Aaron Russo

De oorsprong van Aaron Russo wortelt in het volkse New York van de oorlogsjaren. Geboren in Brooklyn in 1943, groeide hij op in Long Island, in een commerciële omgeving waar ondernemersgeest voor pedagogie doorging. Hoewel hij nooit verder kwam dan voortgezet onderwijs, werd Aaron Russo multimiljonair in de showbusiness. Deze afwezigheid van een universitaire opleiding was verre van een belemmering en werd een van de identiteitstrekken die hij later met bijna polemieke trots opvorderde, in de zuivere traditie van de Amerikaanse parvenu.

Zijn intrede in de wereld van de vertoning was voortijdig. Hij begon concerten van rock'n'roll te organiseren in een lokaal theater toen hij nog op het middelbaar onderwijs zat, volgens een biografie die hij zelf schreef en op zijn internetsite publiceerde. Dit detail verdient historische voorzichtigheid: het komt voort uit een autobiografisch verhaal, waarvan de zelfpromotie natuurlijk de contouren kleurt. Desondanks wordt de voortijdigheid van zijn zakelijk inzicht bevestigd door het vervolg van zijn carrière. Hij werkte in het familiale bedrijf voordat hij van 1968 tot 1973 de nachtclub in Chicago beheerde, de Kinetic Playground, met een lange onderbreking vanwege een brand.

Het was in Chicago dat Russo zich een eerste reputatie vormde. Aan het hoofd van de Kinetic Playground participeerde hij in de muzikale bruisende bedrijvigheid van het einde van de jaren 1960. Hij programmeerde daar The Doors, The Who, The Grateful Dead, Jefferson Airplane en andere populaire groepen van die tijd. Toen hij zijn eigen club in Chicago opende, stelde Russo dat hij enkele van de beroemdste rockgroepen van de jaren 1960 had gepromoot, waaronder Janis Joplin en The Grateful Dead.

Bij deze vastgestelde realisaties voegt zich een bewering die het archief vastlegt zonder deze op te lossen. Russo verklaarde dat hij de eerste was die Led Zeppelin in een zaal in de Verenigde Staten programmeerde, de « Electric Theater » in Chicago in 1968, later omgedoopt tot « Kinetic Playground ». Deze bewering, doorgegeven door de belanghebbende zelf, behoort eerder tot de Herinnering dan tot geverifieerde documentatie, maar zij past zich in de coherente chronologie van zijn activiteit. De brand die de exploitatie van de club onderbrak, markeerde het einde van deze eerste periode, en Russo richtte zijn energie vervolgens op het management van artiesten.

Het cruciale keerpunt in Russo's carrière was zijn ontmoeting met Bette Midler. Tijdens zijn loopbaan in de entertainmentindustrie was Russo van 1972 tot 1979 manager van Bette Midler en van Manhattan Transfer, en producent van de films The Rose en Trading Places. In de jaren zeventig beheerde Russo Midlers carrière en produceerde hij het « Clams on the Half-Shell Revue » met de zangeres; in deze periode dirigeerde hij ook Manhattan Transfer.

De consacratie kwam met de film. In 1979 produceerde hij The Rose, wat Midler haar eerste hoofdrol opleverde. De film, waarin de zangeres een zelfdestructieve rockster speelde, bezegelde Russo's omslag naar producent van speelfilms. Russo wendde zich dus tot de productie van speelfilms, waaronder The Rose, die Midler in 1979 in de rol van ster zette, en vervolgens Trading Places in 1983, met Eddie Murphy en Dan Aykroyd.

Deze successen werden bekroond met professionele onderscheidingen. Hij ontving een Emmy voor een speciaal televisieprogramma over Bette Midler, evenals een gouden plaat voor de productie van de soundtrack van The Rose. Zijn catalogus als regisseur en producent groeide gedurende het decennium: hij produceerde ook Wise Guys en regisseerde Rude Awakening in 1989. Russo vestigde zich zo als een gevestigd figuur in Hollywood, bereikt aan de top van een industrie die hij zonder diploma of startkashad aangesprongen.

Aan het begin van de jaren 1990 veranderde de entertainer in een activist. Russo engageerde zich in politieke kwesties in het begin van de jaren 1990 toen hij een documentaire produceerde en speelde getiteld Mad As Hell, waarin hij kritiek uitoefende op de Noordamerikaanse Vrijhandelsakkoord (NAFTA), de « oorlog tegen drugs » van de federale regering, het nationale identiteitskaartproject en de regelgeving van de federale overheid over alternatieve geneeskunde. Dit gefilmde manifest kondigde de thema's aan die zijn gehele tweede openbare leven zouden structureren : wantrouwen jegens de federale staat, de verdediging van individuele vrijheden en de afwijzing van elke centralisatie.

Zijn engagement voerde hem naar de stembussen. In 1998 bracht Russo zijn politieke interesses naar een hoger niveau door zich kandidaat te stellen voor het gouverneursschap van de staat Nevada als republikein. Hij eindigde als tweede in de partijvoorkeur met 26% van de stemmen tegen drie tegenstanders, en steunde vervolgens de democratische kandidate, burgemeester van Las Vegas Jan Laverty Jones, tegen zijn voorkeurkandidaat Kenny Guinn, die de algemene verkiezingen won ; Russo scheidde zich vervolgens af van de Republikeinse Partij.

