Familie Zinn

Het hart van de familienaam Zinn ligt in een bescheiden maar essentieel metaal voor het huishoudelijke leven van het pre-industriële Europa: tin. Als metonymische beroepsnaam die een metaalbewerker aanduidt, stamt de naam af van het Middelhoogduits zin, dat in standaard Duits Zinn werd en in het Jiddisch tsin [Dictionary of American Family Names]. De vorm van de naam is dus in principe ouder dan zelfs haar adoptie door joden: zij behoort tot het gemeenschappelijke Germaanse lexicale fonds, dat later werd overgenomen door Germaans sprekende joodse gemeenschappen toen zij zich — of gedwongen werden zich — erfelijke familienamen toelegden.

Het is belangrijk hier twee lagen te onderscheiden. De eerste is die van de beroepsnaam gedragen door christenen: Zinn is een Duitse familienaam van beroep die degene aanduidt die metaal bewerkt, een tinnegieters [Wikipedia, Zinn]. De tweede is de joodse eigenverwerving van dezelfde term, bevestigd door gespecialiseerde naslagwerken. De grote woordenboeken van joodse familienamen opgesteld door Alexander Beider voor het Russische Rijk, het Koninkrijk Polen en Galicië, evenals door Lars Menk voor het Judeo-Duitse domein, inventariseren en analyseren precies deze categorie van namen afgeleid van metaal- en materiaalbewerking [Woordenboeken van joodse familienamen van Oost-Europa en Judeo-Duits].

Het fenomeen van metonymische beroepsnamen is kenmerkend voor de Askenazische onomastiek. In plaats van de persoon rechtstreeks aan te duiden met een agentief suffix — zoals Zinner, „de tinnegieters" — behoudt de naam het materiaal zelf, tin, om via contiguïteit degene aan te duiden die het vormgeeft of verkoopt. Deze logica komt terug in talloze joodse familienamen: Gold, Silber, Kupfer (koper), Eisen (ijzer). Het metaal Zinn past in deze reeks van materialen-metalen die familienamen werden. Het moet worden benadrukt dat de vervaardiging van tinnen objecten — kannen, borden, kandelaars, maar ook rituele objecten — een ambacht was waarin joden plaatselijk aanwezig waren, zowel als producenten als als marskramers en wederverkopers van aardewerk.

De economische geschiedenis van de joden van Europa herinnert ons eraan dat Germaans sprekende joodse gemeenschappen sinds het hoge Middeleeuwen en de moderne periode zich hebben gevestigd in een breder scala van handwerkse en commerciële activiteiten dan lang werd geloofd [Toch, 2013]. De handel in metalen en vervaardigde objecten, waarvan tin deel uitmaakte, behoorde tot deze economische niches, en het is niet zonder betekenis dat een naam als Zinn zich daarin kon wortelen.

Er is iets symbolisch juist in deze keuze van bescheiden metaal. Goud en zilver zouden rijkdom of prestige hebben opgeroepen; tin daarentegen behoort tot het dagelijks leven van arbeid. Het is het metaal van keukenborden, van gewone bekers, van haardkaarsen. Door deze naam te dragen, droegen de families Zinn ook, zonder het te weten, een bepaald beeld van zichzelf: niet de grote kapitaalhandel, maar de zorg voor het gewone materiële leven van gemeenschappen, nuttig ambacht, diensten bewezen aan de huishoudens van anderen. Deze bescheidenheid ingeschreven in de familienaam weerklinkt des te sterker wanneer men, eeuwen later, de loopbaan van Howard Zinn meet — geboren in de achterbuurten van Brooklyn, zoon van een vader die kelner was en een moeder arbeister, en geworden tot de historicus die koos om de geschiedenis van onderen af te vertellen.

Om te begrijpen hoe een naam als Zinn kon ontstaan en zich voortplanten, moet men teruggaan naar de wereld die ervan de voedingsbodem vormde: het middeleeuwse Ashkenaz, dat wil zeggen de joodse gemeenschappen gevestigd in de Rijnvallei, in de Rijnland, in Franconia, en vervolgens geleidelijk naar het oosten tot aan de Slavische grensgebieden. Het was in deze steden — Mayence, Worms, Speyer, Frankfurt, Regensburg, Praag — dat een oorspronkelijke joodse beschaving ontstond, voorzien van zijn eigen taal, recht en gemeentelijke instellingen.

