Shabbetaï Tsevi en de sabbataanse beweging

Shabbetaï Tsevi (1626-1676), geboren in Smyrna in een gezin van sefaradische handelaren, stond in het centrum van de grootste messianistische beweging in de post-biblische joodse geschiedenis. Onderhevig aan toestanden die afwisselden tussen vervoering en neerslagtigheid, werd hij in 1665 door Nathan van Gaza, een charismatische theoloog die de doctrine rechtvaardigd die zijn wetteloze daden rechtvaardigde, tot Messias uitgeroepen. De aankondiging riep een ongekende messianistische enthusiasme op in de hele joodse wereld, van de Ottomaanse gemeenschappen tot Amsterdam, via Polen en Italië, waar velen hun bezittingen verkochten in afwachting van de onmiddellijke verlossing. Gedwongen door de Ottomaanse sultan in 1666 te kiezen, bekeerde Shabbetaï Tsevi zich tot de islam, wat een diepgaande crisis en ontsteltenis onder zijn aanhangers veroorzaakte. De sabbataanse beweging overleefde echter op ondergronds niveau, met name via de Dönmé, Ottomaanse crypto-judaïsten, en beïnvloedde de antinomische theologie en joodse intellectuele geschiedenis tot in de twintigste eeuw.

Bronnen & hulpmiddelen

• Encyclopaedia Judaica — 2e éd., Keter/Macmillan
• Encyclopedia of Jews in the Islamic World — Brill