Het programma dat hij toen verdedigde, vat zijn doctrine samen. Hij stelde zich tijdens de campagne voor als een verdediger van staatsrechten die de Internal Revenue Service zou beletten Nevada-bewoners te intimideren, de doorvoer van nucleair afval over de staatsgrens zou blokkeren en zou voorkomen dat fooien werden belast. Ziekte kwam het verdere verloop van zijn verkiezingstraject verstoren. Zich uitgeven voor een verdediger van vrijheid en individualisme kondigde Russo een tweede kandidatuur aan voor het gouverneursschap van Nevada in 2002, maar hij trok zich terug uit de race toen hem kanker werd gediagnosticeerd.

Hersteld voor een tijd, zette Russo zich in voor de hoogste functie. In januari 2004 verklaarde hij zijn kandidatuur voor de nominatie van de Libertaire Partij voor het Amerikaanse presidentschap en werd beschouwd als een toonaangevende kandidaat. Het nationale partijcongres leidde tot een uiterst nauw stemming. Op het Libertaire Nationale Congres van mei 2004 ontving Russo 258 stemmen tegen 256 voor Michael Badnarik.

Ondanks deze opvallend krappe score was de uitkomst voor hem ongunstig. In januari 2004 had Russo zijn kandidatuur voor de presidentiële nominatie van de Libertaire Partij aangekondigd, maar hij mislukte. Deze nederlaag met slechts enkele stemmen markeerde het einde van zijn directe kiesambities; hij concentreerde zijn energie voortaan op het middel dat hem het meest vertrouwd was, de documentaire film, om zijn boodschap zonder het filter van partijapparaten aan het grote publiek over te brengen.

Het ultieme grote project van Russo werd een activistisch documentaire dat zijn ideologisch testament werd. In 2006 voltooide Russo een documentaire getiteld America: Freedom to Fascism, gepresenteerd als een aanklacht tegen de IRS. Voormalig promotor en manager van rock'n'roll die politiek activist was geworden, Aaron Russo ondernamen een onderzoek naar de waarheid achter de Internal Revenue Service om vast te stellen of er een wet bestond die Amerikanen verplichtte om inkomstenbelasting te betalen.

De ambitie van de film ging verder dan alleen de fiscale kwestie. De film concentreerde zich op de voortdurende erosie van burgerrechten in de Verenigde Staten sinds 1913, het jaar van oprichting van het Federal Reserve System, en onderzocht de IRS, de inkomstenbelasting, de Federal Reserve, nationale identiteitskaarten (REAL ID Act), RFID-chips geïmplanteerd in mensen, elektronische stemmachines van Diebold en mondialisering. Deze accumulatie van thema's plaatst het werk aan de grens van onderzoeksdocumentaire en complottheorie — vandaar het intersectionele register dat voor dit hoofdstuk is gekozen, waar de activistische claim van de auteur botst met de feiten die door vrijwel alle juristen en historici van het Amerikaanse belastingwezen worden betwist.

De stem van de auteur zweefde over het geheel: geprezen als filmmaker, Aaron Russo leidde hierin een onderzoek naar de oprichting van de Federal Reserve en naar de controversiële wetgeving — of het ontbreken daarvan — die van Amerikaanse burgers vereiste dat zij inkomstenbelasting betaalden. Deze film stelde duurzaam het openbare beeld van een strijdende Russo vast, zoals dat naar voren kwam in de herdenkingen na zijn dood.

Het leven van Aaron Russo sloot af na een lange strijd. De New Yorkse geboorteplaatser stierf aan kanker voor het aanbreken van de dag op een vrijdag, omringd door zijn familie in het Cedars-Sinai Medical Center, volgens Heidi Gregg, zijn levensgezellin van meer dan twintig jaar, die preciseerde dat hij bijna zes jaar tegen de ziekte vocht. Aaron Russo, die Bette Midler beheerde en later films zoals Trading Places produceerde, stierf op 64-jarige leeftijd. Het epitafium dat zijn levensgezellin hem gaf, vat de eenheid van een versnipperd bestaan samen: « Aaron was een vrijheidsstrijder, een filmmaker en een liefhebber van het leven. »

Van Brooklyn tot de libertaire voorverkiezingen, van de Kinetic Playground tot de Entertainment Oscars, zou Russo een halve eeuw Amerikaanse culturele en politieke geschiedenis doorkruisen. Zijn traject, diep Amerikaans, getuigt van de mobiliteit van een zoon van populair New York die imperator van het spektakel werd, vervolgens professioneel dissident. De historicus zal twee Russos onthouden die maar één zijn: de voltooide ambachtsman van het spektakel, waarvan de successen zijn gedocumenteerd en bekroond, en de pamflettist van de laatste jaren, waarvan de stellingen kritisch onderzoek vereisen. Tussen de herinnering die hij van zichzelf construeerde en het archief dat deze verifieert of nuanceert, blijft de figuur bestaan van een man die zijn tijd nooit onverschillig liet.