Recente onderzoeken hebben onze visie op dit Ashkenaz diepgaand vernieuwd. De historiografie benadrukt voortaan de manier waarop de middeleeuwse joden van Ashkenaz tussen 1000 en 1300 heilige gemeenschappen opbouwden die hun gehele religieuze leven structureerden [Woolf, 2015]. Het dagelijks leven, de gewone vroomheid van mannen en vrouwen, de gedeelde rituele praktijken vormden het dichte weefsel van een samenleving waarin het lidmaatschap werd beleefd op het niveau van gebaren [E. Baumgarten, 2014]. Het was in dit gemeentelijke kader dat niet alleen het geloof en het recht werden doorgegeven, maar ook namen — eerst Hebreeuwse en Germaanse voornamen, vervolgens beroeps- en plaatsnamen die erfelijk zouden worden.

De intellectuele cultuur van dit Ashkenaz, bestudeerd door historici van rabbijnisch recht en gedachte, toont een samenleving die tegelijk diep geworteld was in de talmudische traditie en in staat tot oorspronkelijke uitwerkingen [Kanarfogel, 2013]. De grote verzamelingen van gebruiken (minhagim), de rechtspraak van beslissers, de herinnering aan vervolgingen — met name de massamoorden met betrekking tot de kruistochten — woven een sterke collectieve identiteit [Soloveitchik, 2014]. In deze wereld bewaarde de taal die door de joden werd gesproken, het Joods-Duits en vervolgens het Jiddisch, de Germaanse grondslag waaruit woorden zoals zin / Zinn voortkwamen [J. Baumgarten, 2002].

Het is hier passend om eerlijk te zijn: geen enkele bron maakt het mogelijk een specifieke familie Zinn aan het Ashkenaz van de 11e tot 13e eeuw te koppelen. In die tijd bestonden erfelijke joodse familienamen praktisch niet; mensen werden aangeduid met hun voornaam en die van hun vader. Dit hoofdstuk stelt daarom het kader vast — taalkundig, religieus, economisch — waarin het woord Zinn circuleerde, zonder een naamkundig samengestelde dynastie vóór de moderne periode aan te nemen. Wat men daarentegen wel kan stellen, is dat de waarde van betrokkenheid bij het collectieve leven — de zorg voor de kehilah, de georganiseerde gemeenschap — het meest constante erfgoed van dit middeleeuwse Ashkenaz vormt. Het was in deze Rijngemeenschappen dat voor het eerst op systematische wijze de wederzijdse verplichtingen van solidariteit, bevrijding van gevangenen, steun aan de armen werden geformuleerd, die de eeuwen zouden doorkruisen tot aan de afstammelingen van de lignée op Amerikaanse bodem.

De moderne tijd (15e-18e eeuw)

De moderne tijd (XVᵉ-XVIIIᵉ eeuwen) ziet de joden van Duitsland economische posities innemen die bijzonder zijn, vaak aan de grens van tolerantie en uitsluiting. De handel in metalen, vervaardigde voorwerpen en luxegoederen vormde één van hun nissen. Historici hebben aangetoond hoeveel joden tussen 1400 en 1800 deelnamen aan een echte « economie der geheimen » waarin christenen en joden elkaar ontmoetten rond de circulatie van kennis, technieken en goederen [Jütte, 2015]. In deze wereld kon een ambachtsman of tinhandelaar — een potentiële Zinn — een tussenpersoon zijn tussen werkplaatsen, beurzen en clientèles.

Deze periode is ook die van de « hofjoden » (Hofjuden), deze financiers en leveranciers verbonden aan Duitse vorsten. Het lot van één van hen, Joseph Süss Oppenheimer, berecht en geëxecuteerd in Stuttgart in 1738, illustreert de kwetsbaarheid van deze verheven posities [Mintzker, 2017]. Hoewel niets de familie Zinn aan deze financiële toppen bindt, brengt de evocatie van deze kring in herinnering in welke context een bescheiden beroepsnaam kon samenleven met trajecten van stijging en val, in een samenleving die joden precieze economische rollen toewees terwijl hun rechten werden beperkt.

