Bullae à calculi de Suse — Aux racines de l'écriture comptable

Vóór het schrift kwamen de tokens. Gedurende het 4de millennium voor onze tijdrekening gebruikten handelaren en bestuurders van Suse (Elam, zuidwesten van het huidige Iran) en Laag-Mesopotamië **calculi** — kleine kleiobjecten met gecodeerde vormen (bollen, kegels, schijven, tetraëders) — om eenheden goederen voor te stellen: een kegel voor een graanmaat, een bol voor een schaap, enz. Om een transport af te sluiten, sloot men de tokens in een **holle kleibel** en drukte men er cilindrische tekens op om de afzender te identificeren. Om de inhoud te controleren zonder de bel kapot te maken, kregen de schrijvers het — beslissende — idee om **ook de tokens op het buitenoppervlak van de envelop af te drukken**. Uit deze praktijk ontstaat het inzicht dat tweedimensionale tekens volstaan: men had de objecten niet meer nodig, alleen hun sporen. Twee eeuwen later werden deze sporen pictogrammen op platte tabletten: het spijkerschrift. Voor de joodse herinnering is dit document de verre maar reële voorouder van het Boek. Zonder de revolutie van de bullae in Suse, zonder het inzicht dat het teken de zaak kan vervangen, zou er geen schriftelijke Torah zijn geweest, geen Manuscripten van de Dode Zee, en zelfs geen alfabet. Het Volk van het Boek stamt, via technische lijn, af van de boekhouders van Suse. De Bijbel zelf zal zich Suse herinneren als een grote keizerlijke hoofdstad (het boek Esther, het boek Daniël) — zonder misschien te weten dat het ook in Elam is dat haar eigen symbolische gereedschappen zijn begonnen.

Bronnen & hulpmiddelen

• Denise Schmandt-Besserat, From Accounting to Writing, The University of Texas at Austin ↗
• Bulle-enveloppe scellée et calculi, Bibliothèque nationale de France (BnF Essentiels) ↗