Familie Lapidus

De eerste moeilijkheid die de historicus van de naam Lapidus tegenkomt, is die van zijn meervoudige etymologie. Drie sporen bestrijden elkaar om voorrang, en de referentiewerken van de Joodse onomastiek — waarvan Alexander Beider en Lars Menk vooraanstaan — nodigen uit om ze gezamenlijk in overweging te nemen in plaats van er slechts één te bevoordelen [Woordenboeken van Joodse familienamen uit Oost-Europa en Joods-Duits].

Het steenachtige spoor, allereerst, het meest directe. Gedragen door Asjkenazische joden, lijkt de naam naar steen te verwijzen en zou kunnen slaan op een steenhouwer, een metselaar of een diamantair [Geneanet]. Deze lezing zou de familienaam inschrijven in de lange traditie van beroepsnamen, zo frequent in de Joodse antroponymie van Centraal- en Oost-Europa, waar steenbewerking en de handel in edelstenen identificeerbare activiteiten waren. Het Latijnse woord lapis, « steen », zou de directe wortel zijn, en de betekenis zou zich kunnen uitstrekken tot andere bewerkte materialen.

Het schriftuurlijk spoor, vervolgens, prestigieuzer. Het verwijst naar de enige bijbelse vermelding van de naam: Lappidoth, wiens Hebreeuwse naam « fakkels » of « vlammen » betekent, is een bijbels figuur die alleen bekend is als de echtgenoot van Deborah, de profetes en rechter die Israël tegen Kanaänitische onderdrukking aanvoerde. De rabbijnse traditie heeft zich van deze duisternis meester gemaakt om haar vruchtbaar te maken: de rabbijnen identificeren de echtgenoot van Deborah met Baraq (« bliksem »), en « Lapidoth » is een intensieve meervoud, waarschijnlijk met figuurlijke waarde [JewishEncyclopedia.com]. De morfologie van het woord zelf heeft oneindig veel glosses voortgebracht, want de vrouwelijke meervoudsvorm in -ôt bij een eigennaam, hoewel zeldzaam, is vastgesteld, zoals in Naboth of Jeremoth [Grokipedia]. Sommige exegeten, weigerend erin een mannelijk antroponiem te zien, hebben voorgesteld de uitdrukking als een epitheton van Deborah zelf te lezen — een « vrouw van vlammen », zelfs een « vrouw van glansen » met intellectuele schittering [Marg Mowczko].

Het affectieve spoor, tenslotte, het meest discrete: de afleiding van het Latijnse adjectief lepidus, « aangenaam », « charmant » [Lapidus — Wikipedia]. Minder gedocumenteerd, herinnert het eraan dat de klankwisselingen tussen lapis en lepidus de semantische grenzen hebben kunnen verwarren in de loop van de overbrengingen. In de huidige stand kunnen geen van deze drie sporen worden uitgesloten; wetenschappelijke voorzichtigheid gebiedt ze samen te houden.

Het is verleidelijk — en niet geheel willekeurig — het oeuvre van Morris Lapidus opnieuw te lezen in het licht van deze derde etymologie. De man die later een architectuurfilosofie zou smeden gebaseerd op volksvreugde en de verleiding van grote openbare ruimten, droeg misschien in zijn eigen naam iets van het Latijnse lepidus: die smaak voor charme, voor genot, voor gelukkige lichtheid die zijn collega's eerst in verwarring bracht voordat ze hen verleidde. Etymologie bepaalt het lot niet, maar biedt er soms een schitterende achteraflezing van.