Het alledaagse gemeenschapsleven van deze periode is ons bekend door kostbare bronnen, zoals de dagboeken en registers bijgehouden door rabbijnen. De juridische dagboeken van rabbi Hayyim Gundersheim, in Frankfurt aan de Main tussen 1773 en 1794, openen een venster op de concrete wereld van een grote Duitse joodse gemeenschap aan de vooravond van de emancipatie [Fram, 2012]. Men ziet daar de conflicten, de contracten, de beroepen — een universum waar families van ambachtslieden en handelaren, waarvan sommigen namen van beroepen droegen zoals Zinn, onder het gezag van hun instellingen leefden.

Het is precies in deze periode, en vooral aan de wending van de 18e naar de 19e eeuw, dat joodse familienamen werden veralgemeend en vastgesteld door de administraties. De edictale bepalingen van de vastlegging van familienamen — in Oostenrijk onder Joseph II (1787), in Pruisen, Beieren, Galicië — dwongen joodse families tot het aannemen van een stabiele erfelijke naam. Velen behielden toen een reeds bestaande beroepsbijnnaam; het is in deze administratieve beweging dat een patroniem als Zinn zich goed kon kristalliseren, verdeeld onder meerdere families zonder onderlinge verbinding. De woordenboeken van Beider en Menk documenteren precies deze vastleggingsmechaniek [Woordenboeken van joodse familienamen in Oost-Europa en Judeogermaans].

Het is opmerkelijk dat het joséfijnse edict van 1787, dat vooral de joden van de Habsburgse kroon raakte — Bohemen, Moravië, Galicië, Hongarije — ook de geografische matrix is waaruit meer dan een eeuw later Eddie Zinn, vader van Howard, zal voortkomen. Geboren in Oostenrijk-Hongarije, emigreerde Eddie naar de Verenigde Staten met zijn broer Samuel voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. De familienaam die hij droeg was dus het directe, of quasi directe product van deze keizerlijke administratieve mechaniek: een naam vastgesteld bij decreet, van generatie op generatie overgedragen door de schokken van Centraal-Europa heen, tot deze de Atlantische Oceaan overstak in de bagage van een jonge immigrant die nog niet wist dat hij de vader zou worden van één van de meestgelezen historici van het hedendaagse Amerika.

De achternaam Zinn laat zich niet op een enkel punt lokaliseren: zijn verspreiding volgt de geografie van het Duitstalige gebied en zijn uitbreidingen naar het oosten. Omdat het afkomstig is van een gewoon Duits woord, kon het overal verschijnen waar Duits of Jiddisch werd gesproken en waar men tin bewerkte — van de Rijnland tot Bohemen, van Saksen tot Polen.

De overgang van de Duitse culturele wereld naar die van Midden- en Oost-Europa was voor joden voortdurend. De intellectuele trajectorie die "van Praag naar Pressburg" liep, illustreert deze circulatie van families, rabbijnen en ideeën door de Oostenrijks-Hongaarse ruimte in de 18de en 19de eeuw [Kahana, 2015]. In deze uitgestrekte ruimte verplaatsten namen zich met hun dragers, transcribeerden zich nu Duits (Zinn), nu volgens lokale schrijfwijzen. De repertoria van Beider tonen aan dat veel patroniemen van Germaanse oorsprong zich aldus in het Koninkrijk Polen, in Galicië en in het Russische Rijk voordoen, getuigen van opeenvolgende migraties en aanpassingen [Woordenboeken van Joodse achternamen van Oost-Europa en Joods-Duitse].

Deze geografische verspreiding verklaart het naast elkaar bestaan, onder dezelfde naam, van Joodse en christelijke families: de achternaam Zinn, een Duitse ambachtsnaam, werd gedragen door personen uit alle richtingen [Wikipedia, Zinn]. Men treft hem aan verbonden aan Noord-Amerikaanse juristen, aan Israëlische ingenieurs en sporters, aan Deense componisten, aan Canadese magistraten — bewijs dat het gaat om een naam die wijd verbreid is in de Duitse ruimte en haar diaspora's, en niet om een uitsluitend Joodse achternaam. De aanwezigheid van de naam in Duitse mennonitische families, vermeld door genealogen, bevestigt deze confessionele ambivalentie: dezelfde beroepsnaam, twee verschillende religieuze geschiedenissen.

