Familie Hollander

De eerste betekenis van Hollander is helder en goed gedocumenteerd door de onomastische lexicografie. « Hollander » is een Nederlandse term die personen aanwijst die afkomstig zijn uit Nederland, of meer specifiek uit Holland zelf [Wikipedia, Hollander (surname)]. Het gaat dus om een etnoniëm dat patroniem is geworden: het duidt, oorspronkelijk, op « degene die uit Holland komt » of « de Hollander ».

Hedendaagse onomastische databases bevestigen deze verscheidenheid aan oorsprong. De naam Hollander is Nederlands (ook Den Hollander), Duits (ook Holländer), Engels, Zweeds en Asjkenazi-Joods: het betreft een woonplaatsnaam [23andMe, Hollander Surname]. De term « woonplaatsnaam » duidt precies deze categorie van namen aan die afgeleid zijn van een woonplaats of herkomstplaats. Dezelfde bron stelt vast, op basis van zijn geaggregeerde genetische gegevens, dat de meest waargenomen ascendentie bij dragers van de naam Hollander de Asjkenazi-Joodse is, die 40,7 % van alle ascendentie bij dragers van deze naam vertegenwoordigt [23andMe, Hollander Surname]. Dit cijfer is, hoewel geen historisch bewijs in de archiefzin, in overeenstemming met de klassieke aantekening dat de naam « meestal van Asjkenazi-Joodse oorsprong is ».

De sociolinguïstische logica verdient benadrukking. Een naam betekent « de Hollander » alleen in de mond van degenen die zelf niet Hollands zijn: men noemt een man niet « de vreemdeling die uit dat land komt » in zijn eigen herkomstland. Het patroniem Hollander, wanneer het in Duitsland, Polen of Midden-Europa wordt gedragen, getuigt dus van een buitenstaandse blik — die van een gastgemeenschap die een nieuwkomer aanwijst aan de hand van zijn Nederlandse herkomst, echt of vermeend. Dit is een van de meest vruchtbare mechanismen in de vorming van Asjkenazi-Joodse namen, waar de gedwongen of gekozen mobiliteit van gemeenschappen in een patroniem verstijft. De naam is dus, vanaf het begin, een in de tijd opgeheven reisverslag: hij zegt het vertrek, hij veronderstelt de aankomst, hij zwijgt over alles wat zich tussen de twee afspeelde.

Deze narratieve structuur die in de naam vervat zit, krijgt een bijzonder diepe resonantie wanneer men de werkelijke trajecten van de twee grote takken observeert die in dit boek zijn gedocumenteerd. De familie Holländer uit Aken zal uiteindelijk in Nederland onderdak vinden — een paradoxale terugkeer van de naam naar zijn geografie. De familie Hollaender uit Berlijn zal daarentegen de Atlantische Oceaan oversteken, een cultuur in ballingschap dragend waarvan zij een van de schitterendste sieraden was. In beide gevallen zal de naam, generaties van tevoren, iets waarachtigs hebben gezegd over het lot van degenen die hem droegen: dat van mannen en vrouwen die altijd in beweging waren, altijd tussen twee oevers, zoekend in de Wet en in de kunst het onderkomen dat de aardrijkskunde hun weigerde.

De orthografie van een Asjkenazische Joodse naam volgt de talen van de doorlopen gebieden. De kern « Hollander » verschijnt in meerdere vormen naargelang de inscriptietaal Duits, Nederlands, Deens of Pools is. De varianten van Germaanse oorsprong omvatten Hollaender en Holländer [Wikipedia, Hollander (surname)], waarbij de spelling Holländer met diaeresis de standaard Duitse fonologie weerspiegelt, en Hollaender daarvan de gebruikelijke transcriptie zonder diaeresis in typografische contexten die daarvan verstoken zijn. Deze laatste spelling — Hollaender — is precies degene die de familie van Friedrich, de Berlijnse componist, in zijn vaderlijke en oomtakken droeg: Victor Hollaender, Felix Hollaender, Gustav Hollaender, elk spelend de naam op Duitse wijze, met de « ae »-vervanging van de diaeresis.

