Familie Meyer

Het patroniem Meyer begrijpen

Het patroniem Meyer begrijpen, betekent allereerst twee bronnen ontwarren, die de joodse naamkunde grondig heeft gedocumenteerd. De eerste is nominaal. De mannelijke voornaam Meïr behoort tot de meest voorkomende Hebreeuwse voornamen in de asjkenazische wereld; in het Jiddische gebruik werd deze vaak gekoppeld aan de volkstaalnaam Meyer/Meier, door een gelukkige assonantie die het mogelijk maakte de Hebreeuwse identiteit in germaanse landen uit te spreken. Deze convergentie verklaart waarom dezelfde man zich Meïr in de synagoge en Meyer voor de overheid kon noemen. Beider, in zijn opgaven uit het Russische Rijk en Galicië, classificeert aldus een belangrijk deel van de Meyer onder de patroniemen afgeleid van een voornaam, wat men patroniem of metronomische namen noemt [Woordenboeken van joodse patroniemen uit Oost-Europa en Joods-Duitse].

De tweede bron is functioneel. In het Germaanse gebied was de Meier de drost, de vertrouwensman belast met het bestuur van een domein, het innen van heffingen, het toezicht op oogsten en mensen. Menk, in zijn woordenboek van joodse Joods-Duitse namen, verbindt een fractie van de dragers aan deze professionele betekenis, overgeërfd van een middeleeuws gebruik waarbij enkele Joden beheerfuncties vervulden voor het account van vorsten of gemeenschappen [Woordenboeken van joodse patroniemen uit Oost-Europa en Joods-Duitse]. Hier ligt al een deugd in het verschiet: die van trouwe rentmeesterschap, van zorg voor wat je toevertrouwd is. De joodse traditie houdt grote waarde aan deze eerlijkheid van de bewaarder — de shomer van de rabbijnse Wet, bewaker gehouden nauwgezet rekenschap af te leggen van wat hij voor een ander in bezit heeft. Dat de naam uit zo'n functie kon ontstaan, zegt iets over de plaats die bepaalde Joden in de middeleeuwse economie innamen, als vertrouwensmensen.

Niemand kan de naam Meïr dragen zonder, onwetend zelfs, erfgenaam te zijn van de beschermfiguur van Rabbi Meïr, een van de grote meesters van de Mishna in de tweede eeuw. Leerling van Rabbi Akiva, geprezen om de scherpte van zijn redenering en de subtiliteit van zijn onderscheidingen, is hij in het collectieve geheugen van Israël gebleven als de wijze wiens naam zelf « hij verlicht » betekent. De talmudische traditie verhaalt dat hij zijn brood verdiende als kopiist van schriftrollen — een werk van nauwkeurigheid waarin elke letter de heilige betekenis van de tekst bepaalt. Aan hem wordt ook zijn echtgenote Beruria geassocieerd, een van de zeldzame geleerde vrouwen die in de Talmud worden genoemd, wier wijsheid en morele standvastigheid spreekwoordelijk waren.

Dit patronaat is niet historisch in genealogische zin: geen enkele Meyer-geslacht stamt aantoonbaar af van de Tanna. Het behoort tot de Herinnering — deze door de naam overgebrachte band, die elke Meïr in een geestelijke eerder dan biologische afstamming inschrijft. Dit is een deugd die eigen is aan het judaïsme: de naam draagt een vereiste over. Een kind Meïr noemen is de wens vormen dat hij verlicht — door studie, door rechtschapenheid, door voorbeeld. Zo bewaarde de familienaam, zelfs toen hij aanvankelijk een bescheiden intendant aanduiddde, deze belofte van licht. De traditie verbonden aan Rabbi Meïr, « Meïr Baal HaNess » genoemd in de volksvroomheid — een late identificatie en onderscheiden van de Tanna, onderwerp van talrijke liefdadigheidsgeschenken in zijn naam —, heeft de naam zelfs verbonden met tsedaka, gerechtigheid als liefdadigheid: men gaf « voor Rabbi Meïr » om wat verloren was terug te vinden, een gebaar waarin vroomheid en solidariteit zich mengen.

