De Joodse gemeenschap van Wenen en de fin-de-siècle cultuur

De Joodse gemeenschap van Wenen beleefde tussen het eind van de 19e eeuw en 1938 een uitzonderlijke culturele bloeiperiode, evenredig aan de emancipatie die in het Austro-Hongaarse rijk werd verleend en de aantrekkingskracht van zijn hoofdstad. Weense Joden of in Wenen gevestigde Joden speelden een beslissende rol in vrijwel alle domeinen van de schepping: Sigmund Freud richtte de psychoanalyse op, Arthur Schnitzler en Stefan Zweig merkten de literatuur, Gustav Mahler en Arnold Schoenberg de muziek, Ludwig Wittgenstein de filosofie, en Theodor Herzl, Weense correspondent geconfronteerd met de zaak-Dreyfus, bedacht het politieke zionisme. Deze bloei vouwde zich echter uit in een stad waar antisemitisme sterk was georganiseerd, geïllustreerd door burgemeester Karl Lueger, wiens retorica de jonge Hitler beïnvloedde. De 'Anschluss' van 1938, waarbij Oostenrijk aan het Derde Rijk werd gekoppeld, ging gepaard met een explosie van antisemitisch geweld, plundering en ballingschap of deportatie van de gemeenschap, waarmee een einde kwam aan deze briljante en dubbelzinnige geschiedenis.

Bronnen & hulpmiddelen

• Encyclopaedia Judaica — 2e éd., Keter/Macmillan
• Jewish Virtual Library ↗