Naar het oosten toe wordt het spoor van de naam complexer en rijker. Onomastische repertoria melden een directe afstamming tussen de Germaanse vorm en Slavische vormen. Olender is een Pools en Joods-Asjkenazisch naam, voortkomend uit het Duitse Holländer (zie Hollander), aanwijzend een Nederlandse kolonist in Polen [Geneanet, Hollander]. Deze vermelding is waardevol: zij verbindt de familienaam met een werkelijk historisch fenomeen, dat van de Olędrzy (« Hollanders »), deze kolonistengemeenschappen opgeroepen om vanaf de zestiende eeuw de moerasachtige landen en de laagvlakten van Polen en Pruisen in waarde te zetten, waarvan de drainagedeskundigheid aan de Nederlanders werd toegeschreven. De term « Hollander » werd daar zo goed een beroepsnaam en vestigingsmodus dat de verbinding ervan met Holland als geografisch gebied kon vervaagd worden ten gunste van een technische betekenis.

Dezelfde repertoria vermelden andere afgeleiden. Hollar is een gëamerikaniseerde vorm van het Nederlandse Hollaar, zelf een verkorte vorm van Hollander; Hollender is een Duitse variant van Hollander, die men ook in Denemarken aantreft [Geneanet, Hollander]. Deze nevel van vormen — Hollander, Holländer, Hollaender, Hollender, Olender, Hollaar, Hollar — illustreert een algemene wet van Asjkenazische Joodse onomastiek: eenzelfde wortel breekt uiteen in evenveel spellingswijzen als grenzen zijn overschreden en schrijvers zijn geraadpleegd. Men dient dit te onthouden: achter uiteenlopende spellingswijzen kan verwantschap schuilen, en achter identieke spelling helemaal geen verwantschap. De vermenigvuldiging van spellingswijzen is zelf een historisch getuigenis — dat van gemeenschappen die zoveel bestuursgrenzen zijn overgestoken, zoveel verschillende burgerlijke registers hebben meegemaakt, dat hun naam zich bij elke passage herschreef, als een paspoort dat bij elke grens wordt vernieuwd.

Onder de talloze huishoudens die de naam droegen, is er één die zich aan het collectieve geheugen oplegt: de familie Holländer uit Aken (Aachen), een Rijnlandse stad dicht bij de Nederlandse grens. De keuze van deze plaats is niet willekeurig: Aken ligt op slechts enkele kilometers van Nederland, in een oude contactzone tussen de Germaanse en Nederlandse werelden, waar een achternaam die « de Hollander » betekent op natuurlijke wijze wortel schiet.

De archieven van het Anne Frank Huis bepalen de contouren van deze familie. Edith Holländer werd geboren in de Duitse stad Aken, dicht bij de Nederlandse grens, op 16 januari 1900; zij was het vierde kind van een welgestelde Joodse familie waarvan de ouders een familiebedrijf in de schroothande hadden [Anne Frank House, Edith Frank]. De Anne Frank Stichting geeft meer details over de samenstelling van het huishouden: Edith Frank-Holländer werd in Aken geboren op 16 januari 1900, het jongste kind van vier van Abraham Holländer en Rosa, geboren Stern [Anne Frank Fonds, Edith Frank Holländer].

Deze familie belichaamt een bepaalde Duitse Joodse burgerij van het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw: handelsbedrijven, welvarend, geïntegreerd in het economische leven van de Rijnstreek, maar blijvend trouw aan haar Joodse identiteit. De handel in schroot en metalen, genoemd in de bronnen, betreft een sector waar Joodse families uit Centraal-Europa historisch gezien aanwezig waren, volwaardig deelnemend aan het economische leven van de steden waar zij zich vestigden — wat de traditie graag zou aanduiden als de uitdrukking van een deugd van handelen in de wereld (tikkun olam in de meest concrete zin), eerlijk werk als grondslag van familiale waardigheid en integratie in de samenleving. De matriarch, Rosa Stern, zou een hoofdrol spelen in het verdere lot van de lignage: het was bij haar in Aken dat haar dochter en kleinzonen zich in de eerste uren van de vervolging terugtrokken, de zorg voor de ander belichamend — het huishouden als plaats van bescherming, de grootmoeder als anker in de storm.

