Naar de inhoud
Zakhor
SnijpuntThématique1814–1851

De 'joodse paragraaf' van de Noorse grondwet (1814-1851)

סעיף היהודים בחוקת נורווגיה

Regio: Norvège

register Snijpunt · bewaarder, geen eigenaar

Gepubliceerd op 10 augustus 2026

Op 17 mei 1814 stelde Noorwegen zich in Eidsvoll een grondwet van liberale inspiratie — maar artikel 2 sloot Joden uit van toegang tot het koninkrijk, op dezelfde voet als de scheiding der machten. Deze 'joodse clausule' (jødeparagrafen), onder meer opgesteld door Christian Magnus Falsen, Georg Sverdrup en Nicolai Wergeland, trof een volk dat vrijwel afwezig was op Noorse bodem: antisemitisme zonder Joden, vermengd met verlichte intolerantie, lutherse theologie en vrees voor handelsconcurrentie. De dichter Henrik Wergeland, zoon van een van haar opstellers, maakte het tot de strijd van zijn leven; de intrekking, bereikt op 13 juni 1851 na meerdere stemmingen, volgde zes jaar na zijn dood. De paragraaf kende een sinisteren terugkeer: het regiem-Quisling stelde die weer in op 12 maart 1942, voorafgaand aan de deportatie van 772 Joden uit Noorwegen. In 2012 bood Eerste Minister Jens Stoltenberg de officiële excuses van de staat aan. Dit thema volgt de ontstaan, toepassing, intrekking en herinnering aan deze clausule.

Introduction

Le 17 mai 1814, réunis dans le manoir d'Eidsvoll, les pères fondateurs de la Norvège adoptèrent l'une des constitutions les plus libérales de leur temps. Séparation des pouvoirs, souveraineté populaire, libertés garanties : ce texte fait encore la fierté du pays. Il portait pourtant, dès son article 2, une phrase qui allait devenir « le paragraphe de la honte » : « Les Juifs demeurent exclus de l'accès au royaume. »

Il n'y avait pour ainsi dire aucun Juif en Norvège en 1814. L'exclusion était donc largement théorique — une frontière verrouillée devant laquelle personne ne se présentait. Mais elle inscrivait l'antisémitisme au cœur même de la loi fondamentale, au rang des principes qui faisaient la liberté du pays.

Ce Grand Livre retrace l'histoire de cette clause : sa rédaction par des hommes qui se voulaient éclairés, son application effective, l'ironie de 1822 où le royaume dut son salut aux banquiers juifs qu'il tenait à distance, le long combat du poète Henrik Wergeland pour l'abroger, sa suppression en 1851, puis son sinistre retour sous l'occupation nazie en 1942, prélude à la déportation. Il s'appuie sur les travaux de l'historien Håkon Harket, et son fil est né d'un article de référence, « Norvège : le paragraphe de la honte ». Écrire cette histoire, c'est rappeler qu'une démocratie peut naître avec une exclusion gravée dans sa loi — et qu'il fallut près de quatre décennies, et l'obstination d'un poète, pour l'en effacer.

---

Versies (1)
  1. v1 · actueel · 10 aug 2026

Lees verder in dit Groot Boek

Log in of maak een gratis account aan om dit Groot Boek volledig te lezen — en ontdek, volg en verrijk de geslachtslijen die voor u van belang zijn.

of ga verder met e-mail

Eén e-mail, één tik. Geen wachtwoord; je vertrekt wanneer je wilt.

Jouw Zakhor-ruimte

Is “De 'joodse paragraaf' van de Noorse grondwet (1814-1851)” deel van jouw verhaal?

Maak je ledenruimte aan om de families te volgen die er voor jou toe doen, meldingen te krijgen over nieuwe ontdekkingen en bij te dragen — zonder wachtwoord.

Eén e-mail, één tik. Geen wachtwoord; je vertrekt wanneer je wilt.

Bronnen & hulpmiddelen

🔗 Cite / link this page

Copy any of these formats to cite this page or link to it.

Link

https://zakhor.ai/nl/grands-livres/thematiques/le-paragraphe-juif-constitution-norvegienne

HTML

<a href="https://zakhor.ai/nl/grands-livres/thematiques/le-paragraphe-juif-constitution-norvegienne">De 'joodse paragraaf' van de Noorse grondwet (1814-1851) — Zakhor</a>

Citation

De 'joodse paragraaf' van de Noorse grondwet (1814-1851) — Zakhor, https://zakhor.ai/nl/grands-livres/thematiques/le-paragraphe-juif-constitution-norvegienne
← Alle thématiques