijzondere waarde in zich vanuit het oogpunt van de Joodse traditie: de moed om daarheen te gaan waar de gemeenschap behoefte heeft aan een gids, zelfs met gevaar voor eigen veiligheid, is een van de meest concrete vormen van betrokkenheid bij het collectieve leven van Israël. Dertien jaar in een belegerde kolonie blijven, Hebreeuwse poëzie schrijven om de uwen te troosten in angst — dit is wat de halakha van het hart van een rabbijn kan eisen.

Terwijl Isaac Aboab da Fonseca over Amsterdam en Brazilië onder Nederlands gezag heerste, vestigden andere leden van de familie zich in Italië en Duitsland, stellende de naam naar andere hoogten.

Het verhaal begint in Hamburg met Abraham Aboab Falero, een figuur van Sefardische filantropie. Diep religieus en toegewijd aan de studie van Hebreeuwse literatuur, stichtte hij rond 1627 in Hamburg een synagoge genaamd Keter Torah, alsmede Joodse scholen in Palestina, Mantua en elders. Hij was wijd en zijd bekend en geëerd om zijn buitengewone liefdadigheid. Hij bracht de laatste jaren van zijn leven door in Verona, in Italië, bij zijn geliefde zoon, Samuel Aboab, die daar rabbijn was, en stierf in maart 1642. De stichting van een synagoge in Hamburg, van scholen in Palestina en Mantua: dit is de meest concrete imitatio van de tsedaka — liefdadigheid — als blijvende plicht van de rijke jegens de gemeenschap.

Zijn zoon Samuel Aboab (1610–1694) is een van de belangrijkste figuren van het Italiaanse jodendom in de zeventiende eeuw. Hij wordt beschouwd als een van de grootste rabbijnse wijzen van Italië. Hij diende als av bet din van Venetië, waar hij grote vooraanstaandheid bereikte dankzij zijn uitgebreide kennis van rabbijnse literatuur. Zijn reputatie als rechtsmeesters was zodanig dat Samuel Aboab onder de Italiaanse responsa het belangrijkst was, en zijn beslissingen verschenen in Venetië in 1702 onder de titel Devar Shmuel.

Maar het was zijn rol tegenover het sabbatianisme die hem bijzondere roem bezorgde. Hij staat bekend als een vastberaden tegenstander van de sabbatische beweging — de grote messiaanse crisis die de Joodse wereld beroerde vanaf 1665–1666, toen Sabbataï Tsevi zich tot Messias uitriep. Toen Nathan van Gaza, profeet van de sabbatische beweging, zich in 1668 naar Venetië begaf, werden hij door de rabbijnen en leiders van de gemeenschap voor hun rechtbank ontboden en gedwongen een document te ondertekenen waarin hij de onwaarheid van zijn aanspraken op hemelse visioen bekende en ontkende dat Sabbataï de Messias was. Zij waarschuwden hem onmiddellijk te vertrekken en lieten hem tot aan de grens begeleiden. Samuel Aboab documenteerde dit voorval in zijn Devar Shmuel — bewijs dat zijn autoriteit in het centrum van deze daad van institutionele standvastigheid stond.

Dit ingrijpen zegt veel over de opvatting die de Aboab hadden van rabbijnse verantwoordelijkheid: tegenover het enthousiasme van een época geneigd naar messiaanse hopen, moet de posek de gemeenschap beschermen tegen haar eigen illusies. De soberheid van de wet, haar weigering van de demagogische demagogie van het wonder — dit is wat Samuel Aboab tegenover Nathan van Gaza belichaamde, en dit is wat de Devar Shmuel voortzet.

Zijn zoon Jacob Aboab (ca. 1650–1727) volgde hem op als av bet din van Venetië. Hij redigeerde en publiceerde, op kosten van zijn rijke oudere broer David, de verzameling van zijn vaders werken bekend onder de naam Devar Shmuel, in 1702. Hij besteedde bijzondere aandacht aan bijbelse oudheden en natuurwetenschappen, en onderhield een actieve letterkundige correspondentie met Theophil Unger, een protestantse predikant en enthousiast verzamelaar van Hebreeuwse handschriften. Jacob onderhield van 1682 tot 1692 een wetenschappelijke correspondentie met de geleerde keizerlijke raadsman Job Ludolf, in Frankfurt aan de Main.

Dit dubbele gezicht — bewaarder van het vaderlijke erfgoed en gesprekspartner van christelijke geleerden — illustreert volmaakt de bereidheid van de Venetiaanse Aboab tot intellectuele uitwisseling tussen culturen, een openheid voor de ander die nooit afstand deed van het essentiële van de traditie. Zijn zoon Abraham werd ook rabbijnse geleerde in Salonique, en zijn nakomelingen vestigden zich in Turkije. De vertakking gaat verder.