Het lot van Edith Holländer deed de naam Hollander verschuiven van algemene onomastiek naar de intieme geschiedenis van de twintigste eeuw. Edith Frank, geboren Holländer op 16 januari 1900 en gestorven op 6 januari 1945, was de moeder van de Shoah-diariste Anne Frank en van haar oudere zus Margot [Wikipedia, Edith Frank]. Haar huwelijk met Otto Frank vestigde haar in Frankfurt, waar haar twee dochters werden geboren, totdat de opkomst van het nazisme het rustige bestaan van de familie ontwrichtte.

De terugkeer naar Aken, naar het moederlijke huis, markeerde de eerste stap van de vlucht. In 1933, nadat Adolf Hitlers nazi-partij de verkiezingen had gewonnen en Hitler tot kanselier was benoemd, gingen Edith Frank en de kinderen logeren bij haar moeder Rosa Hollander, geboren Stern, in Aken [Wikipedia, Anne Frank]. De naam Holländer staat aldus op het scharnierpunt van de grote Geschiedenis: hij duidt het toevluchtshuis aan, het laatste familiale refugium voor de Nederlandse ballingschap. Otto Frank bleef aanvankelijk in Frankfurt, maar na een aanbod om een bedrijf in Amsterdam op te richten, vestigde hij zich daar om de zaak in te richten en een woning voor zijn gezin te zoeken; hij begon te werken bij de Opekta Works, een bedrijf dat pectine verkocht, en Edith pendelde tussen Aken en Amsterdam totdat zij een appartement aan de Merwedeplein vonden [Wikipedia, Anne Frank].

Er ligt in deze trajectorie een wrede historische ironie: een familie wiens naam "de Hollander" betekent, vond toevlucht in Holland, alsof de achternaam generaties eerder al het asielland had aangekondigd — een asiel dat echter, na de Duitse bezetting van Nederland, toch moest worden gesloten. De diariste zelf heeft in haar bladzijden een genuanceerd portret van haar moeder nagelaten. De stichting herinnert eraan dat Edith een vrijzinnige vrouw was, met moderne onderwijsidealen [Anne Frank Fonds, Edith Frank Holländer], een beeld dat de soms strenge lezing corrigeert die de jonge Anne over haar kon hebben. In de Joodse traditie is de moeder vaak de hoedraagster van de doorgave van het huiselijk domein — van wat men zonder bombarie de huiselijke vroomheid zou kunnen noemen: de trouw aan de rituelen, de zorg voor de opvoeding, het behoud van de band tussen de generaties. Edith Holländer, tussen haar heen-en-weer tussen Aken en Amsterdam, tussen de zorg voor het dagelijks bestaan en die voor de opvoeding van haar dochters, was daar een discrete en volhardende uitdrukking van.

Terwijl de Holländer-tak van Aken de figuur van de Rijnlandse handelsbourgoisie belichaamt, straalt een ander geslacht met dezelfde naam — gespeld als Hollaender, op Duitste wijze — sinds Berlijn uit als een van de meest inventieve centra van het Duitse joodse kulturele leven tussen 1870 en 1933. Deze twee families delen een achternaam en een gemeenschappelijke toebehorendheid tot het Duitse Asjkenazische jodendom, maar niets in de momenteel beschikbare bronnen stelt ons in staat een rechtstreekse genealogische verbinding tussen hen tot stand te brengen: hun benadering in dit boek berust op de toevalligheid van de naam, op de gemeenschap van tijdperk en lot, en op wat zij elkaar wederzijds helpen verhelderen over de verscheidenheid van de wegen waarlangs dezelfde achternaam zich kan belichamen.

De Berlijnse Hollaender-lignée ontvouwt zich over drie generaties van opmerkelijke artistieke en intellectuele coherentie. Aan het hoofd ervan, in de generatie van de vaders, bevinden zich twee broers wier namen onlosmakelijk verbonden zijn met het Duitse kulturele leven van de Belle Époque. Victor Hollaender (geboren in 1866, gestorven in 1940) was een componist van revues, operettes en volksliedjes, vooral bekend om zijn lichte melodieën die de Berlijnse schouwburgen aan het eind van de 19e eeuw sierden [Wikipedia, Friedrich Hollaender ; PBS, Frederick Hollander]. Gustav Hollaender, zijn broer, bekleedde een positie van geheel ander institutioneel karakter: directeur van het beroemde Konservatorium Stern in Berlijn, een van de grote muziekscholen van die tijd [Wikipedia, Friedrich Hollaender], was hij de bewaarder van een academische traditie van hoog niveau. Een derde broer, Felix Hollaender, schrijver en toneelkriticus, werkte nauw samen met Max Reinhardt aan het Deutsches Theater, bijdragend aan het theaterale effervescentie in Berlijn dat deze stad in de eerste decennia van de 20e eeuw maakte tot een van de kulturele hoofdsteden van Europa [Wikipedia, Friedrich Hollaender].