De familie van Howard Zinn illustreert precies deze versplinterde geografie. Zijn vader, Eddie Zinn, kwam uit het Oostenrijks-Hongaarse Rijk; zijn moeder, Jenny Rabinowitz, was afkomstig uit Irkoetsk, in Oost-Siberië — een stad die in het laatste derde deel van de 19de eeuw een Joodse gemeenschap had zien zich vestigen, deels afkomstig uit de grenzen van de Pale of Settlement, onderworpen aan discriminatie onder het tsaristische regime. De ene komt uit het westen van het Habsburgse rijk, de ander uit het uiterste oosten van het Romanov-rijk: hun ontmoeting in een New Yorkse fabriek is op zichzelf een samenvatting van de grote Joodse migratie uit het Oosten, deze demografische expansie die tussen 1880 en 1914 twee miljoen Asjkenazische joden naar de Verenigde Staten bracht en met hen hun namen, hun Jiddisch, hun herinnering aan pogroms en hun hoop op een nieuw leven transporteerde.

Men moet zich dus hoeden voor enige eenmalige genealogie. Voorzichtigheid in naamkunde gebiedt aan te erkennen dat de Joodse Zinn uit Duitsland, Bohemen of Polen niet noodzakelijk van een gemeenschappelijke voorouder afstammen, maar dezelfde stamwoord delen, het tin, onafhankelijk aangenomen. Wat de geografie van de naam uiteindelijk onthult, is minder een unieke lignée dan de kaart zelf van het moderne Asjkenaz: een wereld in voortdurende beweging, waar identiteit zich droeg in taal, in naam, in van mond tot mond overgedragen herinnering.

De 19de-eeuwse transformatie

De 19de eeuw transformeert radicaal de situatie van joden die namen dragen als Zinn. De geleidelijke emancipatie — burgerlijk en politiek — doet hen toetreden tot de Duitse samenleving, austro-Hongaarse en vervolgens de moderne naties. Families van ambachtslieden en handelaren krijgen toegang tot vrije beroepen, universiteiten, kunsten en wetenschappen. De beroepsnaam eraan van een verre tingieter wordt dan het patroniem van artsen, juristen, ingenieurs en geleerden.

In de Duitse taalruimte gaat deze integratie gepaard met intense creativiteit. De joden van Oostenrijk onderhandelden tussen de twee wereldoorlogen over een complexe identiteit, op het kruispunt van Duitse cultuur en hun joodse toebehoren [Silverman, 2012]. Tegelijkertijd beleeft Midden- en Oost-Europa tussen 1897 en 1930 een werkelijke joodse culturele renaissance, gedragen door de opleving van het Jiddisch en Hebreeuws, door literatuur en plannen voor nationale staatsvorming [Bechtel, 2002]. Het Jiddisch, taal waarin tsin tin aanduidt, kende toen een literaire bloei die het gemeenschappelijke Germaanse erfgoed hernieuwde in namen als Zinn [J. Baumgarten, 2002].

De individuele bestemmingen van naamdragers illustreren deze moderniteit. De naam Zinn werd gedragen door figuren zo divers als een rechter van het Hooggerechtshof van New Mexico, een Deense componiste van het begin van de 19de eeuw, of een Israëlische ingenieur en voetballer [Wikipedia, Zinn]. Maar het is in Amerika dat de meest betekenisvolle bestemming van de lignée vorm aanneemt — en zij begint in de meest gewone armoede.

Eddie Zinn en Jenny Rabinowitz ontmoetten elkaar als arbeiders in dezelfde fabriek in New York. Zij hadden geen fortuin noch bijzondere opleiding; zij behoorden tot die massa van joodse immigrantenprolétairs die de confectiewerkplaatsen, tabaksfabrieken, magazijnen van de Lower East Side en Brooklyn bevolkten. Tijdens de Grote Depressie werkte Eddie als grondwerker en raamwasser, vervolgens als kelner — hij was lid van het kelners syndikaat, zorgend voor huwelijksfeesten en bar-mitzvaborrels. Het koppel hield een korte tijd een buurtkiosk met snoep, nauwelijks genoeg om te leven. « Wij verhuisden vaak, altijd een stap voor op de huisbaas », zou Howard Zinn zich herinneren. « Ik heb in de beste krotkamers van Brooklyn gewoond. »