Na de Aboab in hun migraties en werken gevolgd te hebben, is het tijd om stil te staan bij de naam zelf — niet om er het vertrekpunt van het boek van te maken, maar om hem te begrijpen in het licht van wat het huis heeft doorgemaakt.

Sommigen hebben gesuggereerd dat Aboab een spelling is van het Arabische « Abdelwahab », wat « de dienaar van de weldoener » betekent, terwijl anderen hebben gesteld dat het afkomstig is van de stad Umm al-Abohav in Tunesië. De verwante vormen zijn talrijk : Abohab, Abuhav in het Hebreeuws, Abuwab in het Arabisch, Abuaf in het Turks, Abuyav in de Slavische talen. Deze fonetische plasticiteit getuigt van de talrijke geografische ruimten die de familie heeft doorkruist. De naam paste zich aan de talen aan, terwijl hij een herkenbare identiteit behield van de ene oever naar de andere van de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan.

Door huwelijk en volgens de Spaanse gewoonte van het combineren van vaderlijke en moederlijke namen, ontstonden de families Aboab y Cardoso, Aboab y Lopez, Aboab y Brandão, Aboab y Coronel, Aboab y Osorio en Aboab de Paz. De deeltje da Fonseca, gedragen door Isaac, is afkomstig van de naam van zijn moeder Isabel da Fonseca — een karakteristieke adoptie der marranen, die soms de christelijke naam van de moederlijke familie bewaarden als identiteitsmerk in de diaspora.

Wat opvalt in deze naamkundige geschiedenis, is dat de naam Aboab niet opgegaan is in de gastlanden. Waar veel marrano-families hun Joodse familienaam verloren in de dubbele identiteit van bekering, pakten de Aboab hem op bij elke stap van terugkeer — in Amsterdam, in Venetië, in Hamburg, in Recife. De naam is zelf een bevestiging van continuïteit, een weigering van uitwissing. Daarin belichaamt hij de waarde van herinnering en overdracht die het jodendom altijd in het hart van zijn bestaan heeft geplaatst.

Abraham Aboab (fl. 1263 — data onbekend) — Abraham ben [voornaam vader onbekend], stichtende voorvader van het huis Aboab. In 1263 ontving hij van koning Jacobus I van Aragón een toren in Altea met de bijbehorende landen en rechten, alsmede een wapenschild — een uitzonderlijk feit voor een Ibische Jood in de 13de eeuw. Hij had een zoon, Isaac Aboab I, die de intellectuele traditie van de lignage zou stichten. Het Aragonese archief maakt van Abraham de gedocumenteerde stamvader van de familie, vóór zijn verplaatsing naar Toledo en Kastilië.

Isaac Aboab I [יצחק אבוהב] (1432–1493, volgens het dossierdossier van het platform; fl. eind 14de eeuw volgens andere bronnen) — Aragonese Talmudist, later meester van een yeshiva in Toledo. Auteur van de Menorat ha-Maor (« De Kandelaar van het licht »), een verzameling van ethiek en aggada in zeven secties georganiseerd als een kandelaar, bedoeld om rabbijnse wijsheid voor iedereen toegankelijk te maken. Het werk werd eeuwenlang vertaald, gekopieerd en gedrukt, tot in Jemen. Door dit boek kwam de naam Aboab in het lange geheugen van het jodendom terecht. Als meester van een generatie geleerden vormde hij onder meer Abraham Zacuto.

Isaac Aboab van Kastilië [יצחק אבוהב] (circa 1433–1493) — Afstammeling van Isaac Aboab I, posek en supercommentator van Naḥmanide in Toledo, soms aangeduid als « laatste gaon van Kastilië ». Hij schreef een supercommentaar op het commentaar van Naḥmanide (Constantinopel, 1525) en een verzameling van preken, Nehar Pishon (Constantinopel, 1538). Na de verwijdering van 1492 leidde hij een Kastiliaanse delegatie naar Portugal en stierf rond 1493 in Porto. Zijn leerling Abraham Zacuto sprak zijn begrafenisrede uit.

Immanuel Aboab [עמנואל אבוהב] (circa 1555–1628) — Sefardische geleerde afkomstig uit een familie van Portugese nieuwchristenen, teruggekeerd tot het jodendom en gevestigd in Venetië. Auteur van de Nomologia o Discursos legales, een pleidooi in het Spaans voor de rechtmatigheid van de Mondelinge Wet tegen haar bestrijders, gepubliceerd in het begin van de 17de eeuw. Het werk bevat familiale genealogische tradities en vormt een van de eerste getuigenissen van de reconstructie van een volledig joodse identiteit door mannen gevormd in de katholieke Iberische cultuur. Apologeet van de rabbijnse traditie, behoort hij tot de figuren van de terugkeer van marranen naar het jodendom.