Victor Hollaender had zijn familie voorlopig naar Engeland gebracht, waar hij als muziekdirecteur werkte: het was in Londen, op 18 oktober 1896, dat zijn zoon Friedrich werd geboren, die beroemd zou worden van de hele lignée [Wikipedia, Friedrich Hollaender ; PBS, Frederick Hollander]. De familie keerde in 1899 naar Berlijn terug, en de jonge Friedrich groeide op in het hart van dit universum van geluiden, woorden en podiums. Hij studeerde compositie aan het Konservatorium Stern — diezelfde school die zijn oom Gustav leidde —, waardoor hij een van de leerlingen van Engelbert Humperdinck werd, componist van Hänsel und Gretel en figuur van het Duitse postromantiek [PBS, Frederick Hollander]. De vorming van Friedrich illustreert een eigenheid van grote Joodse intellectuele families: de overdracht van kennis van generatie op generatie, niet als passief erfgoed maar als levende eis. Men denkt hier aan deze Talmoedische traditie die van de vader, en meer in het algemeen van de geleerde gemeenschap, de eerste meester van het kind maakt — niet door het bloed alleen, maar door het voorbeeld en de inwijding.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende Friedrich Hollaender in het Duitse leger als muziekdirecteur, amusement voorzienend voor de troepen aan het Franse front [PBS, Frederick Hollander] — een feit dat iets zegt over de mate van integratie van deze Joodse families in de Duitse natie: zij dienden, zij vochten, zij geloofden volledig thuis te zijn. Na de oorlog stelde Friedrich zich snel in als een van de grote figuren van het Berlijnse cabaret van de Weimarperiode, die wereld tegelijk schitterend en fragiel waar ironie dienstdeed als politiek en het lied als verzet.

De naam van Friedrich Hollaender is onlosmakelijk verbonden met een podium, een stem en een film die de geest van een heel tijdperk kristalliseerden. In 1930 bracht filmregisseur Josef von Sternberg Der Blaue Engel (L'Ange Bleu) naar het witte doek, een adaptatie van de roman van Heinrich Mann, en vertrouwde hij Friedrich Hollaender de compositie van de muziek toe. In deze film ontstond Falling in Love Again (Can't Help It), een lied gezongen door Marlene Dietrich dat een van de herkenbaarsте melodieën van de twintigste eeuw zou worden [Wikipedia, The Blue Angel]. De film introduceerde Dietrich aan internationale roem en verzegelde tussen de zangeres en de componist een samenwerking die zich tot in de Hollywoodse jaren zou uitstrekken [PBS, Frederick Hollander]. In dit artistieke gebaar — een in Berlijn geboren melodie, gedragen door een Duitse stem, bestemd om de hele wereld over te gaan — herkent men iets van wat het jodendom sinds eeuwen met zich draagt: het vermogen om een universele cultuur uit een bijzondere identiteit af te leiden, om heel de mensheid aan het zingen te brengen vanaf een enkel brandpunt.

De opkomst van het nazisme maakte aan deze wereld een einde. In 1933 moest Friedrich Hollaender Duitsland verlaten vanwege zijn Joodse afkomst, reisde via Parijs voordat hij in 1934 naar Hollywood ging [Wikipedia, Friedrich Hollaender ; SecondHandSongs]. In Hollywood, onder de verengelsde naam Frederick Hollander, componeerde hij muziek voor ongeveer honderd films en ontving hij vier Oscarnomnaties [Wikipedia, Friedrich Hollaender ; Grokipedia]. Hij werkte met name samen met Billy Wilder — een ander Joodse balling uit Midden-Europa —, spelende zelf de rol van begeleider-pianist in A Foreign Affair (1948) [Wikipedia, Friedrich Hollaender]. Deze fysieke aanwezigheid in de film zegt iets aangrijpends: de musicus in ballingschap getuigt van zijn eigen toestand, aanwezig in het beeld als een discreet symbool van wat de nazi-barbarie naar alle uithoeken van de wereld had verstrooid.