Hoewel de etymologie nog open blijft, is de geografie van de naam veel zekerder. De genealogische repertoria stemmen overeen: de familienaam Lapidus komt het meest voor in de landen van Oost-Europa, met name in bepaalde regio's van Wit-Rusland, Oekraïne en Roemenië; het is een Askenazische Joodse naam die zou teruggaan tot de middeleeuwen [iGENEA]. Deze oosterse verankering past in de grote geschiedenis van de Joodse bevolking van de regio. Michel Roblin stelde al in 1950 dat de Joden, achtereenvolgens verdreven uit het grootste deel van de staten van Christelijk Europa, zich in Polen hadden teruggetrokken om daar geleidelijk aan van de 15e tot de 18e eeuw een heel aparte nationaliteit te vormen door religie, gebruiken en taal [Roblin, Revue Internationale d'Onomastique].

Deze taal, het Jiddisch, verklaart gedeeltelijk de flexibiliteit van de naam. Het gaat om een Duits dialect uit de streek van de Main, sterk geslaviseerd in zijn accent en gehebräïseerd in zijn woordenschat; het was immers uit Franken en het Rijnland dat de meeste Joodse immigranten naar Polen kwamen [Roblin]. Men waarneemt dus verwante vormen, waaronder de Jiddische variant "Lapid", attesteerd als patroniem [iGENEA]. De vastlegging van familienamen, die laat plaatsvond en vaak door keizerlijke besturen aan het eind van de 18e en het begin van de 19e eeuw werd opgelegd, vormt het moment waarop een bijnaam of beroepsbetiteling zich kristalliseerde tot een erfelijk patroniem — een proces dat het werk van Beider methodisch in kaart heeft gebracht voor het Russische Rijk, het Koninkrijk Polen en Galicië [Woordenboeken van Joodse familienamen van Oost-Europa en Judeo-Duitse].

De neergang van Polen veranderde vervolgens deze geografie. Het einde van de 18e eeuw plaatste de Poolse Joden onder Pruisische, Oostenrijkse en Russische heerschappijen; zij spreidden zich uit over het hele gebied van hun nieuwe vaderland [Roblin]. Het was in de enorme Russische ruimte dat de naam zijn grootste dichtheid lijkt te hebben bereikt: in Rusland is de naam Lapidus zeer gangbaar volgens de verzamelde onomastische gegevens [iGENEA]. De woonzone die aan de Joden van het Rijk was toegewezen — met name Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne omvattend — valt samen met het verspreidingsgebied van het patroniem.

Odessa, de geboorteplaats van Morris Lapidus, behoort precies tot deze ruimte. Gesticht in 1794 aan de oevers van de Zwarte Zee, werd de kosmopolitische stad in de 19e eeuw één van de grote centra van het Russische jodendom, een mengeling van Askenazische gemeenschappen en mediterrane invloeden, kooplieden en geleerden, orthodoxen en maskilim. In deze smeltkroes — tegelijk beperkt door de tsaristische wetten van de Pale of Settlement en doorkruist door de stromingen van de Haskala — werd de familie Lapidus naar Morris geboren, op 25 november 1902. De woonzone hier is geen historiografische abstractie: zij is de directe horizon van een orthodox-Joodse familie die leefde in angst voor pogroms en voor wie emigratie naar Amerika niet een keuze uit ambitie was, maar een imperatief voor overleven.

De naam Lapidus laat zich echter niet opsluiten in de zuiver Ashkenazische wereld. Genealogische gegevens wijzen erop dat de familienaam ook wijdverspreid is in de Sefardische jodensgemeenschap, en men vindt hem in Spanje, Malta, Marokko en Turkije, evenals in een aantal landen in Latijns-Amerika [iGENEA]. Deze verspreiding nodigt uit tot het confronteren van de herinnering aan een « Latijnse » naam met het archief van de Iberische verbanningen en de Middellandse-Zeerefugia.