Dit tafereel van arbeidselende is niet toevallig voor het verhaal van de lignée: het vormt de morele achtergrond ervan. Want uit deze klassenervaring — concreet, dagelijks, belichaamd — wordt het werk van Howard Zinn geboren. Het is niet overdreven om in de keuze van een Populaire geschiedenis van de Verenigde Staten geschreven vanuit het gezichtspunt van stemmellozen en uitgebuitenen de directe voortzetting te zien, op het terrein van het denken, van een jeugd in economische onzekerheid en toebehorend tot mensen die in geen officiële geschiedenis voorkwamen. Wat de joodse traditie tsedaka noemt — gerechtigheid aan de nederigen — heeft Howard Zinn geoefend niet door geschenken van geld, maar door het geschenk van kennis.

Howard Zinn wordt geboren op 24 augustus 1922 in Brooklyn, van Joodse ouders die immigranten waren en elkaar ontmoetten als fabrieksarbeiders. Zijn vader, Eddie Zinn, was afkomstig uit Oostenrijk-Hongarije en was voor de Eerste Wereldoorlog met zijn broer Samuel geëmigreerd; zijn moeder, Jenny Rabinowitz, kwam uit Irkoetsk, in Oost-Siberië. Hun twee trajecten — de ene vanuit de Habsburgse landen waar de familienaam was vastgesteld door de Jozefiaanse edicten, de ander uit het Russische Rijk waar de Rabinowitz lijden onder tsaristische discriminatie — ontmoeten elkaar in een fabriek in New York om het kind voort te brengen dat de naam Zinn zou dragen in zijn grootste roem.

Er waren geen boeken in het familiehuis. Toch manifesteerde Howards intellectuele eetlust zich al vroeg; zijn ouders, gevoelig voor deze interesse, voorzagen hem op een bepaald moment van werken van Charles Dickens per post. Dit tweeledige schuld — aan ouders zonder boekengeleerde cultuur die toch wisten te erkennen en een wakkekerend intellect te voeden, en aan een literatuur die ellende beschreef als een morele werkelijkheid en niet als een noodlot — schetst de eerste contouren van wie Howard Zinn zou worden.

Voordat hij historicus werd, was Howard Zinn soldaat. Als bombardier bij de 490e bombardementgroep van de United States Army Air Forces tijdens de Tweede Wereldoorlog, nam hij deel aan bombardementsmissies in Europa. Deze ervaring was beslissend: zij confronteerde de jonge man rechtstreeks met de geweld van oorlog in zijn meest concrete werkelijkheid, die van geweld dat van ver werd uitgeoefend, vanuit de lucht, op aardse doelen waarvan de burgerslachtoffers onzichtbaar bleven vanuit de cockpit. Zinn trok geen conclusie van onverschilligheid uit deze ervaring, maar daarentegen een vergrote verantwoordelijkheid. In zijn memoires, You Can't Be Neutral on a Moving Train (1994), kijkt hij terug op deze oorlogsjaren als het moment waarop hij begon te begrijpen dat de officiële geschiedenis — die van overwinningen, strategieën en generaals — niet de geschiedenis was van degenen die stierven. Dit bewustzijn, gevoed door de Ashkenazische erfenis van collectief geweld waarvan pogroms en later de Shoah de meest extreme uitdrukking zijn, voedde duurzaam zijn relatie tot kennis en oorlog.

Terug in de Verenigde Staten zette Zinn zijn onderbroken studies voort, behaalde zijn universitaire diploma's — onder meer aan Columbia — en werd docent aan Spelman College in Atlanta, een historisch zwart college, van 1956 tot 1963. Dit decennium was op twee manieren beslissend. Enerzijds betrokken Zinn zich er rechtstreeks in de burgerrechtenbeweging, steunend aan zijn studentes die betrokken waren bij sit-ins en marsen, en aanvaardend de persoonlijke risico's die dit met zich meebracht in het Jim Crow-zuiden. Anderzijds versterkte deze onderdompeling in een onderdrukte gemeenschap — de Amerikaanse zwarte gemeenschap — zijn overtuiging dat de officiële geschiedenis systematisch de strijd van de onderdrukkten verborg. De relatie tot de vreemdeling, tot de ander, tot de buitengeslotene, die de Joodse traditie aanduidt met het concept van ger — de vreemdeling die men moet ontvangen en niet onderdrukken, want « gijzelf zijt vreemdelingen geweest in Egypte » — Zinn beleefde dit niet als een abstract gebod maar als een dagelijkse praktijk in contact met zijn zwarte studentes in Atlanta.