Maar de ballingschap was niet alleen muzikaal. In 1941 publiceerde Friedrich onder de naam Frederick Hollander een semi-autobiografische roman getiteld Those Torn From Earth (Liveright Publishing Corporation, New York), voorafgegaan door een inleiding van Thomas Mann [Cambridge Forecast Group Blog ; AbeBooks]. Het werk — zijn enige roman — schetst het lot van een Duitse musicus en zijn vrienden, kunstenaar-uitgewekenen, verjaagd uit hun vaderland door de nazi's na de invoering van de Neurenbergwetten [Wikipedia, Friedrich Hollaender]. Het is een tekst van getuigenis zowel als fictie: hij vertelt van binnenuit wat de ervaring van uit-de-wortel-geruktheid was, van breuk met een taal, een podium, een publiek, een culturele identiteit. De Duitse vertaling, pas in 1995 uitgegeven onder de titel Menschliches Treibgut (« menselijke drijfhout ») bij de uitgeverij Weidle in Bonn, toont hoe lang deze tekst moest wachten voordat hij kon terugkeren naar de taal waarin hij was geboren [AbeBooks, Those Torn From Earth].

Het voorwoord van Thomas Mann is geen onbetekenisvolle bibliografische bijzonderheid. Mann, zelf balling, zelf drager van een Duitse cultuur die het nazisme had bevlekt, bood door deze symbolische waarborging een gebaar van solidariteit tussen ballingen en een stellingname: de Duitse Joodse cultuur zou niet sterven met nazi-Duitsland, zij zou voortleven, zich laten schrijven, zich laten lezen, in het Engels indien nodig, maar zij zou leven. De publicatie van Those Torn From Earth is dus een daad van culturele verzet, een vorm van wat de Joodse traditie pikuach nefesh noemt, uitgebreid tot het geheugen: redden wat er te redden valt, getuigen voor diegenen die niet meer kunnen spreken.

In 1956 koos Friedrich Hollaender ervoor naar Duitsland terug te keren en vestigde hij zich in München waar hij voor het Theater Die Kleine Freiheit werkte als componist van revues [Wikipedia, Friedrich Hollaender]. Deze terugkeer, zo moeilijk uit te voeren voor zovelen onder de ballingen, was voor hem mogelijk: hij leefde nog twintig jaar, en stierf te München op 18 januari 1976, begraven op het kerkhof van Obergiesing [Wikipedia, Friedrich Hollaender]. Zijn lange leven na de terugkeer contrasteert smartelijk met het lot van de Holländers van Aken, van wie Edith haar geboortestad nooit terugzag.

De geschiedenis van de tak Holländer-Frank eindigde in het drama van de Shoah, gedocumenteerd met onverbiddelijke precisie door de archieven. Nadat de familie in het geheime Bijgebouw van Amsterdam werd ontdekt, zette de deportatiemachine in gang. Na ontdekking in hun schuilplaats in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting werd Edith naar het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau getransporteerd, waar zij stierf [Wikipedia, Edith Frank]. De omstandigheden van haar dood worden bevestigd door het Anne Frank Huis: nadat zij van Anne en Margot gescheiden werd, stierf zij in januari 1945 aan totale uitputting [Anne Frank Fonds, Edith Frank Holländer]. Edith Holländer kwam dus enkele dagen voor haar vijfenveertigste verjaardag te sterven, op de vooravond van de bevrijding van het kamp, zonder haar dochters nog te hebben gezien, die zelf naar Bergen-Belsen waren overgebracht waar zij zouden bezwijken.

De tak Hollaender van Berlijn onderging een ander soort vernietiging: niet de moord in de kampen, maar de verspreiding, de ballingschap, de uitwissing. Victor Hollaender, de vader van Friedrich, stierf in 1940 [Wikipedia, Friedrich Hollaender], op het moment dat Europa aan het afgronden ging — onder welke exacte omstandigheden, daarover zwijgen de geraadpleegde bronnen. Friedrich zelf, losgerukt uit zijn taal, zijn publiek, zijn podium, werd gedwongen om herboren te worden onder een andere naam in een andere taal, om muziek te componeren in studio's waar niemand het Weimar-Berlijn kende. De verengelsing van de naam — van Friedrich Hollaender tot Frederick Hollander — is op zich al een symbool: de nazipersecutie had zelfs het trema uitgewist, zelfs de letter, zelfs de Germaanse fonetiek van de naam.