De verbanningen van 1492 en de Portugese dwingende bekering voortgebrachte een crypto-joodse diaspora waarvan David Gitlitz de clandestiene doorzetting heeft nagetekend [Gitlitz, Secrecy and Deceit, 1996]. In deze context kon een naam met Latijnse en laconieke klank evenzeer een oorsprong verbergen als tonen: de familienamen der « nuevo cristianos » leenden zich tot meerduidige aflezingen, en de Sefardische naamkunde draagt het spoor van deze overlevingsstrategieën. De mogelijkheid dat een Middellandse Lapidus-stam zich onafhankelijk van de oosterse stam zou hebben gevormd — door latinisering van een beroepsnaam of door translitteratie van een Hebreeuwse oorsprong — blijft een aannemelijke maar niet met zekerheid gedocumenteerde hypothese.

Men moet zich hier hoeden voor een aanlokkelijke maar fragiele reconstructie. De categorie zelf van « Arabische jood » of Middellandse-Zee-jood is historisch geconstrueerd, zoals Yehouda Shenhav heeft aangetoond, op de kruising van nationalisme, religie en etniciteit [Shenhav, The Arab Jews, 2006]. Evenzo berusten de Sefardische herinnering en haar verhouding tot lijden en identiteit op een collectieve uitwerking die Esther Benbassa met fijnzinnigheid heeft geanalyseerd [Benbassa, La Souffrance comme identité, 2007]. Een Lapidus-continuïteit zonder voorzichtigheid toepassen van middeleeuws Spanje op hedendaags Latijns-Amerika zou neer komen op het verwarren van de verspreiding van een naam en de afstamming van een familie. Het snijpunt van traditie en archief signaleert zich hier vooral door zijn leemten.

De beslissende wending in de geschiedenis van de naam Lapidus was, zoals voor zoveel Joodse families uit Oost-Europa, de grote transatlantische migratie die zich uitstrekte van de jaren 1880 tot de sluiting van de Amerikaanse grenzen in de jaren 1920. De pogroms van het Russische Rijk, de ellende van het vestigingsgebied en de hoop op een nieuwe wereld dreven honderdduizenden Asjkenazische Joden op de wegen. De genealogische gegevens bevestigen deze trajectorie voor de naam waarover we spreken: de naam is zeer populair onder Joden van het voormalige Sovjet-Unie; in Noord-Amerika is hij bekend, hoewel minder algemeen dan in Oost-Europa, en veel families Lapidus zijn al generaties geleden naar de Verenigde Staten en Canada geëmigreerd [iGENEA].

Het geval van de familie van Morris Lapidus illustreert deze golf met een biografische precisie die zijn twee werken — An Architecture of Joy (1979) en Too Much Is Never Enough (1996) — toestaan aan te benaderen. Geboren te Odessa op 25 november 1902, wordt Morris als zuigeling naar New York gebracht: zijn moeder, orthodox joods, vreest de door de tsaar tegen Joodse gemeenschappen gevoerde geweldscampagne, en emigratie blijkt de enige uitweg [hospitalitynet.org]. Dit vroege vertrek plaatst het hele leven van Morris onder het teken van ontworteling en heropbouw, een schema dat op elk moment van zijn autobiografische verhaal terugkeert: hij houdt niet op te beschrijven hoe Amerika wordt ontvangen als een ruimte om te bewonen, te verfraaien, waardig te maken van de hoop die zijn ouders erin hadden gesteld.

Deborah Dash Moore heeft aangetoond hoe deze migranten in Amerikaanse metropolen een origineel stedelijk jodendom opnieuw stichtten, gevormd door de ervaring van de stad en sociale stijging [Dash Moore, Urban Origins of American Judaism, 2014]. De trajectorie van Morris Lapidus — van het immigrantenkinderjaren in de volksbuurten van New York tot het diploma van Columbia University (1927), dan tot het leiding geven van winkels, hotels en winkelcentra — is een schoolvoorbeeld van deze stijging. Het illustreert ook een kardinale waarde van het Asjkenazische jodendom van de diaspora: kennis als hefboom van emancipatie. Of het nu voor Morris was, die lange tijd moest worstelen om zijn creaties erkend te krijgen door een hautain architectuurestablishment, of voor zijn gelijktijdigen uit dezelfde kring, toegang tot universitair onderwijs vertegenwoordigde de vervulling van een collectieve aspiratie, het bewijs dat de ballingschap niet degeneratie, maar excellentie kon voortbrengen.