Later benoemd tot professor aan de Universiteit van Boston, waar hij van 1964 tot 1988 doceerde, bleef Zinn betrokkenheid en kennis vermengen. Hij verzette zich tegen de Vietnamoorlog, droeg bij aan vredesbewegingen, legde getuigenis af van de effecten van bombardementen op burgerslachtoffers — en knoopte zo opnieuw aan, in het register van politieke getuigenis, aan zijn eigen ervaring als bombardier. De coherentie tussen geleefd leven en uitgesproken gedachte vormt een van de meest onderscheidende kenmerken van zijn werk.

In 1980 publiceerde Howard Zinn A People's History of the United States. Het boek schokte de canon's van de Amerikaanse historiografie. Waar traditionele handboeken de geschiedenis vertelden vanuit de top — ontdekkingsreizigers, presidenten, generaals, wetgevers —, stelde Zinn een tegenverhaal voor dat van onderaf was opgebouwd: de Indiaanse volkeren onteignd door Christophe Columbus en zijn opvolgers, Afrikaanse slaven, vrouwen, arbeiders, immigranten, gewone soldaten. Vertaald in talrijke talen en verkocht in meer dan twee miljoen exemplaren, werd het boek een onmisbare referentie voor het Amerikaanse progressief denken en een pedagogisch hulpmiddel aan tientallen universiteiten.

Dit historiografische project verscheen niet uit het niets. Het wortelt in een Joodse traditie van tegengesteld lezen van de macht — een traditie die, van de profeten van Israël die onrechtvaardig koningen afkeurden tot de grote stemmen van de Joodse arbeidersbeweging aan het einde van de negentiende eeuw, steeds opnieuw in herinnering riep dat rechtvaardigheid (tsedek) vereist dat men naar de stem van de onderdrukten luistert. De Joodse profetische traditie scheidt de kennis van de wereld niet van de morele eis: kennen betekent reeds zich engageren. Howard Zinn, die religie niet in rituele zin praktiseerde, droeg deze houding desondanks in elke regel van zijn werk: geschiedenis is een morele aangelegenheid, en de historicus die zich neutraal stelt, maakt zich medeplichtig aan degenen die de geschiedenis naar hun voordeel schrijven.

In zijn memoires, You Can't Be Neutral on a Moving Train (1994), verduidelijkt Zinn deze overtuiging. De titel zelf is een programma: op de trein van de geschiedenis bestaat neutraliteit niet. Niet kiezen betekent reeds kiezen — de kant van degenen die de trein besturen. Deze formule vat in een beeld samen wat Joods denken vaak anders heeft uitgesproken: stilzwijgen tegenover onrechtvaardigheid is een vorm van deelname aan onrechtvaardigheid. De Talmoed van Jerusalem, evenals de ethiek van de Profeten, herinneren eraan dat getuigen en handelen verbonden verplichtingen zijn, onlosmakelijk. De autobiografie van Zinn is precies dit getuigenis: dat van een man afkomstig uit de Ashkenazische armoede als immigrant die weigerde te zwijgen, of het nu ging om raciale segregatie, de Vietnamoorlog, of de groeiende economische ongelijkheid van het reaganiaanse Amerika.

De omvang van dit werk mag echter haar grenzen niet verdoezelen, die deel uitmaken van de eerlijkheid van het verhaal. Historici van alle gezindten hebben A People's History verweten gebrek aan nuance, een neiging om manicheïsme om te keren in plaats van het te overwinnen — de officiële helden vervangend door volkshelden zonder altijd de interne tegenstellingen van sociale bewegingen te wegen. Deze legitieme kritiek herinnert ons eraan dat moreel engagement, een authentieke deugd, op zichzelf geen vervanging is voor analytische nauwkeurigheid. De spanning tussen profetisme en wetenschap, tussen aanklacht en begrip, doorkruist het werk van Zinn zoals het vele grote stemmen van modern Joods denken heeft doorkruist.

