De Kabbala en mystieke stromingen

De eerste vormen van Joodse mystiek gaan terug tot de late Oudheid: de mystiek van de Merkava (de "wagen" van Ezechiël) en de teksten van de Hekhalot (de hemelse "paleizen").

Het korte en raadselachtige Sefer Yetsira (« Boek van de Schepping »), waarvan de datering omstreden is, stelt een kosmologie voor via letters en getallen.

De Kabbala in de eigenlijke zin ontstaat in Provence en Catalonia (Gerona) in de 12de-13de eeuwen. Zijn meesterwerk, de Zohar (« Glans »), mystieke commentaar op de Torah in het Aramees, wordt aan het eind van de 13de eeuw in Castilië verspreid ; de toewijzing aan Mozes van León wordt door de kritiek grotendeels aanvaard.

De leer van de tien sefirot (goddelijke emanaties) neemt er vorm aan.

Na de verdrijving uit Spanje wordt de kleine stad Safed in Galilea in de 16de eeuw een buitengewoon mystiek centrum, rond Moïse Cordovéro en vervolgens Isaac Louria (de Ari).

De louriaanse Kabbale — tsimtsoum (de goddelijke terugtrekking), breking der vaten, tikkoun (herstelling) — geeft een kosmische lezing van ballingschap en verlossing.

In de achttiende eeuw stichtte de Baal Shem Tov het hassidisme, dat kabbalistische inzichten populariseerde in een vroomheid van vreugde en devekut (de aanhechting aan God). De beweging verspreidde zich in talrijke hoven en dynastieën.

De Kabbale heeft ook, via indirecte wegen, het moderne denken gevoed — van Gershom Scholem, haar grote historicus, tot de literatuur.

De Kabbala bestuderen betekent het volgen van een lange keten van overdracht, voorzichtig ten aanzien van wat vaststaat en respectvol tegenover wat een raadsel blijft.

Gershom Scholem heeft er een wetenschappelijke discipline van gemaakt; Zakhor bewaart het spoor ervan als een van de grote stromingen van de Joodse geest.