Deze Amerikaanse generatie was ook die van mobilisatie. Deborah Dash Moore heeft beschreven hoe de Tweede Wereldoorlog, door jonge Amerikaanse Joden in uniform te werpen, hun identiteit en hun relatie tot de natie blijvend transformeerde [Dash Moore, GI Jews, 2004]. Veel families Lapidus, zoals hun gelijktijdigen, zagen hun zonen naar het front gaan, waardoor een americanisatie werd voltooid die door immigratie was begonnen. Pierre Birnbaum heeft in ander opzicht deze dialectiek van ballingschap, Verlichting en « desassimilatie » geanalyseerd die zich door de moderne Joodse geschiedenis trekt [Birnbaum, Géographie de l'espoir, 2004] — een dialectiek waarvan de weg van deze families een concrete illustratie biedt.

Onder alle dragers van de naam is Morris Lapidus ongetwijfeld de figuur die het patroniem met de meeste glans op het wereldtoneel heeft uitgedragen. Zijn twee autobiografische werken — An Architecture of Joy (1979) en Too Much Is Never Enough (Rizzoli, 1996) — vormen tegelijk eerstehands documenten over zijn loopbaan en manifesten van een filosofie van de openbare ruimte die radicaal gericht is op de gewone mens.

De carrière van Lapidus begon ver verwijderd van imposante hotels: van 1926 tot 1942 wijdde hij zijn eerste decennia aan het ontwerp van meer dan vijfhonderd detailwinkels in de hele Verenigde Staten, stellende in deze bescheiden ruimten zijn intuïties op de proef over het gedrag van kopers, de circulatie in gangen, de psychologie van etalages en de kracht van licht op de stemming [biblio.com]. Dit laboratorium van het alledaagse handelsverkeer zou zich als doorslaggevend blijken. Waar zijn collega's van de Modernistische Beweging zich uitspraken voor soberheid en strikte functionaliteit, observeerde Lapidus dat mensen een winkel alleen binnengingen als iets hen aantrok, hen verraste, hun zin gaf om te blijven. « De mensen hielden ervan! » (The people loved it !), herhaalde hij graag ter verdediging van zijn meest gewaagde keuzes [hospitalitynet.org].

Dit onopgemerkte werk ging twintig jaar vooraf aan het succes dat hem beroemd — en omstreden — zou maken. In 1954 bouwde Morris Lapidus het Fontainebleau in Miami Beach. Met zijn weelderige krommen, zijn zuilen gehuld in lichtkringen, zijn trappenhuizen die lijken te zweven, zijn wanden doorboord met organische openingen en zijn decoratieve fantasieën die de serieuze kritiek al snel als « kitsch » zou bespot hebben, bood het hotel de Amerikaanse middenklasse — en een joods cliënteel dat lange tijd uit de chique Floridahotels was geweerd — een toegankelijke, vrolijke, van solemniteit bevrijde luxeruimte die hun anderen alleen voor elite's voorbehielden [Britannica ; Syracuse University Library]. Het Eden Roc (1955) en het Americana van Bal Harbour (1956) verlengden dit gezichtspunt en vormden een geheel dat de zogenaamde « Miami Modern »-stijl of MiMo zou bepalen, waarin fantasiebarok en modernistische vrijheid werden gemengd [Goodreads].