Het is in de Duitse landen dat de naam Meyer, in de moderne tijd, zijn scherpste historische reliëf krijgt. De grote synthese van Michael A. Meyer over de geschiedenis van de Joden in Duitsland in moderne tijden beschrijft een wereld waar, tussen de 18e en 20e eeuw, de Joodse gemeenschappen van de juridische marginaliteit van het getto naar een diepe culturele integratie gaan, niet zonder spanningen en breuken [Michael A. Meyer, German-Jewish History in Modern Times]. De familienaam Meyer is daar alomtegenwoordig, van de kleine landelijke marskramer in Franken tot de grote geëmancipeerde burger van Berlijn of Frankfurt.

De historicus toonde aan hoe, vanaf het midden van de 18e eeuw, een generatie Duitse Joden zich ertoe zette zijn identiteit opnieuw te bezien in contact met de Europese cultuur van de Verlichting — de beweging van de Haskala [Michael A. Meyer, The Origins of the Modern Jew]. Deze intrede in de moderniteit was ook een intrede in de maatschappelijke verantwoordelijkheid: de Joden eisten gelijkheid van rechten, maar ook de plichten van de burgerij. Velen van de Meyer onderscheidden zich in ambachten — handel, handwerk, financiën, en vervolgens geneeskunde, recht en wetenschappen naarmate de universiteiten zich openden — uitdrukkend die deugd van de economische actie en de kennis die de traditie nooit tegenover de vroomheid heeft gesteld, stellende daarentegen het eerlijk werk en de studie voor wegen van heiligmaking. De betrokkenheid bij het collectieve leven leest zich in de dichtheid van gemeenschappelijke instellingen — hulpmaatschappijen, ziekenhuizen, scholen — die deze families steunden, verlengstuk van de oude verplichting van de tsedaka onder de moderne vormen van de georganiseerde filantropie.

Onder de meest opvallende bijdragen van een man met deze naam is het werk van de historicus Michael A. Meyer over de reformatorische beweging in het judaïsme. Zijn uitgebreide onderzoek schetst hoe rabbijnen en leken in negentiende-eeuws Duitsland ernaar streefdden de trouw aan de traditie te verzoenen met de vereisten van een nieuwe wereld, door de liturgie, prediking en kerkorganisatie te hervormen [Michael A. Meyer, Response to Modernity. A History of the Reform Movement in Judaism]. Dit hoofdstuk uit de joodse geschiedenis raakt rechtstreeks één van de grote deugden in de lijst: de opvatting van de Joodse Wet, de halakha, en het debat over wat erin eeuwig is en wat historisch.

De reformatorische beweging, zoals Meyer die heeft geanalyseerd, was geen breuk met de waarde van de Wet, maar een manier — betwist, bediscussieerd, soms pijnlijk — om de toepassing ervan in een veranderde wereld in vraag te stellen [Michael A. Meyer, Response to Modernity]. Daarin zien we een intellectuele deugd aan het werk: de bijdrage aan het Joodse denken, de moed om continuïteit in verandering na te denken. De eerlijkheid gebiedt de schaduwen eraan herinneren: deze hervormingen verdeelden de gemeenschappen diep, stellende hervormers, neo-orthodoxen en „positief-historischen" tegenover elkaar, en roepen felle debatten op over de identiteit zelf van het judaïsme. Dat één van de grote historici van deze beweging precies de naam Meyer droeg, geeft aan deze familienaam een bijzondere klank: de naam die „licht" betekent, geassocieerd door een van de zijnen met het nauwgezette onderzoek van hoe Israël zichzelf over zijn eigen weg heeft verlicht.

De achternaam Meyer stopt niet aan de Duitse grenzen. De woordenboeken van Beider attesteren het rijkelijk in het Koninkrijk Polen, in Galicië onder Oostenrijks bestuur en in het Russische Rijk, waar het naast de Jiddische vormen Meir en de volkstalige afleidingen [Woordenboeken van Oost-Europese en Joods-Duitse achternamen] bestaat. In deze landen vond de fixatie van Joodse achternamen vaak laat en administratief plaats, opgelegd door de telmandaten van de Oostenrijks-Hongaarse, Pruisische en Russische monarchieën op de grens van de achttiende en negentiende eeuw. De keuze of toewijzing van de naam Meyer — of deze nu een voornaamskaap van een voorouder of een functie weerspiegelde — inschreef toen blijvend duizenden families onder deze onomastische banner.