Howard Zinn stierf op 27 januari 2010, in Santa Monica, Californië. Hij was 87 jaar oud. De datum van zijn dood — 27 januari — valt samen met de Internationale Dag ter herdenking van de slachtoffers van de Holocaust. Hoewel de samenvalling toevallig is, is zij niet zonder symbolische betekenis voor een familie wiens naam het geheugen van Ashkenaz draagt en waarvan de meest illustere zoon zijn leven sleet met de weigering dat de geschiedenis van de slachtoffers zou worden vergeten.

De geschiedenis van de familienaam Zinn is het verhaal van een woord dat naam werd, en van een naam die geheugen werd. Ontstaan uit het meest huishoudelijke metaal, tin — zin in het Middel-Hoogduits, tsin in het Jiddisch —, gaf het eerst aanduiding voor een beroep, dat van tinnenwerker en serviesgoed-handelaar, voordat het als erfelijke patroniem werd aangenomen door Duitssprekende Joodse families tijdens de grote administratieve naamfixering in de 17de en 19de eeuwen [Dictionary of American Family Names ; Q21487983 — Wikidata].

Het hier nagetreden parcours vereist een dubbele eerlijkheid. Enerzijds zijn de etymologie en het asjkenazische karakter van de naam degelijk vastgesteld door gespecialiseerde naamkundewerken — Beider, Menk, en de woordenboeken van familienamen [Woordenboeken van Joodse patroniemen uit Midden- en Oost-Europa en Joods-Duitse]. Anderzijds bestaat er niet één familie Zinn, maar zijn er families Zinn, Joods en Christelijk, verspreid van het Rijnland tot Galicië en tot in Amerika, eerder verenigd door een woord dan door bloed. Dit is het lot van metonimische beroepsnamen, onafhankelijk aangenomen door lignées zonder onderlinge band.

In het lange perspectief van de asjkenazische wereld geplaatst — van de heilige gemeenschappen van middeleeuws Rijnland [Woolf, 2015] tot aan moderne culturele herleven [Bechtel, 2002] —, verschijnt de naam Zinn als een discrete getuige van deze beschaving: geworteld in de Duitse taal, geboetseerd door ambachten, verplaatst door migraties, getransfigureerd door emancipatie. En dan, aan het einde van de reis — van de Josephijnse edikten van Oostenrijk-Hongarije, van de shtetlekh van Siberië en de fabrieken van Brooklyn —, verschijnt een figuur die aan deze naam zijn grootste betekenis geeft: Howard Zinn, historicus, bombardier geworden pacifist, leraar aan een zwart college in het gesegregeerde Zuiden, auteur van A People's History of the United States en You Can't Be Neutral on a Moving Train.

Indien men moest benoemen wat deze lignée boven allen het best zou hebben uitgedrukt onder de grote deugden die het judaïsme door de eeuwen heen heeft gedragen, zou het gerechtigheid zijn — tsedek — begrepen in haar meest eisende en meest geïncarneerde betekenis: niet gerechtigheid als abstracte norm, maar als verplichting zich aan de zijde van de vernederden te stellen, hen het woord te geven, het medeplichtige zwijgen te weigeren. Eddie Zinn, kelner van bar-mitsva zonder boeken thuis, en Howard Zinn, historicus van de stille meerderheid, bevinden zich niet op dezelfde plaats. Maar hun gemeenschappelijke traject — van Oostenrijk-Hongarije naar Brooklyn, van Brooklyn naar Amerikaanse collegeaula's, van het zwijgen van armoede naar de drukte van engagement — vormt een enkele en dezelfde lijn. Het is de lijn van degenen die, volgens de woorden van de profeet Amos aangenomen door de gehele Joodse traditie, « de gerechtigheid als een beek laten stromen en de rechtvaardigheid als een onuitputtelijke rivier ». Het Grote Boek van de Zinns is dus niet de roman van een dynastie, maar de biografie van een naam — en, daardoor, de getrouwe weerspiegeling van een Midden-Europese Joodse geschiedenis, gemaakt van arbeid, mobiliteit, geheugen en, tenslotte, een roep naar gerechtigheid die niets heeft weten te zwijgen.