De architecturale elite ontving deze werken met minachtende vijandigheid. De naam van Lapidus verscheen in geen enkel serieus handboek, zijn hotels werden genegeerd door vakbladen, en hijzelf moest decennia op enige erkenning van zijn vakgenoten wachten. An Architecture of Joy (1979) was aanvankelijk de titel van een omstreden tentoonstelling georganiseerd door de Architectural League of New York in 1970, die het begin van een voorzichtige rehabilitatie markeerde [Syracuse University Library]. De autobiografie uit 1996, Too Much Is Never Enough, vormt de meest volledige versie van zijn zelfverdediging en belijdenis: Morris Lapidus vertelt hierin met ontwapenende openhartigheid over de vernedering die hij onderging, de contracten die hij verloor vanwege zijn als vulgair beoordeelde stijl, maar ook over de onwankelbaarheid van zijn zekerheid dat zijn werk aan een werkelijk menselijk behoefte tegemoet kwam — die van plezier, democratische schoonheid, het recht op vreugde voor iedereen.

Deze democratische ambitie resoneerde niet zonder betekenis in de joodse traditie. Het idee dat schoonheid en waardigheid niet voorbehouden zijn aan een aristocratie maar een universaal recht vormen — wat men terug vindt in het begrip van oneg, van genot en aangename ervaring toegekend aan elk menselijk wezen — loopt discreet door het werk van Lapidus. Door voor de middenklasse te bouwen, voor joods-Amerikaanse families uit Brooklyn en de Bronx die eindelijk hun eerste vakantie in Florida deden, drukte hij op zijn eigen manier een brede liefdadigheid uit, een zorg voor de ander die zich hier vertaalde in bewoonde ruimten, in marmer en kroonluchters, in trappen die iedereen het gevoel geven magnifiek te bestaan. De steen — lapis — is hier schoonheid geworden, aangeboden aan het grote publiek.

De late maar glorieuze erkenning kwam in 2000, het jaar van zijn 98e verjaardag: het Smithsonian's Cooper-Hewitt National Design Museum in New York eeerde hem als « American Original » voor het geheel van zijn werk [Syracuse University Library]. Morris Lapidus stierf op 18 januari 2001 in Miami Beach, in de stad die hij had geholpen vorm te geven. Hij liet meer dan tweehonderd hotels achter, gebouwd over de hele wereld, ontelbare winkels en winkelcentra, en twee boeken die tegelijk herinneringen zijn van een balling geworden Amerikaan en manifesten van een humanistische architectuur die de 21e eeuw uiteindelijk op hun juiste waarde kwam te schatten.

De geschiedenis van de naam Lapidus kent een laatste omslag, die even symbolisch als geografisch van aard is: de terugkeer naar de Hebreeuwse wortel van de « fakkel ». Het zionistische project, door het bevorderen van de hebreeïsering van achternamen uit de diaspora, bood talrijke dragers van galutige namen de gelegenheid om opnieuw aan te sluiten bij een schriftuurlijk origineel. De vorm Lapid — « fakkel » in het enkelvoud — en het meervoud Lapidot passen precies in deze dynamiek, waarin de bijbelse naam van de echtgenoot van Déborah herleeft als modern Israëlisch achternaam.

Deze beweging illustreert een opmerkelijke kruising tussen herinnering en archief: de naam die in Europa misschien een steenhouwerr aanduidt, wordt nu expliciet gekoppeld aan de « vrouw van Lappidoth » uit het Boek der Rechters. De semantische verschuiving — van het Latijnse steen naar de Hebreeuwse vlam — voltrekt zich in de terugkeer naar Sion. De onomastische gegevens noteren trouwens een bijzonderheid: de naam is zeldzamer in Israël vanwege zijn linguïstische nabijheid tot andere vormen, maar enkele Lapidus' wonen nog steeds in dat land [iGENEA], waarbij de gehebreëiseerde variant deze vaak heeft verdrongen.

Deze terugkeer naar de grondtekst is niet neutraal. De figuur van Déborah, profetes en rechter, heeft een rijke erfenis voortgebracht in de exegese en moderne Joodse poëzie, zoals Anne Lapidus Lerner heeft onderzocht — wiens naam zelf het spoor van de bestudeerde achternaam draagt — in haar werk over vrouwelijke beelden in de Bijbel en de midrash [Lapidus Lerner, Eternally Eve, 2007]. De messianistische dimensie en de verwachting van een toekomst, die het Joodse denken van de twintigste eeuw doorkruisen zoals Pierre Bouretz die heeft gereconstrueerd, geven deze onomastische worteling een spirituele diepte [Bouretz, Témoins du futur, 2003]. De naam, door terug te keren naar de fakkel, wordt opnieuw belofte.