Vervolgens kwamen de grote migraties. Vluchtend voor vervolgingen en ellende, of op zoek naar de vrijheden van de Nieuwe Wereld, trokken ontelbare Meyer's de Atlantische Oceaan over naar de Verenigde Staten, of bereikten Engeland, Frankrijk, Latijns-Amerika. De naam, al veelwoudig, verspreide zich nog verder, uitgesproken als « Mayer » of « Meyers » afhankelijk van de gastlanden. Deze geschiedenis van ballingschap en gastvrijheid sluit aan bij een kardinale waarde van de traditie: de houding tegenover de vreemde, deze herhaalde ervaring om zelf de vreemde te zijn — ger — waarvan de Torah een imperatief van geheugen en medelijden maakt. De Meyer-gemeenschappen, beurtelings welkom geheten en verworpen, droegen dit scherpzinnige bewustzijn dat de gastvrijheid aan de migrant verschuldigd niet facultatieve weldadigheid maar verplichting geboren uit Israëls eigen zwerving is.

De geschiedenis van de Joden van Duitsland, waarvan de naam Meyer een van de meest voorkomende indicatoren is, bereikt zijn hoogtepunt in de ramp. De synthese van Michael A. Meyer voert zijn verhaal tot de jaren waarin de emancipatie, geduldig veroverd over anderhalve eeuw, werd vernietigd door nazi-vervolging en de Shoah [Michael A. Meyer, German-Jewish History in Modern Times]. Een zo algemeen verbreide familienaam verschijnt onvermijdelijk, in duizendtallen, in de registers van slachtoffers net als in die van overlevenden en ballingen. De banaliteit zelf van de naam — deze « rentmeester » van de initiële vermelding — wordt hier de spiegel van een heel volk zonder onderscheid getroffen.

Wat voortdurend, buiten de vernietiging, is geheugen en wederopbouw. De Meyer's die overleefden stichtten opnieuw hun leven in Israël, in Amerika's, in herbouwd Europa. En het is opnieuw een Meyer, de historicus Michael A., die zijn werk wijdde aan het behoud en de overdracht van de geschiedenis van het Duitse jodendom, stellende het schrijven zelf tot een vorm van zakhor, dit gebod van herinnering dat het gehele joodse bewustzijn structureert [Michael A. Meyer, German-Jewish History in Modern Times]. Hier sluit de deugd van kennis zich aan bij die van vroomheid: zich nauwkeurig herinneren is een manier om de gestorvenen te eren. De naam die licht betekent vindt aldus, in de trouw van het historisch getuigenis, een van zijn meest rechtvaardige vervullingen.

Van de middeleeuwse intendant tot de wijze die verlicht, van de handelaar uit Franconia tot de grote historicus van de moderne Joodse geschiedenis, de naam Meyer doorloopt de eeuwen als een discreet maar taai draadje. De frequentie ervan, die het verbiedt er een unieke lignee van te maken, openbaart de diepe waarheid ervan : Meyer is minder een familie dan een manier om Joods te zijn door de geschiedenis heen — trouw, geleerd, mobiel, blootgesteld. De geleerde repertoria van Beider en van Menk bepalen er de documentaire basis van ; het werk van Michael A. Meyer schetst de intellectuele top ervan [Dictionaries of East European Jewish and Judeo-German Surnames] [Michael A. Meyer, German-Jewish History in Modern Times].

Als men, boven alles, de deugd zou moeten noemen die deze verzameling van families het best zou hebben uitgedrukt, zou het de verlichtende trouw zijn : de samensmelting, vastgelegd zelfs in de twee wortels van de naam, van de trouwe intendantie — de nauwgezette zorg voor wat vertrouwd is — en van het licht van de studie. Deze deugd bereikt haar hoogtepunt in de zakhor, de plicht tot herinnering, die de Joodse traditie van generatie op generatie heeft gedragen en die een Meyer, historicus, gediend zal hebben door de geschiedenis van zijn volk zelf te bewaren [Michael A. Meyer, Response to Modernity]. Daarin sluit het bijzondere lot van degenen die deze naam droegen zich aan bij de collectieve herinnering van Israël : trouwe bewaarders van een toevertrouwd erfgoed, en dragers, in een vaak verduisterde wereld, van enig licht dat hun naam belooft.