En toch overleefde in beide gevallen de naam. Hij overleefde in het Dagboek van Anne Frank, een tekst vertaald in tientallen talen en door miljoenen lezers gelezen, waarin de naam Holländer die van de moeder is, van de moederlijke familie, van het huis in Aken. Hij overleefde in de liederen van Friedrich Hollaender, waarvan Falling in Love Again nog steeds overal ter wereld wordt neuriëd. Hij overleefde in de roman Those Torn From Earth, die, hoewel decennia lang vergeten, uiteindelijk zijn Duitse vertaling en zijn geheugenhervatting kende. Het Joodse geheugen bezit deze deugd, die de rabbijnen zikaron noemden — herinnering als daad, als plicht, als verzet tegen vernietiging. De naam Hollander, in zijn twee takken, is een van de dragers van dit collectieve geheugen geworden.

De naam Hollander biedt een exemplarisch overzicht van de geschiedenis van het Asjkenazische jodendom: een toponiemisch patroniem dat is ontstaan door de blik die op de vreemdeling wordt geworpen, wat « de Hollander » betekent, en dat zich, onder invloed van migraties, verspreidt in een sterrenbeeld van vormen — Holländer, Hollaender, Hollender, Olender, Hollaar, Hollar. Zijn verbreiding naar het oosten, geattesteerd door de kolonisten Olędrzy en de vorm Olender, maakt er een getuige van van de grote circulatie van gemeenschappen door Midden- en Oost-Europa.

Op dit taalkundig en geografisch substraat antwoorden, als twee verschillende echos, de intieme geschiedenissen van de twee huizen die in dit boek zijn gedocumenteerd. Het huis Holländer van Aken — Abraham en Rosa, Edith en haar broers en zusters — werd door de Shoah meegevoerd in zijn meest bekende tak, die van Edith, moeder van Anne Frank, die op vierenveertigjarige leeftijd in Auschwitz-Birkenau is gestorven. Het huis Hollaender van Berlijn — Victor en zijn broers Gustav en Felix, en zijn zoon Friedrich — zag zijn cultuur ontworteld, verpland, overlevend in ballingschap in de Hollywood-studio's en in de bladzijden van een roman geschreven in het Engels in het hart van de oorlog. Het toevallige onomastische karakter dat van een familie « hollands » van naam feitelijke vluchtelingen in Holland maakte, en van een ander « hollands » familie van naam ballingen in Amerika, blijft een van de meest verontrustende resonanties van deze lignee.

Tussen deze twee takken, tussen het stomme getuigenis van een moeder die in een kamp is gestorven en de nog hoorbare stem van een componist in ballingschap, weeft zich de vraag die dit boek heeft willen stellen zonder te pretendeer deze volledig te beantwoorden: wat is een naam? Wat draagt het, wat geeft het door, wat verliest het wanneer vervolging het uit zijn taal rukt? De naam Hollander spreekt van de reis; hij spreekt van de taal van de ander die noemt; hij spreekt van de kwetsbaarheid van elk toebehoren in een wereld waar grenzen verschuiven en staten zich tegen degenen keren die zij herbergen.

Wat deze lignee, boven alles, het best heeft uitgedrukt, is de deugd van het getuigenis — dat actieve zikaron dat de joodse traditie in het hart van het collectieve geheugen plaatst. Edith Holländer getuigde door het offer, zonder het te weten, door moeder te zijn wier naam voorkomt in een van de meest gelezen teksten ter wereld. Friedrich Hollaender getuigde door woorden en noten, door Those Torn From Earth te schrijven in het hart van de ballingschap, door in melodie en proza te behouden wat de barbarie wilde uitwissen. Beiden hebben op hun eigen manier deelgenomen aan deze deugd die het judaïsme door eeuwen en continenten heeft gedragen: de overtuiging dat herinneren een vorm van actie is, dat de weggerukte mensen benoemen een vorm van weerstand is, en dat de lignee niet sterft zolang er iemand is om de naam uit te spreken.