Na afloop van zijn lange traject presenteert de naam Lapidus zich vandaag als een gemondialiseerde familienaam, gedragen door individuen wier loopbanen de kaart van een diaspora tekenen. Genealogische registers tellen figuren op in domeinen zo gevarieerd als architectuur, ingenieurstechniek, wiskunde of letteren, verspreid tussen Amerika, Europa en Israël [iGENEA]. Deze beroepsmatige en geografische spreiding bevestigt, op hedendaags niveau, de hypothese van een zeldzame stam die kosmopolitisch is geworden.

Het is echter raadzaam deze lijsten voorzichtig te hanteren: online onomastische compilaties mengen soms geverifieerde gegevens en onzekere toewijzingen, en bepaalde vermeldingen moeten met voorbehoud worden beschouwd zolang zij niet door primaire bronnen worden bevestigd. De historicus zal vooral de algemene structuur in het oog houden: een dicht asjkenazisch kerngebied in Oost-Europa, een door emigratie versterkte Amerikaanse tak, een meer verspreide mediterrane en sefardische rand, en een Israëlische spits die zich opnieuw met het Hebreeuws verbindt.

Anne Lapidus Lerner vormt, naast Morris, een belangrijk intellectueel figuur van de naam. Onderzoekster van literatuur en Joodse exegese, haar werk Eternally Eve (2007) concentreert zich op vrouwelijke representaties in de rabbijnse en moderne traditie, deelnemend aan deze vernieuwing van Joods denken die talmudische kennis, literaire kritiek en feministisch bewustzijn verbindt. Dat de familienaam Lapidus tegelijk de architect van populaire vreugde en de onderzoekster aanduidt die Eva en Debora door de eeuwen heen opnieuw leest, zegt iets essentiëels over de veelzijdigheid van deze verspreide lignage: de « steen » en de « toorts » zijn hier eveneens de twee gezichten van dezelfde naam.

Deze configuratie illustreert een algemene wet van de Joodse naamkunde die de wetenschappelijke wereld meermaals heeft geverifieerd: familienamen blijven vaak de enige dragers van een collectief geheugen dat uitgewist, vergeten of vernietigd is, want opeenvolgende migraties, uitzettingen, massamoorden en vooral genocide hebben het Joods verleden over een schijnbaar onoverbrugbare afgrond geworpen [Gids van Joodse familienamen, Actes Sud]. De naam Lapidus is, naar evenredigheid, een van deze geheugenreceptakels — een steen, een toorts, een bekoring, al naar gelang het licht dat men eraan draagt.

Morris Lapidus (25 november 1902 – 18 januari 2001) — geboren als Moishe Lapidus in Odessa (Russisch Rijk), als zuigeling naar New York gebracht door zijn orthodoxe joodse familie die voor tsaristische geweld vlucht. Afgestudeerd aan Columbia University in 1927, wijdde hij zijn eerste decennia aan het ontwerp van meer dan vijfhonderd winkels in de Verenigde Staten voordat hij de architect werd van de grote hotels van Miami Beach — de Fontainebleau (1954), de Eden Roc (1955) en de Americana (1956) —, waardoor hij de stijl « Miami Modern » uitvond. Lange tijd verguisd door de architectonische elite, werd hij uiteindelijk in 2000 door het Smithsonian's Cooper-Hewitt National Design Museum geëerd als « American Original ». Auteur van An Architecture of Joy (1979) en de autobiografie Too Much Is Never Enough (Rizzoli, 1996), laat hij het beeld na van een Askenazische immigrant wiens werk architectonische schoonheid heeft gedemocratiseerd.