Isaac Aboab da Fonseca [יצחק אבוהב דה-פונסיקה] (1605–1693) — Geboren als Simão da Fonseca in Castro Daire, Portugal, zoon van David Aboab en Isabel da Fonseca. Als kind meegenomen naar Saint-Jean-de-Luz en vervolgens naar Amsterdam, was hij de meest opmerkelijke leerling van Isaac Uziel. Op eenentwintigjarige leeftijd benoemd tot hakham van Bet Israel, werd hij in 1642 de eerste attesteerde rabbijn van Amerika in Recife (Pernambuco), waar hij het eerste Hebreeuwse werk van de Nieuwe Wereld samenstelde. Teruggekeerd naar Amsterdam in 1654, presideerde hij over de inwijding van de Esnoga in 1675 en publiceerde in 1688 zijn Parafrasis Comentada sobre el Pentateucho. Hij stierf op 4 april 1693 op de leeftijd van achtentachtig jaar.

Samuel Aboab [שמואל אבוהב] (1610–1694) — Geboren in Hamburg, zoon van Abraham Aboab V, werd hij op dertienjarige leeftijd naar Venetië gestuurd om te studeren onder rabbijn David Franco, wiens dochter hij trouwde. Av bet din van Venetië, wordt hij beschouwd als een van de grootste rabbijnse wijzen van Italië in de 17de eeuw. Vastberaden tegenstander van de sabbataanse beweging, zorgde hij ervoor dat de zogenaamde profeet Nathan van Gaza erkend en verbannen werd toen deze in 1668 Venetië passeerde. Zijn responsa, gepubliceerd onder de titel Devar Shmuel in Venetië in 1702, zijn gezaghebbend in de Sefardische halakhische literatuur.

Jacob Aboab [יעקב אבוהב] (circa 1650–1727) — Zoon van Samuel Aboab, geboren in Venetië. Hij volgde hem op als av bet din van Venetië na diens dood in 1694. Hij zorgde ervoor dat de Devar Shmuel van zijn vader in 1702 werd gepubliceerd en besteedde bijzondere aandacht aan biblische oudheden en natuurwetenschappen. Hij onderhield van 1682 tot 1692 een wetenschappelijke correspondentie met de geleerde Job Ludolf in Frankfurt, en correspondeerde met predikant Theophil Unger, verzamelaar van Hebreeuwse handschriften. Zijn rabbijnse beslissingen zijn bewaard gebleven in de Pahad Yizhak van Isaac Lampronti. Zijn zoon Abraham werd rabbijnse geleerde in Salonique.

Het Grote Boek der Aboab vertelt in werkelijkheid het samengeperste verhaal van een hele diaspora. Van een koninklijke schenking in Aragón in de dertiende eeuw gaan we naar een talmudische academie in Toledo, dan naar de ballingschap van 1492, het Portugese toevluchtsoord en de ondergrondse tijd van het marranen­dom; van daaruit, via de open terugkeer tot het jodendom, naar de pracht van Amsterdam en Venetië; en van Amsterdam, via een sprong over de Atlantische Oceaan, naar de eerste rabbijnse gemeenschap van Amerika. Elke fase van deze weg komt overeen met een fase uit de geschiedenis van heel Sefaradi.

De inleidende beschrijving wordt aldus bevestigd in zijn wezenlijke aspecten — Kastiliaanse rabbijnse familie, Portugees toevluchtsoord, vestiging in Amsterdam, eerste rabbijn van Amerika via de tak da Fonseca — maar verrijkt in zijn details: men moet onderscheid maken tussen verschillende Isaac Aboab, de Venetiaanse tak van Samuel en Jacob herkennen, en in de filantropi van Abraham Aboab Falero een ander uiting zien van de waarden van het geslacht — minder bekend maar niet minder werkelijk. De continuïteit van de lignage berust even zeer op een geclaimde traditie als op volkomen bewezen afstamming [Encyclopaedia Judaica ; JewishEncyclopedia.com].

Onder al de deugden die de joodse traditie heeft voortgebracht, is degene die deze lignage door de eeuwen en continenten heen het best heeft verlichaamd misschien de eenvoudigste om te noemen: trouw. Trouw aan de Tora die ondanks gedwongen bekering werd doorgegeven — Immanuel Aboab verdedigt deze in Venetië. Trouw aan de gemeenschap in tegenspoed — Isaac Aboab da Fonseca blijft dertien jaar in het belegerde Recife. Trouw aan halakische strengheid tegen messianisch enthousiasme — Samuel Aboab stuurt Nathan van Gaza weg. Trouw aan het geheugen — Jacob Aboab publiceert het werk van zijn vader. En trouw aan onderwijs als eerste roeping — van de Menorat ha-Maor van Toledo tot de Parafrasis van Amsterdam hebben de Aboab willen dat de Tora voor iedereen toegankelijk bleef.

Het wezenlijke blijft: een naam die, van de toren van Altea naar de Menorat ha-Maor, van de Esnoga van Amsterdam naar de oevers van Recife, het ballingschap wist om te zetten in een werk en de verstrooiing in een overdracht.