Anne Lapidus Lerner (data onbekend) — Amerikaanse onderzoeker in joodse studies, gespecialiseerd in literatuur en bijbelse exegese. Haar werk Eternally Eve : Images of Eve in the Hebrew Bible, the Midrash and Modern Jewish Poetry (Brandeis University Press, 2007) onderzoekt vrouwelijke voorstellingen in de joodse traditie van de Oudheid tot in de moderniteit. De figuur van Deborah, echtgenote van Lappidoth — wiens Hebreeuwse naam precies de wortel van het patroniem Lapidus vormt — loopt door haar corpus. Haar werk draagt bij aan de vernieuwing van het joodse feministische denken en illustreert hoe talmudische kennis en literaire kritiek elkaar voeden.

Lappidoth (echtgenoot van Deborah, bijbels personage — data onbekend) — figuur uit het Boek der Rechters (hoofdstuk 4), alleen genoemd als echtgenoot van de profetes en rechter Deborah. Zijn Hebreeuwse naam lapidot, « fakkels » of « vlammen », vormt een van de stichtende etymologieën van het patroniem Lapidus. De rabbijnse traditie heeft over zijn identiteit gedebatteerd, sommigen identificeren hem met Baraq (« bliksem »), anderen lezen lapidoth als een epitheton van Deborah zelf. Hoewel hij niet als historische figuur in archiefzin is gedocumenteerd, blijft hij de onomastische en symbolische matrix waaruit de gehele naam zich heeft ontwikkeld en waarover wordt nagedacht.

Aan het einde van deze reis verschijnt de naam Lapidus minder als het kenmerk van een unieke lignage dan als een prisma waardoor de geschiedenis zelf van de Joodse diaspora's kan worden gelezen. Drie etymologieën — de Latijnse steen, de Hebreeuwse fakkel, de bekoorlijkheid van lepidus — stapelen zich op zonder elkaar tegen te spreken, en deze onbepaaldheid is op zich instructief: zij wijst op een naam geboren aan de grens van talen, in die Judeo-Latijnse en Judeo-Slavische smeltkroes waar zovele Ashkenazische patroniemen werden gesmeed.

Van de Wisła naar de zetel van woonplaats, van het Russische Rijk naar de oevers van de Atlantische Oceaan, van het mediterrane bekken tot aan het Land Israël waar hij zijn schrijftuurlijke wortel terugvindt, heeft de naam de grote machtlijnen van de moderne Joodse geschiedenis gevolgd: verspreiding, migratie, assimilatie en terugkeer. De waarschijnlijkheid, naar voren gebracht door genealogen, van een unieke oorspronkelijke stam geeft aan deze zeldzame naam een paradoxale eenheid: al zijn dragers zouden, over de continenten heen, verre neven zijn [Geneanet]. Bij gebreke van het kunnen reconstrueren van de volledige boom, zal het « Grote Boek » tenminste het landschap hebben hersteld — dat van een naam die, zoals de fakkel van Debora, een verspreide herinnering blijft verlichten.

Wat deze lignage boven alles het best heeft uitgedrukt, is de waarde van democratische vreugde als een Joods doen — niet de schouw-vreugde voorbehouden aan de machtigen, maar die welke men aan de ander schenkt, aan de gewone reiziger, aan de immigrantenfamilie die voor het eerst een marmeren trap afloopt terwijl zij zich waardig voelt deze te bewonen. In het gebaar van Morris Lapidus bouwend voor de middenklasse, in dat van Anne Lapidus Lerner die Debora en Eva hun volle waardigheid teruggaf, in het vertrek uit Odessa van een moeder die weigerde dat haar kinderen uit angst zouden opgroeien, heeft de lignage Lapidus op haar wijze het dubbel gebod gedragen dat door de Joodse traditie loopt: Tikoun olam — de wereld herstellen — en Simha — zich verheugen dit te hebben gedaan.